Με 23 έως 49 ευρώ ανά άτομο, αρκετές πλατφόρμες προσφέρουν την ευκαιρία να επισκεφθεί κανείς την «απρόβλεπτη», «εναλλακτική», «ανυπότακτη» και «απαίσια» Αθήνα με «ντόπιους» οδηγούς! Πρόκειται για αστικές περιηγήσεις όπου η χυδαιότητα δεν έχει όρια.

«ΑΣΤΙΚΟ ΣΑΦΑΡΙ» — ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΡΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ: «ΤΟ ΑΠΑΙΣΙΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΟΧΟ»

Μετάφραση: Νίκος Γκατζίκης / Επιμέλεια: Κενό Δίκτυο

Ως άνθρωποι που αγωνιζόμαστε, ζούμε και εργαζόμαστε στα Εξάρχεια και γενικότερα στο κέντρο της Αθήνας, βιώνουμε κάθε μέρα την πολιορκία του αστικού καπιταλισμού. Μετασχηματίζει την ίδια τη φύση των σχέσεών μας και απομυζά τους χώρους μας για ζωή, αλληλεγγύη και ελευθερία. Η έκφραση αυτής της βίας παίρνει πολλές μορφές: από την εκδίωξη των πληθυσμών που περιγράφονται ως «ανεπιθύμητοι» – με όλη τη ρατσιστική και ταξική βία που αυτό συνεπάγεται – από καταλήψεις και κοινωνικούς χώρους στις αστικές περιοχές που προορίζονται να αναβαθμιστούν για να γίνουν πιο «ελκυστικές», έως τους τουρίστες, τους κτηματομεσίτες, τους επενδυτές, και εν τέλει την κερδοσκοπία της άρχουσας τάξης.

Αυτή η διαδικασία οδηγεί στην ποινικοποίηση των αγώνων μας, καθώς και σε διώξεις και φυλακίσεις ανθρώπων του κινήματος και των ατόμων εν κινήσει (φυσικά των εξόριστων και ρατσιστικά στιγματισμένων ανθρώπων, όχι των τουριστών και των ψηφιακών νομάδων!), σε ένα αστυνομοκρατούμενο αστικό τοπίο γεμάτο με εταιρείες ιδιωτικής «ασφάλειας» και κάμερες, και ούτω καθεξής. Ο αστικός καπιταλισμός αντιπροσωπεύει μια αγορά που βασίζεται στην ασύστολη εκμετάλλευση μιας εργατικής τάξης συχνά μεταναστευτικής και αόρατης, για την κατασκευή πολυτελών κτηρίων, τον καθαρισμό των αμέτρητων Airbnb και ξενοδοχείων, τη μαγειρική ή το πλύσιμο πιάτων στα άδυτα εστιατορίων, ή την κατ’ οίκον παράδοση καφέδων και φαγητού.

Στα Εξάρχεια, αυτή η βία παίρνει τη μορφή του «εναλλακτικού» τουρισμού που αναπτύσσεται εκεί εδώ και αρκετά χρόνια. Ο Δήμος Αθηναίων και η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζονται για την ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας παίζοντας το δήθεν δημοκρατικό χαρτί της «τοπικής συμμετοχής», κυρίως μέσω του πιλοτικού προγράμματος «Curing the Limbo» (2018-2021). Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα saBarBar και το Troubadours Digital (το τελευταίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού) προσέφεραν, για παράδειγμα, στους «εναλλακτικούς» τουρίστες «μια ιδιαίτερη βόλτα στη γειτονιά των Εξαρχείων. Σπουδαστές θεατρικών σχολών, ερασιτέχνες με αγάπη για το θέατρο, μουσικοί, στιχουργοί, άνθρωποι με εκφραστικές ανησυχίες από διαφορετικές εθνικότητες και κουλτούρες σκορπίζονται σε γωνιές, πλατείες και δρόμους των Εξαρχείων παρουσιάζοντας τη δική τους εκδοχή της γειτονιάς. Βασισμένοι/-ες σε μαρτυρίες κατοίκων και υλικό προφορικής ιστορίας, δημιουργούν τραγούδια και μικρές performances, συνθέτοντας έναν δημιουργικό χάρτη της περιοχής.» Εκείνη την εποχή, σύντροφοι από τη γειτονιά εμπόδισαν μερικές από αυτές τις δραστηριότητες να πραγματοποιηθούν.

ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΧΩΡΟΙ ΑΓΩΝΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ»;

Η πλατφόρμα This is Athens, συνεργασία μεταξύ του Δήμου Αθηναίων — μέσω της Εταιρείας Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών (ΕΑΤΑ) — και ιδιωτικών ιδρυμάτων, όπως η Συνομοσπονδία Τουρισμού Ελλάδος και η αεροπορική Aegean Airlines, επίσης «διαφημίζει» τα Εξάρχεια μέσω της προώθησης περιηγήσεων με «ντόπιους» για την ανακάλυψη της «εναλλακτικής Αθήνας». Η πρόσκληση: «Εξερευνήστε τη ζωή των ντόπιων και βγείτε από την πεπατημένη για να ανακαλύψετε την αυθεντική πλευρά της Ελλάδας μέσα από τις περιηγήσεις μας». Φοβερό πρόγραμμα!

Τα Εξάρχεια περιγράφονται ως μια «ανυπότακτη» γειτονιά των «καλλιτεχνών του δρόμου», ένας «ζωντανός και δυναμικός κόμβος αγωνιστών και ελεύθερων στοχαστών». Το πάρκο Ναυαρίνου (κατειλημμένο και διαχειριζόμενο από συνέλευση κατοίκων!) προβάλλεται
από το This is Athens. Αναφέρονται ακόμη, χωρίς να τα ονομάζουν, το αναρχικό κατειλημμένο κοινωνικό κέντρο Κ*Βοξ και η κλινική της Αυτοοργανωμένης Δομής Υγείας Εξαρχείων, για να προσελκύσουν τουρίστες!

Έτσι, οι καταλήψεις και οι χώροι αγώνα γίνονται «κοινωνικές επιχειρήσεις»¹, μια ετικέτα που σχετίζεται περισσότερο με το μάνατζμεντ, τις κρατικές πολιτικές, τις ΜΚΟ, τη φιλανθρωπία και την ελεημοσύνη. Αυτή η τραγική αφομοίωση των ριζοσπαστικών μας αγώνων από την εμπορευματική κοινωνία δεν είναι μόνο κυνική, είναι και βίαιη, δεδομένου του βαθμού καταστολής που υφίστανται όσοι αγωνίζονται για αυτούς τους χώρους ελευθερίας από την εξουσία και τα καπιταλιστικά συμφέροντα.

Το 2022, ο Δήμος επιδίωξε να «αναζωογονήσει» την εικόνα της Αθήνας με μια καμπάνια επικοινωνίας, με στόχο να «επανεπινοήσει την Αθήνα μετά από χρόνια κρίσης» και να κρατήσει τους τουρίστες στην πρωτεύουσα περισσότερο, πριν επισκεφθούν τα ελληνικά νησιά. Το This is Athens συνεργάστηκε με την Google και το Υπουργείο Τουρισμού για τη δημιουργία της εφαρμογής The City is the Museum. Σύνθημα: «Καλώς ήρθες στην Αθήνα,
ένα ζωντανό μουσείο με συλλογές που εμπνέονται από την καθημερινότητα.»

Η εφαρμογή δίνει τη δυνατότητα στους «Αθηναίους να σε ξεναγήσουν σε μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της πόλης μας, σε όλα αυτά που κάνουν την Αθήνα μια σύγχρονη και συναρπαστική πόλη». Περιλαμβάνει μια ηχητική διαδρομή που ονομάζεται Η Αθήνα που Αλλάζει, για να μάθουμε για «όλα όσα αλλάζουν την Αθήνα. Από τα skate-shops που αλλάζουν ολόκληρες γειτονιές, σε εστιατόρια που ορίζουν ξανά την ελληνική κουζίνα και από την Αθηναϊκή Street Art μέχρι την ιστορική πλατεία Ομόνοιας.» Βλέπουμε εδώ πώς η «κουλτούρα», η «νεωτερικότητα», η «αλλαγή» και η «ανάπτυξη» χρησιμοποιούνται τόσο για να προσελκύσουν ένα τουριστικό κοινό όσο και για να αποκλείσουν εκείνους που θεωρούνται «ανεπιθύμητοι» (πρόσφυγες, άτομα που επιβιώνουν στον δρόμο, χρήστες ουσιών, ριζοσπάστες αγωνιστές).

Ενώ πολυτελή ξενοδοχεία και κατοικίες πολλαπλασιάζονται στην Ομόνοια και στο λεγόμενο «εμπορικό τρίγωνο», το κυνηγητό των ευάλωτων κοινωνικών στρωμάτων συνεχίζεται στους δρόμους του κέντρου της Αθήνας, όπως και οι ρατσιστικές δολοφονίες έγχρωμων, σεξεργατών και ΛΟΑΤΚΙΑ+ ατόμων.

«Νέα Υόρκη σαν Αθήνα. Εκατομμύρια Αμερικανοί και επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν την πόλη και τις εικόνες της, μέσω του βίντεο της καμπάνιας “Athens: the city is the museum”, που προβλήθηκε στις εντυπωσιακές γιγαντοοθόνες της Times Square, για δύο εβδομάδες. Γεύσεις, αρώματα, μουσική και η πλούσια πολιτιστική της ταυτότητα, κάνουν την Αθήνα έναν από τους πιο συναρπαστικούς προορισμούς. @thisisathens» Πηγή:
Instagram του Κώστα Μπακογιάννη, πρώην Δημάρχου Αθηναίων.

Η εμπορευματοποίηση, ο εκτοπισμός και η τουριστικοποίηση είναι το αποτέλεσμα μιας επίθεσης από το Κράτος, τον Δήμο Αθηναίων και τις πολιτικές της ΕΕ, αλλά και από τις ίδιες τις τουριστικές εταιρείες, από τις μεγαλύτερες έως τις μικρότερες. Είναι ένα συστημικό πρόβλημα, αλλά θα θέλαμε να αναφέρουμε ένα ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της «εναλλακτικής» τουριστικής αγοράς: τον ξεναγό Isaac Caballero Suey, έναν πρώην σύμβουλος που αυτοπαρουσιάζεται ως πολιτικός και ιδρυτής της Planetwonk Experiences. Παρούσα σε διάφορες χώρες, όπως η Ινδονησία, τo Μεξικό, οι Φιλιππίνες και η Σρι Λάνκα, αυτή η τουριστική πλατφόρμα είναι ιδιαίτερα καθιερωμένη στο κέντρο της Αθήνας, όπου «προσφέρει» (με αντίτιμο μεταξύ 18 και 32 ευρώ το άτομο!) διάφορες θεματικές περιηγήσεις.

Υπάρχει κάτι για κάθε (εναλλακτικό) γούστο! The Awful Athens, Feminist Walk of Athens, LGBTQ Greek History, Understanding the Refugee Crisis, ο σκοπός είναι «να μας κάνει να καταλάβουμε ότι κανείς μας δεν είναι απρόσβλητος σε αυτούς τους ταραχώδεις καιρούς, ότι οι σημερινοί πρόσφυγες τρέχουν να ξεφύγουν από πραγματικό κίνδυνο. Κατανοώντας την κατάσταση τους, μπορούμε να αρχίσουμε να αλλάζουμε τη στάση μας». Σε κάθε επίσκεψη, η υπόσχεση είναι αρκετά τολμηρή: «να μην δεις την πόλη σαν τουρίστας»! Η πλατφόρμα προωθεί τις υπηρεσίες της κάπως έτσι: «Οι εμπειρίες μας μοιάζουν με ντοκιμαντέρ, όχι με τον συνηθισμένο τουρισμό. Είσαι ελεύθερος να σκέφτεσαι μόνος σου και να θέτεις τα δικά σου ερωτήματα. Η εμπειρία θα σου μείνει αξέχαστη. Είναι μοναδική, συναρπαστική και ενδιαφέρουσα. Πολλοί από τους επισκέπτες μας μάς λένε ότι δεν θα μπορούσαν να το κάνουν μόνοι τους. Στην πραγματικότητα, σπάνια έχουμε ομάδες μεγαλύτερες από 14 άτομα (οι περισσότερες ομάδες είναι γύρω στα 4-5 άτομα)». Με αυτόν τον τρόπο, οι «εναλλακτικοί» τουρίστες δεν έχουν την αίσθηση ότι συμμετέχουν σε μαζικό τουρισμό. Επειδή αυτός είναι ένας τουρισμός όπως κανένας άλλος, «από τα παρασκήνια», πιο «αποκλειστικός», «συμμετοχικός», «με εμπλοκή».

Υποπτευόμαστε επίσης ότι το σχετικά μικρό μέγεθος των τουριστικών ομάδων οφείλεται στην πρόθεση να μην τραβήξει πολλή προσοχή από τους ντόπιους κατοίκους και ακτιβιστές, οι οποίοι θα είχαν σίγουρα πολλά να πουν σε αυτούς τους «εναλλακτικούς» εξερευνητές.

“ΕΞΤΡΑ-ΠΙΚΑΝΤΙΚΟΣ”² ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Κάποιοι από εμάς έχουμε δει τον Isaac Caballero Suey – με την «συνοδό» του, τη Μαρία, ή άλλους «ντόπιους» που συνεργάζονται με διάφορες πλατφόρμες – να περιφέρονται στους δρόμους των Εξαρχείων με ομάδες τουριστών. Και είναι πραγματικά εντυπωσιακό να παρατηρεί κανείς τον ξεναγό να δείχνει τα λουκέτα για βραχυχρόνιες μισθώσεις που κρέμονται στις εισόδους κτιρίων και να εξηγεί τις αφίσες του Συντονιστικού Δράσης για την Υπεράσπιση των Εξαρχείων κατά του Airbnb. Ο επιχειρηματίας του «εναλλακτικού» τουρισμού προωθεί τις περιηγήσεις του με φωτογραφίες από το κατειλημμένο θέατρο του Εμπρός στο Ψυρρή ή την πρώην Κατάληψη Στέγης Προσφύγων City Plaza, κοντά στην Πλατεία Βικτωρίας, όπου αυτοπαρουσιάζεται ως αυτόπτης μάρτυρας «σε ιστορίες που οι περισσότεροι τουρίστες δεν γνωρίζουν».

Τα σχόλια που αποκομίζει είναι διθυραμβικά. Κάποιος από τους επισκέπτες γράφει: «Αισθανόμουν ασφαλής καθ’ όλη τη διάρκεια της περιήγησης, και ο Isaac ήταν ενθουσιώδης και απαντούσε σε όλες τις ερωτήσεις μας. Τα θέματα που συζητήθηκαν ήταν βαριά, όπως ήταν και το να βλέπουμε και να ακούμε για τις ψυχές που επηρεάζονται». Αυτές οι «ψυχές» γίνονται το φόντο που απεικονίζονται «ζωντανά» αυτά που αφηγείται ο ξεναγός. Βλέποντας την «πραγματική ζωή», την «αυθεντική Αθήνα», μακριά από τη «πεπατημένη» που ακολουθούν τα εκατομμύρια των τουριστών, σημαίνει να τοποθετούμε τον εαυτό μας στη θέση του παρατηρητή, σε μια (κατά συνέπεια βίαιη) θέση εποπτείας, επιβλέποντας τους «σκλάβους» που επιβιώνουν στους δρόμους της Αθήνας. Οι τελευταίοι μετατρέπονται σε αντικείμενα που διεγείρουν το ενδιαφέρον προς όσους αγωνίζονται και βιώνουν συστημική βία.

Η ξενάγηση μοιάζει με ένα «πικάντικο» πιάτο που μπορείς να εξατομικεύσεις επ’ άπειρον. Αυτό ακριβώς είπε και άλλη μια επισκέπτρια όταν το περιέγραψε ως «πολύ ενδιαφέρουσα, μοναδική εμπειρία. […] Σε αυτή την περιήγηση παίρνεις ένα μάθημα ιστορίας και σχηματίζεις μια εικόνα για το πώς έχει αλλάξει η Αθήνα με τα χρόνια και πώς η εξευγενισμός θα συνεχίσει να αλλάζει την όψη της στο μέλλον. Αν ενδιαφέρεστε για την πιο βαθιά και σκοτεινή εκδοχή αυτής της περιήγησης, [ο Isaac — σημ. του συντάκτη] θα προσφέρει την “έξτρα πικάντικη” εκδοχή». Προειδοποιώντας για «ευαίσθητες ψυχές», η θεματική περιήγηση «Horrible Athens» υπόσχεται «μέρη εγκαταλελειμμένα από το θεό και μεγάλη αστική παρακμή: το απαίσιο μπορεί να είναι φοβερό. Τολμήστε να το δείτε». Προφανώς, αυτή είναι η «έξτρα πικάντικη εκδοχή»: σκοτεινός τουρισμός, τουρισμός του πόνου.

ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟΠΟΙΗΣΗ: ΜΙΑ ΜΗΧΑΝΗ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ

«Αναίτια βία εναντίον ενός κόσμου που πληρώνει»

Ωστόσο, ο Isaac Caballero Suey δεν είναι απλά ένας ξεναγός: είναι επίσης συνιδρυτής του ‘Προχωράμε’ (Prohorame), ενός “Social-First Publisher στην Ελλάδα και την Κύπρο” και μιας πλατφόρμας “κοινωνικού e-εμπορίου” όπου μπορείς να αγοράσεις ερωτικά παιχνίδια, σερβιέτες, αξεσουάρ “ευεξίας” και “μηδενικών απορριμμάτων” και “φεμινιστικά ρούχα”! Με το πρόσχημα της “αυθεντικότητας, της ενσωμάτωσης και του διαλόγου”, αποτελεί ένα τέλειο παράδειγμα κοινωνικού και ροζ ξεπλύματος. Δεν μας εκπλήσσει, λοιπόν, που η δεξιά εφημερίδα Καθημερινή προσέφερε το 2018 μια κολακευτική παρουσίαση του Prohorame και των ιδρυτών του, Κατερίνας Κονταρίνη, Μαρίας Καλογεροπούλου και Isaac Caballero Suey. Η Καθημερινή εξηγεί ότι “Σε σύγκριση με τις άλλες γυναικείες οργανώσεις, το «Προχωράμε» δεν είναι κατευθυνόμενο συλλογικά, δεν είναι ιδεολογικοποιημένο· έχει ως σημείο αναφοράς το άτομο.” Ο Isaac Caballero Suey μοιράζεται την ουσία της φεμινιστικής του αντίληψης: “Πρώτα είμαστε φεμινιστές και μετά οτιδήποτε άλλο. Οι πιο ριζοσπαστικές συλλογικότητες θέλουν να προσηλυτίζουν κόσμο. Υπάρχει κεντρική γραμμή, μια άποψη συγκεκριμένη πάνω στα θέματα. Εμείς είμαστε υπέρ της προσωπικής φωνής της καθεμιάς. Γι’ αυτό συχνά μας αποκαλούν νεολιμπεριαλιστές»”.³

Αυτή η ατομικιστική εκδοχή ενός ανώδυνου, αστικού φεμινισμού συνάδει πολύ καλά με την επιχειρηματικότητα «εναλλακτισμού» και «διαφορετικότητας» που μετατρέπει τα κινήματα διαμαρτυρίας και την κοινωνική δυσφορία σε εμπορεύματα και τουριστικά αξιοθέατα. Τι είδους γλωσσική δολιότητα οδηγεί στο να μιλάμε για «συμμετοχή» και «δέσμευση» όταν όλα αυτά δεν είναι παρά μέρος ενός “αστικού σαφάρι” με έναν ακριβοπληρωμένο “ειδικό” ως ενδιάμεσο;

Η εμπορευματοποίηση και η μουσειοποίηση των φαντασιακών και υπονομευτικών πρακτικών μας είναι μέρος της ίδιας μηχανής καταστολής. Θα είμαστε πάντα στο πλευρό της ζωής και των ανθρώπων που αγωνίζονται και μετακινούνται, στις καταλήψεις, στις συνελεύσεις και στις αυτοοργανωμένες κουζίνες.

ΖΗΣΕ ΣΑΝ “ΝΤΟΠΙΟΣ”: 700 ΕΥΡΩ ΜΙΣΘΟΣ, 500 ΕΥΡΩ ΕΝΟΙΚΙΟ

ΑΝ ΔΕΝ ΕΞΕΓΕΡΘΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΕΙΤΟΝΙΑ, Η ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ
ΠΑΡΚΟ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ

ΠΛΑΤΕΙΑ, ΣΤΡΕΦΗ, ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ, ΕΞΑΡΧΕΙΑ: ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΟΥΝ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΟΥΤΕ ΥΠΕΡΑΝΩ ΞΕΝΑΓΟΣ, ΟΥΤΕ “ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΣ” ΞΕΝΑΓΟΣ

ΖΗΤΩ Η ΑΝΑΡΧΙΑ

_______

_______________

1. https://www.thisisathens.org/activities/tours/urban-alternative-athens-tour-review ︎
2. ΣτΜ: το επίθετο ‘spicy’ στα αγγλικά χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της ακτιβιστικής δράσης για να περιγράψει ενέργειες ή πρακτικές που είναι τολμηρές, συγκρουσιακές, με κάποιο βαθμό ρίσκου, στα όρια ή εκτός των ορίων της νομιμότητας, σε αντίθεση με πιο ‘ήπιες’ ή χαμηλής εμπλοκής
   πράξεις. ︎
3. https://www.kathimerini.gr/k/k-magazine/951638/prochorame/ ︎

The post «ΑΣΤΙΚΟ ΣΑΦΑΡΙ» — Σκοτεινός τουρισμός στα Εξάρχεια και το κέντρο της Αθήνας appeared first on Void Network.

Ξημερώματα, μόλις που χάραζε, κατέφθασαν τα καμιόνια της καταστολής γεμάτα πάνοπλους αστυνομικούς. Ασπρα κράνη, ασπίδες, όπλα ξεχύθηκαν παντού και έζωσαν την πλατεία απ’ όλες τις πλευρές. Στα μουλωχτά, σαν κλέφτες, οι πραιτοριανοί της κυβέρνησης πήραν θέσεις, ακροβολίστηκαν και παραφύλαγαν ετοιμοπόλεμοι. Κι από κοντά τα συνεργεία του εργολάβου ξεφόρτωναν τις λαμαρίνες, τις βάσεις μπετόν και τα εργαλεία της καταστροφής.

Άρχισαν ασθμαίνοντες να περιφράσσουν στα γρήγορα την πλατεία με το μεταλλικό οχυρωματικό τους «τείχος», να κλείνουν κάθε πρόσβαση σ’ αυτήν, έναν αδιαπέραστο κλοιό που την πνίγει σαν άλλη θηλιά στον λαιμό της. Έτσι δημιουργήθηκε και στα Εξάρχεια ένα απροσπέλαστο «Μέσα» και ένα «Εξω», δηλώνοντας με τον πιο εμφατικό τρόπο το απόγειο της καθεστωτικής νοοτροπίας και αλαζονείας τους, ότι ο δημόσιος χώρος της πόλης τούς ανήκει και τον κλείνουν σαν να ήταν ιδιοκτησία τους, χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανέναν.

Αυτή η πολιτική των επεμβάσεων στα Εξάρχεια έχει από καιρό διαμορφωθεί στις μητροπόλεις της νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησης: οι ριζοσπάστες κοινωνιολόγοι την απέδωσαν στην ανάδυση του «τιμωρητικού κράτους» (L. Wacquant) που αντικατέστησε το κράτος πρόνοιας και τη διαμόρφωση της πόλης της «μετα-δικαιοσύνης» (D. Mitchell) ή της «εκδικητικής πόλης» (N. Smith). Αυτού του είδους οι επεμβάσεις έχουν ένα απολύτως ενιαίο πλαίσιο αξιών, την υπόσχεση της τάξης και της ασφάλειας σε αστικούς πληθυσμούς που βομβαρδίζονται από ρεπορτάζ τα οποία παρουσιάζουν το κέντρο ως κοιτίδα κάθε είδους ανομίας. Και απολύτως ίδιο σκοπό: να εξασφαλίσουν νέες περιοχές κερδοφορίας για κεφάλαια που επενδύονται στον αστικό εξευγενισμό και την ιδιωτική εκμετάλλευση των δημόσιων αστικών αγαθών.

Από αυτή την άποψη ο σταθμός του μετρό στην καρδιά των Εξαρχείων δεν αποτελεί μια τεχνική επιλογή, ούτε έχει στόχο να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των πολλών. Αποτελεί ένα καίριο μέσο για την ενσωμάτωση μιας γειτονιάς του κέντρου στη στρατηγική ενός νεοφιλελεύθερου σχεδιασμού για την πόλη της Αθήνας. Λίγοι κάτοικοι θα ωφεληθούν από την προσθήκη ενός σταθμού σε μια περιοχή πού ήδη εξυπηρετείται από σταθμούς οι οποίοι είναι ήδη σε μικρή απόσταση (Ομόνοια, Βικτώρια και Πανεπιστήμιο), αλλά και από δύο νέους που προστίθενται με τη γραμμή 4 (Μουστοξύδη και Ακαδημίας), καθώς και από γραμμές λεωφορείων (πολύ περισσότερες ευκαιρίες μετακίνησης από εκείνες που παρέχονται σε πολλές αντίστοιχες γειτονιές). Τα Εξάρχεια με έναν σταθμό φυτεμένο στο κέντρο τους (αν ποτέ υλοποιηθεί) θα είναι μετά από χρόνια ακόμη ένας κρίκος στην τουριστικοποίηση της πόλης.

Στο όνομα ενός τέτοιου «αναπτυξιακού» μέλλοντος ένας σημαντικός και εμβληματικός ανοιχτός χώρος της πόλης μετατράπηκε σε ιδιωτικό τσιφλίκι, απαγορεύοντας στους πολίτες της Αθήνας ακόμη και να δουν στο εσωτερικό του. Γιατί χρειάζεται να μείνει αθέατο το έγκλημα που διαπράττουν καταμεσής στον Αύγουστο, τώρα που η πόλη είναι άδεια. Οι «λαμαρίνες της ντροπής» όμως μάταια προσπαθούν να κρύψουν το πετσόκομμα και τον θάνατο των ψηλών δέντρων. Η πρωτοφανής καταστροφή, όσα ΜΑΤ και να επιστρατεύσουν, όσες λαμαρίνες κι αν υψώσουν, θα τους χαρακτηρίζει και θα τους στιγματίζει εσαεί. Εκδικητική πολεοδόμηση, τιμωρητική επέλαση σε έναν τόπο που χρόνια τρέφει την αμφισβήτηση και την εναλλακτική παραγωγή της τέχνης και του πολιτισμού, έμπρακτη αναπαραγωγή επιλογών που διευρύνουν τη «χωρική αδικία» και τον χωρικό στιγματισμό.

Κάνεις να στρίψεις στη γωνία και αντικρίζεις τα βλοσυρά βλέμματα των αστυνομικών που στέκουν πάνοπλοι, κοιτάζοντάς σε εξονυχιστικά από πάνω ώς κάτω, ως εν δυνάμει ύποπτο, ως παράνομο, κάτι σαν τους «εσωτερικούς εχθρούς» που παρακολουθούν και κρυφακούνε στου Μαξίμου. Θαρρείς και ζεις σε μια κατεχόμενη και όχι ελεύθερη χώρα, όπου οι πάμπολλοι αστυνομικοί που περιπολούν σε κάνουν να αισθάνεσαι ξένος και ανεπιθύμητος στην ίδια σου τη γειτονιά. Κάθε τόσο δημιουργούν εντάσεις δίχως λόγο, προσπαθώντας εναγωνίως να στρέψουν τα φώτα της δημοσιότητας στα δήθεν επεισόδια των Εξαρχείων, ελπίζοντας ότι έτσι θα ξεχαστεί το μέγα σκάνδαλο των παράνομων παρακολουθήσεων που έχει συνταράξει το πανελλήνιο και έχει κάνει διεθνώς ρεζίλι τη χώρα μας.

Ομως ακριβώς ίδια είναι η αιτία της δημοκρατικής εκτροπής τόσο όσον αφορά τις «επισυνδέσεις» (ο πρόσφατος ευφημισμός των υποκλοπών) όσο και τον αφανισμό των τελευταίων υπαίθριων χώρων αναπνοής και πρασίνου της πρωτεύουσας. Οπως καταστρατηγείται η ατομική ελευθερία και τα προσωπικά δεδομένα πολιτικών, δημοσιογράφων και ποιος ξέρει πόσων άλλων ακόμη, έτσι καταλύεται και το δημοκρατικό δικαίωμα του δημότη της Αθήνας να έχει λόγο για την πόλη του και να αγωνίζεται για την προάσπισή της. Τα «λαμαρινένια τείχη» της ντροπής ήδη έχουν καταρρεύσει ως χάρτινοι πύργοι στα μάτια των πολιτών, μόνο και μόνο από το γεγονός ότι το εργοτάξιο στην πλατεία φρουρείται και φυλάσσεται ακριβώς απ’ αυτούς που υποτίθεται ότι έρχεται να εξυπηρετήσει και να διευκολύνει.

Τι κι αν διαδηλώνουν οι κάτοικοι της γειτονιάς: η οικογένεια που μένει στο πάνω διαμέρισμα, οι γείτονες από το απέναντι νεοκλασικό, οι φίλοι που κατοικούν λίγα στενά πιο πάνω; Κανείς δεν άκουσε τα αιτήματά τους, κανείς δεν συζήτησε μαζί τους στο παρελθόν, δεν ακολούθησε δηλαδή τον δημοκρατικό δρόμο του διαλόγου (όταν πρόκειται για δημόσια έργα) και όχι εκείνον του «αποφασίζουμε και διατάζουμε» που παραπέμπει στα πιο σκοτεινά αυταρχικά καθεστώτα. Η επιβολή διά της βίας των σχεδίων που η κυβέρνηση επιχειρεί να εφαρμόσει, δηλώνει έμπρακτα πια και με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τον «σεβασμό» που επιδεικνύει στη γνώμη και τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Δηλώνει την πλήρη απαξίωση κάθε προοπτικής συμμετοχής των ενεργών πολιτών και των συλλογικοτήτων τους στον σχεδιασμό της πόλης που σημαίνει: μαζί με τους κατοίκους και όχι απέναντι σ’ αυτούς, για τις ανάγκες και τα όνειρα των πολλών και όχι για τα κέρδη των λίγων! Παράλληλα, με τη συστηματική παραπληροφόρηση και προπαγάνδα επιχειρεί να επιβάλει το ψεύδος ως αλήθεια: ότι δήθεν μια μικρή μόνο μειοψηφία δεν θέλει τον σταθμό στην πλατεία και πως άλλοι είναι οι λόγοι της αντίδρασης των κατοίκων.

Οι κάτοικοι όμως με την καθημερινή παρουσία τους έξω από τα «λαμαρινένια τείχη» φωνάζουν και διαδηλώνουν για το αίσχος που συντελείται στην ιστορική πλατεία τους και την κατασυκοφαντημένη γειτονιά τους. Με τα κείμενα και τις αφίσες που τοιχοκολλούν στις πόρτες των σπιτιών, με τις ανοιχτές συνελεύσεις που οργανώνουν κάθε βδομάδα εδώ και μήνες, με τις δημόσιες συζητήσεις και τώρα τελευταία με τις μαύρες σημαίες που κρεμάνε στα μπαλκόνια τους ως ένδειξη πένθους για τον οριστικό θάνατο του μοναδικού πνεύμονα πρασίνου που τους είχε απομείνει.

Η αυτοοργάνωση των κατοίκων μέσα από ακηδεμόνευτες συνελεύσεις και δράσεις αλληλεγγύης και συντροφικότητας, είναι η μόνη ελπίδα ότι τίποτε δεν έχει χαθεί ακόμη. Και είναι οι πολλοί αυτοί που στέκονται εμπόδιο στον πρόσκαιρο, αλλά κυρίως μακροπρόθεσμο και οριστικό εξευγενισμό της γειτονιάς τους. Μόνο μέσα από τον αγώνα των «ενεργών πολιτών» μπορεί να διασφαλιστεί η λειτουργία της δημοκρατίας, αλλά και το μέλλον της πόλης όπως το ονειρεύονται και το υπερασπίζονται οι κάτοικοί της.

Γιατί τι άλλο είναι η πόλη από αυτούς τους ίδιους τους κατοίκους της;

_________

Τάσης Παπαϊωάννου– Αρχιτέκτων-ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Σταύρος Σταυρίδης– Αρχιτέκτων-καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

ΠΗΓΗ: https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/356449_oi-lamarines-tis-ntropis-stin-plateia-exarheion

The post Δύο καθηγητές του ΕΜΠ για τις «λαμαρίνες της ντροπής» στα Εξάρχεια appeared first on Void Network.

Ομόνοια σε απόκρυψη

Όταν στις αρχές του 2019 η πλατεία Ομονοίας περιφραζόταν, λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι αυτό θα κρατούσε για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Βεβαίως, απ’ ό,τι φάνηκε στη συνέχεια, πολύ λίγοι είχαν και σαφή αίσθηση του τι γίνεται πίσω από τις λαμαρίνες. Αργότερα καταλάβαμε ότι μάλλον ακόμα πιο λίγοι είχαν πραγματική εικόνα.

Στα μέσα Μαρτίου του 2019, σε μια προσπάθεια να ξεδιαλύνει το μυστήριο, μέλη του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων ρώτησαν τις αρμόδιες υπηρεσίες για το αν οι εργασίες που γίνονταν είχαν λάβει τις αναγκαίες άδειες. Μαθαίνοντας ότι δεν υπήρχε κανένα αίτημα για έγκριση από αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής και από τις αρμόδιες υπηρεσίες των Υπουργείων, ο Σύλλογος  εξέδωσε σχετική ανακοίνωση[1].

Η απάντηση που δόθηκε στη συνέχεια ήταν ότι σχετικές εγκρίσεις και άδειες δεν υπήρχαν γιατί δεν υπήρχε και καμία ανάγκη να υπάρξουν: οι εργασίες αφορούσαν απλή συντήρηση και ακολουθούσαν πιστά το σχέδιο της πλατείας που είχε προκύψει από τον ανοιχτό διαγωνισμό του 1998. Πράγματι, τις αμέσως επόμενες μέρες προέκυψαν δημοσιεύματα τα οποία παρουσίασαν φωτορεαλιστικές απεικονίσεις της πλατείας ανανεωμένης, όπου φαίνεται όντως το σχέδιο να διατηρείται σχεδόν εξολοκλήρου[2].

Ο καιρός πέρασε και η έλευση του καλοκαιριού έφερε τις τριπλές εκλογές και την αλλαγή της δημοτικής αρχής. Τον Νοέμβριο ο νέος δήμαρχος έκανε μια λιτή αναφορά σε «ριζική αλλαγή του σχεδίου» το οποίο μάλιστα «θα μας γυρίζει πίσω μνήμες που έχουμε». Αυτή η ασαφής δήλωση συνοδεύτηκε από την ψευδή εν τέλει υπόσχεση ότι η πλατεία θα παραδοθεί πριν τα Χριστούγεννα[3]. Στα τέλη του χρόνου ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών ανακοίνωσε ένα «project» με τίτλο «Ομόνοια όπως παλιά» για την «αναγέννηση της πλατείας»[4]. Η πλατεία έμεινε κρυμμένη πίσω από τις λαμαρίνες και οι εργασίες συνεχίστηκαν.

Και ενώ οι περαστικοί συνήθιζαν όλο και περισσότερο την περίφραξη και τα ερωτηματικά σχετικά με το γιατί διαρκεί τόσο πολύ πλήθαιναν, η νέα χρονιά έφερε μια ανατροπή: σε φωτογραφίες του εργοταξίου από τους ορόφους των πέριξ κτιρίων, εκεί που θα έπρεπε να υπάρχει η γνωστή μορφή της πλατείας, εμφανίστηκε ένας υπερμεγέθης σκούρος κύκλος: η βάση για ένα μελλοντικό σιντριβάνι διαμέτρου 30 μέτρων[5].

Ο μυστικισμός που παρουσιάζει αυτή η ιστορία είναι ίσως πιο εντυπωσιακό στοιχείο από το ίδιο το σιντριβάνι, παρά την φαραωνικότητα του τελευταίου. Οι σχετικές άδειες που είναι σε ισχύ συνεχίζουν να αφορούν απλή αλλαγή δαπεδόστρωσης, ενώ αυτές για τον νέο σχεδιασμό εξακολουθούν να μην υπάρχουν, πράγμα απολύτως λογικό γιατί κάτι τέτοιο θα απαιτούσε νέο διαγωνισμό. Έτσι η μνημειώδης αδιαφάνεια ενδέχεται να ακολουθηθεί από αντίστοιχου μεγέθους κωμικοτραγικότητα, ίσως με ενδιαφέρουσες συμβολικές προεκτάσεις: το δεύτερο κεντρικότερο σημείο της χώρας (μετά την πλ. Συντάγματος) θα καταληφθεί από ένα γιγαντιαίο αυθαίρετο.

Ευτυχώς για την οικονομία του θέματος, τα πρόστιμα που δημιουργούνται μεταξύ φορέων του δημοσίου για αυθαιρεσίες είναι μηδενικά. Βέβαια υπάρχει και η πρόσφατη νομιμοποίηση του Mall στο Μαρούσι να μας θυμίζει ότι τέτοια ζητήματα ουδέποτε αποτελούσαν πρόβλημα για την εξουσία, είτε πολιτική είτε οικονομική[6]. Όμως η κατασκευαστική αυθαιρεσία και η αδιαφάνεια δεν είναι τα μοναδικά προβλήματα της συγκεκριμένης περίπτωσης, αν και αποτελούν μάλλον τις αναγκαίες προϋποθέσεις για τα υπόλοιπα.

Ο ξενοδόχος σχεδιαστής

Τις αποκαλύψεις ακολούθησε μια επικοινωνιακή εκστρατεία από θριαμβικά σχόλια και σχέδια που παρουσίαζαν τη νέα εκδοχή της πλατείας με το σιντριβάνι εν λειτουργία. Παράλληλα με το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε, έγινε ευρύτερα γνωστό ότι η κατασκευή αλλά και η μελέτη αποτελούν δωρεές της τεχνικής εταιρείας Ηλέκτωρ, του Ιδρύματος Λασκαρίδη -εφοπλιστών και ιδιοκτητών ξενοδοχείων του κέντρου της πόλης (μεταξύ των οποίων η Μ. Βρετάνια αλλά και άλλων που βρίσκονται περιμετρικά της πλατείας) και την Fontana Fountains (εταιρείας που κατασκευάζει σιντριβάνια)[7].

Εκεί λοιπόν που κάποιοι μπορεί να σπεύσουν να διαφημίσουν την «ευεργεσία του ιδιωτικού τομέα» και την «παράκαμψη της χρονοβόρας γραφειοκρατίας του δημοσίου» μπορούμε να διακρίνουμε και κάτι άλλο: ένα νέο στάδιο στην ιδιωτικοποίηση του σχεδιασμού του δημόσιου χώρου της πόλης. Ένας ιδιωτικός φορέας αποφασίζει, σχεδιάζει και υλοποιεί την πλήρη ανατροπή της μορφής της πλατείας. Η δημοτική αρχή περιορίζεται σε ρόλο διευκολυντή, επικοινωνιακού υποστηρικτή και ακυρωτή κάθε νόμιμης διαδικασίας, ενώ οι κάτοικοι της πόλης, αλλά και οι υπόλοιποι εκλεγμένοι εκπρόσωποί τους δημοτικοί σύμβουλοι, κρατούνται στην άγνοια. Παράλληλα οι αρμόδιες υπηρεσίες δήμου και πολεοδομίας απαξιώνονται και καταργούνται η μία μετά την άλλη[8].

Πρόκειται επίσης για μια νέα κατάσταση στη σχέση που έχουν οι κάτοικοι και χρήστες της πόλης με τη μελλοντική εικόνα των χώρων στους οποίους ζουν και εργάζονται. Είναι βέβαια γεγονός ότι, στα πλαίσια του σημερινού οικονομικού και πολιτικού συστήματος, η συντριπτική πλειοψηφία έχει μηδενικό λόγο στη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου. Εντούτοις μπορούμε να πούμε ότι έχει καθιερωθεί η δυνατότητα μιας περιορισμένης τουλάχιστον εποπτείας, μιας εκ των προτέρων γνώσης της εικόνας του. Η περίπτωση της Ομονοίας μοιάζει να εγκαινιάζει την άρση και αυτής.

Ενδεχομένως, αν δεν δημοσιεύονταν οι φωτογραφίες της κατασκευής, η τελική εικόνα να μην αποκαλυπτόταν παρά μόνο όταν θα αφαιρούνταν οι λαμαρίνες. Σε αυτή την περίπτωση η δημοτική αρχή και οι χορηγοί θα μπορούσαν να αυτοπαρουσιάζονται αυτάρεσκα ως οι γαλαντόμοι κομιστές ενός εντυπωσιακού «δώρου-έκπληξη» προς τους ευγνωμονούντες ψηφοφόρους-πελάτες τους -ίσως κάτι τέτοιο να ονειρευόταν ο νέος δήμαρχος. Είναι μάλλον πλεονασμός να αναφέρουμε ότι αυτή η λογική δεν έχει καμία σχέση με οποιαδήποτε έννοια δημοκρατικότητας.[9]

Αρχιτεκτονικός διαγωνισμός;

Βασικό δεδομένο της συγκεκριμένης ιστορίας είναι η επιλογή της υλοποιούμενης πρότασης χωρίς πραγματοποίηση αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, τη στιγμή μάλιστα που αναφέρεται σε ένα εμβληματικό έργο με μεγάλη και υπερτοπική σημασία. Πράγματι, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε τη χρησιμότητα αυτής της μεθόδου επιλογής, ιδίως για την παραγωγή δημόσιου χώρου, κατ’ αρχήν γιατί δίνει με διαφορά τη μεγαλύτερη δυνατότητα εμπλοκής ευρύτερου πλήθους και συμμετοχικότητας. Παράλληλα, ένας ανοικτός αρχιτεκτονικός διαγωνισμός είναι προνομιακός πυροδοτητής έρευνας, διαλόγου και κριτικής για την αρχιτεκτονική και τον δημόσιο χώρο, απελευθερώνοντας πνευματικές αλλά και υλικές δυνάμεις με έως και ριζοσπαστικά αποτελέσματα[10]. Όμως μια αντίληψη που αντιμετωπίζει την απουσία του ως το μείζον θέμα, είναι πολύ ελλειμματική για μια σειρά λόγους:

Αρχικά δεν πρέπει να αποσιωπούμε το βασικότερο αρνητικό των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, δηλαδή την τεράστια ποσότητα απλήρωτης εργασίας που προκαλούν. Παράλληλα είναι ευρύτερα γνωστό ότι, αν και αποτελούν θεωρητικά την πιο αξιοκρατική μέθοδο, ούτε αυτοί είναι αδιάβλητοι.

Ένα άλλο ζήτημα, ιδιαίτερα ακανθώδες για την περίπτωση του σχεδιασμένου δημόσιου χώρου στην Ελλάδα, είναι το επίπεδο και η ποιότητα υλοποίησης της τελικής αρχιτεκτονικής πρότασης, αλλά και μετέπειτα συντήρησης, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ακυρωτικά ακόμα και για το καλύτερο σχέδιο-νικητή του ποιοτικότερου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού[11]. Εδώ το παράδειγμα της πλατείας Ομονοίας είναι παραστατικότατο[12].

Το βασικότερο όμως πρόβλημα της συζήτησης για την ανάγκη αρχιτεκτονικών διαγωνισμών είναι ο περιορισμός στο υποκείμενο και το έργο του τελικού σχεδιασμού. Έτσι χάνεται η ουσία που έγκειται στο ποιές είναι οι παράμετροι τους, ποιά η γενική στόχευσή και ποιός αποφασίζει τα παραπάνω. Για παράδειγμα ένας διαγωνισμός για τη μορφή των ουρανοξυστών στο Ελληνικό θα είναι εν γένει προβληματικός, όχι γιατί μπορεί να είναι στημένος ή το αποτέλεσμά του να είναι αισθητικά κακό, αλλά γιατί είναι προβληματική η ύπαρξη ουρανοξυστών στο Ελληνικό. Αντίστοιχα ένας αρχιτεκτονικός διαγωνισμός με στόχο τη μετατροπή της πλατείας σε σιντριβάνι, θέτει δεδομένες τις σημαντικότερες παραμέτρους του αποτελέσματος, όσο εντυπωσιακό και αν είναι το σιντριβάνι που θα προκύψει.

Σε κάθε περίπτωση η αρχιτεκτονική έχει μια αυτόνομη σημασία, πέραν από το επίπεδο και την ποιότητα υλοποίησης, την εξουσία που την επιβάλλει και τις διαδικασίες που η τελευταία χρησιμοποιεί. Ο σχεδιασμός καθαυτός μπορεί να παίξει έναν ρόλο και να επιφέρει θετικές ή μη μεταβολές. Παράλληλα, κάθε αρχιτεκτονική πρόταση είναι εγγενώς φορέας νέου οράματος, εν δυνάμει υποστηρίζει κάποιο πολιτικό-ιδεολογικό πλαίσιο και εξυπηρετεί έναν στόχο. Και ως τέτοια χρήζει εξέτασης και κριτικής.

Η πρόταση για την πλατεία Ομονοίας που κέρδισε τον διαγωνισμό του 1998 είχε ένα σαφές και ανατρεπτικό όραμα: τη μετατροπή του κεντρικού σημείου μιας, εν πολλοίς απονεκρωμένης, κυκλικής διασταύρωσης, σε χώρο διέλευσης αλλά και στάσης, παραμονής και συνάθροισης πεζών, δηλαδή την εφεύρεση και ενεργοποίηση μιας πλατείας[13]. Πρέπει τώρα να δούμε τι όραμα φέρει, πως φιλοδοξεί να λειτουργεί και σε τι στοχεύει ο νέος σχεδιασμός.

Από τις τρεις διαστάσεις στις δύο

Στη νέα μορφή της πλατείας, η σχεδιαστική χειρονομία μοιάζει να λειτουργεί πρωταρχικά ως μια μεγάλης κλίμακας απόπειρα μετατροπής του σημείου από χώρο διέλευσης και στάσης σε ένα υπερμεγέθες αντικείμενο. Ξεκινώντας την ανάλυσή μας από το τελευταίο, πρέπει αρχικά να σημειώσουμε ότι μάλλον αποτελεί με μεγάλη διαφορά την πιο κοστοβόρα και ενεργοβόρα σχεδιαστική επιλογή. Συνδυάζοντας αυτό το γεγονός με την υπάρχουσα εμπειρία σιντριβανιών στον ελληνικό αστικό δημόσιο χώρο, μένουν μικρά περιθώρια αισιοδοξίας για τον τρόπο λειτουργίας του. Η θερμοκρασιακή εξισορρόπηση που προσφέρουν τέτοιες δομές, ιδιαίτερα σημαντική ιδίως τους θερινούς μήνες, θα μπορούσε να επιτευχθεί με πολύ λιγότερο μεγαλεπήβολα υγρά στοιχεία.

Το νέο σιντριβάνι φαίνεται να στέκεται αντιδιαμετρικά από τις σύγχρονες τάσεις σχεδιασμού δημόσιων αστικών υγρών σημείων. Σε αυτές επιδιώκεται η οργανική σύνδεση με τον υπόλοιπο χώρο και η δημιουργία δομών σωματικά προσφιλών και επισκέψιμων, οι οποίες φιλοδοξούν να αποτελέσουν πόλους έλξης, ενδιαφέροντος και παιχνιδιού. Αντιθέτως εδώ μας προσφέρεται ένα αποτρεπτικό τείχος δυνατών πιδάκων. Παράλληλα ο περιμετρικός δακτύλιος γρασιδιού παρουσιάζεται όχι ως επισκέψιμη επιφάνεια, αλλά ως υγειονομική ζώνη ασφαλείας μεταξύ του σιντριβανιού και του χώρου που μένει για τους πεζούς[14]. Το περιμετρικό του όριο δεν έχει το απαιτούμενο μέγεθος για να λειτουργεί ως καθιστικό, και έτσι χάνεται και η τελευταία ευκαιρία δημιουργίας ενός φιλόξενου για το ανθρώπινο σώμα στοιχείου αστικού εξοπλισμού.

Θα έλεγε κανείς ότι γίνεται μια προσπάθεια της πλατείας Ομονοίας να μοιάσει με την κοντινή της πλατεία Καραϊσκάκη, όπου ένα μεγάλο γλυπτό διακοσμεί απλά μια κυκλική διασταύρωση. Η αποκλειστική ζωντανή και σωματική αξιοποίηση του σημείου είναι η φιλοξενία αστέγων. Μάλιστα η μοναδικότητα της χρήσης και το ότι αντιμετωπίζεται ως παράτυπη, καταλήγουν να προσδίδουν στην οικειοποίηση του δημόσιου χώρου μια αίσθηση παραβατικότητας.

Παρατηρούμε λοιπόν πως το νέο σιντριβάνι θα προκύψει για να δουλεύει αποκλειστικά αισθητικά και εικονογραφικά. Πρόκειται για έναν σχεδιασμό παραγωγής καρτ-ποστάλ, που θα καταργεί ουσιαστικά τη λειτουργία και την έννοια της πλατείας, για να προσφέρει απλά ένα διακοσμητικό ντεκόρ για τις προσκείμενες ξενοδοχειακές μονάδες. Γινόμαστε έτσι μάρτυρες μιας εντυπωσιακής προσπάθειας μετατροπής του χώρου σε εικόνα, μια καίρια νίκη του θεάματος ως «άρνηση της ζωής που γίνεται ορατή»[15].

Πιθανότατα θα πρέπει να είμαστε ευγνώμονες που ο «καθαρισμός» της πλατείας για τη νέα κατασκευή δεν εξαφάνισε και το Πεντάκυκλο, το παρακείμενο γλυπτό του Γιώργου Ζογγολόπουλου, για το οποίο τουλάχιστον υπάρχουν υποσχέσεις επαναλειτουργίας. Εντούτοις η μοναδικότητά του σε συνδυασμό με τον τεράστιο κύκλο του σιντριβανιού το καθιστά παράταιρο, σε αντίθεση με τη σχέση που διαμορφωνόταν με το σύνολο στοιχείων της πρότασης του 1998.

Το σχέδιο-σκούπα

Σαν απάντηση στο ερώτημα «γιατί συμβαίνουν όλα αυτά» μπορούμε να πούμε ότι οι αντιδημοκρατικές διαδικασίες και η προβληματική αρχιτεκτονική μορφή έρχονται σε πλήρη συνάφεια με μια εξολοκλήρου αντιδραστική στόχευση.

Η ανακατασκευή της πλατείας παρουσιάζεται ως «λύση» σε ένα «χρόνιο πρόβλημα». Το πρόβλημα αυτό εν τέλει δεν είναι άλλο από τους ίδιους τους ανθρώπους που σύχναζαν εκεί. Πρόκειται ως επί τω πλείστον για φτωχούς και μετανάστες οι οποίοι «χαλάνε την εικόνα» και θα πρέπει να εκδιωχθούν για να εξυπηρετηθούν οι ορέξεις του ιδιωτικού τομέα, τελευταίο βασικό project του οποίου αποτελεί η μετουσίωση της πόλης σε τουριστικό εμπόρευμα. Παράλληλα, είναι μάλλον απίθανο η έμμεση ιδιωτικοποίηση της μετατροπής μιας δημόσιας πλατείας σε απονεκρωμένο θέαμα-εργαλείο επιχειρήσεων τουρισμού να μη συμπληρωθεί και από την άμεση ιδιωτικοποίηση κατάληψης χώρου, με την επαναφορά των περιφραγμένων τραπεζοκαθισμάτων των παρακείμενων καταστημάτων.

Από την άλλη είναι προφανές ότι τα υπαρκτά προβλήματα της φτώχειας, του ρατσισμού, της τοξικοεξάρτησης και της εγκληματικότητας δεν επιλύονται. Αντίθετα απλά ανακατανέμονται στον χώρο της πόλης οι πυκνώσεις και οι εστίες τους. Υπάρχει μάλιστα και επιδείνωσή, καθότι η εκδίωξη δεν είναι παρά ένα κατασταλτικό μέτρο που δυσχεραίνει την κατάσταση όσων την υφίστανται.

Παράλληλα πρόκειται για μια επιχείρηση απόκρυψης του προβλήματος που καθιστά την πραγματική αντιμετώπιση όλο και πιο μακρινή. Η τελευταία περιλαμβάνει αναγκαστικά την αναγνώρισή του και συλλογικό αγώνα που θα στοχεύει στα βαθύτερα κοινωνικά και οικονομικά αίτια που το γεννούν. Μόνο έτσι θα μπορεί να προκύψει μια ουσιαστική αλλαγή στην ποιότητα του χώρου της πόλης και της ζωής που αυτή φιλοξενεί.

Η νέα διαμόρφωση της πλατείας αποτελεί εξαρχής ένα μεγαλεπήβολο έργο βιτρίνας σε έναν χώρο που ήδη η κατοικία και οι προηγούμενες μορφές εργασίας έχουν εξοβελιστεί. Περισσότερα έργα μικρότερης κλίμακας, πέραν του αστικού κέντρου, σε χώρους κατοικίας και λαϊκές γειτονιές, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν πολύ πιο βελτιωτικά για τη ζωή και καθημερινότητα πολύ περισσότερων κατοίκων της πόλης.

Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε ότι ο τρόπος διαφήμισης του project είναι εντυπωσιακά ταιριαστός με τον συντηρητισμό του. Η επικοινωνιακή υποστήριξή του επικεντρώνεται αποκλειστικά στην παραπομπή της νέας διαμόρφωσης σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν, αυτό της δεκαετίας του ’60 και της τότε μορφής της πλατείας. Όμως το παρελθόν κάθε τέτοιου ρομαντισμού πέραν από κατασκευασμένο είναι και πολύ επιλεκτικό: η Ομόνοια εκείνης της περιόδου δεν ήταν πλατεία αλλά ένας σκέτος κυκλικός κόμβος με άβατο κέντρο.

Βέβαια και άλλες σημαντικές πλευρές εκείνης της εποχής, που οι δημιουργοί της νέας Ομονοίας μας καλούν να αναπολήσουμε, είναι και πάλι εδώ, όπως η φτώχεια και η μετανάστευση. Παράλληλα η σημερινή πολιτική εξουσία μοιάζει να προσπαθεί να κάνει ό,τι μπορεί για να φτάσει στα επίπεδα συντηρητισμού, ακροδεξιάς ιδεολογίας και καταστολής το μετεμφυλιακό καραμανλικό κράτος. Ολοκληρώνοντας μάλιστα εντυπωσιακά τον συμβολισμό, έρχεται να ενταχθεί στην ίδια λογική η πρωτοφανής άρνηση της νέας δημαρχίας να παραχωρήσει τον χώρο της πλατείας και τις σχετικές διευκολύνσεις στην αντιφασιστική-αντιρατσιστική συγκέντρωση της 21 Μαρτίου[16].

Το δικαίωμα σ(το όραμα για)την πόλη

Στις βορειοδυτικές πλαγιές του Πάρνωνα, σε περίπου 1000 μέτρα υψόμετρο, βρίσκεται το γραφικό χωριό Καρυές Λακωνίας. Εκεί μπορεί να βρει κανείς δύο μαρμάρινα αγάλματα που απεικονίζουν τις αρχαίες θεότητες Εστία και Δήμητρα. Τα αγάλματα αυτά, μαζί με άλλα έξι από μπετό τα οποία βρίσκονται στην Καρδίτσα, στη Θήβα και στην Αμοργό, κοσμούσαν μέχρι το 1937 την πλατεία Ομονοίας[17]. Προς το παρόν οι κάτοικοι αυτών των τόπων μπορούν να μείνουν ήσυχοι ότι το όραμα για την «Ομόνοια όπως παλιά» δεν συμπεριλαμβάνει κάποια απαίτηση του δημάρχου για επιστροφή των γλυπτών στο κέντρο της Αθήνας. Από την άλλη βέβαια ίσως να μην έχουν άδικο όσοι πουν ότι φθηνά τη γλιτώσαμε και από μια τέτοια γελοία επίδειξη αρχαιολατρίας. Αρκεί να θυμηθούμε ότι στην παράταξη του ίδιου κόμματος ανήκε και ο δήμαρχος που το 1996 θεώρησε τμήμα των αρμοδιοτήτων του την υπογραφή της λήξης του πελοποννησιακού πολέμου με τον δήμαρχο Σπάρτης[18]. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ένα προοδευτικό όραμα για τους δημόσιους χώρους, εμπνευσμένο από ένα μέλλον μιας πραγματικά ζωντανής Αθήνας στην υπηρεσία των αναγκών όλων των κατοίκων και χρηστών της, παραμένει ο μεγάλος απών.

Εντούτοις ψήγματά του μπορεί κανείς να βρει σε κάθε γωνιά της πόλης, στους αγώνες ενάντια στις οικονομικές, πολιτικές αλλά και χωρικές ανισότητες, στην αλληλεγγύη μεταξύ των κατοίκων και την υπεράσπιση των πιο αδύναμων, στην ενεργή συμμετοχή στον αγώνα για μια καλύτερη ζωή, ενάντια στη φτωχοποίηση, τον ρατσισμό και το οικονομικό και πολιτικό σύστημα που τα γεννά και τα εντείνει. Αυτός ο αγώνας περνά και μέσα από την προσπάθεια δημοκρατικής οικειοποίησης και πραγματικής ενεργοποίησης του δημόσιου χώρου και υπεράσπισής του από την υποβάθμιση, την αστυνομοκρατία, τον εξευγενισμό, την τουριστικοποίηση[19], την εμπορευματοποίηση και εν γένει το άρμα της αγοράς και του κεφαλαίου. Πρόκειται για έναν αγώνα όχι μόνο για μια αξιοβίωτη πόλη, αλλά και για τον λόγο στο πως αυτή δημιουργείται και αναπαράγεται.

Όσο αυτοί οι αγώνες εντείνονται και δυναμώνουν, τόσο οι κάτοικοι, οι χρήστες του χώρου και οι αρχιτέκτονες θα μπορούν να συλλαμβάνουν με τη φαντασία τους ένα τέτοιο όραμα. Αντιθέτως όσο τέτοιες διεκδικήσεις αδυνατίζουν, αυτό θα μοιάζει όλο και πιο απίθανο, πιο απόμακρο και εν τέλει πιο καταδικασμένο, όπως ο ήρωας του τραγουδιού, να «χάνεται, σαν τον γλάρο στην Ομόνοια»[20].

Ο Γιώργος Παπαγκίκας είναι αρχιτέκτονας, ΥΔ-Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, μέλος της Αριστερής Κίνησης Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων

[1] Ανακοίνωση ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ σχετικά με τις εργασίες που εκτελούνται στην πλατεία Ομονοίας, 19/3/2019

[2] Π.χ.: Μερόπη Κοκκίνη, Η ανάπλαση της Ομόνοιας, Lifo, 19/5/2019

[3] Μπακογιάννης: Η πλατεία Ομονοίας θα παραδοθεί πριν τα Χριστούγεννα, iefimerida.gr, 14/11/2019

[4] «Ομόνοια όπως παλιά»: Το σχέδιο για την ανάπλαση της περιοχής το 2020, Έθνος, 23/12/2019

[5] Π.χ.: Ομόνοια όπως παλιά: Εικόνες από την ανάπλαση της κεντρικής πλατείας στην Αθήνα, newsbeast.gr, 7/2/2020

[6] Ηλίας Παλιαλέξης, Νόμιμο, σύμφωνα με το ΣτΕ, το The Mall Athens, Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, 2/2/2020

[7] Γιούλη Επτακοίλη, Κάτι τρέχει στην πλατεία Ομονοίας…, Η Καθημερινή, 1/2/2020

[8] Συμπληρωματικά για τη σχέση μεταξύ ιδιωτικού τομέα, δήμων και δημόσιου χώρου, επ’ ευκαιρίας του πρόσφατου ζητήματος του χριστουγεννιάτικου στολισμού του κέντρου της Αθήνας: Δημήτρης Πούλιος, Όταν σβήσουν τα φώτα. Ιδρύματα, ιδιωτική πρωτοβουλία και δημόσιος χώρος στην Αθήνα, Marginalia, Τεύχος 11, 29/1/2020

[9] Συμπληρωματικά για την διαδικασία της ανακατασκευής της πλατείας: Μαρία Λογοθέτη, Το νέο φουστάνι της πλατείας Ομονοίας, Η Καθημερινή, 14/2/2020

[10] Αξίζει να αναφερθεί το παράδειγμα της ιστορίας των κτιρίων στα νούμερα 17 και 19 της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, έργα του σημαντικού αρχιτέκτονα της Art Deco Βασίλη Κουρεμένου. Το 2008 το υπουργείο πολιτισμού αποφάσισε την κατεδάφιση τους, ούτως ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη θέα της ακρόπολης από το νέο μουσείο. Αυτή η απόφαση πυροδότησε μεγάλες αντιδράσεις και οδήγησε το ηλεκτρονικό περιοδικό Greek Architects να καλέσει σε ανοικτό διαγωνισμό διαμόρφωσης των πίσω όψεων των κτιρίων. Στον διαγωνισμό έλαβε μέρος ένα εντυπωσιακά μεγάλο πλήθος, με τη συμμετοχή ακόμα και ομάδων στα πλαίσια οργανωμένων πανεπιστημιακών μαθημάτων (όπως του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας). Έτσι το θέμα πήρε πολύ ευρύτερες διαστάσεις και η γενική κατακραυγή οδήγησε στη μη υλοποίηση της απόφασης. Κατερίνα Οικονομάκου, Πώς θα μπορούσαν να αναμορφωθούν οι πίσω όψεις των δύο πολυκατοικιών στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Ελευθεροτυπία, 21/6/2008, αναδημοσίευση από Greek Architects

[11] Βεβαίως αυτό δεν ισχύει μόνο για αποτελέσματα διαγωνισμών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι αλλαγές κατά την υλοποίηση της πρότασης για την επέκταση της εθνικής πινακοθήκης: Μάρω Βασιλειάδου, Εθνική Πινακοθήκη: Καταγγέλλουν… παραποίηση, Η Καθημερινή, 21/5/2019

[12] Η περιπέτεια της πρότασης που κέρδισε τον διαγωνισμό για την πλατεία Ομόνοιας το 1998 παρουσιάζει όλα τα στοιχεία μιας τραγικής ιστορίας: Δημιούργημα μιας ομάδας τεσσάρων νεαρών και μέχρι τότε άγνωστων αρχιτεκτόνων, ουσιαστικά περιέγραφε την αντιμετώπιση όλου του χώρου μεταξύ των όψεων των κτιρίων σαν ένα ενιαίο τετράγωνο που θα αποδίδεται κυρίαρχα στους πεζούς. Η πιο ριζοσπαστική χειρονομία ήταν η σύνδεση του κεντρικού χώρου της πλατείας με το γύρω της μέτωπο μέσω της κατάργησης της διέλευσης αυτοκινήτων μεταξύ των δρόμων Αγίου Κωνσταντίνου και Πειραιώς, καθώς και Σταδίου και Πανεπιστημίου. Ένα ομοιογενές δάπεδο με έναν κάναβο οπτικών ινών θα ενοποιούσε τον χώρο και θα προσέφερε ήπιο φωτισμό. Στο κεντρικό τμήμα προβλεπόταν διαμόρφωση καθιστικού, στεγασμένου με επιφάνειες που θα προσέφεραν σκίαση αλλά και δυνατότητες προβολών. Η πρόταση περιελάμβανε και δύο υδάτινες διαμορφώσεις, πολύ πιο σεμνές από το νέο σιντριβάνι.

Εν τέλει όμως η πραγματοποίηση ήταν απογοητευτική. Η  αρχή υλοποίησης επέβαλε  να αφαιρεθεί η προβλεπόμενη από τη μελέτη μόνωση και στεγανοποίηση της πλατείας για λόγους κόστους. Αυτό είχε σαν συνέπεια το νερό να δημιουργήσει πρόβλημα στην οροφή του μετρό και εν τέλει οι υδάτινες διαμορφώσεις να μη λειτουργήσουν ποτέ. Μάλιστα η κεντρική αντ’ αυτού γέμισε με χώμα. Παράλληλα ο επιδαπέδιος φωτισμός δεν λειτούργησε, ενώ ουδέποτε κατασκευάστηκε και το κεντρικό στέγαστρο.

Όμως το πιο καίριο χτύπημα ήρθε με την ανακάλυψη κατά τη φάση υλοποίησης ενός ανελκυστήρα του μετρό για τον οποίο η σχετική εταιρεία δεν είχε δώσει ποτέ πληροφορίες. Αυτό οδήγησε, αντί για την κατάργηση του ανελκυστήρα, στην ανύψωση του δαπέδου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας υψομετρικής διαφοράς 1.5 μέτρων μεταξύ του κεντρικού τμήματος της πλατείας και του δρόμου που ενώνει την Πανεπιστημίου με την Αγίου Κωνσταντίνου. Έτσι ο ενιαίος χώρος κόπηκε στα δύο και από πλευράς κίνησης αλλά και από πλευράς οπτικής.

Η πλατεία λειτούργησε με τη διαμόρφωση κουτσουρεμένη και αφέθηκε στην υποβάθμιση. Οι τέσσερις νέοι αρχιτέκτονες αντιμετωπίσθηκαν ως αποδιοπομπαίοι τράγοι και κατασυκοφαντήθηκαν. Μαρία Νταλιάνη, Η δική μας Ομόνοια…, Τα Νέα, 11/11/1998

Γιώργος Τριανταφύλλου, Made in Greece, 6/12/2010

[13] Βλ. υποσημείωση 12

[14] Έτσι θα είναι η νέα πλατεία Ομονοίας στην τελική της μορφή, Newsitamea, 8/2/2020

[15] Guy Debord (1967), Η Κοινωνία του Θεάματος, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, σελ.27

[16] Πριν αλέκτωρ λαλήσει τρεις… Σχετικά με την απαγόρευση από τη δημαρχία Μπακογιάννη πραγματοποίησης αντιρατσιστικής-αντιφασιστικής διαδήλωσης στις 21 Μάρτη στην Ομόνοια, Αντικαπιταλιστική Ανατροπή στην Αθήνα, 16/2/2020

[17] Καρυές Λακωνίας – Αγάλματα Θεών Εστίας και Δήμητρας, karyes.gr

[18] Πρόκειται για τον τότε δήμαρχο Αθήνας Δημήτρη Αβραμόπουλο και τον δήμαρχο Σπάρτης Δημοσθένη Ματάλα. Κι όμως, ο πόλεμος με τη μεγαλύτερη διάρκεια ever έγινε στην Ελλάδα!, Το Ποντίκι, 16/10/2019

[19] Συμπληρωματικά για τη διαδικασία της τουριστικοποίησης και της αυξανόμενης σημασίας της για τα αστικά κέντρα: Κώστας Βουρεκάς, Τουρισμός, ιδού το «νέο» μοντέλο ανάπτυξης, ΠΡΙΝ, 23/7/2018

[20] Ηλεκτρικός Θησέας – 1987, στίχοι Δημήτρης Βάρος, Μουσική Γιάννης Μαρκόπουλος, γνωστότερη εκτέλεση από Μαρία Φωτίου και Παύλο Σιδηρόπουλο

The post Ένα συντριβάνι (αντί) για την πλατεία Ομονοίας. Μια κριτική στο σχέδιο ανάπλασης – του Γιώργου Παπαγκίκα appeared first on Void Network.

Στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας Καθημερινή, πριν από περίπου δύο εβδομάδες, δημοσιεύτηκε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Μαργαρίτας Πουρνάρα με τίτλο “Αχτίδα φωτός στο σκοτεινό Detroit”(Kathimerini.gr, 2016). Πολύ ενδιαφέρον, αλλά όχι με τον συμβατικό τρόπο του όρου που θα χαρακτήριζε ένα δημοσιογραφικό άρθρο σε μία κυριακάτικη εφημερίδα. Ο ενημερωτικός χαρακτήρας του για ένα ομολογουμένως ασυνήθιστο στα ελληνικά δεδομένα γεγονός, και η προσπάθεια της συντάκτριας να αναπτύξει μια αναλογία ανάμεσα στο χρεοκοπημένο Detroit και την υποβαθμισμένη, λόγω κρίσης, πόλη της Αθήνας, αναδεικνύει υπόρρητα ένα σύνολο οικονομικών μηχανισμών. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ταυτόχρονα, μας βοηθά να ξετυλίξουμε το κουβάρι της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης του αστικού χώρου σε μια άμεση σχέση με το χρηματοπιστωτικό σύστημα, πράγμα σπάνιο και ανεκτίμητο.

Πριν περάσουμε όμως στις σημαντικές προεκτάσεις όσων περιγράφονται, θα πρέπει να ειπωθούν ορισμένα πράγματα για όσα μας ενημερώνει το εν λόγω άρθρο. Αφορμή λοιπόν, αποτελεί η εμπειρία της συντάκτριας από ένα residency (είδος θεματικού εργαστηρίου που περιλαμβάνει διαμονή, αναφέρεται σε projects που αφορούν συγκεκριμένες περιοχές και η χρονική του διάρκεια μπορεί να ποικίλει) στο Detroit με την ονομασία “Ideas City Detroit”, στο οποίο συμμετείχαν 40 καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, σχεδιαστές, αστικοί στοχαστές κ.α.. Σκοπός ήταν η ανάπτυξη προτάσεων για την αναβάθμιση, αναζωογόνηση και ενεργοποίηση του αστικού χώρου, μετά την ερήμωση που υπέστη η πόλη λόγω της κρίσης. Όπως μας πληροφορεί η συντάκτρια, το Detroit με το τέλος της βιομηχανικής ανάπτυξης ακολούθησε μια καθοδική πορεία, με το πληθυσμό του να μειώνεται από τα 2 εκατομμύρια στις 700.000. Αναγνωρίζει σε πρώτο επίπεδο ως βασική αιτία για αυτή την εξέλιξη, την ύπαρξη ισχυρών συνδικάτων που δεν συμπορεύτηκαν με τις νέες τάσεις τις οικονομίας, με αποτέλεσμα το κλείσιμο εργοστασίων και την μεταφορά πολλών επιχειρήσεων σε άλλες πολιτείες. Σε δεύτερο επίπεδο αναφέρεται στο κόστος των δημοσίων δαπανών και τον ακριβό δανεισμό που απαιτούσαν. Έτσι φτάνουμε στο σημείο τομής που σηματοδοτεί η χρεοκοπία της τοπικής αυτοδιοίκησης το 2013, με μεγάλο μέρος της πόλης να μένει χωρίς ηλεκτροδότηση. Συνέπεια όλων αυτών, ήταν η κατακόρυφη αύξηση της εγκληματικότητας και το κλίμα αβεβαιότητας για το μέλλον της περιοχής λόγω του παγώματος των επενδύσεων, που οδήγησε στην μαζική ερήμωση κατοικιών και την κατάρρευση της τοπικής οικονομίας.

Στο περιβάλλον αυτό λοιπόν, σκοπός του “Ideas City Detroit” ήταν η συστράτευση δημιουργικών δυνάμεων για την αναγέννηση της πόλης. Φρέσκες ιδέες για τις πόλεις. Είναι όμως μόνο αυτό το “Ideas City”; Ένα απλό εκπαιδευτικό πρόγραμμα του New Museum της Νέας Υόρκης; Όπως αποτυπώνεται στην ιστοσελίδα του οργανισμού, πρόκειται για μια συνεργατική δημιουργική πλατφόρμα πολιτών, με θεμελιακή αρχή της την πεποίθηση για την ουσιαστική σημασία της τέχνης και του πολιτισμού στην μελλοντική ζωτικότητα των πόλεων (IdeasCity, 2016). Από μία άλλη σκοπιά είναι μια διεθνής πρωτοβουλία, η οποία παρέχει ένα φόρουμ για σχεδιαστές, αρχιτέκτονες, πολεοδόμους, θεωρητικούς του χώρου, καλλιτέχνες και φορείς χάραξης πολιτικών, ώστε να έχουν την δυνατότητα επικοινωνίας, ανταλλαγής ιδεών, κοινής αναγνώρισης των προκλήσεων και επαναδιαπραγμάτευσης των πιθανών προτάσεων και στρατηγικών. Παρά το “εξαιρετικό” μείγμα ειδικών και το ιδιαίτερο καθεστώς συνάντησης τους γύρω από ένα τραπέζι, κάποιος καλοπροαίρετος θα σκεφτόταν πως ίσως είναι θετικό να συζητούν και να μοιράζονται τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους εξειδικευμένοι άνθρωποι από κάθε γωνιά του πλανήτη. Άλλα εκεί ξεκινά το ενδιαφέρον κομμάτι, καθώς κάθε σοβαρή σύμπραξη, ενημερώνει τους διαδικτυακούς επισκέπτες της για τους φορείς που την ενισχύουν. Στην περίπτωση του Ideas City, πρώτος και βασικός φορέας όσων αφορά την (οικονομική;) υποστήριξη της είναι ο χρηματοπιστωτικός κολοσσός της Goldman Sachs (IdeasCity, 2016).

Η Goldman Sachs, είναι από τις λίγες επενδυτικές εταιρίες που κατάφεραν να επιβιώσουν στην κρίση, έχοντας μάλιστα σημαντικά κέρδη λόγω της κατάρρευσης της αγοράς ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων, η οποία σήμανε την είσοδο της παγκόσμιας οικονομίας σε ύφεση. Στελέχη της αναγνώρισαν από το 2005 την επισφάλεια των κριτηρίων σύμφωνα με τα οποία δίνονταν τα δάνεια εκείνη την περίοδο, διαμορφώνοντας μια στρατηγική στοιχηματισμού στην κατάρρευση τόσο της αγοράς ακινήτων όσο και σε αυτή των ασφαλειών υποθηκών, αποφέροντας κέρδη στην εταιρία της τάξης των 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων (Wikipedia, 2016). Για την σκοτεινή εκείνη περίοδο η Goldman Sachs, καταδικάστηκε πρόσφατα από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Η.Π.Α. με αποζημίωση 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε φόρους και διάφορες ελαφρύνσεις πελατών, καθώς δεν ενημέρωσε τους επενδυτές για τους κινδύνους που υπήρχαν στις αγορές. Η τιμωρία όμως όπως αναφέρει άρθρο της Guardian, διαμορφώθηκε μετά από διαπραγμάτευση μεταξύ εταιρίας και δικαιοσύνης, χωρίς να περιλαμβάνει ποινικές κυρώσεις προς την εταιρία, και κυρίως χωρίς να θέτει όρια στην δράση των τραπεζικών στελεχών γενικότερα (Kasperkevic, 2016). Η σχέση της εταιρίας με τον αστικό χώρο και τις αξίες γης, αναδεικνύεται και από τις υπηρεσίες και τα τραπεζικά προϊόντα που διαθέτει στην αγορά. Ανάμεσα στην τεράστια γκάμα δραστηριοτήτων που εμπλέκεται, συναντάμε τις υπηρεσίες χρηματοδότησης και συμβουλευτικής προς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην αγορά, πώληση και ανάπτυξη ακίνητης περιουσίας, αναζητώντας νέες ευκαιρίες σε χώρες παγκοσμίως (Goldman Sachs, 2016). Σε αυτό τον τομέα θα πρέπει να προσθέσουμε την τιμολόγηση και διανομή χρεών από το εμπορικό real estate, σε μορφή τραπεζικών προϊόντων.

Το ενδιαφέρον λοιπόν της Goldman Sachs για την αξιοποίηση της γης εντός των πόλεων έχει πολλές εκφάνσεις, οι οποίες δεν περιορίζονται εντός χρηματαγορών αλλά επεκτείνονται σε επενδύσεις μεγάλων αναπλάσεων. Το παράδειγμα του Detroit μας προσφέρει μια τέτοια περίπτωση όπου επενδύθηκαν από την εταιρία 6.9 εκατομμύρια δολάρια για την ανανέωση περιοχής εντός της πόλης, με στόχο την ικανοποίηση της αυξανόμενης ζήτησης σε υψηλής ποιότητας κατοικίες (Goldman Sachs, 2016). Το πως μια πόλη της Δύσης δεν ηλεκτροδοτείται συνολικά και παράλληλα εμφανίζεται ενδιαφέρον για πολυτελή διαμερίσματα μάλλον δεν θα πρέπει να μας προβληματίζει. Όπως δεν θα πρέπει να μας προβληματίζει και το γεγονός ότι το Ideas City έρχεται στην Αθήνα τον επόμενο Σεπτέμβρη διοργανώνοντας ένα ανάλογο θεματικό εργαστήρι και καλώντας τους ειδικούς να σκεφτούν για το μέλλον της. Άλλωστε το νομοσχέδιο για τα κόκκινα δάνεια είναι από τα τελευταία αγκάθια στην διαπραγμάτευση μεταξύ κυβέρνησης και δανειστών. Η Goldman Sachs δεν θα μπορούσε να απουσιάσει από την γέννηση μιας νέας αγοράς. Ακριβώς γιατί ο ρόλος μιας τέτοιας εταιρίας είναι να ρυθμίζει αυτές τις αγορές όταν κάνουν τα πρώτα τους βήματα και να τις παρακολουθεί στενά στη συνέχεια, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να αποκομίσει την πληρωμή για τις υπηρεσίες που προσέφερε (2005-2007 αγορά ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων – Η.Π.Α.).

Ο συνολικότερος μηχανισμός περιγράφεται πολύ γλαφυρά στο επιστημονικό άρθρο του Jamie Peck Austerity Urbanism, όπου αναλύεται ο τρόπος αστικοποίησης της νεοφιλελεύθερης λιτότητας στην εξέλιξη των αμερικανικών πόλεων μετά το ξέσπασμα της κρίσης (Peck, 2012). Αναφέρεται στην ουσία στο domino μετακύλισης της ευθύνης και του κόστους της οικονομικής κατάρρευσης από τις πολυεθνικές στο κράτος, από το κράτος στις τοπικές αυτοδιοικήσεις των πόλεων, και από κει στις γειτονίες και τα χαμηλότερα στρώματα που πλήττονται από τις περικοπές των προϋπολογισμών. Σκοπός είναι η δημιουργία νέων ευκαιριών για τις μεγάλες επενδυτικές εταιρίες και αυτό άθελά της μάλλον, έρχεται να προσθέσει στη συζήτηση η συντάκτρια της Καθημερινής. Από την μια μας ενημερώνει για την εντατική συνύπαρξη με τους ντόπιους του Detroit ως μια παραγωγική διαδικασία, και από την άλλη μας πληροφορεί πως λόγω της υψηλής εγκληματικότητας στην περιοχή, οι συμμετέχοντες περιφρουρούνταν από εταιρία security. Δεν πρόκειται για αντίφαση αλλά για το πως αξιοποιούνται στην πράξη οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές λιτότητας. Και μας κάνει μάλλον να σκεφτούμε πως η εικόνα αυτή παραπέμπει σε κατασκήνωση ερευνητών – αποίκων στην “Νέα Γη”. Το δυσάρεστο είναι ότι στο τέλος του άρθρου θέλει να μας δημιουργήσει μια ελπίδα για το μέλλον της Αθήνας μέσα από την αφαιρετική παρομοίωση του με το μέλλον του Detroit. Αλλά αυτό που καταφέρνει είναι να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι η εικόνα της “Νέας Γης” δεν απέχει από την πραγματικότητα που βιώνουμε.

Πηγές:

– Goldman Sachs. (2016). Goldman Sachs | Impact Investing – Detroit Riverfront, Detroit, MI. http://www.goldmansachs.com/what-we-do/investing-and-lending/impact-investing/case-studies/detroit-riverfront-detroit.html

– Goldman Sachs. (2016). Goldman Sachs | Investment Banking – Real Estate. http://www.goldmansachs.com/what-we-do/investment-banking/industry-sectors/real-estate.html.

– Kathimerini.gr. (2016). Αχτίδα φωτός στο σκοτεινό Ντιτρόιτ, Μαργαρίτας Πουρνάρα | Kathimerini. http://www.kathimerini.gr/859435/article/epikairothta/kosmos/axtida-fwtos-sto-skoteino-ntitroit

– Kasperkevic, J. (2016). Goldman Sachs to pay $5bn for its role in the 2008 financial crisis. the Guardian. https://www.theguardian.com/business/2016/apr/11/goldman-sachs-2008-financial-crisis-mortagage-backed-securities.

– Peck, J. (2012). Austerity urbanism. City, 16(6), pp.626-655.

– IdeasCity. (2016). Support | IdeasCity. http://www.ideas-city.org/ideas-city/support/

– IdeasCity. (2016). About | IdeasCity. http://www.ideas-city.org/ideas-city/about/

– Wikipedia. (2016). Goldman Sachs https://en.wikipedia.org/wiki/Goldman_Sachs#Actions_in_the_2007.E2.80.932008_mortgage_crisis

Πηγή κειμένου: http://www.hitandrun.gr/neofileleftheres-istories-perimenontas-tin-goldman-sachs-stin-athina/

The post “Νεοφιλελεύθερες ιστορίες: Περιμένοντας την Goldman Sachs στην Αθήνα” του Γιάννη Ζγέρα appeared first on Void Network.

Η κυβέρνηση ενεργοποιεί από τον επόμενο μήνα τα άρθρα 993 και 995 του νέου τροποποιημένου από το καλοκαίρι του 2015 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας τα οποία προβλέπουν ότι κατά τους πλειστηριασμούς ακινήτων μη συνεπών δανειοληπτών και λοιπών χρεοφειλετών θα λαμβάνονται πλέον υπόψη ως τιμές εκκίνησης οι πραγματικές τιμές της κτηματαγοράς που έχουν υποχωρήσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα και όχι οι πολύ πιο υψηλές αντικειμενικές αξίες, όπως προέβλεπε ο Κ.Π.Δ πριν αλλάξει το καλοκαίρι του 2015.

Ουσιαστικά με την ενεργοποίηση των διατάξεων αυτών ανάβει το «πράσινο φως» για πλειστηριασμούς ακινήτων χιλιάδων οικονομικά αδύναμων δανειοληπτών και λοιπών οφειλετών σε εξευτελιστικές τιμές, καθώς οι αξίες στις οποίες θα εκκινούν οι πλειστηριασμοί θα είναι οι πάρα πολύ χαμηλές εμπορικές τιμές. Η ενεργοποίηση των επαχθών αυτών ρυθμίσεων, η οποία αναμένεται να πυροδοτήσει «τσουνάμι» πλειστηριασμών, τώρα που καταργήθηκαν οι περισσότεροι περιορισμοί οι οποίοι προστάτευαν κυρίως τους δανειολήπτες, γίνεται μέσω του Προεδρικού Διατάγματος υπ’ αριθμόν 59, το οποίο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα προσδιορίζεται η εμπορική αξία κάθε ακινήτου που κατάσχεται από χρεοφειλέτη, προκειμένου, σε κάθε περίπτωση, να ξεκινά το συντομότερο δυνατό και ο πλειστηριασμός!

Το Π.Δ. προβλέπει ότι η εμπορική αξία ακινήτου που κατάσχεται προσδιορίζεται με ευθύνη του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή από πιστοποιημένο στο υπουργείο Οικονομικών εκτιμητή, που μπορεί να είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Το επαχθές αυτό Π.Δ. εκδόθηκε με βάση τις διατάξεις του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 993, καθώς και του τετάρτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 995 του Π.δ/τος 503/1985 «Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας» (Α΄ 182), όπως ισχύουν μετά το ν. 4335/2015 (Α΄ 87) και των παραγράφων 12 και 13 του ένατου άρθρου του άρθρου 1 «Μεταβατικές και άλλες διατάξεις» του ν. 4335/2015, κατόπιν γνωμοδότησης του Συμβουλίου της Επικρατείας και μετά από πρόταση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Αναλυτικά, σύμφωνα με το dikaiologitika.gr, το Π.Δ. που παρουσιάζουν προβλέπει δε τα εξής:

Άρθρο 1 Αρμόδιο όργανο προσδιορισμού της εμπορικής αξίας ακινήτου Αρμόδιος για τον προσδιορισμό της εμπορικής αξίας του ακινήτου που κατάσχεται είναι ο δικαστικός επιμελητής, ο οποίος, για το σκοπό αυτό, υποχρεούται να προσλάβει, κατά την κρίση του, πιστοποιημένο εκτιμητή, φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο περιλαμβάνεται στο Μητρώο Πιστοποιημένων Εκτιμητών που τηρείται στη Διεύθυνση Οικονομικού Συντονισμού και Μακροοικονομικών Προβλέψεων της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικής Πολιτικής του Υπουργείου Οικονομικών και είναι δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα του ιδίου Υπουργείου.

Άρθρο 2 Τρόπος υπολογισμού εμπορικής αξίας ακινήτου Ο πιστοποιημένος εκτιμητής οφείλει, εντός της προθεσμίας που του τίθεται, να συντάξει εγγράφως και να παραδώσει την εκτίμησή του στον δικαστικό επιμελητή, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά ή διεθνή αναγνωρισμένα εκτιμητικά πρότυπα, δεσμευόμενος παράλληλα για την πιστή τήρηση του Κώδικα Δεοντολογίας, ο οποίος θεσπίστηκε με τη με αριθ. 19928/292/10-5-2013απόφαση του Υπουργού Οικονομικών (Β΄1147).

Άρθρο 3 Καθορισμός αμοιβής εκτιμήσεως Η αμοιβή για την διενέργεια της εκτιμήσεως καθορίζεται εκ των προτέρων ελεύθερα μετά από έγγραφη συμφωνία για την ανάθεση του έργου. Υπόχρεος για την καταβολή της αμοιβής είναι ο επισπεύδων την αναγκαστική εκτέλεση. Το ποσό αυτό βαρύνει, τελικώς, εκείνον κατά του οποίου στρέφεται η εκτέλεση.

Άρθρο 4 Έναρξη ισχύος Η ισχύς του παρόντος διατάγματος αρχίζει από την 1η Ιουνίου 2016.

topontiki.gr

Πηγή: http://anemosantistasis.blogspot.com/2016/05/blog-post_437.html#ixzz4A2RrxTHQ

The post Έρχεται «τσουνάμι» κατασχέσεων και πλειστηριασμών ακόμη και πρώτης κατοικίας appeared first on Void Network.

The post “Τα Εξάρχεια δεν είναι για όλους. Και καλά κάνουν.” του Σπύρου Δαπέργολα appeared first on Void Network.

 

1. Foucault, Michel [1975], [2011] Επιτήρηση και Τιμωρία, Η Γέννηση της Φυλακής, εκδόσεις ΠΛΕΘΡΟΝ, Αθήνα
2. Gappell, Millicent [1991], Psychoneuroimmunology, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, Canada: Wiley
3. Goethe, Johann Wolfgang, Θεωρία των Χρωμάτων, PRINTA /ΣΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ, Αθήνα 2008
4. Woolf, A. and Tumim, S. [1991], Prison Disturbannces, April 1990
5. Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture – policy, design and experience, Oxford: Architectural Press.

1. Σημειώσεις για την Αρχιτεκτονική και την Ψυχανάλυση του Νίκου Σιδέρη http://siderman.gr/books/architecture.html
2. Control Unit Prisons (SHU), Frank Atwood, http://www.geocities.com/CapitolHill/Rotunda/4027/shucontrolunits.htm, 2003
3. http://kratoumenoi.blogspot.gr/2010/12/blog-post_1961.html
4. Psychopathological effects of solitary confinement, Stuart Grassian MD, American Journal of Psychiatry, http://www.intd.net/scott/sgrassian_1183.html, 1983,
5. Cold Storage – Supermaximum security confinement in Indiana, Human Rights Watch, http://www.hrw.org/reports/1997/usind/, 1997, σελ.19
6. http://fanthis.blogspot.gr/2012/01/blog-post_1042.html

1.  ISOLATION international Platform Against isolation [2003], Special Issue 1
2. 2 years of resistance against isolation, SILENT DEATH, TORTURE, TAYAD Komite Nederlands
3. Ο ΑΓΩΝΑΣ στην Τουρκία και το Κουρδιστάν [2000], τεύχος 21^ο, Κύπρος
4. Ο ΑΓΩΝΑΣ στην Τουρκία και το Κουρδιστάν [2001], τεύχος 22^ο, Κύπρος

1. Στενού, Μυρτώ, [2010], Η Αρχιτεκτονική ως εργαλείο της πολιτικής του Σωφρονισμού
2. Βουρεκάς Κώστας, Ελευθεριάδης Χρήστος [2003], Η εξέλιξη της αρχιτεκτονικής των φυλακών απομόνωσης
3. Αγγελάκη, Μ και Κουρμουλάκη, Α [2008],  Η Αρχιτεκτονική των φυλακών ως μέρος του Σωφρονιστικού Συστήματος

The post Λευκά Κελιά : ο συνειδητός σιωπηλός θάνατος του «Χώρου» της Νέλλας Στεφανάτου appeared first on Void Network.