Ο άνεργος ορίζεται όχι με θετικούς αλλά με αρνητικούς όρους: το να είσαι άνεργος σημαίνει ότι δεν έχεις δουλειά. Το να μην βρίσκεσαι στην δουλειά σημαίνει πως είσαι κοινωνικά και οικονομικά περιθωριοποιημένος. Όταν στην ερώτηση «με τί ασχολείσαι», εσύ απαντήσεις “δεν ασχολούμαι με τίποτα”, αυτή είναι σίγουρα μια συναισθηματικά δύσκολη και κοινωνικά απαράδεκτη συνθήκη.

Οι περισσότεροι άνεργοι προτιμούν να αποκριθούν σε μια τέτοια ερώτηση με ασαφείς απαντήσεις όπως «Περιμένω μια συμφωνία» ή «Έχω δώσει μερικά βιογραφικά και οι προοπτικές φαίνονται ελπιδοφόρες» παρά να παραδεχτούν κατηγορηματικά ότι δεν δουλεύουν. Διότι στην κοινωνία μας, το να μην δουλεύεις, σημαίνει έλλειψη κοινωνικής αξίας — σημαίνει να είσαι ένα τίποτα, γιατί ακριβώς, αυτό που κάνεις είναι “τίποτα”.

Αυτοί που κάνουν μια δουλειά (και γίνονται όλο και λιγότεροι καθώς οι οικονομίες μας διαλύονται σιγά σιγά) είναι “κάτι” – είναι δάσκαλοι, νοσοκόμες, γιατροί, εργάτες εργοστασίων, είναι μηχανικοί, βοηθοί οδοντιάτρων, προπονητές, βιβλιοθηκονόμοι, γραμματείς, οδηγοί λεωφορείων και ούτω καθεξής. Έχουν ταυτότητες που ορίζονται από αυτό που κάνουν. Θεωρούνται κανονικά παραγωγικά μέλη της κοινωνίας μας. Νομικά η εργασία τους θεωρείται ότι υπόκειται σε μια σύμβαση εργασίας η οποία, εάν και αυτό δεν ορίζεται ρητά στην έναρξη απασχόλησης, σιωπηρά αποτελεί μια σύναψη σχέσης μεταξύ εργαζομένου και εργοδότη. Η σύμβαση εργασίας βασίζεται στην ιδέα ότι είναι δυνατό να υπάρξει μια δίκαιη συναλλαγή μεταξύ ενός εργαζομένου που ανταλλάσσει τις δεξιότητές του και την εργασία του με τους μισθούς που παρέχει ένας εργοδότης.

Μια τέτοια ιδέα προϋποθέτει ότι οι δεξιότητες και η εργασία ενός ατόμου δεν είναι σύμφυτα με αυτόν, αλλά αποτελούν μάλλον κάποια ξεχωριστά, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, που μπορούν να θεωρηθούν σαν μια μορφή ιδιοκτησίας του ατόμου και για αυτό μπορούν να αγοράζονται και να πωλούνται. Η σύμβαση εργασίας προϋποθέτει ότι ένας μηχανικός ή μια χορεύτρια που κάνει στριπτίζ, για παράδειγμα, έχουν την ικανότητα να ξεχωρίσουν από τον εαυτό τους εκείνα τα συγκεκριμένα στοιχεία που απαιτεί ο εργοδότης και στη συνέχεια να συνάψουν μια συμφωνία μαζί του ώστε να ανταλλάξουν αυτά τα χαρακτηριστικά τους με χρήματα. Ο μηχανικός πρέπει να είναι σε θέση να πουλάει τις τεχνικές του δεξιότητες ενώ η χορεύτρια που κάνει στριπτιζ πρέπει να πουλά την σεξουαλική προκλητικότητα της και, σύμφωνα με το συμβόλαιο εργασίας, και οι δύο κάνουν αυτό που τους ζητείται χωρίς να πουλήσουν τον εαυτό τους στον εργοδότη ως άνθρωποι. Οι πολιτικοί επιστήμονες και οι οικονομολόγοι αναφέρονται στα χαρακτηριστικά μας σαν αυτά να είναι «ιδιοκτησία του εαυτού μας» και μιλούν για την δυνατότητα που έχει κάποιος να εκχωρεί την εργατική του δύναμη σε κάποιον άλλο σαν αυτή να είναι μια μορφή ιδιοκτησίας.

Στην κοινωνία μας, λοιπόν, η εργασία ορίζεται ως η πράξη με την οποία ένας εργαζόμενος παραδίδει την περιουσία του, δηλαδή την εργατική του δύναμη, σε έναν εργοδότη για μια δίκαιη χρηματική αποζημίωση. Αυτός ο τρόπος περιγραφής της εργασίας, η θεώρηση της δηλαδή, ως μιας δίκαιης ανταλλαγής μεταξύ δύο ίσων, κρύβει την πραγματική σχέση μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου: αυτή της κυριαρχίας και της υποταγής. Διότι αν η αλήθεια πίσω από τη σύμβαση εργασίας ήταν ευρέως γνωστή, οι εργαζόμενοι στην κοινωνία μας θα αρνούνταν να εργαστούν, επειδή θα έβλεπαν ότι είναι αδύνατο για τα ανθρώπινα άτομα να διαχωρίσουν την εργατική τους δύναμη από τον ίδιο τον εαυτό τους. Η «ιδιοκτησία του εαυτού σου» δεν είναι κάτι που μπορείς απλώς να το πουλήσεις σαν να ήταν ένα ξεχωριστό από εσένα πράγμα. Οι μηχανικοί δεν μπορούν απλώς να αποσπάσουν από τον εαυτό τους τις συγκεκριμένες δεξιότητες που απαιτεί ένας εργοδότης. Αυτές οι δεξιότητες αποτελούν μέρος ενός οργανικού συνόλου που δεν μπορεί να αποδεσμευτεί από ολόκληρο το άτομο. Ομοίως, η ερωτική πρόκληση είναι ένα εγγενές στοιχείο μιας χορεύτριας στριπτιζ και είναι ακατανόητο πώς ένα τέτοιο συστατικό, ένα άυλο χαρακτηριστικό, θα μπορούσε να αποκοπεί από τις ίδιες τις χορεύτριες. Μια χορεύτρια πρέπει να είναι πλήρως συντονισμένη για να χορέψει, όπως ακριβώς ένας μηχανικός πρέπει να είναι απόλυτα παρών για να δουλέψει. Δεν μπορούμε απλώς να στείλουμε τις διακριτές μας δεξιότητες να κάνουν τη δουλειά μας για τον εργοδότη και τους πελάτες. Είτε είσαι μηχανικός, χορεύτρια, δασκάλα, γραμματέας ή φαρμακοποιός, δεν είναι μόνο οι δεξιότητες μας που πωλούνται σε έναν εργοδότη, αλλά και η ίδια μας η ύπαρξη. Όταν οι εργαζόμενοι παραδίδουν στους εργοδότες την εργατική τους δύναμη, σαν αυτή να ήταν ιδιοκτησία τους , αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι ότι οι εργαζόμενοι πουλούν τη δική τους αυτοδιάθεση, τη δική τους θέληση, τη δική τους ελευθερία.

Εν ολίγοις, τις ώρες της δουλειάς μας είμαστε δούλοι.

Τι είναι ένας δούλος; Δούλος θεωρείται συνήθως ένα πρόσωπο που βρίσκεται στην νόμιμη κατοχή κάποιου άλλου και είναι δεσμευμένο στην απόλυτη υπακοή. Το νομικό ψέμα που δημιουργείται όταν μιλάμε για την ικανότητα μιας εργαζομένης να πουλήσει την ιδιοκτησία του εαυτού της σε κάποιο άλλο άτομο χωρίς να αλλοτριώσει τη θέλησή της, μας επιτρέπει να διατηρήσουμε την ψευδή διάκριση μεταξύ εργάτη και δούλου. Ένας εργάτης πρέπει να εργάζεται με τη δικιά του θέληση αλλά και σύμφωνα με την θέληση κάποιου άλλου. Ένας εργαζόμενος πρέπει να υπακούει στο αφεντικό, διαφορετικά θα χάσει τη δουλειά του. Ο έλεγχος που έχει ο εργοδότης πάνω στον εργαζόμενο στο χώρο εργασίας είναι απόλυτος.

Δεν υπάρχει τελικά καμία διαπραγμάτευση – όλα θα γίνουν με τον τρόπο του αφεντικού ή αλλιώς αυτός θα σε πετάξει στο δρόμο. Είναι γελοίο να πιστεύουμε πως μπορούμε να διαχωριστούμε και να πουλήσουμε τον εαυτό μας διατηρώντας την ανθρώπινη ακεραιότητα μας.

Το να πουλήσει κάποιος την εργατική του δύναμη στην αγορά σημαίνει να συνάψει μια σχέση υποταγής με τον εργοδότη του — σημαίνει να γίνει δούλος στον εργοδότη/κύριο. Οι μόνες σημαντικές διαφορές μεταξύ ενός δούλου και ενός εργάτη είναι ότι ένας εργάτης είναι δούλος μόνο στη δουλειά, ενώ ο δούλος είναι σκλάβος είκοσι τέσσερις ώρες την ημέρα. Από την άλλη οι δούλοι γνωρίζουν ότι είναι δούλοι, ενώ οι περισσότεροι εργάτες δεν σκέφτονται τον εαυτό τους με τέτοιο τρόπο.

Η φεμινίστρια θεωρητικός Carole Pateman επισημαίνει τις επιπτώσεις της σύμβασης εργασίας στο βιβλίο της The Sexual Contract (Το Σεξουαλικό Συμβόλαιο) :

“Οι ικανότητες ή η εργατική δύναμη δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν και να χρησιμοποιηθούν χωρίς ο εργαζόμενος να χρησιμοποιήσει τη θέλησή του, την αντίληψη του και την πείρα του. Η χρήση της εργατικής δύναμης απαιτεί την παρουσία του «ιδιοκτήτη» της και παραμένει μια απλή δυνατότητα μέχρι αυτός να ενεργήσει με τον τρόπο που είναι αναγκαίος και ως την στιγμή που αυτός θα την χρησιμοποιήσει ή θα συμφωνήσει να την ενεργοποιήσει ή θα εξαναγκαστεί ώστε να ενεργήσει με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο. Δηλαδή ο εργάτης πρέπει να κοπιάσει. Η σύναψη συμβάσεων για τη χρήση εργατικής δύναμης είναι σπατάλη πόρων εκτός εάν χρησιμοποιηθεί με τον τρόπο που απαιτεί ο νέος ιδιοκτήτης. Η μυθοπλαστική έννοια «εργατική δύναμη» δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με άλλον τρόπο στον κόσμο που ζούμε. Αυτό που περιμένουμε είναι ο εργάτης να εργάζεται όπως απαιτείται. Η σύμβαση εργασίας πρέπει, επομένως, να δημιουργεί μια σχέση διοίκησης και υπακοής μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου. Εν ολίγοις, η σύμβαση στην οποία ο εργάτης φέρεται να πουλά την εργατική του δύναμη είναι μια σύμβαση στην οποία, εφόσον ο ίδιος δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις ικανότητές του, πουλάει σε κάποιον άλλον την εξουσία στη χρήση του σώματός του και του εαυτού του. Το να αποκτήσεις το δικαίωμα χρήσης κάποιου άλλου σημαίνει να είσαι ένας (αστός) Κύριος”.(1)

Όροι όπως «Κύριος» και «δούλος» δεν χρησιμοποιούνται συχνά όταν περιγράφουμε τη σύμβαση εργασίας στις καπιταλιστικές σχέσεις αγοράς. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι αυτοί οι όροι δεν ισχύουν. Αποφεύγοντας τέτοιους όρους και αντίθετα επιμένοντας ότι η σύμβαση εργασίας είναι δίκαιη, αγαθή και βασίζεται στην ελευθερία του εργαζομένου να πουλήσει την εργατική του δύναμη, το ίδιο το σύστημα φαίνεται δίκαιο, αγαθό και ελεύθερο. Ένα πρόβλημα με την εσφαλμένη αναγνώριση της πραγματικής φύσης της σχέσης εργαζομένου/εργοδότη είναι ότι οι εργαζόμενοι βιώνουν την εργασία ως σκλαβιά την ίδια στιγμή που την αποδέχονται ιδεολογικά ως κάτι άλλο.

Ανεξάρτητα από το είδος της δουλειάς που κάνει ένας εργαζόμενος, είτε χειρωνακτική είτε διανοητική, καλοπληρωμένη ή κακοπληρωμένη, η φύση της σύμβασης εργασίας είναι ότι ο εργαζόμενος πρέπει, τελικά, να υπακούει στον εργοδότη. Ο εργοδότης έχει πάντα δίκιο. Ο εργαζόμενος ενημερώνεται πώς θα εργαστεί, πού θα εργαστεί, πότε θα εργαστεί και σε ποιό τομέα ακριβώς θα εργαστεί. Αυτό ισχύει για καθηγητές πανεπιστημίου και μηχανουργούς, για δικηγόρους και ταπητοκαθαριστές: όταν είσαι υπάλληλος, χάνεις το δικαίωμά σου στην αυτοδιάθεση. Αυτή η απώλεια ελευθερίας γίνεται έντονα αισθητή, γι’ αυτό πολλοί εργαζόμενοι ονειρεύονται να ξεκινήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις, να είναι αφεντικά του εαυτού τους, να είναι αυτοαπασχολούμενοι. Ωστόσο, οι περισσότεροι δεν θα πραγματοποιήσουν ποτέ τα όνειρά τους και αντ’ αυτού είναι καταδικασμένοι να πουλήσουν την ψυχή τους για χρήματα. Το όνειρο δεν εξαφανίζεται, ωστόσο, η ανησυχία, το άγχος, η δυστυχία και το ανούσιο της δουλειάς τους ροκανίζουν ακόμα και όταν μέσα τους υπερασπίζονται το σύστημα κάτω από το οποίο εργάζονται σε συνθήκες εκμετάλλευσης.

Από την άλλη, δεν χρειάζεται απαραίτητα τα πράγματα να είναι έτσι.

Δεν υπάρχει τίποτα ιερό στη σύμβαση εργασίας που να την προστατεύει από την αμφισβήτηση, που να την εδραιώνει αιώνια ως την μόνη μορφή οικονομικής οργάνωσης. Ως εργαζόμενοι μπορούμε να κατανοήσουμε τη δυστυχία μας και την απογοήτευση μας όχι ως ένα ψυχολογικό πρόβλημα που απαιτεί Prozac, αλλά μάλλον ως μια ανθρώπινη, φυσική απάντηση σε μια επιβεβλημένη, καταπιεστική σχέση. Μπορούμε να οραματιστούμε έναν καλύτερο τρόπο εργασίας, και μπορούμε να το κάνουμε τώρα, σήμερα, εδώ, στη ζωή μας. Έτσι, μπορούμε να εξαλείψουμε το σύστημα της μισθωτής σκλαβιάς. Μπορούμε να το υπονομεύσουμε και να το αντικαταστήσουμε με πιο ελεύθερους τρόπους εργασίας.

Πώς θα έμοιαζε ένας καλύτερος τρόπος εργασίας;

Θα έμοιαζε περισσότερο με αυτό που τώρα ονομάζουμε “παιχνίδι” παρά με μια δουλειά. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα ήταν κάτι εύκολο, καθώς το παιχνίδι μπορεί να είναι δύσκολο και προκλητικό, όπως βλέπουμε συχνά στα σπόρ που κάνουμε για διασκέδαση. Θα ήταν μια συνθήκη αυτο- διαχειριζόμενη, βασισμένη στην επιθυμία μας και την ελεύθερη επιλογή μας. Αυτό σημαίνει ότι η εργασία θα πρέπει να αποσυνδεθεί από το μισθολογικό σύστημα, γιατί από τη στιγμή που κάποιος πληρώνεται για να κάνει κάτι αμέσως γίνεται υποχείριο αυτού που τον πληρώνει.

Όπως σημείωσε ο Alexander Berkman: «η εργασία και τα προϊόντα της πρέπει να διατίθενται χωρίς τιμή, χωρίς κέρδος, ελεύθερα ανάλογα με την ανάγκη», (2) Η δουλειά θα γίνεται επειδή είναι επιθυμητή, όχι επειδή είναι εξαναγκαστική. Ακούγεται αδύνατο; Καθόλου. Αυτό το είδος εργασίας γίνεται τώρα, ήδη, από τους περισσότερους από εμάς σε καθημερινή βάση για ένα σωρό πράγματα. Είναι το κάθε είδος δραστηριότητας που επιλέγουμε να κάνουμε μετά από τις οκτώ ή τις δέκα ώρες που σπαταλάμε για κάποιον άλλον στην αμειβόμενη εργασία μας. Το βιώνουμε κάθε φορά που κάνουμε κάτι που αξίζει τον κόπο χωρίς να περιμένουμε κάποια ανταμοιβή, κάθε φορά που αλλάζουμε πάνα σε ένα μωρό, διαιτητεύομαι ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου των παιδιών της γειτονιάς, τρέχουμε σε έναν αγώνα με φίλους στο πάρκο, δίνουμε αίμα, συμμετάσχουμε εθελούσια σε ένα κοινωνικό κίνημα, μια πολιτική ομάδα ή μια τοπική συνέλευση, κάθε φορά που συμβουλεύουμε έναν φίλο, γράφουμε ένα ενημερωτικό σχόλιο, μαγειρεύουμε ένα γεύμα για τους αγαπημένους μας ανθρώπους ή κάνουμε μια χάρη σε έναν άγνωστο.

Συμμετέχουμε σε αυτή την υπόγεια ελεύθερη οικονομία όταν μαθαίνουμε κάτι σε κάποιον, διδάσκουμε, καθοδηγούμε, χτίζουμε, χορεύουμε, φροντίζουμε ένα μωρό, γράφουμε ένα ποίημα ή προγραμματίζουμε έναν υπολογιστή χωρίς να πληρωθούμε. Πρέπει να προσπαθήσουμε να διευρύνουμε αυτούς τους τομείς δωρεάν εργασίας ώστε να καλύπτουν όλο και περισσότερο από τον χρόνο μας, ενώ ταυτόχρονα (εάν έχουμε δουλειά) προσπαθούμε να αλλάξουμε τις δομές κυριαρχίας στον αμειβόμενο χώρο εργασίας μας όσο το δυνατόν περισσότερο.

Η ανταλλαγή, ενώ εμφανίζεται επιφανειακά ως πρόκληση για το μισθολογικό σύστημα, εξακολουθεί να δεσμεύεται από τις ίδιες σχέσεις κυριαρχίας. Το να πω ότι θα βάψω ολόκληρο το σπίτι σου, αν μαγειρεύεις τα γεύματά μου για ένα μήνα, φέρνει και του δυό μας σε μια κατάσταση που πρέπει να εγκαταλείψουμε τον αυτοπροσδιορισμό μας κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής.

Διότι αν πρέπει να βάψω το σπίτι σου για την δική σου ικανοποίηση και εσύ πρέπει να φτιάχνεις τα γεύματά μου ικανοποιώντας εμένα, με αυτό τον τρόπο καταστρέφουμε το αυτεξούσιο και των δύο μας, εκμηδενίζουμε τον δημιουργικό αυθορμητισμό μας που είναι απαραίτητος για την ελεύθερη έκφραση της βούλησης. Ο ανταλλαγή επίσης μας υποχρεώνει να υπολογίσουμε και να καταμετρήσουμε πόσο αξίζει ο χρόνος μου που διαθέτω για εσένα και πόσο ο χρόνος σου που προσφέρεις σε εμένα, προκειμένου η ανταλλαγή να είναι δίκαιη και ίση.  Ο Alexander Berkman ανέδειξε αυτό το πρόβλημα με το ερώτημα, «γιατί να μην λάβει ο καθένας ανάλογα με την αξία της δουλειάς του;», και στο οποίο απαντά:

“Αυτό δεν μπορεί να υπολογιστεί γιατί δεν υπάρχει τρόπος με τον οποίο να μπορεί να μετρηθεί η αξία. Αξία είναι ό,τι αξίζει ένα πράγμα…Τι και πόσο αξίζει ένα πράγμα όμως, κανείς δεν μπορεί πραγματικά να το πει. Οι πολιτικοί οικονομολόγοι ισχυρίζονται γενικά ότι η αξία ενός εμπορεύματος είναι η ποσότητα εργασίας που απαιτείται για την παραγωγή του, η ποσότητα «κοινωνικά αναγκαίας εργασίας», όπως λέει ο Μαρξ. Αλλά προφανώς αυτό δεν είναι ένα απλό πρότυπο μέτρησης. Ας υποθέσουμε ότι ένας ξυλουργός δούλεψε τρεις ώρες για να φτιάξει μια καρέκλα κουζίνας, ενώ ένας χειρουργός χρειάστηκε μόνο μισή ώρα για να κάνει μια επέμβαση που σας έσωσε τη ζωή. Εάν η ποσότητα της εργασίας που χρησιμοποιείται καθορίζει την αξία, τότε η καρέκλα αξίζει περισσότερο από τη ζωή σας. Προφανής ανοησία, φυσικά. Ακόμα κι αν συνυπολογίσεις τα χρόνια σπουδών και εξάσκησης που χρειάζεται ο χειρούργος για να μπορέσει να πραγματοποιήσει μια επέμβαση, πώς θα αποφασίσουμε δίκαια τελικά τι αξίζει «μια ώρα χειρουργείο»; Ο ξυλουργός και ο μάστορας έπρεπε επίσης να εκπαιδευτούν για να μπορέσουν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, αλλά δεν τα φαντάζεσαι αυτά τα χρόνια μαθητείας όταν συνάπτεις μια συμφωνία για κάποια εργασία μαζί τους. Εξάλλου, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερη τεχνική και πρακτική ικανότητα που πρέπει να ασκήσει ο κάθε εργάτης, συγγραφέας, καλλιτέχνης ή γιατρός στις εργασίες του. Αυτός είναι ένας καθαρά ατομικός, προσωπικός παράγοντας. Πώς θα εκτιμήσουμε την αξία του;

Γι’ αυτό η αξία δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Το ίδιο πράγμα μπορεί να αξίζει πολύ για έναν άνθρωπο ενώ δεν αξίζει τίποτα ή πολύ λίγο για έναν άλλον. Μπορεί να αξίζει πολύ ή λίγο ακόμα και για το ίδιο άτομο, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Ένα διαμάντι, ένας πίνακας ζωγραφικής, ένα βιβλίο μπορεί να αξίζουν πολλά για έναν άνθρωπο και πολύ λίγα για έναν άλλον. Ένα καρβέλι ψωμί σίγουρα αξίζει πολύ όταν πεινάς και πολύ λιγότερο όταν δεν είσαι πεινασμένος. Επομένως η πραγματική αξία ενός αντικειμένου ή μιας δραστηριότητας δεν μπορεί να εξακριβωθεί αφού μιλάμε πάντα για άγνωστες ποσότητες και μεταβαλλόμενα χαρακτηριστικά”.(3)

Σε ένα σύστημα ανταλλαγής, για να είναι δίκαιη μια ανταλλαγή, η αξία των ανταλλασσόμενων αγαθών και υπηρεσιών πρέπει να είναι ίση. Ωστόσο, η πραγματική αξία είναι άγνωστη ή αυθαίρετη, επομένως η περίπτωση μιας δίκαιης ανταλλαγής καταρρέει για πρακτικούς λόγους.

Η αύξηση του όγκου της δωρεάν εργασίας στη ζωή μας απαιτεί να έχουμε συνείδηση ​​των καταστροφικών επιπτώσεων του χρήματος και της ανταλλαγής. Έτσι, φροντίστε να κάνετε baby-sit στα παιδιά του φίλου σας όχι για χρήματα, αλλά επειδή θέλετε να το κάνετε. Διδάξτε σε κάποιον πώς να μιλάει μια δεύτερη γλώσσα, βοηθήστε την συγγραφή ενός δοκίμιο κάποιου ή προπονήστε μια ομάδα για την απλή ευχαρίστηση της συμμετοχής σας σε αυτήν ακριβώς τη δραστηριότητα. Απολαύστε το να δίνετε και το να βοηθάτε σαν ένα παιχνίδι, χωρίς να περιμένετε τίποτα σε αντάλλαγμα. Κάντε τα όλα, πάντα, επειδή θέλετε, όχι επειδή πρέπει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταργήσουμε τις υποχρεώσεις, αλλά μόνο ότι αυτές οι υποχρεώσεις πρέπει να αναλαμβάνονται με την δικιά μας απόφαση. Πρέπει να αναλάβουμε δωρεάν δουλειά και υπευθυνότητα σε ένα σοβαρό ζήτημα, διαφορετικά τα όνειρα μας για έναν καλύτερο κόσμο θα εκφυλιστούν σε χάος.

Ο Robert Graham σκιαγραφεί τα χαρακτηριστικά των υποχρεώσεων που αναλαμβάνονται χωρίς καταναγκασμό ή εκβιασμό, αλλά με την δικιά μας ανάληψη ευθύνης:

“Οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουμε με προσωπική ανάληψη ευθύνης δεν είναι «δεσμευτικές» με την ίδια έννοια που είναι οι νόμοι ή οι εντολές. Ένας νόμος ή μια εντολή είναι δεσμευτική με την έννοια ότι, η πιθανή ανυπακοή σου επισύρει την εφαρμογή κάποιου είδους καταναγκαστικής κύρωσης προς εσένα από την άρχουσα τάξη που εκδίδει αυτό το νόμο ή δίνει αυτή την εντολή. Όμως, ο δεσμευτικός χαρακτήρας του δικαίου δεν περιλαμβάνεται στην ίδια την έννοια του νόμου. Εξαρτάται πάντα από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η νομιμότητα της αρχής που τον εφαρμόζει και τον επιβάλλει. Μια υπόσχεση, σε αντίθεση με έναν νόμο, δεν επιβάλλεται στο άτομο που την δίνει. Το περιεχόμενο μιας υποχρέωσης ορίζεται από το ίδιο το πρόσωπο που την αναλαμβάνει και όχι από μια εξωτερική αρχή”.

Το να υπόσχεσαι, λοιπόν, σημαίνει να υποχρεώνεις τον εαυτό σου να δεις τα πράγματα μέσα από μια δραστηριότητα, αλλά η εκπλήρωση της υποχρέωσης εξαρτάται από το άτομο που έδωσε την υπόσχεση αυτή εξαρχής, και η μη εκπλήρωση δεν φέρει καμία εξωτερική κύρωση πέρα ​​από, ίσως, την απογοήτευση (και τον κίνδυνο ότι οι άλλοι θα αποφύγουν να αλληλεπιδράσουν με αυτόν που συνήθως αθετεί τις υποσχέσεις του). Η ελεύθερη εργασία, επομένως, είναι ένας συνδυασμός εθελοντικού παιχνιδιού και ατομικής ανάληψης υποχρεώσεων. Σημαίνει να κάνεις αυτό που θέλεις και να συνεργάζεσαι με τους άλλους για να το καταφέρεις.

Αυτός ο τρόπος ζωής εγκαταλείπει το πανίσχυρο δολάριο για την απόλυτη απόλαυση της δημιουργίας και της αναψυχής. Ο Μπομπ Μπλακ ζητά ποιητικά την κατάργηση της εργασίας, κάτι που «δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να κάνουμε πράγματα. Σημαίνει όντως δημιουργία ενός νέου τρόπου ζωής βασισμένου στο παιχνίδι… Με το «παιχνίδι» εννοώ επίσης τη γιορτή, τη δημιουργικότητα, τη φιλικότητα, τον ανοιχτό, κοινωνικό χαρακτήρα, και ίσως ακόμη και την τέχνη. Υπάρχουν πολλά περισσότερα παιχνίδια να παίξουμε από τα απλά παιδικά παιχνίδια, όσο πιο άξιοι γινόμαστε για αυτό. Καλώ σε μια συλλογική περιπέτεια, την γενικευμένη χαρά και την ελεύθερη, αλληλοεξαρτώμενη πληθωρικότητα.» (5)

Πρέπει να αυξήσουμε τον όγκο της δωρεάν δουλειάς στη ζωή μας κάνοντας ό,τι θέλουμε, μόνοι και με άλλους, είτε αυτό είναι δημιουργική ενασχόληση, υψηλή τέχνη ή απλή φροντίδα. Πρέπει να απομακρυνθούμε από τη λογική της ανταλλαγής με όρους επιβολής : “Θα το κάνω αυτό για σένα αν το κάνεις αυτό για μένα”. Ακόμη και εκτός των επίσημων ωρών εργασίας μας, η φιλοσοφία της σύμβασης και της ανταλλαγής διαποτίζει τους τρόπους αλληλεπίδρασής μας με τους άλλους. Αυτό είναι προφανές όταν κάνουμε μια χάρη σε κάποιον – τις περισσότερες φορές, οι άνθρωποι αισθάνονται άβολα, εκτός και αν μπορούν να ανταποδώσουν τη χάρη με κάποιο τρόπο, να δώσουν τουλάχιστον ένα χαμόγελο. Πρέπει να αντισταθούμε σε αυτή την αίσθηση ότι πρέπει να ανταλλάσσουμε χάρες. Αντίθετα, πρέπει να είμαστε ικανοί να ενεργούμε με τρόπους που επιβεβαιώνουν τις δικές μας επιθυμίες και κλίσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε τεμπέληδες ή νωθροί (αν και μερικές φορές μπορεί να χρειαστεί να είμαστε και έτσι), αλλά μάλλον απαιτεί αυτοπειθαρχία. Η ελεύθερη εργασία απαιτεί πραγματικά μεγάλη αυτοπειθαρχία, καθώς δεν υπάρχει εξωτερική δύναμη που να μας υποχρεώνει να εργαστούμε, αλλά μόνο η δική μας εσωτερική επιθυμία να συμμετέχουμε σε μια δραστηριότητα που παρακινεί και προκαλεί τη συμμετοχή μας.

Ενώ βαδίζουμε προς έναν πιο ελεύθερο κόσμο επιβεβαιώνοντας συνειδητά τη δωρεάν εργασία μας έξω από την αγορά, μπορούμε συνάμα να δρούμε διαφορετικά ακόμα και εκείνες τις ώρες που πληρωνόμαστε για να εργαστούμε. Όταν έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι, πουλώντας την εργασία μας πουλάμε στην πραγματικότητα τον εαυτό μας, αποκτάμε μεγαλύτερη αυτογνωσία. Αυτή η αυτογνωσία είναι δύναμη, καθώς το πρώτο βήμα για την αλλαγή μιας κατάστασής είναι η κατανόηση της πραγματικής φύσης αυτής της κατάστασης. Μέσω αυτής της κατανόησης, μπορούμε να αναπτύξουμε στρατηγικές για την αμφισβήτηση του συστήματος μισθωτής κατοχής σκλάβων.

Για παράδειγμα, κάθε φορά που αγνοούμε το αφεντικό και κάνουμε αυτό που θέλουμε, δημιουργούμε μια μίνι επανάσταση στο χώρο εργασίας. Κάθε φορά που κλέβουμε μια στιγμή ευχαρίστησης στη δουλειά, βλάπτουμε το σύστημα της μισθωτής σκλαβιάς. Κάθε φορά που υπονομεύουμε την ιεραρχική δομή της λήψης αποφάσεων στο χώρο εργασίας παίρνουμε μια γεύση της αυτοεκτίμησής μας. Αυτές οι προκλήσεις μπορούν να προέλθουν από τα κάτω ή από τα πάνω: όσοι από εμάς επιτυγχάνουν ένα μέτρο δύναμης στον εργασιακό χώρο μπορούμε να θεσπίσουμε δομικές αλλαγές που ενδυναμώνουν αυτούς που βρίσκονται από κάτω, βασιζόμενοι σε αρχές όπως η συναινετική λήψη αποφάσεων και η αποκέντρωση. Για παράδειγμα, ως δάσκαλοι μπορούμε να εισαγάγουμε τους μαθητές στην ιδέα της συναίνεσης χρησιμοποιώντας μια τέτοια μέθοδο για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων στην τάξη. Όσοι από εμάς διευθύνουμε επιτροπές ή ομάδες εργασίας μπορούμε να υποστηρίξουμε θεσμικές δομές, πολιτικές και συντάγματα που αποκεντρώνουν την εξουσία. Φυσικά, το μισθολογικό σύστημα είναι εγγενώς διεφθαρμένο και δεν μπορεί να αναμορφωθεί. Ωστόσο, μπορούμε να το κάνουμε πιο υποφερτό ενώ ταυτόχρονα προσπαθούμε να το καταστρέψουμε.

Και σίγουρα πρέπει να το καταστρέψουμε.

Εάν η ατομική ταυτότητα κάποιου βασίζεται στην εργασία του – και η εργασία βασίζεται σε μια σύμβαση εργασίας – και η σύμβαση εργασίας είναι ένα ψέμα, τότε οι ίδιες οι ατομικές μας ταυτότητές έχουν τη βάση τους σε ένα ψέμα.

Επιπλέον, η αγορά κινείται προς μια ολοένα αυξανόμενη εκμεταλλευτική μορφή εργασίας, καθώς πλέον το πενήντα τοις εκατό του εργατικού δυναμικού απασχολείται στην “προσωρινή εργασία” — μια μορφή δουλειάς που επιτρέπει ακόμη λιγότερο αυτοκαθορισμό από τη μόνιμη, πλήρη απασχόληση. Ο Μπομπ Μπλακ έχει δίκιο όταν διακηρύσσει ότι «κανείς δεν πρέπει να δουλεύει ποτέ».(6)

Ποιος ξέρει τι είδους δημιουργική, ωφέλιμη δραστηριότητα θα απελευθερώναμε αν ήμασταν ελεύθεροι να κάνουμε αυτό που επιθυμούμε; Τι μορφές κοινωνικής οργάνωσης θα δημιουργούσαμε αν δεν μας έπνιγε μέρα με τη μέρα ο εκβιασμός της αγγαρείας; Για παράδειγμα, πώς θα ήταν η ημέρα της γυναίκας αν καταργούσαμε το μισθολογικό σύστημα και το αντικαθιστούσαμε με αμοιβαίες, δημόσιες, δωρεάν και εθελοντικές δραστηριότητες φροντίδας; Ο Μπόμπ Μπλάκ υποστηρίζει ότι «με την κατάργηση της μισθωτής εργασίας και την επίτευξη πλήρους ανεργίας υπονομεύουμε τον έμφυλο καταμερισμό της εργασίας» (7), που είναι η βάση του σύγχρονου σεξισμού.

Πώς θα έμοιαζε ένας κόσμος που ενθαρρύνει τους ανθρώπους να είναι δημιουργικοί και να αναλαμβάνουν ευθύνες, που θα γιορτάζει την απόλαυση και την ψυχική ολοκλήρωση; Ποιες θα ήταν οι συνέπειες του να ζεις σε έναν κόσμο όπου, αν συναντούσες κάποιον άγνωστο και σε ρωτούσε “με τί ασχολείσαι”, θα μπορούσες να απαντήσεις με χαρά «ασχολούμαι με αυτό, εκείνο και το άλλο πράγμα» αντί να πεις « δεν ασχολούμαι με τίποτα»;

Αυτός είναι ο κόσμος που μας αξίζει.

___________

κείμενο: L. Susan Brown

μετάφραση: Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

Η L. Susan Brown είναι κάτοχος Ph.D. από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο. Είναι συγγραφέας του βιβλίου The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism (Black Rose Books, 1993). Αυτή τη στιγμή κάνει «αυτό, εκείνο και το άλλο πράγμα»

______

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1

Carole Pateman, The Sexual Contract (Stanford: Stanford University Press, 1988), pp. 150-151.

2

Alexander Berkman, ABC of Anarchism (London: Freedom Press, 1977), p. 20.

3

Berkman, p. 19.

4

Robert Graham, The Role of Contract in Anarchist Ideology, in For Anarchism: History, Theory, and Practice, edited by David Goodway (London: Routledge, 1989), p. 168.

5

Bob Black, The Abolition of Work and Other Essays (Port Townsend: Loompanics), p. 17.

6

Black, p. 33.

7

Black, p. 29-30.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

The post Η δουλειά μας κάνει δούλους appeared first on Void Network.

Εμείς οι αόρατοι μιας κοινωνίας που το μάτι του κράτους αγνοεί, απολίτιστες και απολίτιστοι του κυρίαρχου πολιτισμού, εργαζόμενοι κι εργαζόμενες ένα χρόνο άνεργ@ στους χώρους του θεάματος και της τέχνης -Εμείς, οι ηθοποιοί, οι χορεύτριες, οι μουσικοί, οι σκηνοθέτριες, οι τεχνικοί, οι θεωρητικές, οι εικαστικοί, οι τεχνίτριες, οι εκπαιδευτικοί, οι κινηματογραφίστριες, οι drag performers, οι κουκλοπαίκτες, οι υπάλληλες των γραφείων, οι υπάλληλοι των ταμείων, οι καθαριστές, οι ταξιθέτριες, οι σπουδαστές, οι μαθήτριες, το κοινό -Εμείς, κοινωνοί και μέτοχοι μιας τέχνης που είναι χώρος φαντασιακός, μάθημα στο σχολείο πρακτικό, εκπαίδευση επαγγελματική στην τριτοβάθμια, και περιβάλλον εργασιακό –

ΑΝΟΙΓΟΥΜΕ

Ανοίγουμε το δημόσιο χώρο, για να συναντηθούμε – Ανοίγουμε τις συλλογικές μας διαδικασίες, για να συνδιαμορφώσουμε – Ανοίγουμε ένα live streaming, ένα ζωντανό δίαυλο, για να συνδεθούμε – Ανοίγουμε το θέατρο, για να εδαφικοποιήσουμε αυτή την ετεροτοπία- Καταλαμβάνουμε το ΡΕΞ ως κέντρο αντι-πληροφόρησης

ΚΑΛΟΥΜΕ

Καλούμε σε έναν οριζόντιο διάλογο, σωματεία, οργανώσεις, συλλογικότητες, συνελεύσεις και ατομικότητες, να κρατήσουμε μαζί τη ζωντανή ροή, το ΡΕΞ ως κέντρο αντιπληροφόρησης, νησί καταμεσής της ερήμου των Μέσων Μαζικής Εξημέρωσης και της άγριας κρατικής καταστολής.

ΕΠΑΝΑΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕ

Επανανοηματοδοτούμε τη λέξη ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ με τον αγώνα μας για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, τη ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ, τη ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑ, δημιουργούμε και κρατάμε ανοιχτό τον δημόσιο χώρο που στερηθήκαμε, πραγματώνοντας σήμερα τον πολιτισμό του αύριο.

ΕΝΩΝΟΥΜΕ

Ενώνουμε τις φωνές μας με εκείνες των υγειονομικών. Είμαστε υγειονομικοί, είμαστε εν δυνάμει ασθενείς ενός μονοθεματικού συστήματος υγείας που νοσεί θανάσιμα. Ενώνουμε τις φωνές μας με εκείνες των εκπαιδευτικών. Είμαστε σπουδαστές, φοιτητές, διδακτορικοί, εκπαιδευτικοί, γονείς, μαθητές. Ενώνουμε τις φωνές μας με τους αγωνιζόμενους εργαζόμενους, τις αγωνιζόμενες άνεργες, τους ηλικιωμένους, τους γονείς, και τα παιδιά μας.

ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ

ΥΨΩΝΟΥΜΕ ΤΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΗΜΕΡΑ 9/4/2021 Παρασκευή 5.30μμ
Κάλεσμα για Ανοιχτή Γενική Συνέλευση
μπροστά στο ΡΕΞ

°ΣΑΒΒΑΤΟ 10/4°
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΝ
Πλατεία Σανταρόζα- έναντι Ρεξ- Πανεπιστημίου
11:00 – 13:00 ΜΙΚΡΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
Η κοινωνική και πολιτική επιλογή της μικροκλίμακας. Διαμόρφωση πεδίου – ηθικός κώδικας δεοντολογίας του «μικρού», αλυσίδα αλληλοστήριξης ως μέρος της διαδικασίας. Χώρος και αφανισμός -> Πώς η αγορά εκτοπίζει το μικρό και είτε το αφανίζει είτε το αφομοιώνει στη δική της κλίμακα.
Συντονισμός: Ελένη Παγκαλιά από «Το περιοδικόν»
Συμμετοχές:
° ΑΠΑΡÄΜΙΛΛΟΝ Χώρος παραστατικών τεχνών
° YUSRA Περιοδικό περιορισμένου Τιράζ πολιτικού και λογοτεχνικού περιεχομένου
° Ουαπίτι Εκδοτική ομάδα
° Παύλος Μαυρικίδης Ανεξάρτητος Κινηματογράφος
° Γιώργος Καραηλιας Αυτοέκδοση και Φωτογραφία
° Κώστας Μειντάνης Δικτύωση μικρού πεδίου & αγώνων
° Delivery Boy όσον αφορά την αναγκαιότητα του μικρού πεδίου στον κοινωνικό ιστό
​
15:30 – 17:30 Πεδίο Αντιπληροφόρησης
° Γιάννης Ανδρουλιδάκης
° Κωνσταντίνος Πουλής (Thepressproject)
° Λουκάς Σταμέλος (OMNia TV)
° Αγγελική Μπούμπουκα, (δημοσιογράφος / ερευνήτρια ΜΜΕ.)
° Απόλλωνας Λιακόπουλος (Documento)
18:00 – 20:00 ΥΓΕΙΑ- ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ- ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ
(κρατική αντιμετώπιση σε πλαίσιο πανδημίας) – ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ (τί έχει συμβεί σε περιπτώσεις δομών, όπως το Δρομοκαϊτιο- Γηροκομεία, Φυλακές, Προσφυγικές Δομές)
Ε.Σ.Υ Γιατροί
° Αργύρη Ερωτοκριτου γιατρός στο Γεννηματά
° Κώστας Καταραχιάς πρόεδρος σωματείου εργαζομένων Αγίου Σάββα
° Θωμάς Παππάς – Τεχνολόγος ιατρικών εργαστηρίων, εργαζόμενος ΓΝΑ Αλεξάνδρα μέλος σωματείου εργαζομένων
° Φιλιώ Φραγκάκου Εργαζόμενη στην Ομάδα Καθαριότητας Νοσοκομειακής Δομής
ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ
° Θοδωρής Οικονόμου – Ψυχίατρος πεδίου (Προσφυγικές Δομές)
° Δώρα Κωτσανέλου – Ψυχίατρος πεδίου (Δρομοκαΐτειο και λοιπές δομές)

°ΚΥΡΙΑΚΗ 11/4°
Πλατεία Σανταρόζα
Ανοιχτή συνέλευση 1μμ
Πλατεία Σανταρόζα
15:30 – 17:30 ΚΑΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ– ΕΚΤΟΠΙΣΜΟΣ – ΟΡΑΤΟΙ & ΑΟΡΑΤΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ
Συντονισμός: Βάλια Τσιριγώτη – τοποθέτηση για το Φεμινιστικό κίνημα, Me too, Κακοποίηση, Γυναικοκτονίες
° Σεντούμη Ιωάννα – Δικηγόρος- όσον αφορά την ισχύουσα νομοθεσία που σχετίζεται με το αδίκημα του βιασμού/πορνογραφία
° Βανέσσα Βενέτη Τρανς ακτιβίστρια / Έμφυλη και ταξική βία από μια φεμινιστική – τρανφεμινιστική σκοπιά και το τρανς δικαίωμα στη γονεϊκότητα
° Drag Sabbat – Queer και συμπερίληψη στις Τέχνες, τοποθέτηση για το Drag ως μη αναγνωρισμένη θεσμικά πολιτισμικό κλάδο, συνέπειες και η συνέπεια αυτού την περίοδο της πανδημίας.
18:00 – 20:00 ΠΟΛΙΤΕΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ- ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η Νομιμοποίηση της Ανομίας- Πολλαπλές Απειλές Καταστρατήγησης Δικαιωμάτων- Καταστολή – Εργασιακό Νομοσχέδιο
° Θανάσης Καμπαγιάννης μαζί με ένα δικηγόρο που έχει αναλάβει να επιλέξει ο ίδιος που θα μιλήσει αποκλειστικά για το εργασιακό νομοσχέδιο
° Άννη Παπαρούσου – Δικηγόρος – η περίπτωση του Άρη Παπαzαχαρουδάκη – βασανιστήρια
° Νατάσσα Τσουκαλά Νομιμοποίηση της Επιτήρησης

___

ΠΡΩΤΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:

Μόλις συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του ΔΣ του Εθνικού, κύριο Πουλατζά. Ο άνθρωπος που πριν λίγες μέρες επικαλούταν την ιστορία του και προτιμούσε να παραιτηθεί αντί να δει καλλιτέχνες να συλλαμβάνονται μέσα στο κτίριο Τσιλερ, σήμερα, για την κατάληψη του Ρεξ απειλεί με εκκένωση απο την αστυνομία λέγοντας χαρακτηριστικά οτι από μέσα θα φύγετε με χειροπέδες και εκβιάζει με απόλυση των εργαζομένων που βρίσκονταν στον χώρο τη στιγμή της κατάληψης. Παραμένουμε στο χώρο και σας καλούμε όλες, όλους και ολ@ στο κατειλημμένο Ρεξ.

ΣΥΝΕΧΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: ΡΩΓΜΗ

The post Κατάληψη Εθνικού Θεάτρου- Rex από καλλιτέχνες 9-4-2021 appeared first on Void Network.

Όλα ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο του 2019 όταν η Κοιν. Σεπ. Aegean Rebreath σε συνεργασία με το Λιμενικό Ταμείο Σύρου προέβει σε εθελοντικό καθαρισμό του βυθού της θαλάσσιας περιοχής καρνάγιου Σύρου του λιμανιού της Ερμούπολης από τα σκουπίδια. Κατά τη διάρκεια αυτής της δράσης της συνέλεξε και δείγμα από τον πυθμένα το οποίο έστειλε στο ΕΛΚΕΘΕ. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων έδειξαν συσσώρευση βαρέων μετάλλων σε επικίνδυνα ποσοστά.

Λινκ συστημικής εφημερίδας: https://www.kathimerini.gr/society/1063415/varea-metalla-ston-vytho-tis-syroy/

Αυτό ήταν λογικό να ανησυχήσει ιδιαίτερα τους πολίτες ενός νησιού που βρίθει από θύματα και περιστατικά καρκίνου όπως η Σύρος καθώς και διάφορα αυτοάνοσα. Κατά το χρόνο εκείνο πολίτες με περιβαλλοντικές και ανθρωπιστικές ευαισθησίες και διαισθανόμενοι τους κινδύνους που εκτίθενται οι κάτοικοι δημιούργησαν το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου https://www.facebook.com/eqosgr/ για την ανάδειξη την ενημέρωση και την διεκδίκηση λύσεων για το μείζον θέμα της άκρως επικίνδυνης μόλυνσης σε τοπικό επίπεδο και όχι μόνο. https://www.koinignomi.gr/news/koinonia/2019/10/24/polites-kata-tis-ammovolis.html

Οι άνθρωποι αυτοί είναι δεδομένο ότι περίμεναν πως θα βρεθούν αντιμέτωποι με την γραφειοκρατία και την ύποπτη κωλυσιεργία του τοπικού και εθνικού μηχανισμού (έχουν κατατεθεί και ερωτήματα στη βουλή και στο τοπικό δημοτικό συμβούλιο του νησιού). Από την αρχή προφανώς ήξεραν ότι θα αντιμετωπίσουν μεγάλο πόλεμο και μάλιστα ανήθικο γιατί ήταν φανερό από την πρώτη αυθόρμητη συνάντηση στην πλατεία τι προθέσεις είχε το δεξιό τοπικό εργοστασιακό σωματείο του ναυπηγείου. Όμως δε σταμάτησαν και αναμενόμενα ήρθαν αντιμέτωποι με τραμπουκισμούς, φασιστικές απειλές, διώξεις και στοχοποίηση από το σωματείο του ναυπηγείου, το οποίο στηρίζεται και χρησιμοποιείται από την εργοδοσία την οποία υπηρετεί τυφλά. Οπότε δεν μας κάνει καμία εντύπωση το ότι χειροκροτείται και από την γνωστή ναζιστική – εγκληματική οργάνωση. Το συγκεκριμένο σωματείο πασχίζει να μην γίνουν οι έρευνες για τα βαρέα μέταλλα και στοχοποιεί οποιονδήποτε έχει αντίθετη άποψη, ασκώντας βία και ρητορική μίσους (τοπικιστικός, σεξιστικός, ομοφοβικός, ρατσιστικός λόγος) διασπείροντας εσκεμμένα την κατευθυνόμενη φήμη ότι όποιος αγωνίζεται ενάντια στη μόλυνση προσπαθεί να αφήσει τους ναυπηγοεργάτες χωρίς μεροκάματο, κάνοντας μας ιδιαίτερα ξεκάθαρο τον ρόλο τους στη συγκεκριμένη ιστορία – (παραμένουμε ευγενικ@ και δε συμπληρώνουμε “ως τσιράκια της εργοδοσίας”). Μη διστάζοντας ακόμη να ζητήσει από αφεντικά διαφόρων επιχειρήσεων του νησιού τις απολύσεις εργαζομένων οι οποίοι έχουν αγωνιστική στάση απέναντι στο πρόβλημα της μόλυνσης, χρησιμοποιώντας την απειλή μποϊκοτάζ και όχι μόνο. Ενώ ταυτόχρονα φημολογείται ότι τα δύο μεγάλα κεφάλια του σωματείου κάνουν επισκέψεις σε τοπικές επιχειρήσεις αναζητώντας….. “υποστηρικτές”.

Τα γεγονότα:

Εξαρχής, για την γέννηση του εργοστασιακού σωματείου υπήρξαν φωνές από εργάτες του ναυπηγείου οι οποίοι μιλούσαν ανοιχτά για νοθεία της εκλογικής του διαδικασίας, που όμως σιώπησαν υπό το βάρος της τακτικής της κατευθυνόμενης στέρησης μεροκάματου. Οφείλουμε να τονίσουμε ότι η συγκεκριμένη τακτική χρησιμοποιείται κατά κόρον και σε όποιον εργαζόμενο αγωνίζεται ή μιλά για εργατικά δικαιώματα από το ίδιο το σωματείο. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι στις κορυφαίες θέσης του σωματείου τοποθετήθηκαν άνθρωποι με προσωπικές/οικογενειακές σχέσεις με προηγούμενους δεξιούς “εργατοπατέρες” παρά με το ίδιο το ναυπηγείο και τους εργαζόμενους του. Άμεσα από το σωματείο ξεχώρισε μια συμμορία περίπου είκοσι ατόμων ιδιαίτερα γνωστή στη τοπική κοινωνία ως μέλη – ψηφοφόροι ή “ακτιβιστές” της χρυσής αυγής και άλλοι ως μισθοφόροι τοπικών κέντρων νυχτερινής διασκέδασης. Δεν άργησαν να παίξουν το ρόλο τους ως μπράβοι της εργοδοσίας αφού αντί να ασχολούνται με την προστασία των εργατικών δικαιωμάτων των συναδέλφων τους όπως η τήρηση του ωραρίου τους και το δικαίωμα τους σε άδειες και ρεπό,την προστασία της υγείας τους καθώς επίσης και με τις συμβάσεις τους (επιβάλλουν ατομικές, βραχυχρόνιες ακόμα και μονοήμερες). Άρχισαν την δράση τους ξυλοκοπώντας ομάδα εργατών συναδέλφων τους που διεκδικούσαν τα χρωστούμενα δεδουλευμένα τους και μαζί τον επόπτη εργασίας (το μοναδικό όπλο των εργαζομένων σε μικρές κοινωνίες που στερούνται της ύπαρξης δυναμικών ταξικών σωματείων/πρωτοβουλιών) και τον δικηγόρο τους. https://idiotikoi.gr/?p=3886

Στη συνέχεια “ιστορική στιγμή” ήταν η φιέστα που οργάνωσε το εργοστασιακό σωματείο για να δώσει συνέντευξη τύπου,καλώντας τοπικούς άρχοντες,κλήρο,σώματα ασφαλείας και υποψήφιους τοπικούς και όχι μόνο άρχοντες. Σε προσπάθεια επικοινωνιακού ξεπλύματος της εργοδοσίας. Παρουσιάζοντας και παραποιώντας στοιχεία για την αμμοβολή από αναλύσεις άγνωστης δειγματοληψίας υποβαθμίζοντας την επικινδυνότητα της. Χρησιμοποιώντας φασιστική ρητορική μίσους αποκαλώντας ανθρώπινα ερπετά όποιους ζητούν την έρευνα στο θέμα της μόλυνσης και κλείνοντας απευθυνόμενοι στον κόσμο που επιθυμεί την συνέχεια της έρευνας όσο αφορά την μόλυνση με ένα ΣΚΑΣΤΕ χωρίς να παραλάβουν καμιά αντίδραση απ τους συστημικούς προσκεκλημένους. https://www.koinignomi.gr/comment/365

Τον Φεβρουάριο του 2020 δημιούργησαν εσκεμμένα επεισόδια στην τακτική συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου όπου μπήκε θέμα εκτός ημερήσιας διάταξης η αποκάλυψη των αποτελεσμάτων του ΕΛΚΕΘΕ από δείγματα που πήρε η Κοιν. Σεπ. Aegean Rebreath στα οποία βρέθηκαν βαρέα μέταλλα σε υψηλά επίπεδα. Στη συνεδρίαση ο ιατρικός σύλλογος και η Ένωση γονέων και κηδεμόνων κατέθεσαν σημαντικά ερωτήματα/αιτήματα,τα οποία δε διαβάστηκαν ποτέ,σχετικά με την ανησυχία τους έπειτα και από δημοσίευση σε συστημική εφημερίδα για την ύπαρξη βαρέων μετάλλων στο λιμάνι της Σύρου. https://drive.google.com/file/d/1brXPFYZVYvPny8s6g4BcQjOPPoJFqpWn/view https://drive.google.com/file/d/1pcIssEH7pOzjLAnYJLzG86Jbyp676fpS/view

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου μεταξύ των πολιτών που παρευρίσκονταν στο χώρο για να εκφράσουν την ανησυχία τους αλλά και να ενημερωθούν υπήρχε και ομάδα ατόμων του εργοστασιακού σωματείου η οποία παρενέβη αρκετές φορές με έντονους χαρακτηρισμούς και ύβρεις. Κάποια στιγμή επιτέθηκαν στους παρευρισκόμενους πολίτες στον προθάλαμο της αίθουσας του δημοτικού συμβουλίου γρονθοκοπώντας τους, μαζί με τον κομμουνιστή δημοτικό σύμβουλο που είχε φέρει το θέμα, σπάζοντας αντικείμενα και στο τέλος ήρθε και η αστυνομία η οποία δε προέβη σε καμία προσαγωγή ή αυτόφορη σύλληψη τους. Δυστυχώς για τους ψηφοφόρους τους η συντριπτική πλειοψηφία των δημοτικών συμβούλων πέρα αυτών που διέφυγαν για την αυτοπροστασία τους έμεινε απλώς να συμπληρώνει το ντεκόρ της αίθουσας και στη συνέχεια ο δήμαρχος ξέπλυνε τους μπράβος στα τοπικά ΜΜΕ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΠΟ ΤΟΠΙΚΟ ΣΑΙΤ: https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2020/02/27/ta-varea-metalla-pyrodotisan-tin-paroysia-astynomias-sto-ds.html

Ιδιαίτερα τραγελαφική ήταν η προσπάθεια του εργοστασιακού σωματείου να εισχωρήσει στον υπό σύσταση σύλλογο: Παρατηρητήριο ποιότητας περιβάλλοντος Σύρου με σκοπό να “πάρει” το ΔΣ του, έτσι ώστε να απενεργοποιήσει το έργο και το ρόλο του. Καλώντας τους εργαζόμενους αρχικά να υπογράψουν σε λευκές σελίδες για τους ίδιους αλλά και για ακόμα δύο τρία άτομα της οικογένειας τους. Σε περίπτωση άρνησης δεν μπορούσαν να προχωρήσουν στο χώρο εργασίας τους και να πάνε για το μεροκάματο τους. Αργότερα βγήκαν “παγανιά” να μαζέψουν υπογραφές από επιχειρηματίες με την αιτιολογία να συμμετέχουν στο σωματείο που ιδρύεται για την προστασία του περιβάλλοντος. Χρησιμοποιώντας ξανά την τακτική του μποϊκοτάζ ή της καταναλωτικής προτίμησης. Αφού μάζεψαν περί τις 2020 υπογραφές,τις κατέθεσαν με εξώδικο στον δικηγόρο του υπό σύσταση συλλόγου,με το αίτημα να γίνουν μέλη του. Κάτι που ήταν αστείο και μόνο που το σκέφτηκαν αλλά έδειξε ξεκάθαρα τον πανικό τους.

Αναρωτιόμαστε αν ήταν οι ίδιοι τύποι που δεν επέτρεπαν σε τραυματισμένους εργάτες του ναυπηγείου να πάνε στο νοσοκομείο αν δεν αφαιρούσαν πρώτα τη φόρμα εργασίας. Αξίζει να αναφερθεί ότι από τότε μέχρι σήμερα δίπλα στη συμμορία δεν χάνουν ευκαιρία να σταθούν ο Ε.Μ. αντιπεριφερειάρχης Κυκλάδων της χρυσής αυγής καθώς και η Μ.Λ. και ο Γ.Κ. υποψήφιοι βουλευτές της χρυσής αυγής.

Στο σήμερα:

Η συμμορία συνεχίζει να τραμπουκίζει, εκβιάζει και να στοχοποιεί ανενόχλητη τους τοπικούς αγωνιστές στην κοινωνική ζωή αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσπαθώντας να δημιουργήσει καθεστώς τρομοκρατίας εντός του νησιού παίζοντας το ρόλο της ως σύγχρονοι μελανοχίτωνες του Μουσολίνι,όπου ξέχασαν το τέλος του αρχηγού τους. Στο πλευρό της πέρα από τους τοπικούς και εθνικούς άρχοντες, μεγαλοτραπεζίτες, φιλελεδοϋπουργούς και βουλευτές *(το κείμενο ακολουθούν στοιχειά ) βρίσκονται τα τοπικά ΜΜΕ (στο ένα συντάκτης είναι ένας φιλελέ, στο άλλο ένας χρυσαυγίτης και το μοναδικό που δημοσιοποίησε κείμενο που αφορά τη μόλυνση δέχθηκε εξώδικο της εργοδοσίας των ναυπηγείων,μαζί με το σύλλογο που εξέδωσε το δελτίο τύπου κοινοποιώντας τα έγγραφα που είχε στείλει στους “αρμόδιους” σε σχέση με τα βαρέα μέταλλα.

Εν κατακλείδι:

Εύλογα αναρωτιέται κανείς γιατί σε μια μικρή κοινωνία οι παραπάνω πράξεις γίνονται επιτρεπτές και παραμένουν ατιμώρητες. Το γεγονός ότι η εργοδοσία των ναυπηγείων προβαίνει συχνά σε δωρεές-χορηγίες στο Δήμο, στην αστυνομία, στο λιμενικό, σε ομάδες, στην εκκλησία κλπ απαντά κατά μέρος στη παραπάνω λογική ερώτηση για το κομμάτι που φαίνεται. Φυσικά φανταζόμαστε και τι δεν φαίνεται… Δηλώνουμε: Στην τοπική κοινή γνώμη ότι τα εφταήμερα και τα δωδεκάωρα είναι αυτά που στερούν το μεροκάματο από τις οικογένειες που δε διαθέτουν ούτε τα βασικά και όχι ο αγώνας για να δραστηριοποιείται η κάθε επιχείρηση τηρώντας τους περιβαλλοντικούς και εργατικούς όρους. Κοινώς η συμμορία ευλογεί τα γένια της και γεμίζει την τσέπη της σε βάρος της δικής σας. Σε βάρος της υγείας και των εργασιακών δικαιωμάτων τόσο των δικών σας όσο και των παιδιών σας και των αγαπημένων σας. Την αμέριστη συμπαράσταση σε όσους αγωνίζονται για τη γη,το νερό,την υγεία,την ελευθερία στο νησί της Σύρου. Στα ταξικά αδέλφια μας στηρίζουμε την υπομονή και την επιμονή στους δίκαιους εργατικούς αγώνες τους. Στους εργάτες και τους πολίτες που σιωπούν και δε παίρνουν θέση κατανοούμε τον φόβο και την ανασφάλεια. Αλλά ο συγκεκριμένος αγώνας έχει να κάνει με τη ποιότητα ζωής σας,των αγαπημένων σας,των παιδιών σας και γενικότερα της τάξης σας.

Για όλα αυτά καλό θα ήταν να νιώθετε,να στέκεστε,να μιλάτε και να δράτε περήφανα. Στη συμμορία των έμμισθων τραμπούκων που έχει επιλέξει ξεκάθαρα την θέση της η ερώτηση που έπρεπε να τους βασανίζει είναι το αν για το κόκαλο που τους πετάνε τα αφεντικά και τα “φακελάκια” (αν τα ισομοιράζονται) αξίζουν τον τίτλο του “πιστού σκυλιού” των δολοφόνων… Από “μπάτσους” χορτάσαμε.. δανειζόμαστε την ρητορική σας και σας λέμε όποιος θέλει βαρέα μέταλλα να τα πάρει σπίτι του. Η δικιά μας θέση απέναντι στους προδότες της τάξης μας ήταν πάντα σταθερή και συγκεκριμένη. Δεν επιτρέπουμε να παίζεται με τους ανθρώπους,την υγεία και το μέλλον μας. Είμαστε οι εργαζόμενοι που γεννηθήκαμε,μεγαλώσαμε έχουμε οικογένειες,παιδιά και φίλους στο νησί. Είμαστε οι εργαζόμενοι στον τουρισμό,οι σπουδαστές και καλλιτέχνες. Οι ξενιτεμένοι εργάτες και εργαζόμενοι. Κάτω τα ξερά σας.

•Σωματεία που δεν είναι ταξικά είναι τοξικά.

•Αγώνας για τη γη,τη τάξη και την ελευθερία!

ΟΡΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΤΕΡΓΑ [Ομάδα εργατικής ταξικής συνείδησης ενάντια στη φασιστική και περιβαλλοντική απειλή στο νησί της Σύρου]

Υ.Γ. Τη στιγμή που ολοκληρωνόταν το παραπάνω κείμενο στο κρεσέντο φασισμού και προσπάθειας αφανισμού κάθε ανθρώπινης αξίας και λογικής προστίθενται

1. Η αγωγή της εργοδοσίας ενάντια στο Π.Π.Π.Σ. ζητώντας 1.000.000€ για διαφυγόντα κέρδη. Συμπληρώνοντας τα μέχρι στιγμής 3 εξώδικα εναντίων των τοπικών αγωνιστών. Καταγγέλλουμε την κατηγορία “των διαφυγόντων κερδών” ως επιεικώς γελοία. Πρώτων γνωρίζουμε πολύ καλά τις τακτικές που ακολουθούν για να αποθαρρύνουν τον κόσμο από τους αγώνες με τις ποινικές στρατηγικές αυτές των εξωδίκων και δεύτερον γιατί καμιά ναυτιλιακή και πολυεθνική δε νοιάστηκε ποτέ για τις ζωές των ανθρώπων και το περιβάλλον που δραστηριοποιούνται πάρα μόνο για το κέρδος,την εξαπάτηση και καταπάτηση τους με κάθε αθέμιτο μέσο μιας και είναι ξεκάθαρα ανθρωποφάγοι. Η φανταστική εικόνα μεγαλοεφοπλιστών να μονολογούν “όχι δε πάω τα καράβια μου στη Σύρο για να μη πεθάνει ο κόσμος” μας φέρνει γέλια μέχρι δακρύων.

2. Η κατάπτυστη συνέντευξη τύπου του προέδρου της εργοδοσίας που είχε ως σκοπό να στοχοποιήσει και να εκφοβίσει τους αγωνιστές διασπείροντας ψεύδη και ύβρεις εναντίων τους μας βάζει στο πειρασμό να τον συγκρίνουμε με άτομα της κυβέρνησης και τη λογική της αντιστροφής των εννοιών . Κατηγορώντας τους αγωνιστές μεταξύ άλλων ρατσιστές,ψυχικά άρρωστους, φασίστες,πως διχάζουν την κοινωνία, δεν σέβονται τους εργαζόμενους και τη διαφορετικότητα,πως εξυπηρετούν συμφέροντα του αντιπάλου του και εχθρούς της δημοκρατίας. Θα τον βόλευε αυτό ίσως μα η αλήθεια είναι μια και θα την βρει στον καθρέφτη του. Πάρ όλα αυτά και καλή τη πίστη εάν όλα τα παραπάνω που λέγονται και αποδεικνύονται του ήταν άγνωστα ας κάνει μια δεύτερη συνέντευξη ανοιχτή αυτή τη φορά δίνοντας δικαίωμα αντίλογου και αν δε του κάνει κόπο να απαντήσει 1. Ποιος πληρώνει τους εργαζόμενους. 2. Τι συμβάσεις έχουν. 3. Μπορούν οι εργαζόμενοι να λάβουν ενημέρωση σύμβασης και αν όχι γιατί; 4. Τι συμβαίνει με τα κρούσματα κοβιντ και ποιες οι δράσεις του για την προστασία των εργαζομένων. Τη μέθοδο του κιτρινισμού γνωρίζουμε πολύ καλά ποίοι την επιλέγουν και πόσες αλήθειες προσπαθούν να κρύψουν.

The post Μεγάλος κίνδυνος λόγω μόλυνσης από βαρέα μέταλλα, τοξικά υλικά και φασιστικές συμπεριφορές στο νησί της Σύρου appeared first on Void Network.

Η πανδημία του covid-19 είναι η πρώτη σταγόνα της νέας πιο σφοδρής καταιγίδας που επίκειται να πλήξει τους εργαζόμενους και το σύνολο της κοινωνικής βάσης (στην πραγματικότητα οι συνέπειές της είναι αντιληπτές από τώρα, απλώς σταδιακά θα γίνονται ολοένα και πιο αισθητές για όλους μας). Είναι ένας εξωτερικός παράγοντας που έδρασε, όμως, επιταχυντικά στην κατεύθυνση της περαιτέρω απορρύθμισης της λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος, καταδεικνύοντας έτσι την αντικοινωνική ταξική του φύση, η οποία συνίσταται στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου για τον πλουτισμό και την καλοζωία της παρασιτικής τάξης των καπιταλιστών, δηλαδή της τάξης που ιδιοποιείται με την βία και τον καταναγκασμό ολόκληρο τον κοινωνικά παραγόμενο πλούτο. Η τρέχουσα υγειονομική κρίση φαίνεται πως δρα εκτονωτικά ως προς την αναζωπύρωση της δομικής κρίσης που δονεί τα θεμέλια του καπιταλισμού, ο οποίος βρίσκεται για ακόμα μία φορά αντιμέτωπος με τις ίδιες του τις εσωτερικές αντιφάσεις, την αντιδιαστολή της υπερπαραγωγής με την υποκατανάλωση, τα όρια για την επένδυση των συσσωρευμένων κεφαλαίων και τις πάντα εύθραυστες φούσκες του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Όπως είναι αναμενόμενο, τη νέα φάση της καπιταλιστικής κρίσης θα φορτωθεί εξ ολοκλήρου στις πλάτες της για ακόμη μια φορά η εργατική τάξη, με σκοπό να ανασυνταχθεί και να ανακάμψει το αστικό στρατόπεδο. Την ώρα που οι οικονομικοί δείκτες στα χρηματιστήρια καταγράφουν κατακόρυφη πτώση διεθνώς, αστοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι το 2020 η ύφεση στην Ελλάδα θα αγγίξει το 10%, εξέλιξη που συνεπάγεται αυτόματα και την αύξηση του δημόσιου χρέους. Κάθε μήνας σε καραντίνα για τις μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες ισοδυναμεί με μείωση της τάξης του 2% για το παγκόσμιο ΑΕΠ. Υπολογισμοί του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας του ΟΗΕ κάνουν λόγο για αύξηση της ανεργίας σε παγκόσμια κλίμακα κατά 25 εκατομμύρια, ενώ ταυτόχρονα εκτιμάται ότι θα βρεθούν στα όρια της φτώχειας επιπλέον 20 εκατομμύρια άνθρωποι διεθνώς (στην Ελλάδα κατά το τρέχον έτος η καταγεγραμμένη ανεργία υπολογίζεται ότι θα φτάσει το 22,5%). Μέσα σε αυτήν την ήδη έκρυθμη κατάσταση οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί και οι διακρατικοί εμπορικοί πόλεμοι με επίκεντρο την παραγωγή πετρελαίου έχουν επιφέρει τον καταποντισμό της εν λόγω βιομηχανίας και της αντίστοιχης οικονομίας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, καλλιεργώντας το έδαφος για επικείμενες σφοδρότερες συρράξεις που είναι πολύ πιθανόν να αιματοκυλίσουν το παγκόσμιο προλεταριάτο.

Εν μέσω αυτής της εκρηκτικής από κάθε άποψη συγκυρίας οι καπιταλιστές επιδιώκουν κατ’ αρχήν να διατηρήσουν σταθερούς τους ισολογισμούς τους, ενώ ταυτόχρονα κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους, για να μετατρέψουν την κρίση σε ευκαιρία κερδοφορίας. Από την άλλη, η κοινωνική βάση περνάει των παθών της τον τάραχο, όπως καταμαρτυρούν η πλήρης απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, η καταστρατήγηση των εργατικών δικαιωμάτων και οι εργοδοτικές αυθαιρεσίες, με ό,τι αυτές συνεπάγονται: ελαστική, εντατική ανασφάλιστη και εκ περιτροπής εργασία, απλήρωτες υπερωρίες, μη καταβολή δώρων και άρνηση παραχώρησης αδειών, αναστολές συμβάσεων εργασίας, καθιέρωση της τηλε-εργασίας, απολύσεις και ανεργία, επιδόματα-ψίχουλα για όσους συγκαταλέγονται στις λίστες των δικαιούχων, επιβολή ενιαίου υποκατώτατου μισθού στα 533 ευρώ, έλλειψη μέτρων υγειονομικής προστασίας στους χώρους εργασίας, 50% μειώσεις σε μισθούς εργαζομένων συνοδεία της μείωσης των ωρών απασχόλησής τους. Την ίδια στιγμή αναστέλλεται η οικονομική ενίσχυση ατόμων με αναπηρία και αποστερείται το επίδομα στήριξης των προσφύγων που βρίσκονται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στα νησιά. Δεν έχει ληφθεί το παραμικρό μέτρο για την αποσυμφόρηση των φυλακών, των camps μεταναστών και των ψυχιατρικών κλινικών, όπου οι συνθήκες είναι άθλιες από κάθε άποψη (και από υγειονομική προφανώς). Μάλιστα, δύο κρατούμενοι έχασαν τη ζωή τους, καθώς επιδεικτικά δε μετακομίστηκαν σε νοσοκομειακές μονάδες. Υπό το παρόν καθεστώς έκτακτης ανάγκης, η κυβέρνηση βρήκε την ευκαιρία να φέρει στα μουλωχτά προς ψήφιση νομοσχέδιο για την αναδιάρθρωση όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, που μεταξύ άλλων μετατρέπει το Λύκειο σε ένα συντηρητικό και εντατικό εξεταστικό κέντρο αχαλίνωτης πίεσης και ανταγωνισμού, επιτείνει την εντατικοποίηση και τους ταξικούς φραγμούς για τη φοίτηση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αξιολογεί τους εκπαιδευτικούς διανοίγοντας νέες οδούς επισφάλειας και εισάγει επισήμως τα δίδακτρα στα ξενόγλωσσα τμήματα των ΑΕΙ στην κατεύθυνση της βαθμιαίας, αλλά συστηματικής ιδιωτικοποίησης της παιδείας. Τώρα στα κοντά, αν όχι από τις 30/4, τότε από τον Σεπτέμβριο ή έστω μέχρι το τέλος του 2020, πρόκειται να αρθούν τα μέτρα προστασίας για την πρώτη κατοικία, ανοίγοντας τον δρόμο για μαζικούς πλειστηριασμούς και κατασχέσεις χιλιάδων λαϊκών κατοικιών. Επιπρόσθετα, με κυβερνητικό νομοσχέδιο για το περιβάλλον που θα τεθεί άμεσα προς ψήφιση προβλέπονται ένα σωρό διευκολύνσεις για την αμεσότερη και ελαστικότερη αδειοδότηση για επενδύσεις που αφορούν την πράσινη ανάπτυξη, την ενέργεια και συνακόλουθα την ισοπέδωση της φύσης, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την εκάστοτε τοπική βιοποικιλότητα, την τοπική κοινωνία, αλλά και το παραγόμενο οικολογικό αποτύπωμα που θα αφήσουν πίσω τους αυτού του είδους οι επιχειρηματικές και κατασκευαστικές δραστηριότητες. Ακόμη, στο ίδιο νομοσχέδιο καταγράφεται ρητά η περαιτέρω ιδιωτικοποίηση του ΑΔΜΗΕ, ενώ υπάρχει και ειδική αναφορά για την επέκταση του έργου διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας με τον αγωγό φυσικού αερίου IGI Poseidon, ώστε να περιλαμβάνει την διασύνδεση με τον αγωγό East Med. Τέλος, δε θα μπορούσαμε να μην αναφερθούμε στις ανυπολόγιστες συνέπειες που έχει για τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα η επί σειρά ετών υποβάθμιση του δημόσιου συστήματος υγείας μέσω της συστηματικής κρατικής υποχρηματοδότησης και της μεθοδικής πριμοδότησης των συναφών με την υγεία ιδιωτικοποιήσεων. Όταν η υγεία καθίσταται εμπόρευμα, τότε οι ανθρώπινες ζωές λογίζονται επί της χρηματικής βάσης για τα κοράκια των ιδιωτικών κλινικών και τους πολιτικούς τους προϊστάμενους.

Αν η μια πλευρά του νομίσματος δείχνει την ταξική εκμετάλλευση όσων βρίσκονται στη βάση της κοινωνικής και παραγωγικής πυραμίδας, τότε η άλλη πλευρά δείχνει την οικονομική και πολιτική ισχυροποίηση της άρχουσας τάξης. Σε αυτήν τη συγκυρία οι κεφαλαιοκράτες έχουν βρεθεί καταφανώς ευνοημένοι, αν κρίνουμε βάσει των διευκολύνσεων, των χρηματοδοτήσεων και των φοροαπαλλαγών που έχουν τύχει από την πολιτική στρατηγική του κράτους. Ας δούμε πάλι τι λένε τα νούμερα. 30 εκατομμύρια ευρώ πήγαν στις ιδιωτικές κλινικές για διαγνωστικά τεστ για τον κορωνοϊό, τη στιγμή που 3 πανεπιστημιακά νοσοκομεία ήδη διαθέτουν πιστοποιημένα εργαστήρια για την ανίχνευση του κορωνοϊού και προσφέρθηκαν να συνδράμουν επί τούτου. 20 εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν μέχρι στιγμής στα τηλεοπτικά κανάλια για διαφημιστικά σποτ του ΕΟΔΥ, τα οποία προβλέπεται από τον νόμο να είναι δωρεάν. Έκαστος από τους μεγάλους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς απαλλάχθηκε από τα 3,5 εκατομμύρια ευρώ που αντιστοιχούν για τις δαπάνες εξασφάλισης τηλεοπτικής άδειας (δηλαδή απαλλαγή ύψους 21 εκατομμυρίων ευρώ συνολικά). Οι μεγαλοεργολάβοι των διοδίων τσέπωσαν 11 εκατομμύρια ευρώ. 54 εκατομμύρια ευρώ χορηγήθηκαν σε ΚΕΚ και 30 εκατομμύρια ευρώ σε πλατφόρμες και φορείς πιστοποίησης. Τα υπόλοιπα χρήματα από το προβλεπόμενο σύνολο των 193 εκατομμυρίων ευρώ δε δόθηκαν στους δικαιούχους εργαζόμενους, αλλά ανταλλάχθηκαν με επιταγές κατάρτισης. Επιπλέον, οι εφοπλιστές, αυτή η περιβόητη κάστα που αποφεύγει τη φορολόγηση όπως ο διάολος το λιβάνι, έλαβε στοχευμένα πακτωλό χρημάτων από το κράτος, για να «ορθοποδήσει οικονομικά». Αν δε χορτάσατε από νούμερα, δείτε πώς ενεργεί στην παρούσα συγκυρία η Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτός ο διακρατικός οργανισμός καπιταλιστικής ολοκλήρωσης που βρίσκεται στην υπηρεσία των αστικών συμφερόντων, ειδικότερα του χρηματιστικού κεφαλαίου, των πολυεθνικών εταιρειών και των μονοπωλιακών ομίλων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει βάσει προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χορηγηθούν 2 τρισεκατομμύρια ευρώ για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, τουτέστιν για τον θησαυρισμό των κεφαλαιοκρατών. Αστοί πολιτικοί, τεχνοκράτες και εκπρόσωποι πολυεθνικών συζητούν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημιουργία «Ταμείου για την Ανάκαμψη», διακηρύσσοντας πως αυτός θα είναι ο μοχλός για το ξεπέρασμα των οικονομικών διαστάσεων της κρίσης του κορωνοϊού. Κάπως έτσι χτίζεται το έδαφος για νέα δάνεια, τα τοκογλυφικά παρεπόμενα των οποίων πρόκειται να τσακίσουν για ακόμα μία φορά τους μισθούς, τις συντάξεις και τα εργασιακά δικαιώματα της κοινωνικής βάσης, να επιβαρύνουν φορολογικά τους από τα κάτω, αλλά και να προωθήσουν τα ξεπουλήματα και τις ιδιωτικοποιήσεις υπό την πίεση της υπερχρέωσης των κρατικών ταμείων.

Κι ενώ ο πλούτος συνεχίζει αδιάλειπτα να αναδιανέμεται από τη βάση προς την κορυφή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης, οι εγκληματικές πολιτικές της κυβέρνησης, που βρίσκονται στην ίδια στρατηγική κατεύθυνση με εκείνες των προκατόχων της, συγκαλύπτονται από τη μεθοδευμένη προπαγανδιστική εκστρατεία των έμμισθων και καλοταϊσμένων παπαγάλων της, δηλαδή της συντεταγμένης με τα κεφαλαιοκρατικά συμφέροντα καθεστωτικής δημοσιογραφίας, η οποία επιμελώς, συστηματικά και λογοκριτικά αναπαράγει το περιβόητο αφήγημα της «ατομικής ευθύνης», ξεπλένοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο όλες τις κρατικές πολιτικές λεηλασίας της κοινωνικής πλειοψηφίας. Για όλα αυτά δεν πέφτουμε φυσικά από τα σύννεφα. Άλλωστε, το κράτος ως μηχανισμός καταπίεσης φροντίζει να εξυπηρετεί με κάθε μέσο τα συμφέροντα της κυρίαρχης τάξης, δηλαδή των καπιταλιστών. Φροντίζει, επίσης, να θωρακίσει τους μηχανισμούς καταστολής, ειδικά όταν διεξάγει σφοδρές επιθέσεις στα λαϊκά στρώματα, οι οποίες διογκώνουν την υλική ανέχεια των τελευταίων. Κάπως έτσι μπορούμε να εξηγήσουμε την επιλογή της κυβέρνησης να προχωρήσει σε ενίσχυση με προσωπικό και εξοπλισμό των σωμάτων ασφαλείας της ΕΛ.ΑΣ. και του Λιμενικού εν προκειμένω.

Τη στιγμή που το κράτος και τα αφεντικά προσπαθούν να θέσουν σε καραντίνα τις ταξικές αντιστάσεις, τις εργατικές διεκδικήσεις και τη συνδικαλιστική δράση των εργαζομένων, η κυβέρνηση ανήγγειλε τη μεταφορά της Πρωτομαγιάς από 1/5 στις 9/5, ημέρα Σάββατο! Χρησιμοποιώντας υγειονομικά προσχήματα, η κυβέρνηση επιχειρεί αφενός να απονοηματοδοτήσει το πολιτικό και ταξικό περιεχόμενο της Εργατικής Πρωτομαγιάς, κάνοντας λόγω για περιορισμό των μετακινήσεων των επίδοξων εκδρομέων, ανάγοντας την Πρωτομαγιά σε μια κοινή εορταστική ημέρα, αφαιρώντας έτσι τον ταξικό και απεργιακό της χαρακτήρα. Η Εργατική Πρωτομαγιά δεν είναι ούτε αργία, ούτε μια εορταστική ημέρα πνευματιστικού ή μετα-παγανιστικού χαρακτήρα. Μια τέτοια αντίληψη βολεύει την τάξη των κυρίαρχων, γι’ αυτό και προωθείται από αυτήν κατά τέτοιον συστηματικό τρόπο, ώστε να έχει εγγραφεί με αυτό το νόημα στην αλλοτριωμένη συνείδηση μεγάλου τμήματος της κοινωνίας. Για μας, όμως, η Εργατική Πρωτομαγιά είναι απεργία. Είναι μια ημέρα-ορόσημο που συνδέει το νήμα των αγώνων του παρελθόντος με τις σημερινές ταξικές αντιστάσεις της εργατικής τάξης. Είναι μια ημέρα για τους αγωνιζόμενους και τους νεκρούς της εργατικής τάξης, καθώς και μία ημέρα που λειτουργεί σαφώς και ως υπόμνηση για τους αναρχικούς επαναστάτες που κρεμάστηκαν από τις κρατικές αρχές στο Σικάγο, διότι στρατεύθηκαν ανυποχώρητα στον αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης και την ικανοποίηση των άμεσων υλικών αναγκών της, της 8ωρης ημερήσιας εργασίας συγκεκριμένα. Αυτήν την ταξική μνήμη καλούμαστε να υπερασπιστούμε σήμερα, τώρα που το κράτος και το κεφάλαιο επιτίθενται συντονισμένα, για να σαρώσουν με σιδηρά πυγμή τις αντιστάσεις και τα κεκτημένα του εργατικού κινήματος.

Υπό την πίεση της επίθεσης που διεξάγουν εναντίον μας το κράτος και οι καπιταλιστές είναι επιτακτική ανάγκη να οργανωθεί η εργατική και κοινωνική αυτοάμυνα και να δημιουργηθούν εκείνοι οι όροι που θα επιτρέψουν την αντεπίθεση της τάξης μας ενάντια στο σύστημα αυτό που αναπαράγει την αδικία, τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, την καταπίεση και την εκμετάλλευση του ανθρώπου και της φύσης από την κεφαλαιοκρατική μηχανή. Η συγκρότηση και η ενδυνάμωση ενός ταξικού μετώπου με τη συμμετοχή της παραγωγικά ενεργής εργατικής τάξης, των εφεδρειών των ανέργων, των μελλοντικά εργαζομένων (βλ. μαθητές και φοιτητές των φτωχών λαϊκών στρωμάτων) και των συνταξιούχων στη βάση της ακηδεμόνευτης, αμεσοδημοκρατικής οργάνωσης και στην κατεύθυνση του αντικαπιταλιστικού και αντικρατικού επαναστατικού αγώνα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ανατίμηση της ταξικής μας θέσης στη διαρκώς μαινόμενη σύγκρουση κεφαλαίου-εργασίας που διέπει τον υπάρχοντα κοινωνικό σχηματισμό. Ο ταξικός συνδικαλισμός βάσης και οι ανεξάρτητες εργατικές πρωτοβουλίες πρέπει να στηριχθούν, για να σηκώσει κεφάλι η τάξη μας και να συγκρουστεί συγκροτημένα ενάντια στην τάξη των καπιταλιστών, η οποία απομυζεί την εργατική δύναμη, για να συσσωρεύει πλούτο και προνόμια.

Η ταξική αλληλεγγύη, η συλλογικοποίηση και η οργάνωση είναι οι μοναδικές δυνάμεις που μπορούν να κρατήσουν όρθια την τάξη μας, γεννώντας παράλληλα αξιώσεις για την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού. Στις εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες του παρόντος θεωρούμε απαραίτητη την ενίσχυση της αλληλοβοήθειας στους κόλπους της εργατικής τάξης. Εμπιστευόμαστε την αυτενέργεια και την αυτοοργάνωση της τάξης μας. Σε αυτήν την κατεύθυνση, λοιπόν, κρίνουμε ότι είναι αναγκαίο να κινηθούμε προς τη δημιουργία δομών αλληλοβοήθειας, εργατικών ταμείων αλληλεγγύης, να προχωρήσουμε συντονισμένα και μαζικά σε αρνήσεις πληρωμών, να ασκήσουμε πίεση για να απαιτήσουμε την απαραίτητη οικονομική στήριξη των εργαζόμενων και φτωχών λαϊκών στρωμάτων, αλλά και την ικανοποίηση των απολύτως αναγκαίων λαϊκών αναγκών (σίτιση, στέγαση, νερό, ρεύμα, ίντερνετ) με κάθε μέσο.

Μέσα από τον βάλτο της κρατικής και καπιταλιστικής βαρβαρότητας θα φυτρώσει ο ανθός της ελευθερίας, της ισότητας, της αλληλεγγύης και της κοινοκτημοσύνης, θα γεννηθεί μια χειραφετημένη κοινωνία πλήρους αυτοδιεύθυνσης, μια νέα συλλογική ατομικότητα που θα μπορεί να αυτοπραγματώνεται και αναπτύσσεται ελεύθερα. Αυτό είναι το ιστορικό καθήκον όσων βρισκόμαστε στη βάση της κοινωνικής και παραγωγικής πυραμίδας. Γι’ αυτό, θα φροντίσουμε να νικήσουμε!

ΟΡΓΑΝΩΝΟΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΖΟΜΑΣΤΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΥΚΝΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΟΥ ΑΚΗΔΕΜΟΝΕΥΤΟΥ ΤΑΞΙΚΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟΥ ΒΑΣΗΣ

ΚΑΝΕΝΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΣΤΡΑΓΓΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΒΑΣΗΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ COVID-19 ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΟΥΝ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΕΣ

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΩΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟ ΜΟΝΟ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΩΝ

Συμμετέχουμε στις απεργιακές συγκεντρώσεις της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Στηρίζουμε τα μπλοκ των σωματείων και των εργατικών πρωτοβουλιών βάσης.

Αναρχική Ομοσπονδία

Site: anarchist-federation.gr
email: anarchist-federation@riseup.net
Twitter: twitter.com/anarchistfedGr
Fb: facebook.com/anarxikiomospondia2015
Youtube: Αναρχική Ομοσπονδία

The post Αναρχική Ομοσπονδία- Κάλεσμα στις πορείες της εργατικής Πρωτομαγιάς appeared first on Void Network.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΑΓΩΝΑ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΩΝ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΙΛΗΜΜΕΝΗ ΠΡΥΤΑΝΕΙΑ

   Χαιρετίζουμε τους χιλιάδες εκπαιδευτικούς από κάθε γωνιά της Ελλάδας, μόνιμους, αναπληρωτές και τους φοιτητές που σήμερα, ημέρα 24ωρης απεργίας, κατέκλυσαν τους δρόμους, στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα:

   Στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ που επιδιώκει να προωθήσει το προσοντολόγιο-έκτρωμα που απολύει χιλιάδες συναδέλφους μας, απαξιώνει τα πτυχία και κλέβει τα χρόνια δουλειάς μας, οδηγεί σε ένα αέναο κυνήγι προσόντων και ανταγωνισμού, μονιμοποιεί την επισφάλεια, την ελαστική εργασία και την ανακύκλωση της ανεργίας.

   Καταγγέλλουμε την καταστολή, τα χημικά και τη βία των ΜΑΤ που εξαπέλυσε η κυβέρνηση απέναντι στο μαχόμενο εκπαιδευτικό κίνημα, προσπαθώντας να καταστείλουν την οργή και την μαχητικότητα της πορείας, με αποτέλεσμα και τον σοβαρό τραυματισμό συναδέλφων.

   Τους ξεκαθαρίζουμε ότι δεν μας τρομοκρατούν! Αντίθετα μας πεισμώνουν! Δηλώνουμε αποφασισμένοι να δώσουμε ανυποχώρητο απεργιακό αγώνα διάρκειας μέχρι την οριστική απόσυρση του προσοντολογίου!

  Την ίδια στιγμή, στέλνουμε μήνυμα στις ομοσπονδίες ΔΟΕ και ΟΛΜΕ που πόνταραν σε μια άνευρη κινητοποίηση, με μια 24ωρη διεκπεραιωτική απεργία! Υπολόγιζαν σε άμαζες διαδικασίες για να μπορούν να δικαιολογήσουν την απουσία πραγματικού αγωνιστικού σχεδιασμού από την πλευρά τους.

  Ταυτόχρονα, απευθύνουμε κάλεσμα αγώνα, ενότητας και συσπείρωσης όλης της κοινωνίας, των εργαζόμενων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, των άνεργων, των φοιτητών, να δώσουμε από κοινού τη μάχη ενάντια στην «κανονικότητα» κυβέρνησης-ΕΕ-ΟΟΣΑ. Να παλέψουμε για το δικαίωμα όλων σε μόνιμη και σταθερή δουλειά με αξιοπρέπεια.  Για το δικαίωμα όλων σε πραγματικά δημόσια δωρεάν παιδεία!

  Στην κατεύθυνση αυτή καλούμε:

• Τις ομοσπονδίες ΔΟΕ-ΟΛΜΕ να καλέσουν ΤΩΡΑ 48ωρη απεργία την Δευτέρα 14/1 – Τρίτη 15/1, Γενικές Συνελεύσεις και ολομέλεια προέδρων στην προοπτική απεργιακού αγώνα διάρκειας
• Κάθε συνάδελφο-συναδέλφισσα όλων των Συλλόγων ΠΕ και τις ΕΛΜΕ να στηρίξουν την κατάληψη της πρυτανείας, να δώσουν τη μάχη της απεργίας της Δευτέρας και να πλημμυρίσουν τους δρόμους την ημέρα ψήφισης του προσοντολογίου
• Όλες τις ΕΛΜΕ να προκηρύξουν επιπλέον 3ωρες στάσεις εργασίας. Τη Δευτέρα όλα τα σχολεία κλειστά!
• Τους συναδέλφους που δεν θα έρθουν στην απεργιακή συγκέντρωση της Αθήνας, να οργανώσουν συλλαλητήρια και καταλήψεις των Διευθύνσεων και Περιφερειών σε όλη τη χώρα
• Όλα τα σωματεία ιδιωτικού και δημόσιου τομέα να στηρίξουν και να συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Να δώσουμε από κοινού τη μάχη για το δικαίωμα όλων στη μόνιμη και σταθερή εργασία. Στην κατεύθυνση αυτή καλούμε την ΑΔΕΔΥ να κηρύξει 24ωρη απεργία τη Δευτέρα
• Τους φοιτητικούς Συλλόγους να προχωρήσουν σε Γενικές Συνελεύσεις, ώστε να πάρουν αποφάσεις για συμμετοχή στις κινητοποιήσεις

Καλούμε τους συναδέλφους-ισσες να στηρίξουν μαζικά και έμπρακτα την κατάληψη της πρυτανείας, ως κέντρο αγώνα, τις επόμενες μέρες:

Σάββατο 12/1

12.00 μμ Συγκέντρωση στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ενάντια στην αστυνομική καταστολή και βία που δέχτηκε η σημερινή πορεία.

3.20 μμ Συγκέντρωση ενάντια στην εργοδοτική τρομοκρατία σε εργαζόμενο στο Περιστέρι (συγκέντρωση στη στάση μετρό Περιστερίου).

5.00 μμ Συνέλευση κατάληψης

Κυριακή 13/1

12.00μμ Απεργιακή Συναυλία στα Προπύλαια

5.00μμ Σύσκεψη-συζήτηση για τις σύγχρονες μορφές ελαστικής εργασίας-δυνατότητες ανάπτυξης κοινού αγώνα των ελαστικά εργαζόμενων σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα

9.00μμ Προβολή ντοκιμαντέρ για την ιδιωτικοποίηση της παιδείας στην Αμερική

Δευτέρα

9.00μμ Συνέλευση κατάληψης

24ωρη απεργία ΟΛΟΙ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ! ΟΛΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΛΕΙΣΤΑ!

1.30μμ προσυγκέντρωση στα Προπύλαια-Πορεία στη Βουλή

The post Κατάληψη της Πρυτανείας του ΕΚΠΑ από εκπαιδευτικούς- ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΑΓΩΝΑ appeared first on Void Network.

Η ψυχική ασθένεια αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις μεγαλύτερες αιτίες ατομικής δυστυχίας στις σύγχρονες κοινωνίες και πόλεις της Δύσης, συγκρίσιμη με τη φτώχεια και την ανεργία. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας στους τέσσερις ενήλικες έχει διαγνωσθεί με ψυχική ασθένεια και τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά κάθε χρόνο. «Ποιό μεγαλύτερο κατηγορητήριο ενός συστήματος θα μπορούσε να υπάρξει από μια επιδημία ψυχικών ασθενειών;», σημειώνει ο ερευνητής, συγγραφέας και αρθρογράφος George Monbiot, σχολιάζοντας τα στοιχεία.

Η συγκλονιστική έκταση αυτής της «επιδημίας» γίνεται όλο και πιο ανησυχητική ενώ ταυτόχρονα γνωρίζουμε ότι μεγάλο μέρος της μπορεί να προληφθεί. Αυτό οφείλεται στην καθοριστική συσχέτιση μεταξύ κοινωνικών – περιβαλλοντικών συνθηκών και των ψυχικών διαταραχών. Ο Richard Bentall, καθηγητής κλινικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, και ο Peter Kinderman, πρόεδρος της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, έχουν γράψει επιτακτικά για αυτήν τη σχέση τα τελευταία χρόνια, δίνοντας μεγάλη προσοχή στους «κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της ψυχολογικής μας ευημερίας». «Τα στοιχεία είναι συντριπτικά», σημειώνει ο Kinderman και τονίζει: «δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες, αλλά ότι είναι συντριπτικά σημαντικοί».

Μια άρρωστη κοινωνία

Οι εμπειρίες της κοινωνικής απομόνωσης και αποξένωσης, της ανισότητας, της ιδεολογίας του υλισμού και του ίδιου του νεοφιλελευθερισμού, θεωρούνται σήμερα σημαντικές γενεσιουργές αιτίες για τις ψυχικές διαταραχές κι αυτό αντικατοπτρίζεται στους τίτλους πολλών πρόσφατων άρθρων και ομιλιών επί του θέματος από πολλούς ψυχοθεραπευτές και περιλαμβάνουν συζητήσεις για το αν ο «νεοφιλελευθερισμός είναι επικίνδυνος για την ψυχική υγεία» και αν «είναι ο νεοφιλελευθερισμός που μας κάνει να αρρωστήσουμε»;

Η κλινική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Jay Watts παρατηρεί στον Guardian ότι «οι ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι τόσο σημαντικοί και, για πολλούς, η κύρια αιτία του πόνου. Η φτώχεια, η σχετική ανισότητα, η ύπαρξη του ρατσισμού, του σεξισμού, του κοινωνικού εκτοπισμού και μιας ανταγωνιστικής κουλτούρας αυξάνουν την πιθανότητα ψυχικής οδύνης. Οι κυβερνήσεις και οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν ενδιαφέρονται για αυτά τα αποτελέσματα, ρίχνοντας τη χρηματοδότηση σε μελέτες που εξετάζουν τη γενετική και τους φυσικούς βιοδείκτες, σε αντίθεση με τις κοινωνικές αιτίες. Ομοίως, υπάρχει ελάχιστη πολιτική βούληση ώστε να συνδυαστεί η αυξανόμενη ψυχική δυσφορία με τις κοινωνικές ανισότητες, αν και ο συσχετισμός είναι ισχυρός και πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της τρέχουσας επιδημίας ψυχικών ασθενειών».

Υπάρχουν σαφώς πολύ ισχυρά και εδραιωμένα συμφέροντα, που συνειδητά ή ασυνείδητα ενεργούν για να αποκρύψουν ή να αρνηθούν αυτήν τη σχέση, γεγονός που κάνει πιο έντονη την προθυμία στους ψυχαναλυτές και θεραπευτές να αγκαλιάσουν αυτό το ευρύτερο, συναρπαστικό και μετακινούμενο πλαίσιο. Οι ειδικοί συχνά μιλάνε για την κοινωνία, το κοινωνικό πλαίσιο,  την κυρίαρχη ιδεολογία, τους περιβαλλοντικούς καθοριστικούς παράγοντες σε σχέση με τις ψυχικές διαταραχές και τις ασθένειες, αλλά μπορούμε να καταλάβουμε για ποια πτυχή της κοινωνίας μιλούν κυρίως. Και σε αυτό το πλαίσιο είναι μάλλον καιρός να αναφερθούμε στη λέξη ταμπού – τον καπιταλισμό.

Πολλές από τις σύγχρονες μορφές ψυχικής ασθένειας και ατομικής δυσφορίας που αντιμετωπίζουμε και ασχολούμαστε αποδεικνύεται ότι συσχετίζονται και ενισχύονται από τις διεργασίες και τα υποπροϊόντα του καπιταλισμού. Στην πραγματικότητα, μπορούμε να πούμε ότι ο καπιταλισμός είναι από πολλές απόψεις ένα σύστημα που παράγει ψυχική ασθένεια – και αν είμαστε σοβαροί και θέλουμε να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο τις επιπτώσεις της ψυχικής δυσφορίας και της ασθένειας, αλλά και τις αιτίες, πρέπει να εξετάσουμε πιο προσεκτικά αυτό το σύστημα που λέγεται καπιταλισμός. Ακριβέστερα και πιο αναλυτικά πρέπει να δούμε τη φύση της πολιτικής και οικονομικής μήτρας από την οποία προκύπτουν και πώς η ψυχολογία συνενώνεται βασικά με κάθε πτυχή της μήτρας αυτής.

Πανταχού παρούσα νεύρωση

Ίσως ένα από τα πιο προφανή παραδείγματα αυτής της στενής σχέσης μεταξύ καπιταλισμού και ψυχικής δυσφορίας είναι η επικράτηση της νεύρωσης. Όπως ο Joel Kovel, ψυχίατρος και καθηγητής πολιτικών επιστημών, σημειώνει: «Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της νεύρωσης μέσα στον καπιταλισμό είναι ότι είναι πανταχού παρούσα». Στο κλασικό του δοκίμιο «Θεραπεία στον ύστερο καπιταλισμό», ο Kovel αναφέρεται στο «κολοσσιαίο βάρος της νευρωτικής δυστυχίας στον πληθυσμό, ένα βάρος που συνεχώς και προφανώς προδίδει την καπιταλιστική ιδεολογία, η οποία υποστηρίζει ότι ο πολιτισμός των αγαθών προάγει την ανθρώπινη ευτυχία»:

«Εάν, δεδομένου όλου του εξορθολογισμού, της άνεσης, της διασκέδασης και της επιλογής, οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι άθλια, αδυνατούν να αγαπήσουν, να πιστέψουν ή να αισθανθούν κάποια ακεραιότητα στη ζωή τους, θα μπορούσαν επίσης να αρχίσουν να συνάγουν το συμπέρασμα ότι κάτι ήταν σοβαρό λάθος στην κοινωνική τους τάξη».

Υπήρξε επίσης μια συναρπαστική έρευνα που έγινε πρόσφατα από τον Eli Zaretsky (Political Freud) και τον Bruce Cohen (συγγραφέα της Ψυχιατρικής Ηγεμονίας), που έχουν γράψει και οι δύο για τις σχέσεις μεταξύ της οικογένειας, της σεξουαλικότητας και του καπιταλισμού στη δημιουργία νευρώσεων.

Φυσικά ο Μαρξ ήταν ο σπουδαίος αναλυτής της αλλοτρίωσης, δείχνοντας πώς η καπιταλιστική οικονομία παράγει αλλοτρίωση ως μέρος της ίδιας της δομής της – επισημαίνοντας για παράδειγμα πως η αλλοτρίωση «παγιδεύεται» ενσωματωμένη σε προϊόντα, εμπορεύματα. Όπως επισημαίνει ο Pavon Cuellar, «ο Μαρξ ήταν ο πρώτος που συνειδητοποίησε ότι αυτή η αλλοτρίωση παίρνει ουσιαστικά περιεχόμενο και ενσαρκώνεται στα πράγματα – στα «προϊόντα». Αυτά τα αγαθά «φετίχ», όπως προσθέτει, φαίνεται να υπόσχονται να επιστρέψουν, όταν καταναλώνονται, το υποκειμενικό-κοινωνικό κομμάτι που χάνεται από τους αποξενωμένους, ενώ παράγουν: «οι αλλοτριωμένοι έχουν χάσει αυτό που φαντάζονται [ή ελπίζουν] φετίχ».

Αυτή η κατανόηση της αλλοτρίωσης είναι πραγματικά το βασικό ζήτημα για τον Μαρξ. Οι άνθρωποι πιθανώς τον γνωρίζουν σήμερα για τη θεωρία του περί Κεφαλαίου – πώς τα ζητήματα εκμετάλλευσης, κέρδους και ελέγχου συνεχώς χαρακτηρίζουν και επανεμφανίζονται στον καπιταλισμό – αλλά το βασικό μέλημα του Μαρξ και αυτό που παραμελείται ή παρερμηνεύεται συνεχώς είναι η άποψή του για την ανθρώπινη δημιουργικότητα και τη σημασία της – την «κολοσσιαία παραγωγική δύναμη» του ανθρώπου, όπως την ονομάζει -και αλλοτριώνει ο καπιταλισμός. Ο Μαρξ αναφέρει αυτήν την εξαιρετική παγκόσμια μετασχηματιστική ενέργεια ως «ενεργό είδος ζωής», αλλά αυτές οι τεράστιες δημιουργικές ενέργειες και μετασχηματιστικές ικανότητες μετατρέπονται στον καπιταλισμό σε κάτι αλλόκοτο, υποδουλωμένο, φετιχοποιημένο.

Μετασχηματισμός της επιθυμίας

Για τον Μαρξ, είναι η αλλοτρίωση και η βαθιά «εξάρθρωση» του ανθρώπινου πνεύματος που χαρακτηρίζει τον βιομηχανικό καπιταλισμό. Παρομοιάζοντας την κατάσταση αυτή με μια μητέρα που αφού γεννάει, της αφαιρείται αμέσως το μωρό, το οποίο μετατρέπεται σε κάτι ξένο, αλλότριο, κάτι που μοιάζει με κούκλα – με ένα εμπόρευμα.

Πράγματι, ο καταναλωτισμός και ο υλισμός είναι ευρέως αναγνωρισμένοι σήμερα ως βασικοί μοχλοί μιας σειράς προβλημάτων ψυχικής υγείας, από τον εθισμό έως την κατάθλιψη. Όπως σημειώνει ο George Monbiot, «Η αγορά περισσότερων υλικών αγαθών συνδέεται με την κατάθλιψη, το άγχος και τις δυσλειτουργικές σχέσεις. Είναι κοινωνικά καταστροφικό και αυτοκαταστροφικό». Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια Sue Gerhardt έχει γράψει πολύ εύστοχα για αυτή την σχέση, υποδηλώνοντας ότι στις σύγχρονες κοινωνίες συχνά «συγχέουμε την υλική ευημερία με την ψυχολογική ευημερία». Στο βιβλίο της «Η Εγωιστική Κοινωνία» δείχνει πόσο επιτυχώς και αμείλικτα ο καταναλωτικός καπιταλισμός ανασχηματίζει το μυαλό μας και επαναπροσδιορίζει το νευρικό μας σύστημα με τη δική του εικόνα. Γιατί «θα χάναμε μεγάλο μέρος του τι είναι ο καπιταλισμός», σημειώνει, «εάν παραβλέψουμε τον ρόλο του στην εμπορία της επιθυμίας».

Μια άλλη βασική πτυχή του καπιταλισμού και των επιπτώσεών του στην ψυχική ασθένεια είναι φυσικά η ανισότητα. Όπως αναφέρθηκε στην έκθεση του Royal College of Psychiatrists: «Η ανισότητα είναι ένας βασικός καθοριστικός παράγοντας της ψυχικής ασθένειας: όσο μεγαλύτερο είναι το επίπεδο της ανισότητας, τόσο χειρότερα είναι τα αποτελέσματα της ψυχικής υγείας. Τα παιδιά από τα φτωχότερα νοικοκυριά έχουν τριπλάσιο κίνδυνο ψυχικής κακής υγείας από τα παιδιά από τα πλουσιότερα νοικοκυριά. Η ψυχική ασθένεια συνδέεται σταθερά με τη στέρηση, το χαμηλό εισόδημα, την ανεργία, την κακή εκπαίδευση, τη χειρότερη σωματική υγεία».

Ορισμένοι ειδικοί πρότειναν μάλιστα ότι ο ίδιος ο καπιταλισμός, ως τρόπος σκέψης ή αντίληψης για τον κόσμο, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μάλλον «ψυχοπαθητικό» ή παθολογικό σύστημα. Υπάρχουν σίγουρα κάποιες εντυπωσιακές αντιστοιχίες μεταξύ σύγχρονων χρηματοπιστωτικών και εταιρικών συστημάτων και ατόμων που έχουν διαγνωστεί με κλινική ψυχοπάθεια, όπως διαπίστωσαν ορισμένοι αναλυτές.

Ο Robert Hare, για παράδειγμα, μια από τις κορυφαίες μορφές στην ψυχιατρική στον κόσμο και συντάκτης της ευρέως αποδεκτής «λίστας ελέγχου Hare» που χρησιμοποιείται για να δοκιμάσει την ψυχοπάθεια, παρατήρησε στον δημοσιογράφο Jon Ronson: «Δεν έπρεπε να έκανα την έρευνά μου μόνο στις φυλακές. Θα έπρεπε να είχα περάσει αρκετό καιρό στο Χρηματιστήριο». «Αλλά σίγουρα οι ψυχοπαθείς των χρηματιστηριακών αγορών δεν μπορούν να είναι τόσο κακοί όσο οι ψυχοπαθείς των κατά συρροή δολοφόνων;» ρωτάει ο δημοσιογράφος. «Οι κατά συρροή δολοφόνοι καταστρέφουν τις οικογένειες. Οι εταιρικοί και πολιτικοί ψυχοπαθητικοί καταστρέφουν τις οικονομίες. Καταστρέφουν τις κοινωνίες» απάντησε.

Παθολογικοί φορείς

Αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως ο Joel Bakan γράφει στο βιβλίο του «The Corporation», είναι κρυπτογραφημένα στην ίδια τη δομή των σύγχρονων εταιρειών – είναι μέρος του βασικού DNA τους και modus operandi. «Η νόμιμα καθορισμένη εντολή της εταιρίας είναι να επιδιώκει, αμείλικτα και χωρίς εξαίρεση, το δικό της συμφέρον, ανεξάρτητα από τις συχνά βλαβερές συνέπειες που θα μπορούσε να προκαλέσει σε άλλους». Ως εκ τούτου, με τον δικό της νομικό ορισμό, η εταιρία είναι ένας παθολογικός θεσμός και ο Bakan παραθέτει τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά της προεπιλεγμένης παθολογίας τους (έλλειψη συμπάθειας, επιδίωξη ιδιοτέλειας, μεγαλοπρέπεια, ρηχή επιρροή, επιθετικότητα, κοινωνική αδιαφορία) για να δείξει ποιος είναι ο αξιόπιστος διαταραγμένος ασθενής.

Γιατί όλες αυτές οι σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές πρακτικές και διαδικασίες δημιουργούν τόσες πολλές ασθένειες, τόσες πολλές διαταραχές; Για να απαντήσουμε σε αυτό, πρέπει να κοιτάξουμε πίσω στο ευρύτερο σχέδιο του Διαφωτισμού και στα ψυχολογικά μοντέλα της ανθρώπινης φύσης από τα οποία προέκυψε. Ο σύγχρονος καπιταλισμός εξελίχθηκε μέσα από ένα στενό, «ορθολογικό» συμφέρον – την έννοια του homo economicus. Όπως τονίζει ο Iain McGilchrist, «Ο καπιταλισμός και ο καταναλωτισμός, και οι ανθρώπινες σχέσεις που παράγουν, βασίζονται στη χρησιμότητα, στην απληστία και τον ανταγωνισμό, και ήρθαν να αντικαταστήσουν αυτές που βασίζονται σε αισθητή σύνδεση και πολιτισμική συνέχεια».

Τώρα γνωρίζουμε πόσο λανθασμένο και καταστροφικό είναι αυτό το μοντέλο του εαυτού. Η πρόσφατη νευροεπιστημονική έρευνα για τον «κοινωνικό εγκέφαλο», μαζί με τις συναρπαστικές εξελίξεις στη θεωρία της σύγχρονης προσκόλλησης, την αναπτυξιακή ψυχολογία και τη διαπροσωπική νευροβιολογία, αναθεωρούν σημαντικά και αναβαθμίζουν αυτήν την μάλλον γραφική παλιομοδίτικη άποψη του απομονωμένου «ορθολογικού» ατόμου, αποκαλύπτοντας μια πολύ πιο πλούσια και πιο εξελιγμένη κατανόηση της ανθρώπινης ανάπτυξης και ταυτότητας, μέσω της αυξημένης γνώσης της ενδοεπιλογής του «δεξιού ημισφαιρίου», των ασυνείδητων διαδικασιών, της συμπεριφοράς των ομάδων, του ρόλου της ενσυναίσθησης στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και της σημασίας του πλαισίου και της κοινωνικοποίησης.

Όπως παρατηρεί ο νευροεπιστήμονας David Eagleman, ο ίδιος ο ανθρώπινος εγκέφαλος βασίζεται σε άλλους εγκεφάλους για την ίδια του την ύπαρξη και ανάπτυξη – η έννοια του «εγώ», σημειώνει, εξαρτάται από την πραγματικότητα του «εμείς»: Είμαστε ένας απλός τεράστιος οργανισμός, ένα νευρωνικό δίκτυο ενσωματωμένο σε έναν πολύ μεγαλύτερο ιστό νευρωνικών δικτύων. Οι εγκέφαλοί μας είναι τόσο ριζικά συνδεδεμένοι ώστε να αλληλεπιδρούν, ότι δεν είναι καν σαφές, που ο καθένας από μας αρχίζει και που τελειώνει. Το ποιος είστε εσείς έχει να κάνει με το ποιοι είμαστε εμείς. Η αλήθεια είναι ότι χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον.

«Δεν υπάρχει κανένας μοναδικός εγκέφαλος», παρατηρεί ο Louis Cozolino, «οι εγκέφαλοι υπάρχουν μόνο μέσα σε δίκτυα άλλων εγκεφάλων». Μερικοί μάλιστα έχουν ορίσει αυτή τη νέα νευρολογική και επιστημονική κατανόηση των βαθιών μοτίβων αλληλεξάρτησης, της αμοιβαίας συνεργασίας και του κοινωνικού εγκεφάλου ως «Νευρο-μαρξισμό».

Ο καπιταλισμός φαίνεται να έχει τις ρίζες του σε ένα ριζικά παραμορφωμένο, αφελές και ντεμοντέ μοντέλο του δέκατου έβδομου αιώνα για το ποιοι είμαστε. Προσπαθεί να μας κάνει να σκεφτούμε ότι είμαστε απομονωμένοι, αυτόνομοι, ανταγωνιστικοί, αποσαφηνισμένοι. Η βλάβη που αυτή η άποψη έχει προξενήσει σε εμάς και τα παιδιά μας είναι ανυπολόγιστη.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν και ενθαρρύνονται να πιστεύουν ότι αυτά τα προβλήματα και οι διαταραχές – ψύχωση, σχιζοφρένεια, άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμός – αυτά τα συμπτώματα ενός «άρρωστου κόσμου» είναι δικά τους. «Αλλά τι γίνεται αν το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ζούμε σε λανθασμένη κοινωνία;» ρωτά ο Tom Syverson. Ίσως ο Adorno ήταν σωστός όταν είπε, «λάθος ζωή δεν μπορεί να ζήσει σωστά».

Η ρίζα αυτού του «ζει κακώς» φαίνεται να είναι επειδή ζούμε σε ένα κοινωνικό και οικονομικό σύστημα αντίθετο τόσο με την ψυχολογία όσο και με τη νευρολογία μας. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο εσωτερικός και ο εξωτερικός μας κόσμος αλληλεπιδρούν διαρκώς και βαθιά μεταξύ τους και ότι, επομένως, αντί να διαχωρίζουμε την κατανόηση των οικονομικών και κοινωνικών πρακτικών από την κατανόηση της ψυχολογίας και της ανθρώπινης ανάπτυξης, χρειαζόμαστε να τα συσχετίσουμε, να τα ευθυγραμμίσουμε. Και για να συμβεί αυτό, χρειαζόμαστε έναν νέο διάλογο μεταξύ του πολιτικού και του προσωπικού κόσμου, ένα νέο ολοκληρωμένο πρότυπο για την ψυχική υγεία και μια νέα πολιτική.

O Rod Tweedy είναι συγγραφέας για την ψυχική υγεία και την θεραπεία. Με την επιμέλεια του υκλοφορεί η συλλογή κειμένων The Political Self: Understanding the Social Context for Mental Illness, εκδόσεις Karnac

Πηγή μετάφρασης: http://tvxs.gr/news/kosmos/enas-trelos-kosmos-o-kapitalismos-kai-i-epidimia-psyxikon-astheneion

Πηγή κειμένου: http://www.redpepper.org.uk/a-mad-world-capitalism-and-the-rise-of-mental-illness/

The post Ένας Tρελός Kόσμος: O Kαπιταλισμός και η επιδημία ψυχικών ασθενειών- Rod Tweedy appeared first on Void Network.

Σαν να υπάρχει ένας «Μεγάλος Ελκυστής» που έλκει τα παιδιά προς τα εμπρός, προς το μέλλον. Ποιο είναι το πραγματικό πρόσωπο αυτού του Ελκυστή; Μα φυσικά, η μελλοντική επαγγελματική καταξίωση ή αποκατάσταση. Υπάρχει μια υπερβολική βιασύνη να δούμε τα παιδιά μας αποκαταστημένα. Αυτή η προσδοκία μας είναι που εκσφενδονίζει τα παιδιά προς το μέλλον, σαν να είναι κάψουλες που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα και δεν τους επιτρέπει να ζούνε το παρόν της κάθε φάσης της ζωής τους.

Η κουλτούρα της «προετοιμασίας του παρακάτω»

Έχουμε λοιπόν τους νηπιαγωγούς εκείνους που μαθαίνουν τα παιδιά ανάγνωση και γραφή πριν την ώρα τους ώστε να είναι προετοιμασμένα όταν πάνε στο δημοτικό, τους δασκάλους εκείνους που βάζουν υπερβολική δουλειά για το σπίτι με φωτοτυπίες και με οδηγίες προς τους γονείς για το πώς θα διαβάσουν τα παιδιά τους με την δικαιολογία ότι «στο Γυμνάσιο ζορίζουν τα πράγματα» και τους καθηγητές Γυμνασίου εκείνους που κάνουν και λίγη ύλη Λυκείου αφού «εκεί μερικά πράγματα θεωρούνται δεδομένα ότι τα ξέρετε ήδη» και τέλος τους καθηγητές εκείνους του Λυκείου που κάνουν φροντιστήριο στο σχολείο αφού «ο στόχος είναι η προετοιμασία για την υπέρτατη στιγμή των εισαγωγικών εξετάσεων».

Όσο στο μυαλό των γονέων θα είναι να προηγείται το δικό τους παιδί μερικά μέτρα κατά την εκκίνηση του τελικού αγώνα των εισαγωγικών εξετάσεων τόσο θα θεωρούν καλούς εκπαιδευτικούς αυτούς που τους «μαθαίνουν το παρακάτω» και τους δείχνουν πώς να «κόψουν δρόμο». Στην ουσία όμως πρόκειται για ιδιότυπες μορφές παραπαιδείας ακόμα και μέσα στο ίδιο το σχολείο όπου οι εκπαιδευτικοί τις προσφέρουν με μοναδικό κέρδος την αποδοχή των γονέων. Και φυσικά για όσους εκπαιδευτικούς αντισταθούν σε αυτή την κουλτούρα της «προετοιμασίας του παρακάτω» τους περιμένει η αμφισβήτηση και η έντονη δυσαρέσκεια των γονέων. Το μόνο σίγουρο είναι πρέπει να είμαστε ανάμεσα στις λίγες χώρες του κόσμου όπου οι εισαγωγικές εξετάσεις έχουν τόσο δραματικό ρόλο και που καθορίζουν όλη την εκπαιδευτική διαδικασία, από το νηπιαγωγείο μέχρι και το τέλος του Λυκείου. Είναι κωμικοτραγικό να βλέπουμε στο πρόσωπο ενός «μπόμπιρα» έναν υποψήφιο εισαχθέντα στο πανεπιστήμιο. Το άλμα που κάνουμε είναι πελώριο και πολύ φοβάμαι ότι χάνουμε πολύτιμα κομμάτια από τα ενδιάμεσα στάδια.

Η «σχολική ετοιμότητα» του παιδιού

Είναι καταστροφικό να μην λαμβάνουμε υπόψη μας στην εκπαιδευτική διαδικασία τη «σχολική ετοιμότητα» του παιδιού δηλαδή το τι μπορεί να μάθει το παιδί στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής του.

Οι εκπαιδευτικές βαθμίδες (νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο) έχουνε να κάνουν ακριβώς με την «σχολική ετοιμότητα» του παιδιού. Παράδειγμα: όταν ένα παιδί είναι νοητικά σε θέση να μπορεί να κάνει λογικές πράξεις είναι η ώρα που θα πάει στο δημοτικό(6-7 ετών) και όταν ένα παιδί είναι νοητικά σε θέση να έχει αφαιρετική σκέψη είναι η ώρα που θα πάει στο γυμνάσιο(12 ετών). Οποιαδήποτε προσπάθεια του παιδιού να μάθει κάτι «πριν την ώρα του» ακόμα και αν δεν αποτύχει-που είναι το πιο πιθανό- είναι άκρως επιβαρυντική για το παιδί το οποίο πληρώνει το κόστος πολύ ακριβά. Είναι προτιμότερο να μάθει ένα παιδί να διαβάζει ένα χρόνο αργότερα από το να του δημιουργηθεί αποστροφή για το διάβασμα. Φυσικά όλα γίνονται για την βελτίωση της επίδοσης με οποιοδήποτε κόστος. Όμως όταν η επίδοση είναι προϊόν εξαναγκασμού οδηγεί στην αμαύρωση της ψυχής και στο στένεμα της όψης που έχουν τα παιδιά για τον κόσμο και αυτό πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη μας.

Τα παιδιά στη χώρα μας όλη μέρα εκπαιδεύονται

Ως συνέπεια των παραπάνω αναπόφευκτα φτάνουμε στην παράταση της σχολικής ζωής των παιδιών και σε μια δεύτερη απογευματινή βάρδια. Δηλαδή ουσιαστικά μιλάμε για παιδιά που εκπαιδεύονται σχεδόν όλη μέρα και οτιδήποτε κάνουν έχει σχεδόν πάντα να κάνει με την μαθητική τους ιδιότητα. Τι γίνεται όμως με την παιδική τους φύση; Δεν έχουν χρόνο ούτε να παίξουν, ούτε να κάνουν κάτι που τα ευχαριστεί . Πρόκειται δηλαδή για παιδιά που όχι απλά δεν χαίρονται την υποτιθέμενη ανεμελιά της παιδικότητάς τους αλλά που είναι από το μεσημέρι και μετά σε ένα διαρκές τρέξιμο να προλάβουν να τα κάνουν όλα και να τα μάθουν όλα.

Ειδικά στη χώρα μας η εξωσχολική μελέτη και εκπαίδευση των παιδιών βρίσκεται σε εξωφρενικά επίπεδα. Οι ίδιοι οι γονείς αλλά και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τελικά κάνουν κακό στα παιδιά φορτώνοντας τα με εργασίες και δραστηριότητες.

Αξίζει να αναφέρουμε ένα γεγονός που έλαβε χώρα στην Ισπανία τον Νοέμβριο του 2016: Οι Ισπανοί γονείς αποφάσισαν να κατέβουν σε απεργία ενάντια στις σχολικές εργασίες για όλο τον Νοέμβριο. Η ισπανική Ένωση των Συλλόγων Γονέων (CEAPA), ένα δίκτυο που καλύπτει περίπου 12.000 δημόσια σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα, κάλεσε σε απεργία ζητώντας την κατάργηση των εργασιών τα Σαββατοκύριακα για τους μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο πρόεδρος της CEAPA, δήλωσε πως οι γονείς ξεκίνησαν την πρωτοφανή αυτή πρωτοβουλία λόγω της «απόλυτης βεβαιότητας πως η εξωσχολική εργασία είναι επιζήμια για τα παιδιά, καταστρέφοντας την εξωσχολική τους ανάπτυξη». Στη χώρα μας όμως καλός εκπαιδευτικός θεωρείται εκείνος που «βάζει πολύ δουλειά στους μαθητές για το σπίτι».

Πως να μεγαλώσεις όταν δεν έχεις υπάρξει ποτέ ως μικρός;

Ο μεγάλος Γάλλος παιδαγωγός Ζαν-Ζακ Ρουσσώ έλεγε ότι: «δεν θα είμαστε ποτέ σε θέση να δημιουργήσουμε σοφούς, αν πρωτύτερα δεν τους έχουμε αφήσει να μεγαλώσουν στην κατάσταση της φυσικής τους αγριότητας». Ο Ρουσσώ προφανώς ήθελε να τονίσει τον κίνδυνο της πρόωρης ευθυγράμμισης του παιδιού με τον ενήλικο. Να το πούμε και αλλιώς: πως μπορεί κάποιος «να μεγαλώσει» όταν δεν έχει αφεθεί να υπάρξει ποτέ του μικρός;

Ας πάρουμε σαν παράδειγμα τους σημερινούς νέους μας (18 ως 25). Η πλειοψηφία τους μοιάζει να θέλει να απέχει από τα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα της εποχής μας. Το μόνο που θέλουν είναι να περνάνε καλά, ανέμελα. Που πήγε αυτή η νεανική ορμή που είχαν οι παλιότερες γενιές που θέλανε να επαναστατήσουν και αλλάξουν τον κόσμο; Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά. Οι παλιότερες γενιές είχαν περάσει παιδική ηλικία και εφηβεία. Πολύ αμφιβάλλω όμως ότι συμβαίνει το ίδιο και για τους σημερινούς νέους, οι οποίοι μοιάζουν να θέλουν να αναπληρώσουν την ανεμελιά που δεν είχαν ποτέ τους γευτεί.

Το παιχνίδι ως πρόβα ενηλικίωσης

Αντιμετωπίζουμε λοιπόν τα παιδιά σαν αυριανούς ενήλικες. Η παιδική ηλικία, η εφηβική ηλικία θεωρούνται απλά μεταβατικά στάδια που οδηγούν στην ενήλικη ζωή. Έχουμε ξεχάσει την αξία τους. Έχοντας πειστεί ότι ο σκοπός ενός παιδιού θα πρέπει να είναι προετοιμασία του και η εκπαίδευσή του για το μέλλον και ξεχνάμε ότι η βασική του εργασία είναι να παίζει, ότι η φυσική του προδιάθεση είναι το παιχνίδι.

Τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι μαθαίνουν για τους εαυτούς τους και για τους άλλους. Το παιχνίδι επιτρέπει στα παιδιά να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τον κόσμο και να προσδιορίζουν τη θέση τους μέσα σε αυτόν. Το κυριότερο είναι ότι προετοιμάζει τα παιδιά για τον κόσμο των ενηλίκων δηλαδή την ομαλή και αυθόρμητη μετάβαση σε αυτόν.

Τι είναι όμως το παιχνίδι; Το παιχνίδι είναι κάθε αυθόρμητη δραστηριότητα του παιδιού, φυσική ή διανοητική που συμβαίνει μόνο και μόνο για την ευχαρίστηση που προκαλεί. Τότε λοιπόν για πιο λόγο οι περισσότεροι γονείς και εκπαιδευτικοί υποτιμούν το παιχνίδι ως μέρος της γνωστικής διαδικασίας και διαδικασίας κοινωνικής ωρίμανσης του παιδιού και το βλέπουν μόνο ως «ένα αναγκαστικό διάλλειμα για να ξεκουραστεί το παιδί» από την διαδικασία εκπαίδευσής του; Πολλοί νηπιαγωγοί, που προφανώς γνωρίζουν πολύ καλά την αξία του παιχνιδιού στη ζωή ενός παιδιού, δέχονται την παρεμβατική επίθεση γονέων για τον χρόνο που αφιερώνουν στο παιχνίδι αφού κατά τη γνώμη τους θα έπρεπε ξοδεύεται «στο να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα». Γενικά πάντως, και στις άλλες τις βαθμίδες επικρατεί έντονη καχυποψία σχετικά με τον παιγνιώδη χαρακτήρα που μπορεί να έχει ένα μάθημα και υποτιμούμε αντικείμενα που δεν χαρακτηρίζονται από την σοβαροφάνεια των ενηλίκων όπως οι διάφορες μορφές τέχνης (θέατρο, χορός, εικαστικές τέχνες) και η άθληση.

Πρέπει να επισημάνουμε επίσης πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα όσον αφορά το παιχνίδι σε σχέση με παλαιότερα. Το παιχνίδι στη φύση, το παιχνίδι στο δρόμο έχουν μειωθεί δραματικά. Αυτή όμως που είναι η πιο εντυπωσιακή αλλαγή που έχει συμβεί είναι ότι τα τελευταία χρόνια τα παιδιά παίζουν πάντα υπό την επίβλεψη ή την καθοδήγηση ενός τουλάχιστον ενήλικα. Σχεδόν ποτέ δεν παίζουν μόνα τους. Το θέμα είναι ότι η παρουσία του «επιβλέποντος» ή του «καθοδηγητή» ενήλικα δεν επιτρέπει στα παιδιά να εκφράσουν τον εαυτό τους και να εξασκηθούν με αυτό τον τρόπο στην μελλοντική τους ενηλικίωση. Σαν παραδείγματα θα αναφέρω τα εξής :

α) Δύο παιδιά σπρώχνονται στην αυλή ενός σχολείου σαν να πρόκειται να παλέψουν. Ο επιβλέπων δάσκαλος (εφημερεύων) αμέσως τους χωρίζει και τους απομακρύνει μεταξύ τους –πολλές δε φορές επιβάλει και τιμωρία. Σύμφωνα όμως με την ταξινόμηση των μορφών παιχνιδιού του πιο σημαντικού σε θέματα παιχνιδιού σύγχρονου παιδαγωγού Bob Hughes , πρόκειται για μια πολύ σημαντική μορφή παιχνιδιού (Rough and Tumble Play) , εντελώς ακίνδυνη. Αυτό το ψεύτικο μάλωμα των παιδιών έχει σαν σκοπό να τους μάθει να ελέγχουν την δύναμή τους, να μάθουν να έχουν έντονη σωματική επαφή χωρίς να καταλήγει σε βία και να εκτονώνουν μεγάλο μέρος της ενέργειάς τους. Η βιαστικές παρεμβάσεις του επιβλεπόντων είναι βασικός λόγος που τέτοια συμβάντα μελλοντικά καταλήγουν σε πραγματικούς ξυλοδαρμούς αφού τα παιδιά δεν έχουν μάθει μόνα τους να μαλώνουν «στα ψέματα».

β) Μια άλλη ανάγκη των παιδιών τα ωθεί σε μια ιδιαίτερα ωφέλιμη μορφή παιχνιδιού στην οποία θέλουν να δοκιμάσουν επικίνδυνες εμπειρίες όπως να σκαρφαλώνουν, να ισορροπούν, να ανάβουν μικρές φωτιές και πολλά άλλα που στα μάτια ενός σημερινού ενήλικα μοιάζουν εξωφρενικά επικίνδυνα παρόλο που κατά μεγάλη πιθανότητα όταν εκείνος ήταν παιδί τα έχει δοκιμάσει. Κατά τον Bob Hughes αυτή η μορφή παιχνιδιού λέγεται Deep Play. Τα παιδιά με το «βαθύ παιχνίδι» μαθαίνουν να ξεπερνούν το αίσθημα του φόβου και αναπτύσσουν ικανότητες επιβίωσης.

Τα παιδιά δεν είναι το παιχνίδι των ενηλίκων

Το μεγάλο λάθος που κάνουμε εμείς οι ενήλικες είναι πως πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τις ανάγκες του παιδιού, συχνά ταυτίζοντάς τες με τις δικές μας. Δηλαδή ότι πάσχουμε από ενηλικοκεντρισμό. Στην πραγματικότητα όμως προβάλλουμε στα παιδιά τις δικές ανάγκες , τους δικούς μας φόβους και τα δικά μας όνειρα. Ξεχνάμε ότι πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό και αυτόνομο κόσμο. Με αυτό τον τρόπο εμείς οι ενήλικες εμποδίζουμε να παιδιά να εξασκήσουν το θάρρος τους , την ανεξαρτησία τους και όλα τα υπόλοιπα χρήσιμα πράγματα που τα παιδιά μαθαίνουν το ένα από το άλλο μακριά από τα μάτια των ενηλίκων. Η συνεχής παρέμβαση των ενηλίκων δεν επιτρέπει στα παιδιά να είναι ο εαυτός τους αφού η παρουσία ενηλίκων τα κάνει να παίζουν ρόλους με μοναδικό κίνητρο την αποδοχή τους. Όσο εμείς οι ενήλικες τα προσφέρουμε όλα έτοιμα στα παιδιά μας τόσο αυτά δεν κάνουν βήματα ενηλικίωσης. Ας τα αφήσουμε να παίξουν χωρίς την παρουσία μας, να εξερευνήσουν, να ψάξουν τα όριά τους, να βαρεθούν και να βρίσκουν τρόπους μόνα τους να ξεπερνούν την βαρεμάρα αυτή, να ανακαλύψουν τα δικά τους ενδιαφέροντα. Ας σταματήσουμε να είμαστε εμείς οι πρωταγωνιστές στη δική τους ζωή. Γιατί πολύ φοβάμαι ότι για πολλούς από εμάς τους ενήλικες τα παιδιά μας είναι τα δικά μας παιχνίδια, οι μαριονέτες μας που χωρίς εμάς απλά στέκονται και δεν κάνουν τίποτα. Και το κυριότερο από όλα: ας επιτρέψουμε στα παιδιά μας να ζήσουν την παιδική και εφηβική τους ηλικία και ας τη χαρούμε και εμείς μαζί τους.

• Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός

Πηγή: ipaideia.gr

The post Ο διωγμός των παιδιών από τον παράδεισο της παιδικής τους ηλικίας – Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός appeared first on Void Network.

Έντονη συζήτηση έχει ανοίξει τις τελευταίες μέρες για την τοποθέτηση στο υπουργείο Εργασίας της 31χρονης Έφης Αχτσιόγλου. Από τη μεριά της κυβέρνησης, η επιλογή αυτή δέχεται ιδιαίτερης στήριξης. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο «μεγάλο βάρος της διαπραγμάτευσης στα εργασιακά» που «θα το επωμιστεί μία νέα συνάδελφος αλλά εξαιρετικά ικανή, που αναλαμβάνει το χαρτοφυλάκιο Εργασίας και είμαι βέβαιος ότι θα έχει τη στήριξη όλων μας για να πετύχει».

Σαν έτοιμα από καιρό, τα περισσότερα συστημικά και ακροδεξιά μέσα, έσπευσαν να εξαπολύσουν μια επίθεση ποτισμένη με σεξισμό, ηλικιακό ρατσισμό με τις συνήθεις δόσεις κιτρινισμού.

Όμως πέρα από την κυβερνητική ρητορική και τις ακροδεξιές επιθέσεις, υπάρχει και μια ακόμα φωνή που πρέπει να ακουστεί. Αυτή της νέας γενιάς, των εκατοντάδων χιλιάδων νέων ανθρώπων που πετιούνται στο κοινωνικό περιθώριο και καταστρέφονται στην ανεργία, την ελαστική εργασία των μισθών πείνας, τους ατέρμονους διαδρόμους πιστοποιήσεων και καταρτίσεων. Εκπροσωπεί πράγματι αυτή τη νέα γενιά, η νέα Υπουργός;

Η επικοινωνιακή στρατηγική της κυβέρνησης είναι σαφής: Με την τοποθέτηση της κυρίας Αχτσιόγλου ελπίζει στη συναίνεση- ανοχή της γενιάς της, στις κεντρικές πολιτικές που θα περάσει το επόμενο διάστημα, που θα σχετίζονται ειδικά με τα εργασιακά και συνδικαλιστικά θέματα. Σε αντίθεση με έναν γκριζιασμένο και «βολεμένο» πενηντάρη, τα θέματα της εργασίας τα διαχειρίζεται μια εκπρόσωπος ενός από τα πιο πληττόμενα στρώματα της κοινωνίας. Μια νέα γυναίκα. Να λοιπόν η ταξική μεροληψία υπέρ των νέων και των αδύναμων της κυβέρνησης.

Ποιος και ποια, όμως, πείθονται από το χυδαίο αυτό συμβολισμό; Το να είναι νέα και γυναίκα, η υπουργός αυτή που θα ψηφίσει την ολοκληρωτική επέκταση της ελαστικής εργασίας και της μόνιμης ομηρίας στον κύκλο ανεργία- προσωρινή εργασία- κατάρτιση, αυτή που θα επιχειρήσει το νέο γύρο επίθεση στα δικαιώματα στο συνδικαλισμό, την απεργία και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, αποτελεί κάποια κατάκτηση της νέας γενιάς; Κάποια νίκη στη μάχη ενάντια στην κυριαρχία των μεσηλίκων ανδρών; Η ύπαρξη μαύρων φυλάκων στις αμερικάνικες φυλακές είναι μήνυμα ενάντια στο ρατσισμό;

Πρόκειται για ένα χλευασμό της νεολαίας, ακριβώς το αντίθετο με αυτό που παρουσιάζεται. Για υποτίμηση της νοημοσύνης της νέας γυναίκας (πιθανώς και μητέρας) που δουλεύει τετράωρα χωρίς να μπορεί να καλύψει ακόμα και τις βασικές ανάγκες για επιβίωση. Θα αισθανθούν «δική τους» την κα. Αχτσιόγλου, όσοι και όσες κάθονται στις ουρές του ΟΑΕΔ,  περνούν τις μέρες τους στέλνοντας βιογραφικά, ή περιμένουν το απόγευμα για να μιλήσουν από Skype στους φίλους τους καθώς διαμένουν στο εξωτερικό;

Η νέα γενιά έχει δείξει ότι καταλαβαίνει πολύ περισσότερα. Μπορεί να μην έχει βρει ακόμα τον τρόπο να ανατρέψει την κατάσταση στην οποία της επιβάλλουν να ζει, μπορεί να ψάχνει ακόμα τα βήματα οργάνωσης και αγώνα. Όμως έχει σημαντική κληρονομιά στις πλάτες της. Η ευρύτερη γενιά της υπουργού Εργασίας κρατάει από το αντιπολεμικό κίνημα και τους αγώνες ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, ωρίμασε στα φοιτητικά αμφιθέατρα και τις καταλήψεις, έζησε τη φλόγα του Δεκέμβρη, οικοδόμησε την αλληλεγγύη στους πρόσφυγες και τους μετανάστες, συγκρούστηκε με το ναζισμό, γέμισε τις πλατείες και τις συνελεύσεις τους. Αυτή τη γενιά εκπροσωπεί η νέα υπουργός; Αυτούς τους αγώνες έδωσε; Το μαζικό κύμα νεολαιίστικου ριζοσπαστισμού που αναπτύχθηκε την τελευταία δεκαετία δεν έχει καμία σχέση με την πολιτική που εφαρμόζεται, ούτε με τον νέου τύπου νεανικό «αριστερό» καριερισμό που ανθίζει τα τελευταία χρόνια στο κυβερνόν κόμμα.

Καμία νέα γενιά δε νομιμοποιεί την εργασιακή επίθεση που προετοιμάζεται. Κανένας νεανικός ριζοσπαστισμός δεν ανέχεται το νέο γύρο μνημονιακής καταιγίδας. Τόσοι και τόσοι νέοι και νέες προσπαθούν να σπουδάσουν, να εργαστούν και να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Αυτοί και αυτές, δεν αισθάνονται δικαιωμένοι/ες. Δεν εύχονται «καλή τύχη» στη νέα υπουργό και την κυβέρνησή της. Δε μιλάει στο όνομά τους η κυβέρνηση και η Έφη Αχτσιόγλου.

Για τη γενιά μας θα μιλήσουμε εμείς. Η νέα υπουργός θα μας βρει απέναντί της. Όχι γιατί είναι νέα γυναίκα, «χωρίς πείρα» η ότι άλλο λέει το σύστημα. Τέτοιοι και τέτοιες είμαστε κι εμείς. Αλλά γιατί η πολιτική που έρχεται πειθήνια να υλοποιήσει δεν είναι καθόλου νέα. Είναι η πιο οξυμένη μνημονιακή πολιτική, η πολιτική με την οποία το κεφάλαιο θέλει να διαλύσει τη νέα γενιά. Σε αυτή δε θα πειθαρχήσουμε.

πηγή: http://www.attack.org.gr/2321-2/

The post Ποια νέα γενιά εκπροσωπεί η κυρία Αχτσιόγλου; appeared first on Void Network.

Μετά από εξήντα χρόνια απαγόρευσης, στις 26 Σεπτεμβρίου ολοκληρώθηκε ο θερισμός των πρώτων πειραματικών καλλιεργειών βιολογικής κάνναβης στην Ελλάδα.

Η αρχή έγινε από εφτά στρέμματα στα Ψαχνά Εύβοιας και ένα στρέμμα στον Κουφό Χανίων.

O Μιχάλης Θεοδωρόπουλος, πρόεδρος του Δ.Σ. της ΚΟΙΝΣΕΠ KANNABIO και ιδρυτικό μέλος του συνεταιρισμού, μαζί με άλλους τέσσερις συνεργάτες, μας απάντησε σε κάποιες ερωτήσεις σχετικά με το συνεταιρισμό τους, την κατάσταση που αντιμετώπισαν, την προκατάληψη, τις δυνατότητες αυτού του θαυματουργού φυτού, τις προκλήσεις και τις προοπτικές της παραγωγής και επεξεργασίας βιομηχανικής κάνναβης στην Ελλάδα. Τα τελευταία 15 χρόνια ο Μιχάλης είναι εκπαιδευτής βιωσιμότητας, σύμβουλος περιβαλλοντικής πολιτικής και διαχείρισης, και Ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών προγραμμάτων. Από το 2005 ασχολείται ερευνητικά και ακτιβιστικά με την μεταρρύθμιση του νομικού/ θεσμικού πλαισίου για την κάνναβη και συντονίζει την αντίστοιχη εκστρατεία ενημέρωσης και διεκδίκησης.

Αυτή τη στιγμή με πόσους παραγωγούς συνεργάζεστε και σε ποιες περιοχές έχει ήδη ξεκινήσει η σπορά βιομηχανικής κάνναβης;

Το 2016 ήταν η χρονιά που νομιμοποιήθηκε πάλι η καλλιέργεια κλωστικής κάνναβης στην Ελλάδα και σαν ΚΟΙΝΣΕΠ ΚΑΝΝΑΒΙΟ συνεργαστήκαμε με 2 παραγωγούς που είναι και ιδρυτικά μέλη του συνεταιρισμού. Οι πρώτες πειραματικές και πιλοτικές μας καλλιέργειες πραγματοποιήθηκαν σε Εύβοια και Κρήτη. Έχουν ήδη έρθει σε επαφή μαζί μας όμως εκατοντάδες αγρότες, επαγγελματίες και ερασιτέχνες, που έχουν δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για την καλλιέργεια κλωστικής κάνναβης από την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Αντιμετωπίζεστε με προκατάληψη από τις τοπικές κοινωνίες;

Δυστυχώς επικρατεί ακόμα προκατάληψη και άγνοια γύρω από την κλωστική κάνναβη και είναι απόρροια των πολλών ετών απαγόρευσης αλλά και μιας μεθοδευμένης προπαγάνδας παραπληροφόρησης από συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα και συντηρητικούς πολιτικούς και επιχειρηματικούς κύκλους. Παρόλα αυτά επειδή η κάνναβη έχει γίνει πιο mainstream τα τελευταία 2-3 χρόνια και οι αναφορές ιδιαίτερα στο διαδίκτυο είναι πάρα πολλές, υπάρχει μια μεταστροφή της κοινής γνώμης. Ιδιαίτερα στο χώρο των αγροτών υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη νέα υποσχόμενη καλλιέργεια, κυρίως σε ό,τι αφορά τις οικονομικές αποδόσεις σε σχέση με τις παραδοσιακές καλλιέργειες. Μεγάλο ενδιαφέρον υπάρχει επίσης από κύκλους ασθενών με νευρολογικές και χρόνιες παθήσεις, αλλά και από τον κόσμο που ασχολείται με ζητήματα υγιεινής διατροφής. Εμείς δεν αντιμετωπίσαμε κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα και στις δύο περιοχές, πέρα από την καχυποψία μερικών κρατικών υπαλλήλων κατά τη διαδικασία αδειοδότησης. Σίγουρα εξακολουθεί και υπάρχει η σύγχυση με την ευφορική κάνναβη, κυρίως λόγω του ονόματος και του γεγονότος ότι πολλοί αγνοούν ότι η κλωστική δεν έχει καθόλου ευφορική χρήση, ενώ πολλοί λανθασμένα θεωρούν ότι αφού ασχολείσαι με την μία θα ασχολείσαι και με την άλλη. Σαν γεωργός δεν μπορείς να φυτεύσεις και τις δύο ταυτόχρονα πάντως, γιατί λόγω της επικονίασης θα κάνεις ζημιά και στα δύο φυτά. Το πόσο σύντομα θα αλλάξουν αυτές οι νοοτροπίες είναι καθαρά στο χέρι μας.

Μετά από τόσα χρόνια καλλιεργείται στην Ελλάδα κλωστική κάνναβη. Στο παρελθόν καλλιεργούνταν κλωστική κάνναβη στην Ελλάδα. Μπορείτε να μας πείτε για αυτό;

Η κλωστική (ή πολυχρηστική) κάνναβη ήταν μια παραδοσιακή καλλιέργεια στην Ελλάδα από την αρχαιότητα μέχρι πριν από 60 χρόνια περίπου που απαγορεύτηκε. Οι αρχαίοι είχαν αναγνωρίσει τις διατροφικές, θεραπευτικές και υφαντικές της ιδιότητες και την χρησιμοποιούσαν ευρέως είτε για την παραγωγή σχοινιών και πανιών για τα πλοία τους, είτε για ένδυση, ακόμα και για τροφή. Τον προηγούμενο αιώνα παράγαμε και εξάγαμε εκατοντάδες τόνους κάνναβης ετησίως σε γείτονες χώρες. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950 λειτουργούσαν και αρκετά κανναβουργεία στην Ελλάδα, με πιο γνωστά αυτά της Κέρκυρας και της Έδεσσας, που παρήγαγαν σκοινιά και ίνες, ενώ λειτουργούσαν και πολλές μικρές μεταποιητικές μονάδες, π.χ. για τσουβάλια και στρατιωτικό εξοπλισμό. Το κλίμα και η γεωμορφολογία της Ελλάδας είναι ιδανικά για την καλλιέργεια κλωστικής κάνναβης, αν υπάρξει ταυτόχρονη ενίσχυση της μεταποίησης και επεξεργασίας τότε ο κλάδος μπορεί να ανθήσει και πάλι. Εξήντα χρόνια απαγόρευσης δημιούργησαν δυστυχώς ένα κενό γνώσης που καλούμαστε να ξεπεράσουμε μαθαίνοντας και δοκιμάζοντας.

Ποιο ήταν το κίνητρο για να ασχοληθείτε με αυτού του είδους την καλλιέργεια;

Η Κάνναβη είναι ένα θαυματουργό φυτό που μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα και τον πλανήτη. Είναι μια βιοδιασπώμενη και ανανεώσιμη πρώτη ύλη από την οποία μπορούμε να καλύψουμε πολλές από τις βασικές μας ανάγκες (ένδυση, τροφή, δόμηση, ενέργεια, θεραπεία), μπορούμε να αντικαταστήσουμε πλήρως τα χημικά πλαστικά που κατακλύζουν τον πλανήτη και τον χαρτοπολτό από ξυλεία για τον οποίο αποψιλώνουμε εκατομμύρια δέντρα κάθε χρόνο. Μπορούμε επίσης να αντικαταστήσουμε πλήρως την καλλιέργεια του περιβαλλοντοκτόνου βαμβακιού, να παράγουμε βιοκαύσιμο, καθώς και φυσικά θεραπευτικά σκευάσματα που αντικαθιστούν πολύ επικίνδυνα συνθετικά φάρμακα. Τα σπίτια που φτιάχνουμε από κλωστική κάνναβη δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα και απορροφούν ατμοσφαιρικούς ρύπους, ενώ παρέχουν την καλύτερη θερμομόνωση και ηχομόνωση. Συμβάλλει με τον καλύτερο τρόπο δηλαδή στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, προστατεύει, αποκαθιστά και εμπλουτίζει τα εδάφη, και βοηθάει στην απορρύπανση των υδατικών πόρων. Για μένα ως περιβαλλοντολόγος είναι ένα θαυματουργό φυτό με απεριόριστες εφαρμογές σε ζητήματα αυτάρκειας, αγρο-οικολογίας και βιωσιμότητας, ιδανικό για τον οικολογικό μετασχηματισμό της κοινωνίας και της οικονομίας.

Γνωρίζουμε ότι στο παρελθόν επιχειρηματίες είχαν πληρώσει ακριβά την ενασχόλησή τους με προϊόντα κλωστικής κάνναβης. Εσείς τι δυσκολίες αντιμετωπίσατε; Ποια είναι τα επόμενα βήματα που πιστεύετε ότι πρέπει να γίνουν ώστε να πάψει η δαιμονοποίηση αυτού του φυτού;

Γνωρίζουμε από πρώτο χέρι τις δυσκολίες του παρελθόντος καθώς οι δύο παραγωγοί- μέλη του συνεταιρισμού μας είναι οι δύο επιχειρηματίες που τους είχαν κλείσει τα μαγαζιά (kannabishop) σε Χανιά και Χαλκίδα και είχαν κατασχέσει το εμπόρευμα (ρούχα) την περίοδο 1998-2000. Ενώ έχουν αθωωθεί από τις κατηγορίες (προώθηση ναρκωτικών!), δυστυχώς η Δικαιοσύνη αρνείται να εκδικάσει την υπόθεση αποζημίωσης (μια περίπτωση αρνησιδικίας που κρατάει 14 χρόνια).

Οι πιο πρόσφατες δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε είχαν να κάνουν κυρίως με την καθυστέρηση της υπογραφής της ΚΥΑ και την άρνηση ορισμένων κρατικών υπαλλήλων να ξεμπλοκάρουν έγκαιρα το ζήτημα (το οποίο ρυθμίστηκε με παρέμβαση της πολιτικής ηγεσίας αφού απειλήσαμε με επίσημη καταγγελία στην ΕΕ).

Οι δυσκολίες του παρελθόντος, όπως και τα λάθη μας έμαθαν πολλά πράγματα και μας έκαναν δυνατότερους. Το μέλλον και η σωστή ανάπτυξη αυτού του παραγωγικού κλάδου είναι η επόμενη πρόκληση, για να μην αφήσουμε την κλωστική κάνναβη βορά στα εδραιωμένα οικονομικά συμφέροντα της αγροτοβιομηχανίας, αλλά και στην στρεβλή έννοια και διαχείριση της ανάπτυξης με μόνο σκοπό το κέρδος. Με την ΚΟΙΝΣΕΠ ΚΑΝΝΑΒΙΟ θα επενδύσουμε στην εκπαίδευση των αγροτών και άλλων ενδιαφερομένων πάνω στις προοπτικές της καλλιέργειας και μεταποίησης της κλωστικής κάνναβης και θα συμβάλουμε με όλα μας τα μέσα στο να αναπτυχθεί ο κλάδος στην Ελλάδα με ένα βιώσιμο και συνεταιριστικό τρόπο. Χρειάζεται ευρέα ενημέρωση της κοινής γνώμης από ένα σύνολο παραγωγικών και θεσμικών φορέων για να ξεπεράσουμε σε σύντομο χρονικό διάστημα την δαιμονοποίηση αυτού του μαγικού φυτού και να αξιοποιήσουμε πλήρως τις προοπτικές του.

Τι προϊόντα να περιμένουμε να βγουν στην αγορά;

Από την κλωστική κάνναβη μπορούμε να βγάλουμε περισσότερα από 25.000 οικολογικά προϊόντα καθημερινής χρήσης. Μεγάλη ζήτηση υπάρχει αυτή τη στιγμή παγκοσμίως σε διατροφικά προϊόντα, σε θεραπευτικά σκευάσματα, φυσικά καλλυντικά, καθώς και σε μονωτικά και κατασκευαστικά υλικά. Από την κλωστική κάνναβη μπορούμε να παράγουμε βιοδιασπώμενα βιοπολυμερή που μπορούν να αντικαταστήσουν όλα τα χημικά πλαστικά μιας χρήσης που ρυπαίνουν το περιβάλλον, ήδη κυκλοφορεί υλικό από κάνναβη για τρισδιάστατη εκτύπωση, ενώ μπορούμε να παράγουμε ανανεώσιμο χαρτοπολτό (π.χ. για χαρτιά υγείας και κουζίνας, χαρτονομίσματα κλπ). Κάθε τι που παράγεται από πετρέλαιο και από ξυλεία μπορεί να παραχθεί οικολογικά από κλωστική κάνναβη. Αυτά τα προϊόντα θα έχουν μεγάλη αύξηση της ζήτησης το αμέσως επόμενο διάστημα. Εμείς θα βγούμε στην αγορά με φυσικά προϊόντα διατροφής και ευεξίας, φέτος σε αριθμημένες συλλεκτικές σειρές και από του χρόνου πιο ευρέως.

Η επιλογή να λειτουργήσετε συνεταιριστικά έχει ιδιαίτερη σημασία για εσάς;

Το ότι λειτουργούμε συνεταιριστικά είναι μια συνειδητή επιλογή και μια πολιτική αν θες δήλωση ταυτόχρονα. Επιλέξαμε τον συνεταιριστικό (cooperative) κλάδο από τον καθαρά εμπορικό (corporate), αν και είναι πιο δύσκολο να σταθείς στα πόδια σου αρχικά ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την αναζήτηση κεφαλαίων για την ανάπτυξη της επιχείρησης, γιατί το ίδιο το φυτό έχει μια έντονη κοινωφελή διάσταση. Ο λόγος που το κάναμε αυτό είναι γιατί αφενός πιστεύουμε ότι μαζί μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα απ’ ότι ο καθένας μόνος του, και αφετέρου γιατί σαν παραγωγικό εγχείρημα δεν αντιμετωπίζουμε την πρώτη ύλη στεγνά με γνώμονα το κέρδος, αλλά θέλουμε να επενδύσουμε σε αυτήν γιατί βλέπουμε τα τεράστια κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη που προσφέρει. Σαν συνεταιρισμός θέλουμε να εκμεταλλευτούμε τις οικονομίες κλίμακας σε ό,τι αφορά την αγορά κοινών μηχανημάτων, την επεξεργασία, μεταποίηση, συσκευασία και προώθηση των τελικών προϊόντων στην ελληνική και σε διεθνείς αγορές. Μέσα από το συνεταιριστικό μοντέλο μοιράζεσαι το ρίσκο και τα οφέλη και ο παραγωγός συμμετέχει ισόποσα στον διαμοιρασμό των κερδών από το τελικό προϊόν μέσα από την συμμετοχή του στην καθετοποίηση της παραγωγής. Η κλωστική κάνναβη δεν είναι κηπευτικό που πουλιέται στην λαϊκή αγορά, αλλά απαιτεί επεξεργασία και μεταποίηση για την παραγωγή τελικών προϊόντων. Σε αυτά βρίσκεται η προστιθέμενη αξία και το ουσιαστικό κέρδος επομένως για τον παραγωγό.

Μετά από όλα αυτά ποια είναι για εσένα η πιο σημαντική στιγμή σε αυτή την πορεία;

Αυτή που δεν έχει έρθει ακόμα. Σίγουρα υπήρξαν πολύ σημαντικές στιγμές, όπως η πρώτη σπορά και ο πρώτος θερισμός που ήδη πραγματοποιήσαμε. Πολύ δυνατά συναισθήματα και μια διάχυτη ανακούφιση ότι ο αγώνας τόσων χρόνων δεν πάει στράφι. Αργούν οι αλλαγές αλλά έρχονται, ιδιαίτερα αν είσαι υπομονετικός και επίμονος. Τα καλύτερα είναι μπροστά μας όμως γιατί μόλις άνοιξε ο δρόμος. Πρέπει να εστιάσουμε τώρα στο πως θα το κάνουμε να λειτουργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για όλους. Πως θα αναπτυχθεί (συνεταιριστικά) ο κλάδος με τη συμμετοχή πολλών μικρομεσαίων παραγωγών, πως θα βελτιωθούν και θα εξορθολογιστούν οι διαδικασίες αδειοδότησης και ελέγχου, πως θα ενημερώσουμε τους παραγωγούς και τους μεταποιητές για τις ρεαλιστικές προοπτικές ανάπτυξης, αλλά και το πως θα παράγουμε καινοτόμα προϊόντα που θα αξιοποιούν όλες τις τεχνολογικές δυνατότητες που παρέχονται, που θα σέβονται τον καταναλωτή, τον παραγωγό και το περιβάλλον, και που θα επιστρέφουν την προστιθέμενη αξία πίσω στον παραγωγό και την κοινωνία.

Facebook: Kannabio Hemp Cooperative
Site: kannabio.wordpress.com

πηγή: http://3pointmagazine.gr

The post «Η Κάνναβη μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα» Μιχάλης Θεοδωρόπουλος (ΚΟΙΝΣΕΠ ΚΑΝΝΑΒΙΟ) Cannabis Can Save Humanity!- Michalis Theodoropoulos (Cooperative Cannabio) appeared first on Void Network.

3. Το απαρτχάιντ του νεο-κοινωνικού κράτους πρόνοιας


Η αντι-νεοφιλελεύθερη τάση ενός στρατοπέδου της εργασίας που θα περιλαμβάνει ολόκληρη την κοινωνία δεν μπορεί να αποδεχτεί μια τέτοια προοπτική, όμως είναι βαθιά πεπεισμένη ότι ένα ανθρώπινο ον που δεν έχει δουλειά δεν είναι ανθρώπινο ον. Νοσταλγικά προσκολλημένη στη μεταπολεμική εποχή της μαζικής απασχόλησης, έχει καθηλωθεί στην ιδέα της αναβίωσης της κοινωνίας της εργασίας. Το κράτος θα πρέπει να διευθετήσει ό,τι αδυνατούν να κάνουν οι αγορές. Η υποτιθέμενη κανονικότητα της κοινωνίας της εργασίας θα εξακολουθήσει να προσομοιώνεται μέσω προγραμμάτων απασχόλησης, δημοτικών προγραμμάτων υποχρεωτικής εργασίας για όσους παίρνουν επιδόματα ανεργίας ή πρόνοιας, επιδοτήσεων, δημόσιου χρέους και άλλων πολιτικών αυτού του είδους. Αυτό το απρόθυμο αναμάσημα ενός ρυθμιζόμενου από το κράτος στρατοπέδου της εργασίας δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας, παραμένει ωστόσο το ιδεολογικό σημείο αναφοράς ευρέων στρωμάτων του πληθυσμού τα οποία είναι ήδη στο χείλος της καταστροφής. Καταδικασμένες να αποτύχουν, τέτοιες κινήσεις όταν εφαρμόζονται είναι κάθε άλλο παρά απελευθερωτικές.
Ο ιδεολογικός μετασχηματισμός τής «εν ανεπαρκεία εργασίας» (σφιχτή αγορά εργασίας) σε πρωταρχικό πολιτικό δικαίωμα αποκλείει αναγκαστικά όλους τους ξένους. Η κοινωνική λογική της επιλογής δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση, αλλά απλώς ορίζεται εκ νέου: Η ατομική πάλη για επιβίωση θα εξουδετερωθεί μέσω της επιβολής εθνικών-εθνικιστικών κριτηρίων. «Δουλειές μόνο για τους ντόπιους», είναι η κραυγή μέσα από τα κατακάθια της ψυχής των ανθρώπων, οι οποίοι μπορούν ξαφνικά να συστρατευθούν σε μια εθνική ενότητα ωθούμενοι από τη διεστραμμένη αγάπη τους για εργασία. Ο δεξιός λαϊκισμός δεν κρύβει αυτές του τις απόψεις. Η κριτική του της «ανταγωνιστικής κοινωνίας» σημαίνει απλώς εθνοκάθαρση μέσα στις συρρικνούμενες ζώνες του καπιταλιστικού πλούτου.
Από την άλλη, ο μετριοπαθής εθνικισμός των σοσιαλδημοκρατών ή των Πρασίνων στηρίζεται στην αντιμετώπιση των από παλιά εγκατεστημένων μεταναστών ως ντόπιων, και μπορεί να φανταστεί ακόμα και την πολιτογράφηση αυτών των ανθρώπων, αρκεί να αποδείξουν ότι είναι άκακοι και προσηνείς. Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο εντεινόμενος αποκλεισμός των προσφύγων από την Ανατολή και την Αφρική μπορεί να νομιμοποιηθεί με έναν λαϊκιστικό τρόπο ακόμη καλύτερα και χωρίς μπελάδες. Φυσικά, η όλη επιχείρηση συγκαλύπτεται επαρκώς μιλώντας ακατάπαυστα περί ανθρωπιάς και πολιτισμού. Το ανθρωποκυνηγητό των «παράνομων μεταναστών» που έχουν υποτίθεται λαθραία “τρυπώσει” σε ντόπιες δουλειές δεν θ’ αφήσει πίσω του αποτρόπαιες κηλίδες αίματος ή σημάδια από πυρωμένο σίδερο σε γερμανικό έδαφος. Πρόκειται, μάλλον, για δουλειά των συνοριοφυλάκων, των αστυνομικών δυνάμεων γενικότερα και των κρατών που έχουν αναλάβει το έργο της αποτροπής σύμφωνα με τη συνθήκη Σένγκεν, τα οποία ξεφορτώνονται το πρόβλημα νομότυπα και κυρίως μακριά από την κάλυψη των μίντια.
Τα κρατικά προγράμματα προσομοίωσης της εργασίας είναι βίαια και καταπιεστικά εκ γενετής. Αντιπροσωπεύουν την απεριόριστη βούληση να διατηρηθεί η κυριαρχία του «ειδώλου της εργασίας» με όλα τα μέσα: ακόμα και μετά το θάνατό του. Αυτός ο εργασιο-γραφειοκρατικός φανατισμός δεν θ’ αφήσει σε ησυχία ούτε αυτούς που κατέφυγαν στους τελευταίους κρυψώνες ενός ήδη διαλυμένου κράτους πρόνοιας: τους απόβλητους, τους άνεργους, τους μη ανταγωνιστικούς, για να μην αναφέρουμε όσους αρνούνται να δουλέψουν – κι έχουν σοβαρούς λόγους γι’ αυτό. Οι υπάλληλοι της πρόνοιας και των γραφείων απασχόλησης θα τους σύρουν μπροστά στις επίσημες επιτροπές εξέτασης, εξαναγκάζοντάς τους να προσκυνήσουν το θρόνο του κυρίαρχου πτώματος.
Συνήθως ο κατηγορούμενος έχει το τεκμήριο της αθωότητας, αλλά εδώ η υποχρέωση να αποδειχτεί η κατηγορία έχει εκλείψει. Εάν οι εξοστρακισμένοι δεν θέλουν να περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους με αέρα κοπανιστό και χριστιανική ελεημοσύνη, θα πρέπει να δεχτούν μια οποιαδήποτε βρόμικη και δουλική εργασία ή όποια άλλη παράλογη “εργασιοθεραπεία” έχουν επινοήσει τα προγράμματα δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, μόνο και μόνο για να δείξουν την άνευ όρων ετοιμότητά τους για δουλειά. Το γεγονός ότι αυτές οι δουλειές αποτελούν την υλοποίηση καθαρών παραλογισμών, για να μην αναφέρουμε την έλλειψη νοήματός τους, δεν έχει καμία σημασία. Το βασικό είναι οι άνεργοι να διατηρούνται σε μία κίνηση που τους υπενθυμίζει αδιάκοπα τον ένα και μοναδικό νόμο που διέπει την ύπαρξή τους πάνω στη γη.
Παλιότερα οι άνθρωποι δούλευαν για να βγάλουν χρήματα. Σήμερα η κυβέρνηση δεν φείδεται δαπανών για να προσομοιώσει τον εργασιακό “παράδεισο” –χαμένο πλέον για μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους–, εγκαινιάζοντας περίεργα «προγράμματα κατάρτισης» ή ιδρύοντας «γραφεία επαγγελματικής εκπαίδευσης» προκειμένου να τους καταστήσουν κατάλληλους για “κανονικές” θέσεις εργασίας που δεν πρόκειται να καταλάβουν ποτέ. Λαμβάνονται νέα κι ολοένα και πιο ανόητα μέτρα ώστε να συντηρηθεί η φαινομενικότητα ότι το σκουριασμένο κοινωνικό μαγγανοπήγαδο μπορεί να συνεχίσει να γυρνάει κανονικά μέχρι τέλους. Όσο πιο παράλογος καθίσταται ο κοινωνικός καταναγκασμός της «εργασίας», τόσο περισσότερο ενσταλάζεται στο μυαλό των ανθρώπων η ιδέα ότι δεν μπορούν να έχουν ούτε καν ένα ξεροκόμματο δωρεάν.
Ως προς αυτό το σημείο, οι βρετανοί Νέοι Εργατικοί και όσοι τους μιμούνται σ’ ολόκληρο τον κόσμο συμπράττουν με το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα της κοινωνικής (δαρβινικής) επιλογής. Με την προσομοίωση θέσεων εργασίας και την καλλιέργεια απατηλών ελπίδων για ένα λαμπρό μέλλον της κοινωνίας της εργασίας, δημιουργείται μια ακλόνητη ηθική νομιμοποίηση για να καταστείλει ακόμη πιο βίαια τους άνεργους και τους αρνητές της εργασίας. Την ίδια στιγμή, η εξαναγκαστική εργασία, οι επιδοτούμενοι μισθοί και οι λεγόμενες «εθελοντικές δραστηριότητες των πολιτών» κατεβάζουν το κόστος της εργασίας, με συνέπεια τη δημιουργία ενός τεραστίων διαστάσεων τομέα χαμηλόμισθων και την αύξηση των διάφορων άθλιων θέσεων εργασίας αυτού του είδους.
Η αποκαλούμενη ενεργή εργασιακή πολιτική των Νέων Εργατικών δεν χαρίζεται ούτε καν σε άτομα που πάσχουν από χρόνιες ασθένειες ή σε μόνες μητέρες με μικρά παιδιά. Οι αποδέκτες κοινωνικών επιδομάτων δεν ξεφεύγουν από αυτή τη διοικητική μέγγενη παρά μόνο όταν η ταμπέλα με τ’ όνομά τους κρεμαστεί στο δάχτυλο του ποδιού τους (δηλαδή, στον νεκροθάλαμο). Ο μόνος λόγος που το κράτος επιμένει τόσο φορτικά είναι για να αποθαρρύνει εντελώς όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους από το να διεκδικήσουν επιδόματα, επιδεικνύοντας τα τρομακτικά του όργανα βασανισμού – οποιαδήποτε μίζερη δουλειά θα φανεί συγκριτικά ευχάριστη.
Επίσημα, το πατερναλιστικό κράτος κραδαίνει πάντα το μαστίγιο μόνο από αγάπη και με την πρόθεση να εκπαιδεύσει με αυστηρότητα τα παιδιά του, που τα επικρίνει ως «τεμπέληδες», έτσι ώστε να γίνουν σκληρά εν ονόματι της προόδου τους. Στην πραγματικότητα, τα παιδαγωγικά μέτρα έχουν σκοπό να εξαναγκάσουν τους κηδεμονευόμενους σε ταπεινωτική φυγή. Τι άλλο είναι η ιδέα της στρατολόγησης ανέργων και ο εξαναγκασμός τους να πάνε στα χωράφια για τη συγκομιδή σπαραγγιών (στη Γερμανία); Εννοείται ότι εκδιώκονται οι πολωνοί εποχιακοί εργάτες, οι οποίοι αποδέχονται εξευτελιστικούς μισθούς μόνο και μόνο επειδή η συναλλαγματική ισοτιμία μετατρέπει τα ψίχουλα που παίρνουν σε ένα ικανοποιητικό εισόδημα στην πατρίδα τους. Όσοι εξαναγκάζονται να εργαστούν σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ούτε βοηθιούνται ούτε αποκτούν κάποια «επαγγελματική προοπτική». Ακόμα και για τους καλλιεργητές σπαραγγιών, οι δυσαρεστημένοι σπουδαστές και οι απρόθυμα καταρτισμένοι εργάτες, οι οποίοι τους προσφέρθηκαν ως δώρο, δεν είναι παρά μόνο μπελάς. Όταν, μετά από ένα δωδεκάωρο εργασίας, η ηλίθια ιδέα να “στήσεις” έναν πάγκο για να πουλάς χοτ-ντογκ, από κίνηση απελπισίας μοιάζει ξαφνικά σπουδαία, η «ενίσχυση της ευελιξίας» έχει το επιθυμητό νεο-βρετανικό αποτέλεσμά της.


Μια οποιαδήποτε δουλειά είναι καλύτερη από το να μην υπάρχει δουλειά.
Μπιλ Κλίντον, 1998


Καμιά δουλειά δεν είναι τόσο σκληρή όσο η ανυπαρξία δουλειάς.
Αφίσα στο συλλαλητήριο του Δεκεμβρίου 1998, το οποίο οργανώθηκε από πρωτοβουλίες για τους ανέργους


Η εργασία του πολίτη θα έπρεπε να επιβραβεύεται και όχι να πληρώνεται. […] Όποιος πολίτης προσφέρει εθελοντική εργασία αποτινάσσει το στίγμα της ανεργίας και της αποδοχής των επιδομάτων της πρόνοιας.
Ούλριχ Μπεκ, Η ψυχή της δημοκρατίας, 1997


4. Υπερβολή και άρνηση της θρησκείας της εργασίας


Ο νέος φανατισμός υπέρ της εργασίας με τον οποίο αυτή η κοινωνία αντιδρά στο θάνατο του ειδώλου της είναι η λογική συνέχεια και το τελικό στάδιο μιας μακράς ιστορίας. Από την εποχή της Μεταρρύθμισης όλες οι δυνάμεις του εκμοντερνισμού στη Δύση κήρυτταν την ιερότητα της εργασίας. Τα τελευταία 150 χρόνια όλες οι κοινωνικές θεωρίες και οι πολιτικές σχολές διακατέχονται από την ιδέα της εργασίας. Σοσιαλιστές και συντηρητικοί, δημοκράτες και φασίστες πολέμησαν μεταξύ τους μέχρι θανάτου, αλλά παρ’ όλο το θανατηφόρο μίσος απέδιδαν πάντοτε φόρο τιμής στο είδωλο της εργασίας. «Παραμερίστε τον αργόσχολο», λέει ένας στίχος από τον γερμανικό ύμνο της διεθνούς εργατικής τάξης· «η εργασία απελευθερώνει» αντιλαλεί τρομακτικά η επιγραφή πάνω από την πύλη του Άουσβιτς. Οι πλουραλιστικές μεταπολεμικές δημοκρατίες περισσότερο κι από παλιά έδωσαν όρκο πίστης στην αιώνια δικτατορία της εργασίας. Ακόμη και το σύνταγμα του υπερ-καθολικού κρατιδίου της Βαυαρίας κατηχεί τους πολίτες του σύμφωνα με την λουθηρανή παράδοση: «Η εργασία είναι η πηγή της ευημερίας του λαού και υπόκειται στην ιδιαίτερη προστατευτική εποπτεία του κράτους». Στο τέλος του 20ού αιώνα όλες οι ιδεολογικές διαφορές εξανεμίστηκαν. Ό,τι απομένει είναι το κοινό έδαφος ενός ανηλεούς δόγματος: η εργασία είναι το φυσικό πεπρωμένο του ανθρώπινου είδους.
Σήμερα, η ίδια η πραγματικότητα της κοινωνίας της εργασίας αρνείται αυτό το δόγμα. Οι απόστολοι της θρησκείας της εργασίας κήρυτταν πάντα ότι ο άνθρωπος, σύμφωνα με την υποτιθέμενη φύση του, είναι ένα “animal laborans” (εργαζόμενο ζώο). Και αυτό το “ζώο” αποκτά τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου όντος μονάχα όταν υποτάσσει την ύλη στη θέλησή του και όταν αυτοπραγματώνεται μέσα από τα προϊόντα του, όπως έκανε κάποτε ο Προμηθέας. Η σύγχρονη παραγωγική διαδικασία έκανε πάντοτε αυτό το μύθο του ημίθεου κατακτητή του κόσμου να φαίνεται γελοίος – έναν μύθο που ίσως είχε ένα ρεαλιστικό υπόβαθρο την εποχή που μεσουρανούσαν οι εφευρέτες καπιταλιστές όπως ο Ζήμενς ή ο Έντισον και το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό τους. Στο μεταξύ, όμως, τέτοιου είδους καμώματα έχασαν εντελώς τη σημασία τους.
Όποιος αναζητεί το περιεχόμενο, το νόημα ή το σκοπό της δουλειάς του, τρελαίνεται ή γίνεται στοιχείο αποδιοργάνωσης του κοινωνικού μηχανισμού ο οποίος είναι σχεδιασμένος να λειτουργεί ως αυτοσκοπός. Ο “homo faber”, κάποτε γεμάτος περηφάνια για την εργασία του, ένας τύπος ανθρώπου που έπαιρνε στα σοβαρά όσα έκανε μ’ έναν στενόμυαλο τρόπο, έγινε τόσο παρωχημένος όσο μια μηχανική γραφομηχανή. Το μαγγανοπήγαδο πρέπει να γυρίζει με κάθε κόστος, και «αυτό είναι όλο». Τη δημιουργία νοήματος αναλαμβάνουν τα διαφημιστικά τμήματα και οι στρατιές των διασκεδαστών, οι ψυχολόγοι επιχειρήσεων, οι σύμβουλοι εικόνας και οι έμποροι ναρκωτικών. Όπου υπάρχει ακατάπαυστη φλυαρία περί κινήτρων και δημιουργικότητας δεν υπάρχει ούτε ίχνος από αυτά – μην έχετε αυταπάτες. Να γιατί ταλέντα όπως η αυθυποβολή, η αυτοπροβολή και η προσποίηση επιδεξιότητας κατατάσσονται ανάμεσα στις πιο σημαντικές αρετές των μάνατζερ και των ειδικευμένων εργατών, των σταρ των μίντια και των λογιστών, των καθηγητών και των παρκαδόρων.
Η κρίση της κοινωνίας της εργασίας κατέστησε γελοίο τον ισχυρισμό ότι η εργασία είναι μια αιώνια αναγκαιότητα επιβεβλημένη στον άνθρωπο από τη φύση. Για αιώνες κήρυτταν ότι πρέπει να αποτίουμε φόρο τιμής στο είδωλο της εργασίας για τον απλό λόγο ότι οι ανάγκες δεν μπορούν να ικανοποιηθούν χωρίς τον ιδρώτα και το αίμα των ανθρώπων: Η ικανοποίηση των αναγκών, αυτό είναι όλο το νόημα της ύπαρξης του ανθρώπινου στρατοπέδου της εργασίας. Αν αυτό αλήθευε, η κριτική της εργασίας θα ήταν τόσο λογική όσο και η κριτική της βαρύτητας. Πώς μπορεί λοιπόν ένας πραγματικός «νόμος της φύσης» να περιέλθει σε κατάσταση κρίσης ή ακόμη και να εκλείψει; Οι ηγέτες των διάφορων τάσεων του στρατοπέδου της εργασίας, από τους νεοφιλελεύθερους λαίμαργους για χαβιάρι μέχρι τους συνδικαλιστές μπιροκοιλιάδες, μοιάζει να έχουν εξαντλήσει τα επιχειρήματά τους για να αποδείξουν την ψευδο-φύση της εργασίας. Πώς αλλιώς μπορούν να εξηγήσουν ότι τα τρία τέταρτα της ανθρωπότητας βουλιάζουν μέσα στην εξαθλίωση και τη φτώχεια μόνο και μόνο επειδή το σύστημα της εργασίας δεν έχει πλέον ανάγκη την εργασία τους;
Δεν είναι η κατάρα της Παλαιάς Διαθήκης «Εν τω ιδρώτι του προσώπου σου θέλεις τρώγεις τον άρτον σου» που βαρύνει πλέον τους εξοστρακισμένους, αλλά μια νέα αδυσώπητη καταδίκη: «Δεν θα φας, διότι ο ιδρώτας σου πλεονάζων και μη εμπορεύσιμος είναι». Κι αυτός υποτίθεται πως είναι νόμος της φύσης; Αυτή η καταδίκη δεν είναι παρά ένα ανορθολογικό κοινωνικό αξίωμα, που παίρνει τη μορφή ενός φυσικού καταναγκασμού επειδή έχει καταστρέψει ή καθυποτάξει κάθε άλλη μορφή κοινωνικών σχέσεων κατά τους περασμένους αιώνες και έχει αυτοανακηρυχτεί αδιαμφισβήτητο. Είναι ο “φυσικός νόμος” μιας κοινωνίας που θεωρεί τον εαυτό της πολύ “λογικό”, στην πραγματικότητα, όμως, ακολουθεί τον εργαλειακό ορθολογισμό του ειδώλου της εργασίας της, και για τις “ουσιαστικά αναπόδραστες ανάγκες” του είναι έτοιμη να θυσιάσει τα τελευταία υπολείμματα της ανθρωπιάς της.


Η εργασία, όσο ευτελής και αν είναι, όσο και αν υπηρετεί τον μαμμωνά, συνδέεται πάντοτε με τη φύση. Η επιθυμία της εργασίας οδηγεί όλο και περισσότερο στην αλήθεια, στους νόμους και τις επιταγές της φύσης, τα οποία είναι αλήθειες.
Τόμας Καρλάιλ, Εργάζεσθε και μη απελπίζεσθε, 1843


5. Η εργασία είναι ένας καταναγκαστικός κοινωνικός κανόνας


Η εργασία δεν ταυτίζεται κατά κανέναν τρόπο με το μετασχηματισμό της φύσης (της ύλης) από τους ανθρώπους και με την αλληλεπίδρασή τους. Όσο υπάρχει το ανθρώπινο είδος, θα χτίζει σπίτια, θα παράγει ρουχισμό, τροφή και πολλά άλλα πράγματα. Θα ανατρέφει παιδιά, θα γράφει βιβλία, θα συζητά, θα καλλιεργεί κήπους, θα δημιουργεί μουσική κι ακόμη περισσότερα. Αυτό είναι κοινότοπο και αυταπόδεικτο. Ωστόσο, η ανάδειξη της ανθρώπινης δραστηριότητας, της καθαρής «δαπάνης της εργασιακής δύναμης», σε έναν αφηρημένο κανόνα που διέπει τις κοινωνικές σχέσεις, ασχέτως του περιεχομένου του και ανεξαρτήτως των αναγκών και των επιθυμιών των συμμετεχόντων, δεν είναι καθόλου αυταπόδεικτη.
Στις αρχαίες αγροτικές κοινωνίες υπήρχαν κάθε είδους μορφές κυριαρχίας και εξάρτησης των ανθρώπων, όχι όμως και η δικτατορία της αφαίρεσης «εργασία». Οι δραστηριότητες που αφορούσαν το μετασχηματισμό της φύσης ή των κοινωνικών σχέσεων δεν είχαν κατά κανέναν τρόπο ανεξάρτητη υπόσταση κι ελάχιστα υπόκεινταν σε κάποια αφηρημένη «δαπάνη εργασιακής δύναμης». Αποτελούσαν, μάλλον, αδιαχώριστο μέρος πολύπλοκων θρησκευτικών επιταγών και κοινωνικών και πολιτισμικών παραδόσεων με αμοιβαίες υποχρεώσεις. Κάθε δραστηριότητα είχε το χρόνο και τον τόπο της· με λίγα λόγια, δεν υπήρχε καμία αφηρημένη γενική μορφή δραστηριότητας.
Έλαχε στο σύγχρονο σύστημα εμπορευματικής παραγωγής, το οποίο ως αυτοσκοπός μετασχηματίζει αδιάκοπα την ανθρώπινη ενέργεια σε χρήμα, να δημιουργήσει τη διαχωρισμένη σφαίρα της αποκαλούμενης εργασίας, «αλλότρια» από όλες τις άλλες κοινωνικές σχέσεις και αποκομμένη από κάθε περιεχόμενο. Είναι μία σφαίρα που απαιτεί από τους τροφίμους της άνευ όρων παράδοση, μια ζωή υποταγής στους κανόνες, ελεγχόμενη ρομποτική δραστηριότητα διαχωρισμένη από κάθε άλλο κοινωνικό πλαίσιο, και υπακοή σε έναν αφηρημένο «οικονομικό» εργαλειακό ορθολογισμό, ανεξάρτητο από τις ανθρώπινες ανάγκες. Σ’ αυτήν την αποχωρισμένη από τη ζωή σφαίρα, ο χρόνος παύει να είναι βιωμένος χρόνος και μετατρέπεται σε μια απλή ακατέργαστη ύλη, έτοιμη για την βέλτιστη εκμετάλλευσή της: «ο χρόνος είναι χρήμα». Κάθε δευτερόλεπτο ζωής χρεώνεται σε έναν λογαριασμό χρόνου, κάθε επίσκεψη στην τουαλέτα είναι παράπτωμα και κάθε κουβεντολόι είναι έγκλημα απέναντι στους στόχους μιας παραγωγής που έχει γίνει ανεξάρτητη. Στο χώρο της εργασίας επιτρέπεται να δαπανάται μόνο αφηρημένη ενέργεια. Η ζωή είναι αλλού – ή πουθενά, αφού η εργασία μετρά το χρόνο μέρα και νύχτα. Ακόμη και τα παιδιά εκπαιδεύονται αυστηρά για να υπακούν τον νευτώνιο χρόνο και να γίνουν «αποτελεσματικά» μέλη του εργατικού δυναμικού στη μελλοντική τους ζωή. Η άδεια απουσίας από την εργασία παραχωρείται μόνο για την αποκατάσταση της «εργασιακής δύναμης» ενός ατόμου. Όταν κανείς γευματίζει, γιορτάζει ή κάνει έρωτα, ο δευτερολεπτοδείκτης χτυπάει στο βάθος του μυαλού του.
Στη σφαίρα της εργασίας δεν έχει σημασία τι πραγματοποιείται· είναι η ίδια η πράξη της πραγματοποίησης που μετράει. Πάνω απ’ όλα, η εργασία είναι αυτοσκοπός, ιδιαίτερα όσον αφορά το γεγονός ότι αποτελεί την πρώτη ύλη και την ουσία των χρηματικών αποδόσεων του κεφαλαίου – της απεριόριστης δυναμικής του κεφαλαίου ως αξίας που αυτοαξιοποιείται. Η εργασία δεν είναι παρά το «ρευστό συσσωμάτωμα» αυτού του παράλογου αυτοσκοπού. Γι’ αυτό το λόγο και όλα τα προϊόντα πρέπει να παράγονται ως εμπορεύματα. Διότι μόνο με τη μορφή του εμπορεύματος τα προϊόντα μπορούν να «στερεοποιήσουν» την αφαίρεση «χρήμα», της οποίας η ουσία είναι η αφαίρεση «εργασία». Αυτός είναι ο μηχανισμός του αυτονομημένου κοινωνικού μαγγανοπήγαδου που κρατάει αιχμάλωτη τη σύγχρονη ανθρωπότητα.
Γι’ αυτό το λόγο, δεν έχει σημασία τι παράγεται, ούτε και ποια είναι η χρήση αυτού που παράγεται – για να μην αναφέρουμε ότι είναι αδιάφορες οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Είτε χτίζονται σπίτια ή κατασκευάζονται ορυχεία, είτε τυπώνονται βιβλία ή καλλιεργούνται γενετικά τροποποιημένες ντομάτες, είτε το αποτέλεσμα είναι να αρρωσταίνουν άνθρωποι ή να μολύνεται ο αέρας, είτε “απλώς” η ωραία γεύση πάει περίπατο – όλα αυτά δεν έχουν σημασία όσο μπορούν, ανεξαρτήτως των συνεπειών, τα εμπορεύματα να μετατρέπονται σε χρήμα και το χρήμα σε πρόσθετη εργασία. Το γεγονός ότι κάθε εμπόρευμα απαιτείται να έχει μια συγκεκριμένη χρήση, ακόμη και καταστροφική, δεν έχει σημασία για την οικονομική λογική, σύμφωνα με την οποία το προϊόν δεν είναι παρά ο φορέας της εργασίας που έχει δαπανηθεί, ή «νεκρή εργασία».
Η συσσώρευση της «νεκρής εργασίας», με άλλα λόγια το «κεφάλαιο», με την υλική του υπόσταση στη μορφή του χρήματος, είναι το μόνο “νόημα” που καταλαβαίνει το σύγχρονο σύστημα εμπορευματικής παραγωγής. Τι είναι η «νεκρή εργασία»; Μια μεταφυσική τρέλα! Μια μεταφυσική, όμως, που έχει γίνει απτή πραγματικότητα, μια «πραγμοποιημένη» τρέλα που σφίγγει με τη σιδερένια λαβή της αυτήν την κοινωνία. Μέσα στην αέναη αγοραπωλησία, οι άνθρωποι δεν αλληλεπιδρούν ως ανεξάρτητα κοινωνικά όντα, αλλά εκτελούν απλώς τον θεωρούμενο ως δεδομένο αυτοσκοπό σαν να είναι κοινωνικά ρομπότ.


Ο εργάτης αισθάνεται ότι είναι ο εαυτός του έξω από την εργασία του, και όταν εργάζεται αισθάνεται έξω από τον εαυτό του. Νιώθει άνετα όταν δεν εργάζεται. Κι όταν εργάζεται δεν νιώθει άνετα. Κατά συνέπεια, η εργασία του δεν είναι εθελοντική, αλλά καταναγκαστική. Και η καταναγκαστική εργασία δεν είναι η ικανοποίηση μιας ανάγκης, αλλά μονάχα ένα μέσο για να ικανοποιήσει ανάγκες εκτός της εργασίας. Ο αλλότριος χαρακτήρας της φαίνεται καθαρά από το γεγονός ότι μόλις πάψει να υπάρχει σωματικός ή άλλος εξαναγκασμός η εργασία αποφεύγεται σαν πανούκλα.
Καρλ Μαρξ, Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα, 1844 (1)


(1) Συμβουλευόμαστε την ελληνική μετάφραση: Μπάμπης Γραμμένος, Γλάρος, Αθήνα 1975, σσ. 95-96. (Σ.τ.μ.)


6. Η εργασία και το κεφάλαιο είναι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος


Η αριστερά λάτρευε πάντοτε με πάθος την εργασία. Όχι μόνο παρουσίαζε την εργασία ως την αληθινή φύση του ανθρώπου, αλλά και την μυστικοποιούσε ως την υποτιθέμενη αρχή που αντιτίθεται στο κεφάλαιο. Δεν θεωρούνταν σκάνδαλο η εργασία, αλλά η εκμετάλλευσή της από το κεφάλαιο. Ως αποτέλεσμα, προγραμματική αρχή όλων των «κομμάτων της εργατικής τάξης» ήταν πάντοτε η «απελευθέρωση της εργασίας» και όχι η «απελευθέρωση από την εργασία». Ωστόσο, η κοινωνική αντιπαλότητα κεφαλαίου και εργασίας είναι απλώς αντιπαλότητα διαφορετικών (αν και άνισα ισχυρών) συμφερόντων εντός του καπιταλιστικού αυτοσκοπού. Η ταξική πάλη ήταν η μορφή του αγώνα αντιτιθέμενων συμφερόντων στο κοινό κοινωνικό πεδίο και πλαίσιο αναφοράς του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής. Βρισκόταν σε συνάφεια με την εσωτερική δυναμική της συσσώρευσης του κεφαλαίου. Είτε η πάλη αφορούσε αυξήσεις μισθών είτε πολιτικά δικαιώματα ή καλύτερες συνθήκες εργασίας ή περισσότερες δουλειές, είχε πάντοτε ως σιωπηρή προϋπόθεση την κοινή αποδοχή του κοινωνικού μαγγανοπήγαδου με τους ανορθολογικούς κανόνες του.
Τόσο από την άποψη της εργασίας όσο και από αυτήν του κεφαλαίου, το ποιοτικό περιεχόμενο της παραγωγής μετράει ελάχιστα. Το μόνο που ενδιαφέρει είναι η πώληση της εργασιακής δύναμης στην καλύτερη τιμή. Η ιδέα να καθορίσουν το στόχο και το αντικείμενο της ανθρώπινης δραστηριότητας, αποφασίζοντας από κοινού, ξεπερνάει τη φαντασία των τροφίμων του μαγγανοπήγαδου. Αν υπήρχε ποτέ η ελπίδα ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί αυτός ο αυτοκαθορισμός της κοινωνικής αναπαραγωγής με τις διαδικασίες που επέβαλλε το σύστημα εμπορευματικής παραγωγής, το «εργατικό δυναμικό» έχει από καιρό λησμονήσει αυτήν την ψευδαίσθηση. Το μόνο που ενδιαφέρει είναι οι «θέσεις εργασίας» και η «απασχόληση»· οι υποδηλώσεις αυτών των όρων αποδεικνύουν το χαρακτήρα αυτοσκοπού της όλης ρύθμισης και την πνευματική ανωριμότητα των συμμετεχόντων.
Το τι παράγεται και για ποιο σκοπό, καθώς και ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες, δεν ενδιαφέρει ούτε τον πωλητή ούτε τον αγοραστή του εμπορεύματος εργασιακή δύναμη. Οι εργαζόμενοι σε σταθμούς πυρηνικής ενέργειας και χημικές βιομηχανίες είναι οι πρώτοι που διαμαρτύρονται έντονα όταν πρόκειται να απενεργοποιηθούν οι ωρολογιακές τους βόμβες. Οι «απασχολούμενοι» της Volkswagen, της Ford ή της Toyota είναι οι πιο φανατικοί οπαδοί του προγράμματος αυτοκινητικής αυτοκτονίας. Όχι μόνο διότι είναι υποχρεωμένοι να πουλούν τον εαυτό τους για να τους «επιτρέπεται» να βιοπορίζονται, αλλά διότι πράγματι ταυτίζονται με το κοντόθωρο μέλλον των επιχειρήσεων. Κοινωνιολόγοι, συνδικαλιστές, παπάδες και άλλοι «επαγγελματίες θεολόγοι» του «κοινωνικού ζητήματος» το θεωρούν αυτό απόδειξη της ηθικής αξίας της εργασίας. «Η εργασία διαμορφώνει την προσωπικότητα», λένε. Πράγματι, τις προσωπικότητες των ζόμπι της εμπορευματικής παραγωγής που δεν μπορούν πλέον να φανταστούν τη ζωή έξω από το πολυαγαπημένο τους μαγγανοπήγαδο, που για χάρη του αυτοεξοντώνονται καθημερινά.
Όπως η εργατική τάξη ελάχιστα εναντιώθηκε ποτέ ανταγωνιστικά στο κεφάλαιο ή υπήρξε το ιστορικό υποκείμενο της ανθρώπινης χειραφέτησης, έτσι και οι καπιταλιστές και οι μάνατζερ ελάχιστα ελέγχουν την κοινωνία μέσω της κακόβουλης ύπαρξης κάποιας «υποκειμενικής επιθυμίας εκμετάλλευσης». Καμία κυρίαρχη κοινωνική κάστα στην ιστορία δεν έχει διαγάγει μια τόσο άθλια ζωή σαν «είλωτας» όσο οι ταλαίπωροι μάνατζερ της Microsoft, της Daimler-Chrysler ή της Sony. Οποιοσδήποτε βαρόνος του Μεσαίωνα θα περιφρονούσε βαθύτατα αυτούς τους ανθρώπους, αφού λάτρευε τη σχόλη και σπαταλούσε τον πλούτο οργιωδώς· αντίθετα, η ελίτ της κοινωνίας της εργασίας δεν επιτρέπει στον εαυτό της την παραμικρή ανάπαυλα. Όταν βρίσκονται έξω από το μαγγανοπήγαδο, δεν γνωρίζουν παρά μόνο να φέρονται παιδιάστικα. Η σχόλη, η αποκόμιση ικανοποίησης από τις διεργασίες της γνώσης, η συνειδητοποίηση και η ανακάλυψη, όπως και οι απολαύσεις των αισθήσεων, τους είναι τόσο ξένες όσο και στους ανθρώπινους «πόρους» τους. Είναι μονάχα σκλάβοι του ειδώλου της εργασίας, απλά λειτουργικά στελέχη του ανορθολογικού κοινωνικού αυτοσκοπού.
Το κυρίαρχο είδωλο γνωρίζει πώς να επιβάλλει την «δίχως υποκείμενο» (Μαρξ) θέλησή του, χρησιμοποιώντας τον «σιωπηλό (υπαινισσόμενο) καταναγκασμό» του ανταγωνισμού, στον οποίο ακόμη και οι ισχυροί πρέπει να υποκλιθούν, ιδιαίτερα όταν διευθύνουν εκατοντάδες εργοστάσια και διαχειρίζονται δισεκατομμύρια σε ολόκληρο τον πλανήτη. Αν δεν «κάνουν μπίζνες», θα πεταχτούν στα σκουπίδια με τον ίδιο ανελέητο τρόπο που πετιέται το πλεονάζον «εργατικό δυναμικό». Αυτό που τους μετατρέπει σε δημόσια απειλή είναι το γεγονός ότι βρίσκονται υπό το κράτος αδιάλλακτων συστημικών καταναγκασμών, και όχι κάποια συνειδητή θέληση να εκμεταλλευτούν τους άλλους. Ιδίως, δεν τους επιτρέπεται να αναρωτηθούν σχετικά με το νόημα και τις συνέπειες της ακατάπαυστης δραστηριότητάς τους, ούτε να έχουν συναισθήματα ή συμπόνια. Κι έτσι, ονομάζουν ρεαλισμό το να ρημάζουν τον κόσμο ή να καταστρέφουν τη φυσιογνωμία των πόλεων, κι απλώς σηκώνουν τους ώμους όταν οι διπλανοί τους φτωχαίνουν εν μέσω της αφθονίας.


Μέρα με τη μέρα η εργασία παίρνει όλη την καλή συνείδηση με το μέρος της: η κλίση για χαρά ήδη αυτοαποκαλείται «ανάγκη για διασκέδαση» κι έχει αρχίσει να ντρέπεται για τον εαυτό της. «Είμαστε υπεύθυνοι για την υγεία μας» – αυτό λένε οι άνθρωποι όταν τους τσακώσεις σε μια εκδρομή στην εξοχή. Γρήγορα θα φτάσουμε στο σημείο να μη μπορούν οι άνθρωποι να δοθούν στην κλίση για vita contemplativa [θεωρησιακή ζωή] (δηλαδή στο να κάνεις έναν περίπατο μαζί με σκέψεις και φίλους) χωρίς να περιφρονούν τον εαυτό τους και χωρίς να έχουν κακή συνείδηση.
Φρίντριχ Νίτσε, Σχόλη και αργία, 1882 (2)


(2) Φρίντριχ Νίτσε, Η χαρούμενη επιστήμη, μτφρ. Ζήσης Σαρίκας, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2007, σ. 274. (Σ.τ.μ.)


7. Η εργασία είναι πατριαρχική κυριαρχία


Δεν είναι δυνατόν όλες οι σφαίρες της κοινωνικής ζωής ή όλες οι βασικές ανθρώπινες δραστηριότητες να υπόκεινται στον κανόνα του αφηρημένου (νευτώνιου) χρόνου, παρ’ όλο που η εγγενής λογική της εργασίας, συμπεριλαμβάνοντας και το μετασχηματισμό του χρόνου σε «ουσία του χρήματος», επιμένει σ’ αυτό. Ως συνέπεια, δίπλα στη «διαχωρισμένη» σφαίρα της εργασίας, κατά κάποιον τρόπο στα νώτα της, εμφανίστηκε η σφαίρα της οικιακής ζωής, της οικογενειακής ζωής και της οικειότητας.
Είναι η σφαίρα που μεταδίδει την αντίληψη της θηλυκότητας και περιέχει τις ποικίλες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, οι οποίες μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις μεταφράζονται σε χρηματικές ανταμοιβές: από το καθάρισμα, το μαγείρεμα, την ανατροφή των παιδιών και τη φροντίδα των ηλικιωμένων, μέχρι την «εργασία της αγάπης» που παρέχει η ιδανική νοικοκυρά, η οποία ασχολείται με τη «στοργική» περιποίηση του εξαντλημένου κουβαλητή της και τροφοδοτεί το κενό του με καλά υπολογισμένες δόσεις συναισθήματος. Αυτός είναι και ο λόγος που η σφαίρα της οικειότητας, η οποία δεν είναι παρά η άλλη πλευρά της σφαίρας της εργασίας, έχει εξιδανικευτεί από την αστική ιδεολογία ως καταφύγιο της αληθινής ζωής, παρ’ ότι στην πραγματικότητα είναι συχνότατα μία οικεία κόλαση. Πράγματι, δεν πρόκειται για μία σφαίρα καλύτερης ή αληθινής ζωής, αλλά για μια περιορισμένη και υποβιβασμένη μορφή ύπαρξης, ένα απλό αντεστραμμένο είδωλο που υπόκειται στους ίδιους ακριβώς συστημικούς καταναγκασμούς (δηλαδή, στην εργασία). Η σφαίρα της οικειότητας είναι ένα παρακλάδι της σφαίρας της εργασίας, που έχει αποκοπεί και αποκτήσει την αυτονομία του εν τω μεταξύ, αλλά εξακολουθεί να συνδέεται στενά με το κύριο κοινό σύστημα αναφοράς. Δίχως την κοινωνική σφαίρα των «γυναικείων» δραστηριοτήτων, η κοινωνία της εργασίας δεν θα μπορούσε στην πραγματικότητα ποτέ να λειτουργήσει. Η «γυναικεία σφαίρα» είναι η σιωπηρή προϋπόθεση της κοινωνίας της εργασίας και συγχρόνως το ειδικό της αποτέλεσμα.
Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για τα έμφυλα στερεότυπα που εξαπλώθηκαν στην πορεία ανάπτυξης του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής. Δεν ήταν τυχαίο ότι η εικόνα τής κάπως πρωτόγονης, παρασυρόμενης από τα ένστικτα, ανορθολογικής και συναισθηματικής γυναίκας παγιώθηκε συγχρόνως με την εικόνα του πολιτισμένου, ορθολογικού και αυτοσυγκρατημένου άρρενα εργασιομανή, και τελικά κατέληξε μια μαζική προκατάληψη. Και δεν ήταν επίσης τυχαίο ότι η αυτοεξόντωση του λευκού άντρα, για χάρη των αυστηρών απαιτήσεων της εργασίας και του κρατικού μηχανισμού διαχείρισης ανθρώπων που την υπηρετεί, συνέπεσε με ένα κτηνώδες κυνήγι μαγισσών που μαινόταν για μερικούς αιώνες.
Η νεωτερική κατανόηση και ιδιοποίηση του κόσμου μέσω του (φυσικού) επιστημονικού στοχασμού, ένας τρόπος σκέψης που τότε κέρδιζε έδαφος, ήταν μολυσμένη μέχρι τις ρίζες της από τον κοινωνικό αυτοσκοπό και τα έμφυλα γνωρίσματά του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο λευκός άντρας, για να εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία του, αυτοϋποβλήθηκε σε έναν εξορκισμό όλων των κακών πνευμάτων, και συγκεκριμένα εκείνων των τρόπων αντίληψης και εκείνων των συναισθηματικών αναγκών που θεωρούνται δυσλειτουργικές στην επικράτεια της εργασίας.
Κατά τον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα στις μεταπολεμικές δημοκρατίες του φορντισμού, οι γυναίκες επιστρατεύτηκαν ολοένα και περισσότερο στο σύστημα εργασίας. Το αποτέλεσμα όμως ήταν μόνο μια γυναικεία σχιζο-συνείδηση. Αφ’ ενός, η εισαγωγή των γυναικών στη σφαίρα της εργασίας δεν οδήγησε στην απελευθέρωσή τους, αλλά τις υπέταξε στα ίδια γυμνάσια προς χάριν του ειδώλου της εργασίας που υφίσταντο ήδη οι άντρες. Αφ’ ετέρου, καθώς η συστημική δομή του «καταμερισμού» έμεινε ανέπαφη, η διαχωρισμένη σφαίρα της «γυναικείας εργασίας» συνέχισε να υπάρχει έξω από αυτό που θεωρείται επίσημα ως «εργασία». Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι γυναίκες ανέλαβαν ένα διπλό φορτίο και εκτέθηκαν σε αντικρουόμενες κοινωνικές επιταγές. Στη σφαίρα της εργασίας –μέχρι σήμερα– περιορίζονται κυρίως σε χαμηλόμισθες θέσεις και κατώτερες δουλειές.
Κανένας συμμορφωμένος με το σύστημα αγώνας για κανονισμούς ποσόστωσης ή ίσες ευκαιρίες καριέρας δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτε. Το άθλιο αστικό όραμα ενός «συνδυασμού καριέρας και οικογένειας» αφήνει εντελώς ανέπαφο το διαχωρισμό των σφαιρών του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής, και ως εκ τούτου διατηρεί τη δομή του έμφυλου καταμερισμού. Αυτή η προοπτική ζωής είναι αφόρητη για την πλειοψηφία των γυναικών· ωστόσο, μία μειοψηφία πλούσιων γυναικών μπορεί να εκμεταλλευτεί τις κοινωνικές συνθήκες για να αποκτήσει μία πλεονεκτική θέση εντός του συστήματος κοινωνικού απαρτχάιντ, αναθέτοντας τις οικιακές εργασίες και τη φροντίδα των παιδιών σε κακοπληρωμένες (“προφανώς” γυναίκες) οικιακές βοηθούς.
Οι συστημικοί περιορισμοί της κοινωνίας της εργασίας και, ιδιαίτερα, ο πλήρης εκ μέρους της σφετερισμός του ατόμου –που συνεπάγεται την άνευ όρων παράδοσή του στη λογική του συστήματος καθώς και την επιστράτευσή του και υπακοή στο καθεστώς του καπιταλιστικού χρόνου– έχουν ως αποτέλεσμα να διαβρώνεται και να υποβιβάζεται συνεχώς η ιερή αστική σφαίρα της λεγόμενης ιδιωτικής ζωής και της «αγίας οικογένειας». Η πατριαρχία δεν έχει καταργηθεί· “αλωνίζει” μέσα στην μη αναγνωριζόμενη κρίση της κοινωνίας της εργασίας. Καθώς τώρα το σύστημα της εμπορευματικής παραγωγής σταδιακά καταρρέει, οι γυναίκες καθίστανται υπεύθυνες για την επιβίωση από κάθε άποψη, ενώ ο «ανδρικός» κόσμος εντρυφά στην επέκταση των κατηγοριών της κοινωνίας της εργασίας μέσω των προσομοιώσεών της.


Η ανθρωπότητα έπρεπε να προξενήσει στον εαυτό της πολλά δεινά ώσπου να δημιουργηθεί ο εαυτός, ο ταυτόσημος ανδρικός χαρακτήρας των ανθρώπων, που προσανατολίζεται προς ταγμένους σκοπούς, και κάτι από αυτό επαναλαμβάνεται ακόμη σε κάθε παιδική ηλικία.
Μαξ Χορκχάιμερ – Τέοντορ Β. Αντόρνο, Διαλεκτική του διαφωτισμού (3)


(3) Μετάφραση Λευτέρης Αναγνώστου, νήσος, Αθήνα 1996, σ. 74. (Σ.τ.μ.)


8. Η εργασία είναι η υπηρεσία των δεσμωτών


Η ταύτιση εργασίας και δουλείας μπορεί να εκτεθεί όχι μόνο πραγματολογικά αλλά και εννοιολογικά. Πριν μερικούς μόνο αιώνες, οι άνθρωποι είχαν γνώση της σχέσης μεταξύ εργασίας και κοινωνικών καταναγκασμών. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, ο όρος «δουλειά» παραπέμπει αρχικά μόνο σε δραστηριότητες που εκτελούσαν δεσμώτες, δηλαδή δούλοι, δουλοπάροικοι και σκλάβοι. Στις γερμανόφωνες περιοχές, η λέξη δηλώνει το μόχθο ενός ορφανού παιδιού που κατάντησε δουλοπάροικος. Το λατινικό ρήμα “lavorare” σήμαινε «να παραπατάς κάτω από ένα βαρύ φορτίο» και απέδιδε τις κακουχίες και τη σκληρή δουλειά των σκλάβων. Οι λατινογενείς λέξεις “travail”, “trabajo” κ.λπ. προέρχονται από την λατινική “tripalium”, ένα είδος ζυγού που χρησιμοποιείτο για τον βασανισμό και την τιμωρία των σκλάβων και άλλων ανθρώπων στα δεσμά. Ένας υπαινιγμός αυτών των βασάνων διακρίνεται ακόμη στον γερμανικό ιδιωματισμό «κυρτός υπό τον ζυγό της εργασίας».
Η «δουλειά» λοιπόν, σύμφωνα με τις ρίζες της, δεν είναι συνώνυμο μιας αυτοκαθοριζόμενης ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλά παραπέμπει σε μια δυστυχή κοινωνική μοίρα. Είναι η δραστηριότητα εκείνων που έχουν χάσει την ελευθερία τους. Η επιβολή της εργασίας σε όλα τα μέλη της κοινωνίας δεν είναι τίποτα άλλο παρά η γενίκευση μιας ζωής στα δεσμά· και η σύγχρονη λατρεία της εργασίας είναι απλώς η οιονεί θρησκευτική μεταμόρφωση των πραγματικών κοινωνικών συνθηκών.
Τα άτομα, ωστόσο, ήταν δυνατόν να καταπνίξουν με επιτυχία τη σύνδεση μεταξύ εργασίας και σκλαβιάς και να εσωτερικεύσουν τους κοινωνικούς καταναγκασμούς, διότι στην ανάπτυξη του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής η γενίκευση της εργασίας συνοδεύτηκε από την πραγμοποίησή της: Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι πλέον υποχείρια ενός ατομικού αφεντικού. Η αλληλεξάρτηση των ανθρώπων μετασχηματίστηκε σε μια κοινωνική ολότητα αφηρημένης κυριαρχίας – που είναι παντού ευδιάκριτη αλλά αποδεικνύεται ασύλληπτη. Όταν ο καθένας έχει μετατραπεί σε σκλάβο, ο καθένας είναι ταυτοχρόνως αφεντικό, με άλλα λόγια δουλέμπορος του εαυτού του, επιστάτης και δεσμοφύλακας. Όλοι υποτάσσονται στο είδωλο ενός αδιαφανούς συστήματος, στον «Μεγάλο Αδελφό» της αξιοποίησης του κεφαλαίου που τους έχει ζέψει στο “tripalium”.
9. Η αιματοβαμμένη ιστορία της επιβολής της εργασίας
Η ιστορία της νεωτερικής εποχής είναι η ιστορία της επιβολής της εργασίας, η οποία στο πέρασμά της επέφερε καταστροφή και τρόμο στον πλανήτη. Ο εξαναγκασμός να χαραμίζει κανείς το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του υπό τον ζυγό αφηρημένων συστημικών προσταγών δεν ήταν πάντοτε τόσο εσωτερικευμένος όσο σήμερα. Ακριβέστερα, χρειάστηκαν αρκετοί αιώνες ωμής δύναμης και βίας σε ευρεία κλίμακα για να υποχρεώσουν τους ανθρώπους να τεθούν στην άνευ όρων υπηρεσία του ειδώλου της εργασίας.
Δεν ξεκίνησε με κάποια “αθώα” επέκταση της αγοράς που σκόπευε να αυξήσει “τα πλούτη” των υπηκόων της Αυτού Μεγαλειότητος, αλλά με την ακόρεστη πείνα του απολυταρχικού μηχανισμού του κράτους για χρήμα που θα χρηματοδοτούσε τον πρώιμο νεωτερικό στρατιωτικό μηχανισμό. Όμως, η πέρα από τις παραδοσιακές εμπορικές σχέσεις ανάπτυξη του εμπορικού και χρηματιστικού κεφαλαίου στις πόλεις επιταχύνθηκε χάρη στον κρατικό μηχανισμό, γεγονός που έφερε για πρώτη φορά στην ιστορία το σύνολο της κοινωνίας υπό τον ασφυκτικό έλεγχο της γραφειοκρατίας. Ήταν μ’ αυτόν τον τρόπο που το χρήμα μετατράπηκε σε κεντρικό κοινωνικό κίνητρο και η αφαίρεση της εργασίας σε κεντρικό κοινωνικό εξαναγκασμό ανεξαρτήτως των πραγματικών αναγκών.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν εισήλθαν οικειοθελώς στην παραγωγή για απρόσωπες αγορές και ως εκ τούτου σε μια καθολική χρηματική οικονομία· αναγκάστηκαν εξ αιτίας της απολυταρχικής πείνας για χρήμα, που οδηγούσε στην επιβολή χρηματικών και ολοένα αυξανόμενων φόρων, αντικαθιστώντας τις παραδοσιακές πληρωμές σε είδος. Οι άνθρωποι έπρεπε να «βγάζουν χρήματα», όχι για τους ίδιους αλλά για το στρατιωτικοποιημένο πρώιμο νεωτερικό κράτος, την επιμελητεία του και τη γραφειοκρατία του. Μ’ αυτόν τον τρόπο, γεννήθηκε ο παράλογος αυτοσκοπός της αξιοποίησης του κεφαλαίου και συνεπώς της εργασίας.
Μετά από λίγο καιρό τα κρατικά έσοδα από τη φορολογία έγιναν ανεπαρκή. Οι απολυταρχικοί γραφειοκράτες και οι διαχειριστές χρηματιστικού κεφαλαίου άρχισαν άμεσα και με τη βία να δημιουργούν δομές που χρησιμοποιούσαν τους ανθρώπους σαν υλικό ενός «κοινωνικού μηχανισμού» για το μετασχηματισμό της εργασίας σε χρήμα. Ο παραδοσιακός τρόπος ζωής και ύπαρξης του πληθυσμού καταστράφηκε καθώς ο πληθυσμός κατάντησε το ανθρώπινο υλικό για τη μηχανή αξιοποίησης που τέθηκε σε λειτουργία. Χωρικοί και μικροκτηματίες εξαναγκάστηκαν με τα όπλα να εγκαταλείψουν τα χωράφια τους για να δοθεί ο χώρος στη βόσκηση των προβάτων που παρήγαγαν την πρώτη ύλη για τα υφαντουργεία. Καταργήθηκαν παραδοσιακά δικαιώματα, όπως η ελευθερία του κυνηγιού, του ψαρέματος και της συγκέντρωσης ξύλων από τα δάση. Όταν στη συνέχεια οι εκπτωχευμένες μάζες ξεχύθηκαν σ’ ολόκληρη τη χώρα ζητιανεύοντας και κλέβοντας, τις έκλεισαν σε αναμορφωτήρια και εργοστάσια, και τις έζεψαν σε εργασιακές μηχανές βασανιστηρίων για να σφυρηλατήσουν τη δούλα συνείδηση του πειθήνιου σκλάβου. Οι φήμες ότι οι άνθρωποι παράτησαν με τη συγκατάθεσή τους τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους για να επανδρώσουν τις στρατιές της εργασίας, δελεασμένοι από τις προοπτικές της κοινωνίας της εργασίας, είναι παντελώς ανυπόστατες.
Όμως τα απολυταρχικά τερατώδη κράτη δεν έμειναν ικανοποιημένα από τον σταδιακό μετασχηματισμό των υπηκόων τους σε υλικό για το είδωλο της εργασίας που γεννούσε χρήμα. Επέκτειναν τις αξιώσεις τους και σε άλλες ηπείρους. Ο εσωτερικός αποικισμός της Ευρώπης συνοδεύτηκε από έναν εξωτερικό αποικισμό, πρώτα στη Βόρεια και Νότια Αμερική και στη συνέχεια σε τμήματα της Αφρικής. Εδώ οι αφέντες της εργασίας με τα μαστίγια εγκατέλειψαν εντέλει κάθε ενδοιασμό. Εφόρμησαν στους πρόσφατα «ανακαλυφθέντες» κόσμους, σε μία πρωτοφανή εκστρατεία λεηλασίας, καταστροφής και γενοκτονίας – τα θύματα στις υπερπόντιες κτήσεις δεν θεωρούνταν καν ανθρώπινα όντα. Μάλιστα, οι κανιβαλικές ευρωπαϊκές δυνάμεις της ανατέλλουσας κοινωνίας της εργασίας όριζαν τους υπόδουλους ξένους πολιτισμούς ως «άγριους» και κανιβαλικούς.
Αυτό προσέφερε τη δικαιολογία για την εξόντωση ή τη σκλαβιά εκατομμυρίων ανθρώπων. Η δουλεία στις αποικιακές φυτείες και στις «βιομηχανίες» πρώτων υλών –σε μία έκταση που ξεπερνούσε κατά πολύ τη δουλεία στην αρχαιότητα– ήταν ένα από τα ιδρυτικά εγκλήματα του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής. Εδώ, για πρώτη φορά σε τόσο ευρεία κλίμακα, πραγματοποιήθηκε η «εξολόθρευση μέσω της εργασίας». Ήταν το δεύτερο έγκλημα θεμελίωσης της κοινωνίας της εργασίας. Ο λευκός, στιγματισμένος ήδη από τα καταστροφικά αποτελέσματα της αυτοπειθαρχίας, μπορούσε να αντισταθμίσει το καταπιεσμένο μίσος για τον εαυτό του και το σύμπλεγμα κατωτερότητάς του ξεσπώντας στους «άγριους». Όπως η «γυναίκα», οι αυτόχθονες θεωρούνταν ότι ήταν πρωτόγονα χόμπιτ, κάτι μεταξύ ζώων και ανθρώπων. Ο Ιμάνουελ Καντ διατύπωσε την αιχμηρή εικασία ότι οι μπαμπουίνοι θα μπορούσαν να μιλήσουν αν ήθελαν, και δεν το έκαναν γιατί φοβόντουσαν ότι θα τους βάλουν με το ζόρι να δουλέψουν.
Αυτή η παράδοξη λογική είναι αποκαλυπτική για τον Διαφωτισμό. Η καταπιεστική εργασιακή ηθική της νεωτερικής εποχής, η οποία στην αρχική προτεσταντική της εκδοχή βασιζόταν στη θεία χάρη και μετά τον Διαφωτισμό στον «Φυσικό Νόμο», μεταμφιέστηκε σε «αποστολή εκπολιτισμού». Πολιτισμός κατ’ αυτήν την έννοια σημαίνει την εκούσια υποταγή στην εργασία· και η εργασία είναι αρσενική, λευκή και «δυτική». Το αντίθετο, η μη ανθρώπινη, άμορφη και απολίτιστη φύση, είναι θηλυκή, έγχρωμη και «εξωτική», και γι’ αυτό πρέπει να είναι δέσμια. Κοντολογίς, η «παγκοσμιότητα» της κοινωνίας της εργασίας είναι τελείως ρατσιστική από καταγωγής. Η ισχύουσα παγκοσμίως αφαίρεση της εργασίας μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται μόνο εφόσον οριοθετείται από οτιδήποτε δεν ευθυγραμμίζεται με τις δικές της κατηγορίες.
Η νεωτερική αστική τάξη, η οποία τελικώς διαδέχτηκε το απολυταρχικό καθεστώς, δεν είναι απόγονος των ειρηνικών εμπόρων που ταξίδευαν κάποτε στους παλιούς δρόμους του εμπορίου. Ήταν μάλλον το συνονθύλευμα των κοντοτιέρων (μισθοφορικών συμμοριών της πρώιμης νεωτερικότητας), των επιστατών φτωχοκομείων, των δεσμοφυλάκων, κάθε είδους αγροτών γενικά, των δουλεμπόρων και των μαχαιροβγαλτών, που προετοίμασαν το κοινωνικό φυτώριο της νεωτερικής «επιχειρηματικότητας». Οι αστικές επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα δεν είχαν καμία σχέση με την κοινωνική χειραφέτηση. Απλώς αναδιέταξαν την ισορροπία δυνάμεων εντός του αναδυόμενου συστήματος καταναγκασμών, αποσυνέδεσαν τους θεσμούς της κοινωνίας της εργασίας από τα απαρχαιωμένα συμφέροντα των δυναστειών και ακολούθησαν το δρόμο της πραγμοποίησης και της αποπροσωποποίησης. Η ένδοξη γαλλική επανάσταση ήταν αυτή που με μελοδραματικό τρόπο περιέλαβε στις διακηρύξεις της την υποχρεωτική εργασία, ψήφισε νόμο για την «εξάλειψη της επαιτείας» και δημιούργησε δίχως καθυστέρηση νέες φυλακές καταναγκαστικής εργασίας.
Ακριβώς για το αντίθετο είχαν αγωνιστεί διάφορα επαναστατικά κοινωνικά κινήματα που φούντωσαν στις παρυφές των αστικών επαναστάσεων. Πολύ πριν αυτές τις επαναστάσεις, υπήρξαν εντελώς αυτόνομες μορφές αντίστασης και ανυπακοής, αλλά η επίσημη ιστοριογραφία της σύγχρονης κοινωνίας της εργασίας τις αγνοεί. Οι παραγωγοί των παλιών αγροτικών κοινωνιών, που δεν αποδέχτηκαν ποτέ εντελώς τη φεουδαρχική εξουσία, δεν ήταν πρόθυμοι να συμβιβαστούν με την προοπτική να αποτελέσουν την εργατική τάξη ενός συστήματος ξένου προς τη ζωή τους. Μια αδιάκοπη αλυσίδα γεγονότων, από τις επαναστάσεις των χωρικών του 15ου και 16ου αιώνα μέχρι τις εξεγέρσεις των λουδδιτών στη Βρετανία, που αργότερα κατηγορήθηκαν ως πράξεις οπισθοδρομικών ηλιθίων, και μέχρι την εξέγερση των υφαντουργών της Σιλεσίας το 1844, μαρτυρεί για την οργισμένη αντίσταση στην εργασία. Σε όλη τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων, η ενίσχυση της κοινωνίας της εργασίας πήγαινε μαζί με έναν, άλλοτε φανερό και άλλοτε αφανή, εμφύλιο πόλεμο.
Οι παλιές αγροτικές κοινωνίες δεν ήταν βεβαίως ο επί της γης παράδεισος. Παρ’ όλα αυτά, η πλειοψηφία τους βίωσε τους φοβερούς καταναγκασμούς της ανατέλλουσας κοινωνίας της εργασίας ως στροφή προς το χειρότερο και ως «καιρόν απογνώσεως». Παρά τους περιορισμούς της ύπαρξής τους, οι άνθρωποι είχαν πράγματι κάτι να χάσουν. Αυτό που η εσφαλμένη αντίληψη των σύγχρονων καιρών εμφανίζει σαν σκοτάδι και μάστιγα του παραποιημένου Μεσαίωνα, είναι στην πραγματικότητα ο τρόμος της ιστορίας της νεωτερικής εποχής. Οι ώρες εργασίας ενός σύγχρονου υπαλλήλου γραφείου ή εργοστασίου είναι περισσότερες από το χρόνο που δαπανούσε για την κοινωνική αναπαραγωγή, σε ετήσια ή ημερήσια βάση, οποιοσδήποτε προκαπιταλιστικός ή μη καπιταλιστικός πολιτισμός, εντός ή εκτός της Ευρώπης. Η παραδοσιακή παραγωγή δεν ήταν προσηλωμένη στην αποτελεσματικότητα, αλλά χαρακτηριζόταν από μία κουλτούρα σχόλης και σχετικής «βραδύτητας». Αν εξαιρέσουμε τις περιπτώσεις των φυσικών καταστροφών, οι κοινωνίες εκείνες ήταν ικανές να καλύπτουν τις βασικές υλικές ανάγκες των μελών τους, και μάλιστα πολύ καλύτερα απ’ ό,τι συνέβη σε μακρές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας ή συμβαίνει σήμερα στις φρικτές παραγκουπόλεις της παγκόσμιας κρίσης. Επιπλέον, η κυριαρχία δεν μπορούσε να εισχωρήσει τόσο βαθιά στους ανθρώπους όσο στη σημερινή εντελώς γραφειοκρατικοποιημένη κοινωνία της εργασίας.
Γι’ αυτό το λόγο, η αντίσταση στην εργασία δεν μπορούσε να συντριβεί παρά μόνο με στρατιωτικές δυνάμεις. Ακόμη και στις μέρες μας, οι ιδεολόγοι της κοινωνίας της εργασίας καταφεύγουν σε ψευδολογίες για να συγκαλύψουν το γεγονός ότι ο πολιτισμός των προ-νεωτερικών παραγωγών δεν “εξελίχθηκε” ειρηνικά στην καπιταλιστική κοινωνία, αλλά πνίγηκε στο αίμα. Οι μειλίχιοι σημερινοί δημοκράτες υπερασπιστές της εργασίας μετατοπίζουν κατά προτίμηση την ευθύνη για όλες εκείνες τις ωμότητες στις αποκαλούμενες «προ-δημοκρατικές συνθήκες» ενός παρελθόντος με το οποίο δεν έχουν καμία σχέση. Δεν θέλουν να δουν ότι η τρομοκρατική ιστορία της νεωτερικής εποχής είναι αρκούντως αποκαλυπτική ως προς τη φύση της σημερινής κοινωνίας της εργασίας. Η γραφειοκρατική διαχείριση της εργασίας και η εκπορευόμενη από το κράτος μανία καταγραφής και ελέγχου στις βιομηχανικές δημοκρατίες δεν κατάφερε ποτέ να αποτινάξει τις απολυταρχικές και αποικιοκρατικές της ρίζες. Μέσω της συνεχιζόμενης πραγμοποίησης, που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός απρόσωπου συστημικού πλαισίου, η καταπιεστική διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, που εκτελείται εν ονόματι του ειδώλου της εργασίας, έχει ενταθεί ακόμη περισσότερο και διαποτίζει σήμερα όλα τα πεδία της ζωής. Εξαιτίας της τωρινής οδύνης της εργασίας, η γραφειοκρατική μέγγενη γίνεται αισθητή όπως και τις πρώτες μέρες της κοινωνίας της εργασίας. Η διαχείριση της εργασίας αποδεικνύεται ένα σύστημα καταναγκασμών το οποίο πάντοτε οργάνωνε το κοινωνικό απαρτχάιντ και επιδιώκει μάταια να εξοβελίσει την κρίση χρησιμοποιώντας τις μεθόδους της δημοκρατικής κρατικής σκλαβιάς. Την ίδια στιγμή, το μοχθηρό αποικιακό πνεύμα επιστρέφει στις χώρες της περιφέρειας του καπιταλιστικού “πλούτου”, στις “εθνικές οικονομίες” που έχουν ήδη καταστραφεί μαζικά. Αυτή τη φορά, είναι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που αναλαμβάνει τη θέση του «επίσημου διαχειριστή περιουσίας» για να απομυζήσει τα απομεινάρια. Μετά το θάνατο του ειδώλου της, η κοινωνία της εργασίας, ελπίζοντας ακόμη στη διάσωσή της, επιστρέφει στις μεθόδους των ιδρυτικών της εγκλημάτων, μολονότι δεν υπάρχει πλέον σωτηρία.


Ο βάρβαρος είναι τεμπέλης και διακρίνεται από τον μορφωμένο ως προς το ότι χαζεύει μέσα στην αμβλύνοιά του, διότι η πρακτική παιδεία συνίσταται ακριβώς στο έθος και την ανάγκη της απασχόλησης.
Γκέοργκ Β. Φ. Χέγκελ, Βασικές κατευθύνσεις της Φιλοσοφίας του Δικαίου, 1821 (4)


(4)Μετάφραση Σταμάτης Γιακουμής, Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα 2004, σ. 214. (Σ.τ.μ.)


Αισθάνεται κανείς σήμερα […] ότι μια τέτοια εργασία είναι η καλύτερη αστυνομία, ότι χαλιναγωγεί τους πάντες και ξέρει να εμποδίζει δυναμικά την ανάπτυξη του λογικού, της επιθυμίας, του πόθου για ανεξαρτησία. Διότι ξοδεύει εξαιρετικά πολλή νευρική δύναμη, την οποία έτσι αφαιρεί από τον στοχασμό, τον αναλογισμό, την ονειροπόληση, τις μέριμνες, την αγάπη, το μίσος.
Φρίντριχ Νίτσε, Οι εγκωμιαστές της εργασίας, 1881 (5)


(5) Φρίντριχ Νίτσε, Χαραυγή, μτφρ. Ζήσης Σαρίκας, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2008, σ. 185. (Σ.τ.μ.)


10. Το κίνημα της εργατικής τάξης ήταν ένα κίνημα υπέρ της εργασίας


Το ιστορικό κίνημα της εργατικής τάξης, το οποίο δεν εμφανίστηκε παρά αρκετά μετά την ήττα των παλιών κοινωνικών εξεγέρσεων, δεν αγωνιζόταν πλέον ενάντια σε όσα επέβαλλε η εργασία, αλλά ανέπτυξε μία υπερβολική ταύτιση με το φαινομενικά αναπόφευκτο. Το κίνημα εστίαζε στα «δικαιώματα» των εργατών και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής, έχοντας ως σημείο αναφοράς την κοινωνία της εργασίας και εσωτερικεύοντας σε μεγάλο βαθμό τους κοινωνικούς της εξαναγκασμούς. Αντί να ασκεί ριζοσπαστική κριτική στο μετασχηματισμό της ανθρώπινης ενεργητικότητας σε χρήμα ως έναν ανορθολογικό αυτοσκοπό, το εργατικό κίνημα ανέλαβε να υποστηρίξει τη «σκοπιά της εργασίας» και αντιλήφθηκε την αξιοποίηση του κεφαλαίου ως ένα ουδέτερο δεδομένο.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το εργατικό κίνημα ανέλαβε το ρόλο που είχαν παίξει στο παρελθόν ο απολυταρχισμός, ο προτεσταντισμός και ο αστικός Διαφωτισμός. Η εργασία μετατράπηκε από συμφορά σε απατηλή περηφάνια, επαναπροσδιορίζοντας ως «ανθρώπινο δικαίωμα» το μάντρωμα που υπέστη η πλήρως εξειδικευμένη εργατική τάξη για τους σκοπούς του σύγχρονου ειδώλου. Οι μαντρωμένοι είλωτες, τρόπος του λέγειν, αντέστρεψαν ιδεολογικά την πραγματικότητα και επέδειξαν έναν ιεραποστολικό ζήλο, ζητώντας ταυτόχρονα το «δικαίωμα στην εργασία» και μία καθολική «υποχρέωση στην εργασία». Αντί να αντιπαλέψουν τους αστούς για τη θέση τους ως διευθυντικά στελέχη της κοινωνίας της εργασίας, τους κατηγορούσαν, εν ονόματι της εργασίας, αποκαλώντας τους παράσιτα. Όλα τα μέλη της κοινωνίας, δίχως καμία εξαίρεση, θα έπρεπε με το ζόρι να καταταγούν στις «στρατιές της εργασίας».
Το ίδιο το εργατικό κίνημα ήταν αυτό που έδινε το ρυθμό στην καπιταλιστική κοινωνία της εργασίας, ενισχύοντας τα τελευταία στάδια της πραγμοποίησης στη διαδικασία ανάπτυξης του εργασιακού συστήματος και επικρατώντας των στενοκέφαλων αστών του 19ου και του πρώιμου 20ού αιώνα. Επρόκειτο για μια διαδικασία που έμοιαζε αρκετά με αυτό που συνέβη πριν εκατό μόλις χρόνια, όταν η αστική τάξη ανέλαβε το ρόλο της απολυταρχίας. Αυτό κατέστη δυνατόν μόνο και μόνο επειδή τα εργατικά κόμματα και τα συνδικάτα, λόγω του ότι θεοποιούσαν την εργασία, είχαν κατηγορηματική εμπιστοσύνη στον κρατικό μηχανισμό και τους θεσμούς του της καταπιεστικής διαχείρισης της εργασίας. Γι’ αυτό και δεν τους πέρασε ποτέ απ’ το μυαλό να καταργήσουν τόσο την κρατική διαχείριση του ανθρώπινου υλικού όσο και το ίδιο το κράτος. Αντιθέτως, λαχταρούσαν να καταλάβουν την εξουσία μέσω της λεγόμενης «πορείας μέσα από τους θεσμούς» (στην Γερμανία). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το εργατικό κίνημα, όπως είχε κάνει και η αστική τάξη νωρίτερα, υιοθέτησε τη γραφειοκρατική παράδοση της διαχείρισης της εργασίας και του ελέγχου των ανθρώπινων πόρων που είχε κάποτε εφεύρει η απολυταρχία.
Η ιδεολογία, όμως, της καθολικής κοινωνικής γενίκευσης της εργασίας απαιτούσε και μια ανασυγκρότηση της πολιτικής σφαίρας. Το καθεστώς των παλαιών κοινωνικών τάξεων με τις διακρίσεις που περιλάμβανε ως προς τα πολιτικά «δικαιώματα» (δηλαδή, το ταξικό σύστημα των προνομίων), και το οποίο ίσχυε όταν το σύστημα της εργασίας δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί, έπρεπε να αντικατασταθεί από την καθολική δημοκρατική ισότητα του ολοκληρωμένου «εργατικού κράτους». Επιπλέον, οποιαδήποτε ανωμαλία στη λειτουργία της μηχανής αξιοποίησης, ιδιαίτερα όταν γινόταν αισθητή με αρνητικό τρόπο από την κοινωνία ως σύνολο, έπρεπε να εξισορροπηθεί από τις παρεμβάσεις του κράτους πρόνοιας. Σε σχέση μ’ αυτό, ήταν και πάλι το εργατικό κίνημα που εισήγαγε το υπόδειγμα. Με το όνομα «σοσιαλδημοκρατία» έγινε η μεγαλύτερη παρά ποτέ «αστική ομάδα δράσης» στην ιστορία, παγιδεύτηκε όμως στην ίδια της την παγίδα. Σε μια δημοκρατία τα πάντα πρέπει να υπόκεινται σε διαπραγματεύσεις εκτός από τους εγγενείς καταναγκασμούς της κοινωνίας της εργασίας, οι οποίοι αποτελούν τις αξιωματικές προϋποθέσεις που υπονοούνται. Αυτό που μπορεί να τεθεί υπό διαβούλευση περιορίζεται στους τρόπους ύπαρξης και στους χειρισμούς αυτών των καταναγκασμών. Η επιλογή είναι πάντοτε μόνο μεταξύ της Coca-Cola και της Pepsi, της πανούκλας και της χολέρας, της ξεδιαντροπιάς και της βλακείας, του Κολ και του Σρέντερ.
Η «δημοκρατία» που είναι σύμφυτη στην κοινωνία της εργασίας είναι το πιο ύπουλο καθεστώς κυριαρχίας στην ιστορία – ένα καθεστώς αυτοκαταπίεσης. Γι’ αυτό και μια τέτοια δημοκρατία δεν οργανώνει ποτέ τις δομές για να αποφασίζουν ελεύθερα τα μέλη της πώς θα αξιοποιηθούν οι διαθέσιμοι πόροι, αλλά ενδιαφέρεται μόνο για τη δημιουργία των νομικών δομών που διαμορφώνουν το σύστημα αναφοράς για τις κοινωνικά διαχωρισμένες εργασιακές μονάδες που είναι υποχρεωμένες να εμπορεύονται τον εαυτό τους υποτασσόμενες στο νόμο του ανταγωνισμού. Η δημοκρατία είναι το ακριβώς αντίθετο της ελευθερίας. Ως συνέπεια, οι εργαζόμενοι χωρίζονται αναγκαστικά σε διευθύνοντες και διευθυνόμενους, σε εργοδότες και υφιστάμενους (με την κυριολεκτική σημασία της λέξης), σε λειτουργική ελίτ και ανθρώπινο υλικό. Οι εσωτερικές δομές των πολιτικών κομμάτων, ιδιαίτερα στα εργατικά κόμματα, απεικονίζουν πραγματικά την κυρίαρχη κοινωνική δυναμική. Ηγέτης και οπαδοί, διασημότητες και χειροκροτητές, δίκτυα νεποτισμού και καιροσκόποι: Αυτοί οι αλληλεξαρτώμενοι όροι αποδεικνύουν την ουσία μιας κοινωνικής δομής που δεν έχει καμία σχέση με τον ελεύθερο διάλογο και την ελεύθερη απόφαση. Το γεγονός ότι και η ίδια η ελίτ είναι απλώς ένα εξαρτημένο λειτουργικό στοιχείο του ειδώλου της εργασίας και των αδιεξόδων του αποτελεί συστατικό μέρος της λογικής του συστήματος.
Τουλάχιστον από τότε που κατέλαβαν την εξουσία οι ναζί, όλα τα πολιτικά κόμματα είναι συγχρόνως εργατικά και καπιταλιστικά. Στις «αναπτυσσόμενες κοινωνίες» της Ανατολής και του Νότου, τα εργατικά κόμματα μεταλλάχτηκαν σε κόμματα κρατικής τρομοκρατίας για να διευκολύνουν την πορεία προς τον εκσυγχρονισμό· στις χώρες της Δύσης έγιναν μέρος ενός συστήματος «λαϊκών κομμάτων» που μπορούν να ανταλλάσουν κομματικά μανιφέστα και εκπροσώπους τύπου. Η ταξική πάλη τέλειωσε γιατί ο χρόνος της κοινωνίας της εργασίας έχει λήξει. Και καθώς η κοινωνία της εργασίας φτάνει στο τέλος της, οι «τάξεις» αποδεικνύονται απλές λειτουργικές κατηγορίες ενός κοινού συστήματος κοινωνικών φετίχ. Όποτε οι σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και οι μετα-κομμουνιστές διαπρέπουν χαράζοντας κάποια ιδιαίτερα ύπουλα σχέδια καταστολής, αποδεικνύονται οι πραγματικοί νόμιμοι κληρονόμοι του εργατικού κινήματος, το οποίο δεν ήθελε ποτέ τίποτε άλλο εκτός από εργασία με κάθε κόστος.


Η δουλειά πρέπει να κρατά το σκήπτρο
Η σκλαβιά θα είναι η μοίρα των οκνών
Η δουλειά πρέπει να κυβερνά τον κόσμο
Αφού αυτή είναι του κόσμου η ουσία.
Φρίντριχ Στάμπφερ, Προς τιμήν της εργασίας, 1903


11. Η κρίση της εργασίας


Για μία σύντομη ιστορική περίοδο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φαινόταν ότι η κοινωνία της εργασίας, βασισμένη στις φορντιστικές βιομηχανίες, είχε παγιωθεί σε ένα σύστημα «αιώνιας ευημερίας» κατευνάζοντας τον ανυπόφορο αυτοσκοπό μέσω της μαζικής κατανάλωσης και των ανέσεων του κράτους πρόνοιας. Εκτός από το γεγονός ότι μια τέτοια αντίληψη ήταν αυτή που πάντοτε είχαν οι δημοκρατικοί είλωτες –και μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο για μια μικρή μειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού–, αποδείχτηκε βλακώδης ακόμη και στα καπιταλιστικά κέντρα. Με την τρίτη βιομηχανική επανάσταση της μικροηλεκτρονικής, η κοινωνία της εργασίας έφτασε στα απόλυτα ιστορικά της όρια.
Ότι θα έφτανε αργά ή γρήγορα σ’ αυτά τα όρια ήταν λογικά προβλέψιμο. Από τη γέννησή του, το σύστημα της εμπορευματικής παραγωγής δοκιμάζεται από μία μοιραία αντίφαση. Από τη μία πλευρά, συντηρείται χάρη στην τεράστια εισροή ανθρώπινης ενέργειας που δημιουργείται από τη δαπάνη καθαρής εργασιακής δύναμης. Από την άλλη, ο νόμος του λειτουργικού ανταγωνισμού υποχρεώνει σε μια διαρκή αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία επιφέρει την αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασιακής δύναμης από τεχνικό-επιστημονικό βιομηχανικό κεφάλαιο.
Αυτή η αντίφαση ήταν στην πραγματικότητα η βασική αιτία όλων των προηγούμενων κρίσεων, περιλαμβανομένης της καταστροφικής παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929-33. Το ξεπέρασμα εκείνων των κρίσεων κατέστη δυνατόν κάθε φορά χάρη σε έναν μηχανισμό αντιστάθμισης. Μετά από μία ορισμένη περίοδο κύησης, που βασιζόταν στην επίτευξη ενός υψηλότερου επιπέδου παραγωγικότητας, η επέκταση των αγορών σε νέες ομάδες αγοραστών οδηγούσε σε μία εισροή περισσότερης εργασιακής δύναμης (σε απόλυτους αριθμούς) σε σχέση με τη μείωση που είχε επέλθει προηγουμένως εξαιτίας της αναδιάρθρωσης της παραγωγής. Η δαπάνη της εργασιακής δύναμης ανά προϊόν μειωνόταν ενώ παράγονταν περισσότερα αγαθά σε απόλυτους αριθμούς, σε μία τέτοια μάλιστα έκταση που η μείωση αυτή υπεραντισταθμιζόταν. Στον βαθμό που οι καινοτομίες στα προϊόντα ξεπερνούσαν τις καινοτομίες στη διαδικασία παραγωγής, ήταν δυνατόν να μετατρέπεται η εγγενής αντίφαση του συστήματος σε μια διαδικασία επέκτασης.
Το πιο χτυπητό ιστορικό παράδειγμα είναι το αυτοκίνητο. Χάρη στην αλυσίδα παραγωγής και άλλες τεχνικές του «τεϊλορισμού» («μελέτη χρόνου και κινήσεων σχετικά με την απόδοση των εργατών») που εισήχθησαν για πρώτη φορά στο εργοστάσιο αυτοκινήτων του Χένρι Φορντ στο Ντιτρόιτ, μειώθηκε ο αναγκαίος χρόνος εργασίας ανά αυτοκίνητο. Ταυτόχρονα, η εργασιακή διαδικασία συμπυκνώθηκε τρομερά, με αποτέλεσμα το ανθρώπινο υλικό να ξεζουμίζεται πολύ περισσότερο από πριν στο ίδιο χρονικό διάστημα. Πάνω απ’ όλα, το αυτοκίνητο, που μέχρι τότε αποτελούσε ένα είδος πολυτελείας για μια μερίδα της ανώτερης τάξης, μπορούσε λόγω της χαμηλότερης τιμής να γίνει προσιτό στη μαζική κατανάλωση.
Μ’ αυτόν τον τρόπο, ικανοποιήθηκε σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό η ακόρεστη δίψα του ειδώλου της εργασίας για ανθρώπινη ενέργεια, παρ’ όλο τον εξορθολογισμό της αλυσίδας παραγωγής στον καιρό της δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης του «φορντισμού». Συγχρόνως, το αυτοκίνητο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του καταστροφικού χαρακτήρα που έχει ο άκρως ανεπτυγμένος τρόπος παραγωγής και κατανάλωσης στην κοινωνία της εργασίας. Μπροστά στο συμφέρον της μαζικής παραγωγής αυτοκινήτων και της ιδιωτικής τους χρήσης σε ευρεία κλίμακα, το τοπίο θάβεται κάτω από το τσιμέντο και το περιβάλλον μολύνεται. Και οι άνθρωποι έχουν εγκαταλειφθεί, δίχως να δίνουν καν σημασία, στον ακήρυχτο τρίτο παγκόσμιο πόλεμο που μαίνεται στους δρόμους του κόσμου – έναν πόλεμο με εκατομμύρια σκοτωμένων, τραυματισμένων και σακατεμένων κάθε χρόνο.
Ο μηχανισμός της αντιστάθμισης παύει να λειτουργεί με την έλευση της τρίτης βιομηχανικής επανάστασης της μικροηλεκτρονικής. Είναι αλήθεια ότι με την μικροηλεκτρονική μειώθηκαν οι τιμές πολλών προϊόντων και νέα προϊόντα δημιουργήθηκαν (κυρίως στον τομέα των μίντια). Ωστόσο, για πρώτη φορά, οι καινοτομίες στη διαδικασία παραγωγής είναι ταχύτερες από τις καινοτομίες στα προϊόντα. Εξαιτίας της αναδιάρθρωσης της παραγωγής, μειώνεται η απαιτούμενη εργασία σε βαθμό μεγαλύτερο από ό,τι μπορεί να επαναπορροφηθεί διά της επέκτασης των αγορών. Ως λογική συνέπεια της αναδιάρθρωσης, η ηλεκτρονική ρομποτική αντικαθιστά την ανθρώπινη ενέργεια ή, αντιστοίχως, η νέα επικοινωνιακή τεχνολογία καθιστά την εργασία πλεονάζουσα. Ολόκληροι τομείς και τμήματα της κατασκευής, της παραγωγής, της προώθησης των προϊόντων, της αποθήκευσης, της διανομής και της διαχείρισης “γίνονται καπνός”. Για πρώτη φορά, το είδωλο της εργασίας αυτοπεριορίζεται ακούσια σε διαρκείς μερίδες πείνας, προξενώντας μ’ αυτόν τον τρόπο τον ίδιο του το θάνατο.
Καθώς η δημοκρατική κοινωνία της εργασίας είναι ένα ώριμο σύστημα αυτοαναφορικής δαπάνης εργασιακής δύναμης, που αποτελεί από μόνο του αυτοσκοπό και λειτουργεί σαν ένα κλειστό κύκλωμα ανάδρασης, είναι αδύνατον εντός του πλαισίου του να αλλάξει τελείως η λειτουργία του και να υπάρξει μία γενική μείωση των ωρών εργασίας. Από τη μια, ο διοικητικός ορθολογισμός της οικονομίας απαιτεί ως εγγενές χαρακτηριστικό του συστήματος να καθίστανται μονίμως «άνεργοι» ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι και να αποκόπτονται από την αναπαραγωγή της ζωής τους. Από την άλλη, ο διαρκώς μειούμενος αριθμός των «απασχολουμένων» υποφέρει από την υπερβολική εργασία και υφίσταται μια ακόμη πιο έντονη πίεση για αποδοτικότητα. Εν μέσω του πλούτου, η φτώχεια και η πείνα εμφανίζονται στα καπιταλιστικά κέντρα. Μονάδες παραγωγής κλείνουν και μεγάλα τμήματα αρόσιμης γης μένουν ακαλλιέργητα. Πολλά σπίτια και δημόσια κτίρια είναι άδεια, τη στιγμή που ο αριθμός των άστεγων αυξάνεται. Ο καπιταλισμός μετατρέπεται σε άθλημα μιας πλανητικής μειοψηφίας.
Μέσα στην αγωνία του, το θνήσκον είδωλο της εργασίας τρώει τις ίδιες του τις σάρκες. Στην αναζήτηση της εναπομένουσας εργασιακής “τροφής”, το κεφάλαιο σπάζει τα σύνορα της εθνικής οικονομίας και παγκοσμιοποιείται, χρησιμοποιώντας τον νομαδικό αθέμιτο ανταγωνισμό. Ολόκληρες περιοχές του πλανήτη έχουν αποκλειστεί από τις ροές του κεφαλαίου και των εμπορευμάτων. Με ένα πρωτοφανές κύμα συγχωνεύσεων και «επιθετικών εξαγορών», οι πλανητικοί παίκτες ετοιμάζονται για την τελική μάχη της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας. Τα αποδιοργανωμένα κράτη καταρρέουν, οι πληθυσμοί τους, μανιασμένοι από τον αγώνα για επιβίωση, επιτίθενται ο ένας στον άλλο σε εθνοτικούς πολέμους συμμοριών.


Η θεμελιώδης ηθική αρχή είναι το δικαίωμα του ατόμου στην εργασία του. […] Για μένα τίποτα δεν είναι περισσότερο απεχθές από μια τεμπέλικη ζωή. Κανείς μας δεν έχει το δικαίωμα να κάνει κάτι τέτοιο. Ο πολιτισμός δεν έχει χώρο για τεμπέληδες.
Χένρι Φορντ


Το ίδιο το κεφάλαιο είναι η κινούμενη αντίφαση: προσπαθεί να περιορίσει τον χρόνο εργασίας στο ελάχιστο, ενώ από την άλλη μεριά τοποθετεί τον χρόνο εργασίας σαν μοναδικό μέτρο και πηγή του πλούτου. […] Από τη μια μεριά λοιπόν ξυπνά όλες τις δυνάμεις της επιστήμης και της φύσης, όπως και του κοινωνικού συνδυασμού και της κοινωνικής συναλλαγής, για να κάνει τη δημιουργία του πλούτου ανεξάρτητη (σχετικά) από τον χρόνο εργασίας που καταβλήθηκε γι’ αυτόν. Από την άλλη μεριά, αυτές τις γιγάντιες κοινωνικές δυνάμεις που δημιουργήθηκαν μ’ αυτό τον τρόπο θέλει να τις μετρήσει με τον χρόνο εργασίας, και να τις περιχαρακώσει μέσα στα όρια που απαιτούνται για τη διατήρηση της ήδη δημιουργημένης αξίας σαν αξίας.
Καρλ Μαρξ, Βασικές γραμμές της κριτικής της πολιτικής οικονομίας, 1857/8 (6)


(6) Μετάφραση Διονύσης Διβάρης, Στοχαστής, Αθήνα 1990, τόμος Β΄, σ. 539. (Σ.τ.μ.)


12. Το τέλος της πολιτικής


Η κρίση της εργασίας επιφέρει αναγκαστικά την κρίση του κράτους και της πολιτικής. Κατ’ αρχήν, το σύγχρονο κράτος οφείλει τη σταδιοδρομία του στο γεγονός ότι το σύστημα της εμπορευματικής παραγωγής έχει την ανάγκη μίας ανώτερης αρχής που θα εγγυάται τους κοινούς όρους του ανταγωνισμού, τις γενικές νομικές βάσεις και τις προϋποθέσεις για τη διαδικασία αξιοποίησης – συμπεριλαμβανομένου ενός κατασταλτικού μηχανισμού για τις περιπτώσεις που το ανθρώπινο υλικό παραβαίνει τις συστημικές επιταγές και καθίσταται απείθαρχο. Το κράτος κατά τον 20ό αιώνα έπρεπε να αναλαμβάνει ολοένα και περισσότερες κοινωνικοοικονομικές λειτουργίες για να εντάξει τις μάζες στη μορφή της αστικής δημοκρατίας. Οι λειτουργίες του δεν περιορίζονται στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, αλλά περιλαμβάνουν τη δημόσια υγεία, υπηρεσίες μεταφορών και επικοινωνιών, καθώς και κάθε είδους υποδομές. Αυτές οι υποδομές, των οποίων τη διαχείριση ή την επίβλεψη αναλαμβάνει το κράτος, είναι ουσιαστικές για τη λειτουργία της κοινωνίας της εργασίας, αλλά δεν μπορούν να είναι οργανωμένες όπως η διαδικασία αξιοποίησης μιας ιδιωτικής επιχείρησης· συχνά, οι «ιδιωτικοποιημένες» δημόσιες υπηρεσίες δεν είναι παρά μεταμφιεσμένες κρατικές καταναλωτικές δαπάνες. Κι αυτό διότι οι υποδομές αυτές πρέπει να είναι διαθέσιμες σε μόνιμη βάση στην κοινωνία ως σύνολο και δεν μπορούν να ακολουθούν τους κύκλους προσφοράς και ζήτησης της αγοράς.
Καθώς το κράτος δεν αποτελεί από μόνο του μια μονάδα αξιοποίησης, κι έτσι δεν μπορεί να μετασχηματίζει την εργασία σε χρήμα, πρέπει να αφαιρεί χρήματα από την πραγματική διαδικασία αξιοποίησης για να χρηματοδοτεί τις λειτουργίες του. Εάν η αξιοποίηση της αξίας παγώσει, τα χρηματοκιβώτια του κράτους αδειάζουν. Το κράτος, που εμφανίζεται ως κυρίαρχος της κοινωνίας, αποδεικνύεται εντελώς εξαρτημένο από την τυφλή μανία της φετιχοποιημένης οικονομίας που χαρακτηρίζει την κοινωνία της εργασίας. Το κράτος μπορεί να περάσει όσα νομοσχέδια θέλει· εάν όμως οι παραγωγικές δυνάμεις (οι γενικές δυνάμεις της ανθρωπότητας) ξεπεράσουν σε ανάπτυξη το εργασιακό σύστημα, οι συγκεκριμένοι νόμοι, που έχουν συνταχθεί και είναι εφαρμόσιμοι μόνο σε σχέση με τα υποκείμενα της εργασίας, δεν οδηγούν πουθενά.
Ως αποτέλεσμα της διαρκώς αυξανόμενης μαζικής ανεργίας, τα έσοδα από τη φορολόγηση των εισοδημάτων εξαντλούνται. Η κοινωνική ασφάλιση καταρρέει καθώς ο αριθμός των «πλεοναζόντων» ανθρώπων συνιστά μία κρίσιμη μάζα που πρέπει να τροφοδοτηθεί από την αναδιανομή χρηματικών αποδόσεων που έχουν παραχθεί αλλού στο καπιταλιστικό σύστημα. Όμως και η διαδικασία των αλλεπάλληλων συγχωνεύσεων του κεφαλαίου που βρίσκεται σε κρίση και “διαφεύγει” των συνόρων των εθνικών οικονομιών, επιφέρει την εξάντληση των κρατικών εσόδων από τη φορολόγηση των εταιρικών κερδών. Ως εκ τούτου, οι πιέσεις που ασκούν οι πολυεθνικές εταιρείες στις εθνικές οικονομίες που ανταγωνίζονται για τις ξένες επενδύσεις, έχουν ως αποτέλεσμα τις φοροαπαλλαγές των εταιρειών, τη διάλυση του κράτους πρόνοιας και τη μείωση των προδιαγραφών προστασίας του περιβάλλοντος. Γι’ αυτό και το δημοκρατικό κράτος μεταλλάσσεται σε έναν απλό διαχειριστή της κρίσης.
Όσο το κράτος πλησιάζει σε μια χρηματοοικονομική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, τόσο περιστέλλεται στον κατασταλτικό του πυρήνα. Οι περικοπές στις υποδομές αφήνουν άθικτες μόνον εκείνες που εξυπηρετούν τις απαιτήσεις του πολυεθνικού κεφαλαίου. Όπως συνέβαινε κάποτε στις αποικίες, η κοινωνική μέριμνα περιορίζεται διαρκώς σε λίγα οικονομικά κέντρα ενώ η υπόλοιπη επικράτεια μετατρέπεται σε έρημη χώρα. Ό,τι μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί ιδιωτικοποιείται, ακόμη κι αν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αποκλείονται και από τις πλέον στοιχειώδεις παροχές.
Όταν η αξιοποίηση της αξίας συγκεντρώνεται σε μερικά μόνο καταφύγια της παγκόσμιας αγοράς, δεν έχει πλέον σημασία η ύπαρξη ενός περιεκτικού συστήματος παροχών που μπορεί να ικανοποιεί τις ανάγκες του πληθυσμού συνολικά. Το αν θα υπάρχουν τρένα ή ταχυδρομικές υπηρεσίες αφορά πλέον αποκλειστικά τη σχέση τους με το εμπόριο, τη βιομηχανία και τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η εκπαίδευση μετατρέπεται σε προνόμιο των νικητών της παγκοσμιοποίησης. Η διανοητική, καλλιτεχνική και θεωρητική καλλιέργεια ζυγίζεται με βάση το κριτήριο της εμπορευσιμότητας και σιγά-σιγά μαραίνεται. Τα κενά στη χρηματοδότηση διευρύνονται καταστρέφοντας τις δημόσιες υπηρεσίες υγείας και προκαλώντας την ανάδυση ενός ταξικού συστήματος ιατρικής περίθαλψης. Στην αρχή κρυφά και σταδιακά, και τελικά με ανάλγητη ευθύτητα διαδίδεται ο νόμος της κοινωνικής ευθανασίας: Θα πεθάνεις νωρίς επειδή είσαι φτωχός και πλεονάζων.
Στα πεδία της ιατρικής, της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και των γενικών υποδομών διατίθενται σε αφθονία οι γνώσεις, οι ικανότητες, οι τεχνικές και οι μέθοδοι, μαζί με τα αναγκαία εργαλεία. Σύμφωνα, όμως, με τον κανόνα που λέει ότι «υπόκεινται σε επαρκή κονδύλια» –και ο οποίος συγκεκριμενοποιεί τον παράλογο νόμο της κοινωνίας της εργασίας–, όλες αυτές οι ικανότητες και οι δεξιότητες μένουν θαμμένες ή τσακίζονται και πετιούνται στα σκουπίδια. Το ίδιο ισχύει και για τα μέσα παραγωγής στον αγροτικό τομέα και τη βιομηχανία από τη στιγμή που αποδεικνύονται «μη κερδοφόρα». Πέρα από την καταπιεστική προσομοίωση της εργασίας που επιβάλλεται καταναγκαστικά στους ανθρώπους και από το καθεστώς των χαμηλών μισθών μαζί με την περικοπή των επιδομάτων κοινωνικής πρόνοιας, το δημοκρατικό κράτος, που έχει ήδη μετασχηματιστεί σε ένα καθεστώς απαρτχάιντ, δεν έχει τίποτα να προσφέρει στους πρώην εργαζόμενους υπηκόους του. Σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο η κρατική διοίκηση θα αποσυντεθεί. Ο κρατικός μηχανισμός θα καταντήσει μία διεφθαρμένη «κλεπτοκρατία», οι ένοπλες δυνάμεις θα γίνουν πολεμικές συμμορίες με δομές μαφίας, και οι αστυνομικές δυνάμεις ληστοσυμμορίτες.
Κανένα πιθανό πολιτικό σχέδιο δεν μπορεί να σταματήσει ή να αντιστρέψει αυτή τη διαδικασία. Από τη φύση της η πολιτική συνδέεται με την κοινωνική οργάνωση στη μορφή του κράτους. Όταν τα θεμέλια του κρατικού οικοδομήματος καταρρέουν, η πολιτική και οι εφαρμογές της στερούνται ερεισμάτων. Μέρα με τη μέρα, η αριστερή δημοκρατική συνταγή της «πολιτικής διαμόρφωσης» των συνθηκών ζωής γελοιοποιείται όλο και περισσότερο. Πέρα από την ατελείωτη καταπίεση, τη σταδιακή εξάλειψη του πολιτισμού και την ενίσχυση της «τρομοκρατίας της οικονομίας», δεν απομένει τίποτε να «διαμορφωθεί». Καθώς ο κοινωνικός αυτοσκοπός που προσιδιάζει στην κοινωνία της εργασίας αποτελεί αξιωματική προϋπόθεση των δυτικών δημοκρατιών, οποιαδήποτε πολιτική-δημοκρατική ρύθμιση γίνεται αβάσιμη όταν η εργασία βρίσκεται σε κρίση. Το τέλος της εργασίας είναι το τέλος της πολιτικής.


13. Η καζινο-καπιταλιστική προσομοίωση της κοινωνίας της εργασίας


Η κυρίαρχη κοινωνική αντίληψη εξαπατά τον εαυτό της συστηματικά σχετικά με την πραγματική κατάσταση της κοινωνίας της εργασίας: Ολόκληρες περιοχές αφορίζονται ιδεολογικά, οι στατιστικές της αγοράς εργασίας παραποιούνται χωρίς αναστολές, και διάφορες μορφές εκπτώχευσης διαστρεβλώνονται από τα μίντια. Ούτως ή άλλως, η προσομοίωση είναι το βασικό χαρακτηριστικό του καπιταλισμού της κρίσης. Κι αυτό ισχύει και για την ίδια την οικονομία.
Αν –τουλάχιστον για τις χώρες που βρίσκονται στην καρδιά του δυτικού κόσμου– φαίνεται ότι η συσσώρευση κεφαλαίου μπορεί να γίνεται δίχως την απασχόληση εργασίας και ότι το χρήμα μπορεί από μόνο του ως καθαρή μορφή να εγγυάται την περαιτέρω αξιοποίηση της αξίας, αυτό το φαινόμενο οφείλεται στη διαδικασία προσομοίωσης που λαμβάνει χώρα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ως αντικαθρέφτισμα της προσομοίωσης της εργασίας, η οποία επιβάλλεται διά των καταναγκαστικών μέτρων που λαμβάνουν οι διοικητικές υπηρεσίες εργασίας, εμφανίστηκε μία προσομοίωση της αξιοποίησης του κεφαλαίου εξαιτίας της κερδοσκοπικής αποσύνδεσης του πιστωτικού συστήματος και της αγοράς μετοχών από την πραγματική οικονομία.
Η χρήση της παρούσας εργασίας αντικαθίσταται από την πρόσβαση σε χρήση μελλοντικής εργασίας, η οποία δεν πρόκειται να υπάρξει ποτέ στην πραγματικότητα. Πρόκειται κατά κάποιον τρόπο για συσσώρευση κεφαλαίου σε ένα φανταστικό «Μέλλον ΙΙ». Το χρηματιστικό κεφάλαιο που δεν μπορεί πλέον να επανεπενδυθεί κερδοφόρα σε στοιχεία ενεργητικού, και έτσι δεν είναι σε θέση να απορροφήσει εργασία, αναγκάζεται ολοένα και περισσότερο να καταφεύγει στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ακόμα και η φορντιστική έκρηξη αξιοποίησης κεφαλαίου στο αποκορύφωμα του λεγόμενου «οικονομικού θαύματος» μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν τελείως αυτοσυντηρούμενη. Καθώς ήταν αδύνατον να χρηματοδοτηθούν αλλιώς οι βασικές προϋποθέσεις της κοινωνίας της εργασίας, το κράτος στράφηκε σε πρωτοφανή βαθμό προς πολιτικές ελλειμματικού προϋπολογισμού. Ο αυξημένος όγκος των πιστώσεων ξεπέρασε κατά πολύ τα κρατικά έσοδα από τη φορολογία. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος υποθήκευσε τα μελλοντικά πραγματικά του έσοδα ως δευτερεύουσα εγγύηση. Από τη μια, κατ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε μια επενδυτική ευκαιρία για το «πλεονάζον» χρηματικό κεφάλαιο· έγινε δάνεια με τόκο προς το κράτος. Το κράτος τακτοποιούσε τις πληρωμές των τόκων με νέες πιστώσεις, ξαναρίχνοντας έτσι τα δανεισμένα χρήματα στην οικονομική κυκλοφορία.
Από την άλλη, αυτό συνεπάγεται ότι τα έξοδα για την κοινωνική ασφάλιση και οι δημόσιες δαπάνες για τις υποδομές χρηματοδοτούνταν μέσω πιστώσεων. Ως εκ τούτου, με όρους καπιταλιστικής λογικής, δημιουργήθηκε μία «τεχνητή» ζήτηση η οποία δεν καλύφθηκε από δαπάνη παραγωγικής εργασιακής δύναμης. Αντλώντας από το ίδιο της το μέλλον, η κοινωνία της εργασίας παρέτεινε το χρόνο ζωής της φορντιστικής έκρηξης οικονομικής δραστηριότητας πέρα από τα πραγματικά της όρια.
Αυτό το πλασματικό στοιχείο, που λειτουργούσε ακόμη και σε καιρούς μιας φαινομενικά καθαρής διαδικασίας αξιοποίησης, ήρθε αντιμέτωπο με ορισμένους περιορισμούς που έθετε το συνολικό ποσό των οφειλών του κράτους. Η «κρίση του δημόσιου χρέους», τόσο στα καπιταλιστικά κέντρα όσο και στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, έβαλε τέλος στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης μέσω ελλείμματος και έθεσε τα θεμέλια για την θριαμβική προέλαση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών απορρύθμισης. Σύμφωνα με τη φιλελεύθερη ιδεολογία, η απορρύθμιση μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την παράλληλη δραστική μείωση της συμμετοχής του δημόσιου τομέα στο εθνικό προϊόν. Στην πραγματικότητα, οι δαπάνες και τα έξοδα που προκύπτουν από τη διαχείριση της κρίσης, είτε είναι κρατικές δαπάνες για τους μηχανισμούς καταστολής είτε έξοδα για τη διατήρηση του μηχανισμού προσομοίωσης, αντισταθμίζουν την περιστολή των δαπανών που προέρχεται από την απορρύθμιση και τη μείωση των λειτουργιών του κράτους. Σε πολλές χώρες, μάλιστα, το αποτέλεσμα ήταν ακόμη και να αυξηθεί η συμμετοχή του δημόσιου τομέα. Ωστόσο, δεν ήταν δυνατόν πλέον να συντηρείται πλασματικά η επιπλέον συσσώρευση κεφαλαίου με κρατικά ελλείμματα. Γεγονός που είχε ως συνέπεια, στη δεκαετία του 1980, τα επιπρόσθετα πλασματικά κεφάλαια που είχαν δημιουργηθεί να στραφούν στην αγορά μετοχών. Αυτό που ενδιαφέρει πλέον δεν είναι το μέρισμα, το μερίδιο από τα πραγματικά κέρδη, αλλά τα κέρδη από τις τιμές των μετοχών, η κερδοσκοπική αύξηση της αξίας των τίτλων σε αστρονομικά ύψη. Η αναλογία της πραγματικής οικονομίας προς τις κερδοσκοπικές κινήσεις των τιμών αντιστράφηκε. Η κερδοσκοπική άνοδος των τιμών δεν προεξοφλεί πλέον την άνοδο της πραγματικής οικονομίας, αλλά αντιστρόφως, τα πλασματικά υπερκέρδη από τη χρηματιστηριακή άνοδο των τιμών προσομοιώνουν μια πραγματική συσσώρευση που πλέον δεν υπάρχει.
Όντας κλινικά νεκρό, το είδωλο της εργασίας συντηρείται τεχνητά στη ζωή χάρη σε μια φαινομενικά αυτοπαραγόμενη επέκταση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Οι βιομηχανικές επιχειρήσεις εμφανίζουν κέρδη που δεν προέρχονται από λειτουργικά έσοδα, δηλαδή από την παραγωγή και πώληση αγαθών –έναν εδώ και πολύ καιρό ζημιογόνο τομέα των επιχειρήσεων–, αλλά από τις “έξυπνες” κερδοσκοπικές κινήσεις των χρηματιστηριακών τους τμημάτων σε μετοχές και συναλλάγματα. Τα στοιχεία εσόδων που εμφανίζονται σε προϋπολογισμούς δημόσιων οργανισμών δεν προέρχονται από τη φορολόγηση ή τον δημόσιο δανεισμό, αλλά από την ενθουσιώδη συμμετοχή των οικονομικών τους διοικήσεων στον τζόγο των χρηματοπιστωτικών αγορών. Οι οικογένειες και τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά των οποίων το πραγματικό εισόδημα από μισθούς πέφτει δραματικά, συνεχίζουν ένα ξεφάντωμα δαπανών χρησιμοποιώντας μετοχές και τις προσδοκώμενες αποδόσεις τους ως εγγύηση για καταναλωτικά δάνεια. Για μία ακόμη φορά, δημιουργείται ένα νέο είδος τεχνητής ζήτησης που έχει ως αποτέλεσμα ένα μέρος της παραγωγής και των κρατικών εσόδων να «χτίζεται πάνω στην άμμο».
Η κερδοσκοπική διαδικασία είναι μια παρελκυστική τακτική με σκοπό την αναβολή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Καθώς η πλασματική αύξηση στην αξία των μετοχών προεξοφλεί απλώς μία μελλοντική απασχόληση εργασίας (σε αστρονομικό βαθμό) η οποία δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει, η συγκεκριμένη απάτη θα αποκαλυφθεί μετά από έναν ορισμένο χρόνο επώασης. Η κατάρρευση των «αναπτυσσόμενων αγορών» της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Ανατολικής Ευρώπης ήταν απλώς μία πρώτη πρόγευση. Δεν είναι παρά ζήτημα χρόνου το να ακολουθήσουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές των καπιταλιστικών κέντρων στις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ιαπωνία.
Αυτές οι αλληλεξαρτήσεις διαστρεβλώνονται εντελώς από την φετιχιστική συνείδηση της κοινωνίας της εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών αριστερών αλλά και δεξιών «επικριτών του καπιταλισμού». Καθηλωμένοι σε μια φασματική θεώρηση της εργασίας, στην οποία απονέμεται ο τίτλος μιας διιστορικής και αδιάσειστης προϋπόθεσης της ανθρώπινης ύπαρξης, συγχέουν συστηματικά τις αιτίες με τα αποτελέσματα. Έτσι, η κερδοσκοπική επέκταση των χρηματοπιστωτικών αγορών, που αποτελεί την αιτία της προσωρινής αναβολής της κρίσης, θεωρείται αντιθέτως αιτία της κρίσης. Οι «κακοί κερδοσκόποι», λένε λίγο ή πολύ πανικόβλητοι, θα καταστρέψουν την απολύτως υπέροχη κοινωνία της εργασίας τζογάροντας για πλάκα τα «καλά» χρήματα από τα οποία έχουν υπεραρκετά, αντί να τα επενδύουν στη δημιουργία έξοχων θέσεων εργασίας έτσι ώστε μια μανιακή με την εργασία ανθρωπότητα να μπορεί να απολαμβάνει απρόσκοπτα την «πλήρη απασχόληση».
Δεν χωρά στην αντίληψή τους ότι δεν είναι η κερδοσκοπία που επέφερε το πάγωμα των επενδύσεων στην πραγματική οικονομία, αλλά το γεγονός ότι οι επενδύσεις αυτές κατέστησαν ασύμφορες εξαιτίας της τρίτης βιομηχανικής επανάστασης. Η κερδοσκοπική εκτόξευση των τιμών των μετοχών είναι απλώς ένα σύμπτωμα της εσωτερικής δυναμικής αυτής της διαδικασίας. Ακόμη και σύμφωνα με την καπιταλιστική λογική, αυτά τα χρήματα, τα οποία φαινομενικά κυκλοφορούν σε διαρκώς αυξανόμενες ποσότητες, δεν είναι πλέον «καλά» χρήματα αλλά μάλλον «αέρας κοπανιστός» που διογκώνει την κερδοσκοπική φούσκα. Οποιαδήποτε προσπάθεια περιορισμού αυτής της φούσκας μέσω κάποιου φόρου (όπως ο φόρος Τόμπιν κ.ά.), έτσι ώστε να διοχετευτεί χρήμα στο κατ’ επίφασιν “σωστό” και πραγματικό κοινωνικό μαγγανοπήγαδο, θα επιφέρει πιθανότατα το ξαφνικό σκάσιμο της φούσκας.
Αντί να συνειδητοποιήσουν ότι όλοι γινόμαστε αναπόφευκτα ασύμφοροι και άρα πρέπει να επιτεθούμε στο ίδιο το κριτήριο του κέρδους και συγχρόνως στα εμμενή θεμέλια της κοινωνίας της εργασίας που καθίστανται απαρχαιωμένα, ορισμένοι ενδίδουν στην δαιμονοποίηση των «κερδοσκόπων». Δεξιοί εξτρεμιστές, αριστερά “ανατρεπτικά στοιχεία”, άξιοι συνδικαλιστές, νοσταλγοί του κεϋνσιανισμού, κοινωνικοί θεολόγοι, τηλεοπτικοί αναλυτές κι όλοι οι άλλοι απόστολοι της “τίμιας” εργασίας καλλιεργούν ομόφωνα μια τέτοια φτηνή αντίληψη του εχθρού. Ελάχιστοι αντιλαμβάνονται ότι αυτή η λογική απέχει ένα μικρό μόνο βήμα από την επανεμφάνιση της αντισημιτικής παράνοιας. Η επίκληση των «δημιουργικών δυνάμεων» του εθνικού μη χρηματιστικού κεφαλαίου που μπορεί να αντιπαλέψει το «αποθησαυρισμένο» εβραϊκό-διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο εμφανίζεται απειλητικά ως το έσχατο σύμβολο πίστεως μιας πνευματικά εκφυλισμένης αριστεράς· όπως υπήρξε πάντοτε το σύμβολο πίστεως της ρατσιστικής, αντισημιτικής και αντιαμερικανικής δεξιάς με τα «προγράμματά της για τη δημιουργία θέσεων εργασίας».


Από τη στιγμή που η εργασία στην άμεση μορφή παύει να αποτελεί τη μεγάλη πηγή του πλούτου, παύει –αναγκαστικά– ο χρόνος εργασίας να είναι μέτρο του πλούτου, και άρα η ανταλλακτική αξία μέτρο της αξίας χρήσης. […] Έτσι καταρρέει η παραγωγή που βασίζεται στην ανταλλακτική αξία, και η άμεση υλική παραγωγική διαδικασία αποβάλλει τη μορφή της ανέχειας και αντιθετικότητας.
Καρλ Μαρξ, Βασικές γραμμές της κριτικής της πολιτικής οικονομίας, 1857/8 (7)


(7)  Μετάφραση Διονύσης Διβάρης, Στοχαστής, Αθήνα 1990, τόμος Β΄, σσ. 538-9. (Σ.τ.μ.)


14. Η εργασία δεν μπορεί να οριστεί εκ νέου


Μετά από αιώνες πειθήνιας εξόντωσης, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν μπορεί καν να φανταστεί μια ζωή χωρίς εργασία. Η εργασία, ως κοινωνική επιταγή, δεν κυριαρχεί μόνο στη σφαίρα της οικονομίας με τη στενή έννοια, αλλά διαπερνά το σύνολο της κοινωνικής ύπαρξης, εισχωρώντας στους πόρους της καθημερινής ζωής και την ιδιωτική ύπαρξη. Ο «ελεύθερος χρόνος», ένας όρος της φυλακής στην κυριολεκτική του σημασία, δαπανάται στην κατανάλωση εμπορευμάτων έτσι ώστε να αυξάνονται οι (μελλοντικές) πωλήσεις.
Αλλά ακόμη και πέρα από το εσωτερικευμένο καθήκον της κατανάλωσης εμπορευμάτων ως αυτοσκοπό, κι ακόμη κι έξω από τα γραφεία και τα εργοστάσια, η εργασία ρίχνει τη σκιά της στο σύγχρονο άτομο. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος της εποχής μας σηκώνεται από τον καναπέ της τηλεόρασής του και δραστηριοποιείται, οποιαδήποτε ενέργεια μεταμορφώνεται σε μια πράξη παρόμοια με την εργασία. Όσοι κάνουν τζόγκινγκ αντικαθιστούν το ρολόι της κάρτας εργασίας με το χρονόμετρο, το μαγγανοπήγαδο πανηγυρίζει τη μεταμοντέρνα του αναγέννηση στα επιχρωμιωμένα όργανα των γυμναστηρίων, και οι τουρίστες “γράφουν” χιλιόμετρα θαρρείς και πρέπει να συναγωνιστούν έναν χρόνο δουλειάς κανενός νταλικιέρη. Ακόμα και οι σεξουαλικές επαφές προσαρμόζονται στα στάνταρ της σεξολογίας και τους κομπασμούς των τοκ σόου.
Ο βασιλιάς Μίδας στην εποχή του αντιμετώπιζε σαν κατάρα το γεγονός πως ό,τι άγγιζε μετατρεπόταν σε χρυσό· οι σύγχρονοι συνάδελφοί του, ωστόσο, έχουν κατά πολύ ξεπεράσει αυτό το στάδιο. Οι δαιμονισμένοι με την εργασία δεν αντιλαμβάνονται καν πλέον ότι η ιδιαίτερη αισθητική ποιότητα οποιασδήποτε δραστηριότητας ξεθωριάζει και γίνεται ασήμαντη όταν προσαρμόζεται στα πρότυπα της εργασίας. Αντιθέτως, οι σύγχρονοί μας σε γενικές γραμμές αποδίδουν νόημα, κύρος και κοινωνική σημασία μόνο στις δραστηριότητες εκείνες που μπορούν να εντάξουν στην ασημαντότητα του κόσμου των εμπορευμάτων. Οι υπήκοοι της αυτής μεγαλειότητος της εργασίας δεν γνωρίζουν τι να κάνουν με ένα συναίσθημα όπως το πένθος· η μεταμόρφωση όμως του πένθους σε επεξεργασία του με τη συνδρομή ειδικών μετατρέπει ένα συναισθηματικά επίφοβο στοιχείο σε μια γνωστή ποσότητα για την οποία μπορεί κανείς να κουτσομπολέψει με άλλους ανθρώπους του είδους του. Κατά τον ίδιο τρόπο, το να ονειρεύεσαι μετατρέπεται σε “εργασία” ερμηνείας και ελέγχου των ονείρων, το να νοιάζεσαι για κάποιον αγαπημένο σε ψυχολογική επεξεργασία των σχέσεων, το να φροντίζεις παιδιά σε καταφυγή σε «μαθήματα ανατροφής» (δίχως φροντίδα πλέον). Όποτε ο σύγχρονος άνθρωπος επιμένει για τη σοβαρότητα των δραστηριοτήτων του, αποτίει φόρο τιμής στο είδωλο χρησιμοποιώντας τη λέξη «εργάζομαι».
Ο ιμπεριαλισμός της εργασίας δεν αντανακλάται μόνο στην καθομιλουμένη γλώσσα. Δεν έχουμε συνηθίσει απλώς να χρησιμοποιούμε τον όρο «εργασία/δουλειά» καθ’ υπερβολή, αλλά επίσης συγχέουμε δύο ουσιαστικά διαφορετικές σημασίες της λέξης. Η «εργασία» δεν αντιπροσωπεύει πλέον, όπως θα ήταν το σωστό, μια καπιταλιστική μορφή δραστηριότητας που διεξάγεται στα μαγγανοπήγαδα του αυτοσκοπού, αλλά έχει γίνει γενικά συνώνυμο οποιασδήποτε σκόπιμης ανθρώπινης προσπάθειας, συγκαλύπτοντας έτσι τα ιστορικά της ίχνη.
Αυτή η έλλειψη εννοιολογικής καθαρότητας προετοιμάζει το έδαφος για μία ευρέως διαδεδομένη “λογική” κριτική της κοινωνίας της εργασίας, η οποία χρησιμοποιεί εσφαλμένα επιχειρήματα καταφάσκοντας στον ιμπεριαλισμό της εργασίας με έναν θετικιστικό τρόπο. Λες και η εργασία δεν ελέγχει πέρα για πέρα τη ζωή, η κοινωνία της εργασίας κατηγορείται ότι αντιλαμβάνεται την έννοια της εργασίας πολύ στενά, προσδίδοντας αξία μόνο στην εμπορεύσιμη κερδοφόρα απασχόληση ως «πραγματική» εργασία χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψιν την ηθικά αξιοσέβαστη do-it-yourself εργασία ή την απλήρωτη άτυπη παροχή υπηρεσιών και στήριξης (όπως η οικιακή εργασία, η παροχή βοήθειας στη γειτονιά κ.λπ.). Η αναβάθμιση και διεύρυνση της έννοιας της εργασίας θα εξαλείψει την μονόπλευρη αυτή προσκόλληση μαζί με την ιεραρχία που συνεπάγεται.
Αυτή η αντίληψη απέχει πολύ από το να συμβάλλει στη χειραφέτηση από τους κυρίαρχους καταναγκασμούς· αποτελεί απλώς ένα σημασιολογικό συνονθύλευμα. Η εμφανής κρίση της κοινωνίας της εργασίας θα επιλυθεί με τους κατάλληλους χειρισμούς της κοινωνικής επίγνωσης έτσι ώστε ορισμένες υπηρεσίες, οι οποίες μέχρι σήμερα βρίσκονται εκτός της καπιταλιστικής σφαίρας της παραγωγής και θεωρούνται κατώτερες, να εξυψωθούν και να αποκτήσουν τον τίτλο τιμής της «πραγματικής» εργασίας. Όμως η κατωτερότητα αυτών των υπηρεσιών δεν είναι απλώς το αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής αντίληψης· είναι σύμφυτη με την ίδια τη δομή του συστήματος της εμπορευματικής παραγωγής και δεν μπορεί να καταργηθεί με έναν όμορφο και ηθικό νέο ορισμό λέξεων.
Σε μια κοινωνία που κυριαρχείται από την εμπορευματική παραγωγή η οποία έχει αναχθεί σε αυτοσκοπό, ό,τι μπορεί να θεωρηθεί «πραγματικός» πλούτος πρέπει να εκφράζεται σε χρηματική μορφή. Η έννοια της εργασίας, η οποία καθορίζεται επεκτατικά από αυτή τη δομή, διαχέεται σε όλα τα άλλα πεδία, μολονότι μόνο με έναν αρνητικό τρόπο: καθιστώντας σαφές ότι στην πραγματικότητα τα πάντα υπόκεινται στην κυριαρχία της. Έτσι, οι σφαίρες που βρίσκονται εκτός της παραγωγής εμπορευμάτων παραμένουν αναγκαστικά στη σκιά της σφαίρας της καπιταλιστικής παραγωγής, αφού δεν εναρμονίζονται με την οικονομική διαχειριστική λογική του χρόνου, ακόμη κι αν –και ακριβώς όταν– η λειτουργία τους είναι ζωτικής σημασίας, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της «γυναικείας εργασίας» στην οικιακή σφαίρα, σε αυτήν της συναισθηματικής φροντίδας κ.λπ.
Μια ηθικολογική διεύρυνση της έννοιας της εργασίας, αντί για μια ριζοσπαστική κριτική της, δεν συγκαλύπτει απλώς τον κοινωνικό επεκτατισμό της οικονομίας της εμπορευματικής παραγωγής, αλλά ταιριάζει εξαιρετικά καλά με την αυταρχική διαχείριση της κρίσης. Η απαίτηση για πλήρη αναγνώριση της «οικιακής εργασίας» και άλλων ανειδίκευτων υπηρεσιών που εκτελούνται στον λεγόμενο «τριτογενή τομέα», μια απαίτηση που προβλήθηκε από τη δεκαετία του 1970, επικεντρωνόταν στην αρχή σε κρατικά κοινωνικά επιδόματα. Όμως, ο τρόπος διαχείρισης της κρίσης αντέστρεψε τους όρους και επιστρατεύει την ηθική δυναμική αυτής της αξίωσης εναντίον των ελπίδων για χρηματικές απολαβές, χρησιμοποιώντας την διαβόητη «αρχή της επικουρικότητας».
Το ότι πλέκουν το εγκώμιο των «τιμητικών θέσεων» και της «εθελοντικής δραστηριότητας των πολιτών» δεν σημαίνει ότι οι πολίτες θα “τσιμπήσουν” κάτι από τα σχεδόν άδεια δημόσια ταμεία. Σημαίνει μάλλον ότι θέλουν να συγκαλύψουν την απόσυρση του κράτους από το πεδίο των κοινωνικών υπηρεσιών, να αποκρύψουν τα προγράμματα υποχρεωτικής εργασίας που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και να καλύψουν την άθλια προσπάθεια να φορτώσουν το βάρος της κρίσης στις γυναίκες. Καθώς οι κρατικοί θεσμοί εγκαταλείπουν τις κοινωνικές τους δεσμεύσεις, απευθύνουν μία εγκάρδια και δίχως επιβάρυνση έκκληση σε «όλους εμάς» να αναλάβουμε από ’δω και στο εξής «ιδιωτικές» πρωτοβουλίες για να καταπολεμήσουμε τα δεινά –τα δικά μας ή άλλων– και ποτέ να μην απαιτούμε οικονομική βοήθεια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι ταχυδακτυλουργίες με τον ορισμό της «ιερής» έννοιας της εργασίας, οι οποίες μάλιστα έχουν ευρέως εκληφθεί ως χειραφετητικές προσεγγίσεις, προετοιμάζουν το έδαφος για την κατάργηση μισθών μέσω της διατήρησης της εργασίας στην καμένη γη της οικονομίας της αγοράς. Τα μέτρα που εφαρμόζουν οι κρατικοί θεσμοί επιβεβαιώνουν ότι η κοινωνική χειραφέτηση σήμερα δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω ενός νέου ορισμού της εργασίας, αλλά μόνο με μια συνειδητή απαξίωσή της.


Μαζί με την υλική ευμάρεια, οι κοινές υπηρεσίες οικιακής και προσωπικής φροντίδας πρόκειται να αυξήσουν και την μη υλική ευμάρεια. Η ευημερία του πελάτη θα βελτιωθεί αν ο «πάροχος των υπηρεσιών» τον απαλλάξει από διάφορες ενοχλητικές μικροδουλειές. Συγχρόνως θα βελτιωθεί και η ευημερία του «παρόχου των υπηρεσιών» διότι οι προσφερόμενες υπηρεσίες είναι πιθανόν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή του. Η προσφορά μιας κοινής υπηρεσίας οικιακής και προσωπικής φροντίδας είναι καλύτερη για την ψυχή [του παρόχου υπηρεσιών] από την κατάσταση της ανεργίας.
Αναφορά της «Επιτροπής για τα μελλοντικά κοινωνικά ζητήματα των ελεύθερων κρατιδίων της Βαυαρίας και της Σαξονίας», 1997


Κανονικώς δεν έχεις καμίαν άλλη γνώση παρά μόνον αυτήν που απέκτησες διά της εργασίας: όλα τα υπόλοιπα παραμένουν ακόμη μία αναπόδεικτη θεωρία.
Τόμας Καρλάιλ, Εργάζεσθε και μη απελπίζεσθε, 1843


15. Η κρίση των αντιτιθέμενων συμφερόντων


Όσο κι αν η θεμελιώδης κρίση της εργασίας απωθείται και γίνεται ταμπού, η επίδρασή της σε κάθε κοινωνική διαμάχη είναι αναμφισβήτητη. Ωστόσο, η μετάβαση από μια κοινωνία που είχε τη δυνατότητα να ενσωματώνει τις μάζες, σε ένα καθεστώς δαρβινικής επιλογής και απαρτχάιντ δεν οδήγησε σε έναν νέο γύρο της παλιάς ταξικής πάλης μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Το αποτέλεσμα ήταν μάλλον μια απόλυτη κρίση των αντιτιθέμενων συμφερόντων που θεωρούνταν εγγενή στο σύστημα. Ακόμη και κατά την περίοδο της ευμάρειας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η παλαιά έμφαση στην ταξική πάλη βρισκόταν σε ύφεση. Και ο λόγος δεν ήταν ότι το «προκαθορισμένο» επαναστατικό υποκείμενο (η εργατική τάξη) είχε ενσωματωθεί στην κοινωνία χάρη στις μεθόδους χειραγώγησης και εξαπάτησης ή εξαιτίας των ανταμοιβών που προσέφερε μια αμφιλεγόμενη ευμάρεια. Αντιθέτως, η έμφαση εξασθένισε διότι η λογική ταύτιση κεφαλαίου και εργασίας ως λειτουργικών κατηγοριών μιας κοινής μορφής κοινωνικού φετίχ κατέστη προφανής στη φάση της κοινωνικής ανάπτυξης που επιτεύχθηκε την εποχή του φορντισμού. Η επιθυμία πώλησης του εμπορεύματος εργασιακή δύναμη στην καλύτερη τιμή, ως εμμενής στο σύστημα, κατέστρεψε οποιαδήποτε προοπτική υπέρβασης.
Μέχρι τη δεκαετία του 1970 η εργατική τάξη αγωνιζόταν για να μπορούν να απολαμβάνουν ολοένα και ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού τους δηλητηριώδεις καρπούς της κοινωνίας της εργασίας. Όμως, στις συνθήκες κρίσης της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης, ακόμη και η κινητήρια δύναμη έχασε την ορμή της. Όσο η κοινωνία της εργασίας διευρυνόταν, ήταν δυνατόν να στηθεί η μάχη των αντιτιθέμενων συμφερόντων σε ευρεία κλίμακα. Όταν όμως οι κοινές βάσεις καταρρέουν, γίνεται λίγο πολύ αδύνατη η εγγενής στο σύστημα επιδίωξη των συμφερόντων μέσω της κοινής δράσης. Η έλλειψη αλληλεγγύης γενικεύεται. Οι μισθωτοί εργαζόμενοι εγκαταλείπουν τα συνδικάτα, τα ανώτερα στελέχη εγκαταλείπουν τις εργοδοτικές ενώσεις – ο καθένας για τον εαυτό του, και το καπιταλιστικό σύστημα-θεός εναντίον όλων. Η εξατομίκευση, που τόσο συχνά επικαλούνται, δεν είναι παρά ένα ακόμη σύμπτωμα της κρίσης της κοινωνίας της εργασίας.
Μόνο στην μικροοικονομική κλίμακα είναι πιθανόν ακόμη τα συμφέροντα να μπορούν να συμπράττουν. Δεδομένου ότι έχει γίνει κάτι σαν προνόμιο το να οργανώνει κάποιος την ίδια του τη ζωή σύμφωνα με τις αρχές της διοίκησης επιχειρήσεων, γεγονός το οποίο, παρεμπιπτόντως, απαξιώνει εντελώς την αντίληψη της κοινωνικής χειραφέτησης, η αντιπροσώπευση των συμφερόντων του εμπορεύματος εργασιακή δύναμη κατάντησε άσκηση πιέσεων διάφορων λόμπι που εκφράζουν ολοένα και μικρότερα τμήματα της κοινωνίας. Όποιος είναι πρόθυμος να αποδεχτεί τη λογική της εργασίας πρέπει συγχρόνως να αποδεχτεί και τη λογική του απαρτχάιντ. Οι διάφορες συνδικαλιστικές ενώσεις επικεντρώνονται στο να εξασφαλίσουν στα διαρκώς και πιο λίγα και ειδικά καθορισμένα μέλη τους ότι μπορούν να πουλήσουν το τομάρι τους εις βάρος των μελών άλλων ενώσεων. Οι εργάτες και οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποί τους δεν αντιπαλεύουν πλέον τον διευθυντή της δικής τους εταιρείας, αλλά τους μισθωτούς ανταγωνιστικών επιχειρήσεων ή βιομηχανιών που έχουν εγκατασταθεί σε άλλα μέρη – ασχέτως αν είναι στη διπλανή γειτονιά ή στην Άπω Ανατολή. Κι αν προκύψει το ζήτημα ποιος θα απολυθεί όταν επιβάλλεται η επόμενη εσωτερική αναδιάρθρωση της εταιρείας, οι συνάδελφοι γίνονται εχθροί.
Η ανυποχώρητη έλλειψη αλληλεγγύης δεν περιορίζεται σε διαμάχες στο εσωτερικό εταιρειών ή στον ανταγωνισμό μεταξύ διάφορων συνδικαλιστικών ενώσεων. Καθώς όλες οι λειτουργικές κατηγορίες της κοινωνίας της εργασίας που βρίσκεται σε κρίση επιμένουν φανατικά στην εμμενή λογική του συστήματος, ότι δηλαδή η ευημερία των ανθρώπων δεν είναι παρά ένα υποπροϊόν ή μια παρενέργεια της αξιοποίησης του κεφαλαίου, κατά βάση σήμερα σε οποιαδήποτε διαμάχη επικρατεί η «αρχή του αγίου Φλωριανού». (Σύμφωνα με την γερμανική προσευχή: «Άγιε Φλωριανέ, σώσε σε παρακαλώ το σπίτι μου. Αντί γι’ αυτό μπορείς να βάλεις φωτιά στα σπίτια των γειτόνων μου». Ο άγιος Φλωριανός είναι ο προστάτης της πυροπροστασίας.) Όλοι οι λομπίστες γνωρίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού και τους τηρούν. Κάθε ευρώ που πάει σε μια ανταγωνιστική κλίκα είναι απώλεια. Κάθε περικοπή σε επιδόματα κοινωνικής πρόνοιας εις βάρος άλλων μπορεί να ενισχύσει τις προσδοκίες κάποιου για μία μεγαλύτερη περίοδο χάριτος. Έτσι, ο γέρος συνταξιούχος γίνεται ο φυσικός αντίπαλος όσων συνεισφέρουν στην κοινωνική ασφάλιση, ο άρρωστος γίνεται ο εχθρός των ασφαλισμένων, και το μίσος των εξαγριωμένων «ντόπιων πολιτών» ξεσπάει στους μετανάστες.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η απόπειρα να χρησιμοποιηθούν τα σύμφυτα στο σύστημα αντιτιθέμενα συμφέροντα ως μοχλός για την επίτευξη της κοινωνικής χειραφέτησης έχει εξαντληθεί αμετάκλητα. Η παραδοσιακή αριστερά έφτασε εντέλει σε αδιέξοδο. Η αναγέννηση της ριζοσπαστικής κριτικής του καπιταλισμού βασίζεται στην κατηγορηματική ρήξη με την εργασία. Μόνο αν ο νέος στόχος της κοινωνικής χειραφέτησης τεθεί πέραν της εργασίας και των παραγώγων της (της αξίας, του εμπορεύματος, του χρήματος, του κράτους, του νόμου ως κοινωνικής μορφής, του έθνους, της δημοκρατίας κ.λπ.), μπορεί να υπάρξει για την κοινωνία ως σύνολο ένα υψηλό επίπεδο αλληλεγγύης. Τότε, η αντίσταση στη λογική των λόμπι και της εξατομίκευσης μπορεί να στοχεύσει στην υπέρβαση του παρόντος κοινωνικού σχηματισμού, αλλά μόνον εφ’ όσον οι κυρίαρχες κατηγορίες αντιμετωπιστούν με έναν μη θετικιστικό τρόπο.
Μέχρι σήμερα, η αριστερά αποφεύγει την κατηγορηματική ρήξη με την κοινωνία της εργασίας. Οι συστημικοί καταναγκασμοί υποβαθμίζονται σαν να ’ναι απλώς ιδεολογία, η λογική των κρίσεων θεωρείται ότι οφείλεται σε κάποιο πολιτικό σχέδιο της «κυρίαρχης τάξης». Η κατηγορηματική ρήξη αντικαθίσταται από τη νοσταλγία της «σοσιαλδημοκρατίας» και του κεϋνσιανισμού. Η αριστερά αντί να αγωνίζεται για μια νέα απτή καθολικότητα πέραν της αφηρημένης εργασίας και της μορφής του χρήματος, εμμένει παράλογα στην παλιά μορφή της αφηρημένης καθολικότητας που θεωρεί ότι αποτελεί το μοναδικό υπόβαθρο για τη μάχη των εγγενών στο σύστημα αντιτιθέμενων συμφερόντων. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές παραμένουν αφηρημένες και δεν μπορούν να ενταχθούν σε κανένα μαζικό κοινωνικό κίνημα, απλώς και μόνο διότι η αριστερά αποφεύγει να έρθει αντιμέτωπη με τις προϋποθέσεις και τις αιτίες της κρίσης που διαπερνά την κοινωνία της εργασίας.
Αυτό αληθεύει ιδιαίτερα για το αίτημα του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος του πολίτη. Το αίτημα αυτό, αντί να συνδυάζει συγκεκριμένες κοινωνικές δράσεις και αντιστάσεις σε συγκεκριμένα μέτρα του καθεστώτος απαρτχάιντ με ένα γενικότερο πρόγραμμα ενάντια στην εργασία, παρουσιάζει μία ψευδή καθολικότητα κοινωνικής κριτικής, η οποία παραμένει αφηρημένη, εντός του συστήματος, και ανίσχυρη από κάθε άποψη. Η κινητήρια δύναμη του αθέμιτου ανταγωνισμού που περιγράφηκε παραπάνω δεν μπορεί να εξουδετερωθεί μ’ αυτόν τον τρόπο. Προϋποτίθεται αδαώς ότι το παγκόσμιο εργασιακό μαγγανοπήγαδο θα λειτουργεί αενάως· κι από πού θα βρεθούν τα χρήματα για ένα εγγυημένο από το κράτος εισόδημα, αν όχι από την ομαλή λειτουργία της μηχανής αξιοποίησης; Αν κανείς βασίζεται σε ένα τέτοιο «κοινωνικό μέρισμα» (ακόμη και ο όρος λέει πολλά), σημαίνει ότι υπολογίζει σιωπηλά πως η “δική του” χώρα θα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση στην παγκόσμια οικονομία της ελεύθερης αγοράς. Διότι μόνο οι νικητές του παγκόσμιου πολέμου της ελεύθερης αγοράς θα βρίσκονται ίσως σε θέση να τρέφουν εκατομμύρια καπιταλιστικά «πλεονάζοντες» και απένταρους οικότροφους για ένα μικρό, μάλιστα, χρονικό διάστημα. Βεβαίως, δεν χρειάζεται να πούμε ότι στην περίπτωση αυτή οι κάτοχοι ξένων διαβατηρίων “φυσικά” εξαιρούνται.
Οι ρεφορμιστές υποστηρικτές του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος αγνοούν από κάθε άποψη την καπιταλιστική σύνθεση της μορφής του χρήματος. Τελικά, γίνεται φανερό ότι μεταξύ καπιταλιστικού υποκειμένου της εργασίας και υποκειμένου της κατανάλωσης, αυτό που θέλουν να διασώσουν είναι το δεύτερο. Αντί να αμφισβητήσουν τον ίδιο τον καπιταλιστικό τρόπο ζωής, θα ήθελαν παρά την κρίση να δουν τον κόσμο φίσκα από αυτοκίνητα που εκπέμπουν καυσαέρια, άσχημα τσιμεντένια κτίρια και άχρηστα εμπορεύματα. Το βασικό τους μέλημα είναι να μπορεί ο κόσμος ακόμα να απολαμβάνει τη μία και μοναδική άθλια ελευθερία που οι σύγχρονοι άνθρωποι μπορούν να διανοηθούν: την ελευθερία της επιλογής μπροστά στα ράφια των σούπερμαρκετ.
Όμως ακόμα κι αυτή η θλιβερή και περιορισμένη προοπτική είναι εντελώς απατηλή. Οι αριστεροί πρωταγωνιστές της –και θεωρητικά αναλφάβητοι– έχουν ξεχάσει από καιρό ότι η καπιταλιστική κατανάλωση εμπορευμάτων δεν αφορούσε ποτέ την ικανοποίηση αναγκών, αλλά είναι και ήταν πάντοτε μια λειτουργία κι ένα απλό υποπροϊόν της διαδικασίας αξιοποίησης. Όταν η εργασιακή δύναμη δεν μπορεί πλέον να πωληθεί, ακόμη και βασικές ανάγκες θεωρούνται προκλητικές πολυτελείς αξιώσεις που πρέπει να ελαχιστοποιηθούν. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, υπό συνθήκες κρίσης, η πρόταση για ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα του πολίτη θα εμφανιστεί ως λύση. Ως εργαλείο για τη μείωση των κυβερνητικών δαπανών, θα αποτελέσει μια φτηνή εκδοχή των κοινωνικών επιδομάτων η οποία θα αντικαταστήσει το καταρρέον σύστημα της κοινωνικής ασφάλισης. Εξάλλου, ο Μίλτον Φρίντμαν, ο εγκέφαλος του νεοφιλελευθερισμού, ήταν αυτός που αρχικά ανέπτυξε την ιδέα του βασικού εισοδήματος του πολίτη για να επιτύχει τη μείωση των δημόσιων δαπανών. Και σήμερα μια αφοπλισμένη αριστερά καταφεύγει σ’ αυτήν την ιδέα σαν να ’ναι σανίδα σωτηρίας. Ωστόσο, αν το εισόδημα του πολίτη γίνει ποτέ πραγματικότητα, δεν θα ’ναι παρά ψίχουλα.


Από τους αναπότρεπτους νόμους της φύσης μας έχει προκύψει ότι μερικά ανθρώπινα όντα είναι αναπόφευκτο να υποφέρουν από ελλείψεις. Πρόκειται για τους δυστυχείς εκείνους που στην μεγάλη λοταρία της ζωής έχουν τραβήξει έναν κενό λαχνό.
Τόμας Ρόμπερτ Μάλθους, Δοκίμιο για την Αρχή του Πληθυσμού, 1798


16. Το ξεπέρασμα της εργασίας


Η κατηγορηματική ρήξη με την εργασία δεν θα βρει κάποιο υπάρχον, αντικειμενικά καθορισμένο κοινωνικό στρατόπεδο, όπως συνέβη στην περίπτωση της εγγενούς στο σύστημα παραδοσιακής κοινωνικής δράσης. Είναι μια ρήξη με τον ψευδή νόμο μιας «δεύτερης φύσης», δηλαδή όχι μια οιονεί αυτόματη υλοποίηση αυτής της «φύσης», αλλά μια συνείδηση της άρνησης – απόρριψη κι εξέγερση χωρίς τη στήριξη οποιουδήποτε «νόμου της ιστορίας». Καμία αφηρημένη-καθολική αρχή δεν μπορεί να αποτελέσει σημείο εκκίνησης, παρά μόνο η αποστροφή καθενός και καθεμίας να υπάρχει ως υποκείμενο της εργασίας και του ανταγωνισμού, και η κατηγορηματική απόρριψη του να εξακολουθούμε να λειτουργούμε σε ένα ολοένα και πιο άθλιο επίπεδο.
Παρ’ όλη την απόλυτη επικράτησή της, η εργασία δεν κατάφερε ποτέ να εξαλείψει εντελώς την αντίσταση προς τους καταναγκασμούς που επέφερε αυτή η μορφή κοινωνικής διαμεσολάβησης. Δίπλα σε όλες τις μορφές οπισθοδρομικού φονταμενταλισμού και την παράνοια του ανταγωνισμού που βρίσκεται στην καρδιά του κοινωνικού δαρβινισμού, υπάρχει ακόμη ένα δυναμικό διαμαρτυρίας και αντίστασης. Η ανησυχία και η δυσθυμία είναι ευρύτατα διαδομένες στον καπιταλισμό, αλλά απωθούνταν στο κοινωνικο-ψυχικό υποσυνείδητο και μ’ αυτόν τον τρόπο φιμώνονταν. Γι’ αυτό το λόγο, είναι αναγκαίο να ανοιχτεί ένας χώρος διανοητικής και πνευματικής ελευθερίας που θα επιτρέπει να διανοηθούμε το αδιανόητο. Είναι απαραίτητο να αμφισβητηθεί το παγκόσμιο μονοπώλιο ερμηνείας του κόσμου που κατέχει το στρατόπεδο της εργασίας. Η θεωρητική κριτική της εργασίας μπορεί να χρησιμεύσει ως καταλύτης. Είναι καθήκον της θεωρίας να επιτεθεί σφοδρά στην απαγόρευση της σκέψης και να διατυπώσει ρητά και κατανοητά αυτό που κανείς δεν τολμά να διανοηθεί αλλά πολλοί άνθρωποι αισθάνονται: η κοινωνία της εργασίας φτάνει στο τέλος της. Και δεν υπάρχει κανένας λόγος να θρηνούμε για το χαμό της.
Μόνο μία σαφώς διατυπωμένη κριτική της εργασίας μαζί με τον αντίστοιχο θεωρητικό διάλογο μπορεί να επιφέρει μια νέα δημόσια συνειδητοποίηση, αναγκαία προϋπόθεση για τη σύνθεση ενός κοινωνικού κινήματος που θα κάνει πράξη την κριτική στην εργασία. Οι εσωτερικές διενέξεις του στρατοπέδου της εργασίας έχουν εξαντληθεί και γίνονται συνεχώς όλο και πιο παράλογες. Γι’ αυτό ακριβώς υπάρχει τρομερή ανάγκη για έναν επανακαθορισμό των θέσεων της κοινωνικής σύγκρουσης σύμφωνα με τις οποίες μπορεί να συγκροτηθεί ένα κοινωνικό κίνημα ενάντια στην εργασία.
Είναι απαραίτητο να σκιαγραφηθεί σε γενικές γραμμές ποιοι στόχοι είναι εφικτοί σ’ έναν κόσμο πέραν της εργασίας. Ωστόσο, αυτό που τρέφει το πρόγραμμα ενάντια στην εργασία δεν είναι ένα σύστημα θετικιστικών αρχών αλλά κυρίως η δύναμη της άρνησης. Όπως η επικράτηση της εργασίας επιτεύχθηκε με την αποξένωση του ανθρώπου από τις συνθήκες της ίδιας του της ζωής, έτσι και η άρνηση της κοινωνίας της εργασίας είναι εφικτή μόνο αν οι άνθρωποι οικειοποιηθούν ξανά την ικανότητα της ύπαρξης ως κοινωνικά όντα, σε ένα ακόμη υψηλότερο ιστορικό επίπεδο. Οι αντίπαλοι της εργασίας θα αγωνιστούν για τη συγκρότηση παγκόσμιων ενώσεων των ελεύθερων ατόμων που είναι έτοιμες να αποσπάσουν τα μέσα της παραγωγής και της ύπαρξης από τα χέρια του ειδώλου της εργασίας και από την άχρηστη μηχανή του της αξιοποίησης, προκειμένου να αναλάβουν οι ίδιες την ευθύνη της κοινωνικής αναπαραγωγής. Κοινωνικά πεδία χειραφέτησης μπορούν να κατακτηθούν μόνο με την πάλη ενάντια στη μονοπώληση όλων των κοινωνικών πόρων και των δυνατοτήτων υλικού πλούτου που παρακρατούν οι δυνάμεις της αλλοτρίωσης (αντικειμενοποιημένες στην αγορά και το κράτος).
Αυτό συνεπάγεται ότι η ατομική ιδιοκτησία πρέπει να δεχτεί επίθεση με έναν διαφορετικό τρόπο. Για την παραδοσιακή αριστερά, η ατομική ιδιοκτησία δεν ήταν μια νομική μορφή σύμφυτη με το σύστημα εμπορευματικής παραγωγής, αλλά απλώς ένας δυσοίωνος και υποκειμενικός καπιταλιστικός «έλεγχος» επί των πόρων. Γεγονός που καλλιέργησε την παράλογη αντίληψη ότι η ατομική ιδιοκτησία θα μπορούσε να ξεπεραστεί με όρους που έθετε το ίδιο το σύστημα. Έτσι εμφανίστηκε η κρατική ιδιοκτησία (η «κρατικοποίηση») ως το αντίθετο μοντέλο της ατομικής ιδιοκτησίας. Το κράτος, όμως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο εξωτερικός μανδύας της καταναγκαστικής κοινότητας ή, με άλλα λόγια, η αφηρημένη γενικότητα των κοινωνικά εξατομικευμένων παραγωγών εμπορευμάτων. Εξ ου και η κρατική ιδιοκτησία είναι μια μορφή η οποία προέρχεται από την ατομική ιδιοκτησία, ασχέτως αν στολίζεται με το επίθετο «σοσιαλιστική» ή όχι.
Στην κρίση της κοινωνίας της εργασίας, τόσο η ατομική ιδιοκτησία όσο και η κρατική πέφτουν σε αχρηστία, καθώς και οι δύο απαιτούν μία διαδικασία αξιοποίησης που να λειτουργεί ομαλά. Γι’ αυτό το λόγο και τα εμπράγματα περιουσιακά στοιχεία μετατρέπονται όλο και πιο πολύ σε περιουσιακά στοιχεία χωρίς καμία αξία. Βιομηχανικά και νομικά ιδρύματα τα φυλάσσουν ζηλόφθονα και τα κλειδαμπαρώνουν για να διασφαλίσουν ότι τα μέσα παραγωγής θα σαπίσουν αντί να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς. Μία κατάληψη των μέσων παραγωγής από ενώσεις ελεύθερων ατόμων ενάντια στην αντίδραση του κράτους, των θεσμικών του οργάνων και των κατασταλτικών περιορισμών που ασκούν, συνεπάγεται ότι αυτά τα μέσα παραγωγής δεν θα λειτουργούν πλέον με τη μορφή της εμπορευματικής παραγωγής για απρόσωπες αγορές.
Η εμπορευματική παραγωγή θα αντικατασταθεί τότε από τον άμεσο διάλογο, την αμοιβαία συμφωνία και τη συλλογική απόφαση όλων των μελών της κοινωνίας για το πώς μπορούν με σώφρονα τρόπο να χρησιμοποιηθούν οι πόροι. Θα μπορέσει να καθιερωθεί η θεσμική ταύτιση παραγωγών και καταναλωτών, ανήκουστη και αδιανόητη κάτω από την προσταγή του καπιταλιστικού αυτοσκοπού. Η αγορά και το κράτος, θεσμοί (κάποτε) αποξενωμένοι από την ανθρώπινη κοινωνία, θα αντικατασταθούν από την οργάνωση μίας κλίμακας συμβουλίων, από το περιφερειακό επίπεδο της πόλης μέχρι το παγκόσμιο, όπου ενώσεις ελεύθερων ατόμων θα αποφασίζουν για τη ροή των πόρων επιτρέποντας να υπερισχύει η αισθητηριακή, κοινωνική και οικολογική λογική.
Δεν θα ρυθμίζουν πλέον τη ζωή η εργασία και η «απασχόληση» ως αυτοσκοποί, αλλά η οργάνωση της σοφής χρήσης των κοινών ικανοτήτων που δεν θα υπόκειται πλέον στον έλεγχο του αυτόματου «αόρατου χεριού» της αγοράς – θα είναι συνειδητή κοινωνική δράση. Ο υλικός πλούτος που θα παράγεται θα κατανέμεται σύμφωνα με τις ανάγκες και όχι σύμφωνα με την «οικονομική ευρωστία». Αν εξαφανιστεί η εργασία, η αφηρημένη καθολικότητα του χρήματος και του κράτους θα εξαλειφθούν επίσης. Μία ενιαία παγκόσμια κοινωνία, δίχως να ’χει ανάγκη τα σύνορα, θα αντικαταστήσει τα ξεχωριστά έθνη – ένας κόσμος όπου καθένας και καθεμία θα μπορεί να μετακινείται ελεύθερα και να απολαμβάνει την παγκόσμια φιλοξενία.
Η κριτική στην εργασία δεν σημαίνει να συνυπάρχουμε ειρηνικά με τους συστημικούς καταναγκασμούς και να βρούμε καταφύγιο σε καμιά προστατευμένη κοινωνική θεσούλα· είναι, αντίθετα, διακήρυξη πολέμου ενάντια στην κυρίαρχη τάξη πραγμάτων. Τα συνθήματα της κοινωνικής χειραφέτησης μπορεί να είναι μόνο: Ας πάρουμε ό,τι έχουμε ανάγκη! Δεν υποκύπτουμε πια στο ζυγό της εργασίας! Δεν θα ’μαστε πια γονατισμένοι μπροστά στη δημοκρατική διαχείριση της κρίσης! Βασική προϋπόθεση είναι οι νέες μορφές κοινωνικής οργάνωσης (οι ενώσεις, τα συμβούλια) να έχουν τον έλεγχο όλων των υλικών και κοινωνικών μέσων της κοινωνικής αναπαραγωγής. Αυτή η προϋπόθεση είναι που διαφοροποιεί όσους είναι ενάντια στην εργασία από τους λομπίστες συνδικαλιστές και τους οπαδούς ενός συντηρητικού σοσιαλισμού.
Η κυριαρχία της εργασίας επιφέρει ένα σχίσμα στην προσωπικότητα των ανθρώπων. Διαχωρίζει το οικονομικό υποκείμενο από τον πολίτη, τον δουλευταρά από τον γλεντζέ, την αφηρημένη δημόσια ζωή από την αφηρημένη ιδιωτική ζωή, την κοινωνικά συγκροτημένη αρρενωπότητα από την κοινωνικά συγκροτημένη θηλυκότητα, και έρχεται αντιμέτωπη με τα απομονωμένα άτομα, με τις ιδιαίτερες ικανότητες των κοινωνικών όντων και την αίσθησή τους της κοινότητας, ως μία εξωγενής ξένη δύναμη που τους εξουσιάζει. Οι αντίπαλοι της εργασίας αγωνίζονται να ξεπεράσουν αυτήν τη σχιζοφρένεια, επιχειρώντας μία απτή επανοικειοποίηση του περιεχομένου τού κοινωνικού διά της συνειδητής και αναστοχαστικής ανθρώπινης πράξης.


Η εργασία από την ίδια της τη φύση είναι μία ανελεύθερη, απάνθρωπη και αντικοινωνική δραστηριότητα, που καθορίζεται από την ατομική ιδιοκτησία και προάγει την ατομική ιδιοκτησία. Ως εκ τούτου, η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας θα πραγματοποιηθεί μόνον όταν γίνει αντιληπτή ως κατάργηση της εργασίας.
Καρλ Μαρξ, Σχεδίασμα ενός άρθρου για το βιβλίο του Φρίντριχ Λιστ: Το εθνικό σύστημα της πολιτικής οικονομίας, 1845


17. Ένα πρόγραμμα για την κατάργηση της εργασίας που στρέφεται ενάντια στους υπέρμαχους της εργασίας


Είναι βέβαιο ότι οι αντίπαλοι της εργασίας θα κατηγορηθούν ότι δεν είναι παρά ονειροπόλοι. Η ιστορία έχει δείξει ότι μια κοινωνία που δεν βασίζεται στις αρχές της εργασίας, της καταπίεσης, του ανταγωνισμού της ελεύθερης αγοράς και της ιδιοτέλειας δεν μπορεί να λειτουργήσει, θα πουν. Εσείς, απολογητές της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων, ισχυρίζεστε πραγματικά ότι η καπιταλιστική παραγωγή εμπορευμάτων έχει οδηγήσει σε μία τουλάχιστον υποφερτή ζωή την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού; Και ονομάζετε «ομαλή λειτουργία» τον εξοστρακισμό δισεκατομμυρίων ανθρώπων, το να νιώθουν τυχεροί αν μπορούν να επιβιώσουν με σκουπίδια, εξαιτίας της ταχείας ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων; Και τι λέτε για εκείνα τα άλλα δισεκατομμύρια των ανθρώπων που ανέχονται απλώς την ταλαίπωρη ζωή τους υπό τον ζυγό της εργασίας, απομονωμένοι και ναρκωμένοι από την έκθεση στον διαρκή καταιγισμό μιας πληκτικής “διασκέδασης”, για ν’ αρρωστήσουν στο τέλος ψυχικά και σωματικά; Τι λέτε για το γεγονός ότι ο κόσμος έχει καταντήσει σήμερα μια έρημος μόνο και μόνο για να βγαίνουν περισσότερα χρήματα από τα χρήματα; Εντάξει! Έτσι “λειτουργεί” το περίφημο σύστημα της εργασίας σας. Για να ’μαστε ειλικρινείς μαζί σας, καλύτερα να μας λείπει η δόξα τέτοιων “ανδραγαθημάτων”!
Η έπαρσή σας έχει τη βάση της στην άγνοια και την ασθενή σας μνήμη. Για να δικαιολογήσετε τα τωρινά και τα μελλοντικά σας εγκλήματα στηρίζεστε στην καταστροφική κατάσταση που έχουν προξενήσει στον κόσμο τα προηγούμενά σας εγκλήματα. Σας διαφεύγει –στην πραγματικότητα, έχετε καταπνίξει κάθε ανάμνηση των γεγονότων– ότι το κράτος χρειάστηκε να διαπράξει μαζικές δολοφονίες για να διδάξει στους ανθρώπους τον ψευδή «νόμο της φύσης» μέχρι να τους γίνει δεύτερη φύση το να θεωρούν προνόμιο να προσλαμβάνονται υπό τις προσταγές του συστημικού ειδώλου που εξαντλεί τη ζωτικότητά τους για έναν παράλογο αυτοσκοπό.
Ήταν απαραίτητο να εξαλειφθούν όλοι οι θεσμοί αυτοοργάνωσης και αυτοκαθορισμού, που συγκροτούσαν τις παλιές αγροτικές κοινωνίες, προτού η ανθρωπότητα φτάσει στην ωριμότητα να εσωτερικεύσει τον κανόνα της εργασίας και του ατομισμού. Μπορεί να κάνατε πολύ επιμελή δουλειά. Δεν είμαστε υπερβολικά αισιόδοξοι. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν τα σκυλιά του Παβλόφ μπορούν να ξεφύγουν από την εκπαιδευμένη τους ύπαρξη. Μένει να φανεί εάν η παρακμή της εργασίας θα οδηγήσει σε μια θεραπεία της εργασιομανίας ή στο τέλος του πολιτισμού.
Θα μας πείτε ότι το να αντικαταστήσουμε την ατομική ιδιοκτησία και να καταργήσουμε τον κοινωνικό εξαναγκασμό της απόκτησης χρημάτων θα έχει ως αποτέλεσμα την αδράνεια και την εξάπλωση της τεμπελιάς. Ομολογείτε λοιπόν ότι ολόκληρο το “φυσικό” σας σύστημα δεν στηρίζεται παρά μόνο στη δύναμη του καταναγκασμού; Είναι αυτός ο λόγος που τρέμετε την τεμπελιά σαν θανάσιμο αμάρτημα που διαπράττεται ενάντια στο πνεύμα του ειδώλου της εργασίας; Ειλικρινά, οι αντίπαλοι της εργασίας δεν είναι ενάντια στην τεμπελιά. Θα δώσουμε προτεραιότητα στην αποκατάσταση μιας κουλτούρας της σχόλης, που αποτελούσε κάποτε το χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των κοινωνιών αλλά εξαλείφθηκε για να επιβληθεί μία αδιάκοπη παραγωγή στερημένη από κάθε νόημα και σημασία. Γι’ αυτό και οι αντίπαλοι της εργασίας δεν πρόκειται να χρονοτριβήσουν: θα αναστείλουν τη λειτουργία όλων εκείνων των κλάδων της παραγωγής που υπάρχουν μόνο και μόνο για να δουλεύει απρόσκοπτα ο μανιακός μηχανισμός του αυτοσκοπού της εμπορευματικής παραγωγής, ανεξαρτήτως των συνεπειών.
Και μη νομίζετε ότι εννοούμε μόνο την αυτοκινητοβιομηχανία, τη βιομηχανία όπλων και την πυρηνική βιομηχανία, με άλλα λόγια βιομηχανίες που είναι φανερό πως αποτελούν δημόσιο κίνδυνο. Έχουμε κατά νου επίσης ένα σωρό «πνευματικά δεκανίκια» και ανόητες φαντασμαγορίες που σχεδιάζονται για να δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας πλήρους ζωής. Και επιπλέον θα εκλείψουν τα επαγγέλματα εκείνα που εμφανίστηκαν απλώς και μόνο επειδή η πληθώρα των προϊόντων έπρεπε και πρέπει να διοχετευτεί στη στενωπό της μορφής του χρήματος και των σχέσεων της αγοράς. Ή μήπως νομίζετε πως θα έχουμε ακόμη ανάγκη από λογιστές, επιστάτες, συμβούλους μάρκετινγκ, πωλητές, εμπορικούς αντιπροσώπους και διαφημιστές, όταν τα πράγματα θα παράγονται σύμφωνα με τις ανάγκες και θα μπορεί καθένας και καθεμία να πάρει ό,τι θέλει; Γιατί να υπάρχουν εφοριακοί και αστυνομικοί, κοινωνικοί λειτουργοί και διαχειριστές των ταμείων απόρων όταν δεν θα υπάρχει ατομική ιδιοκτησία για να προστατεύσουν, ούτε φτώχεια για να τη διαχειριστούν, κι ούτε κανένας που θα πρέπει να εκπαιδευτεί στην υπακοή σε αλλοτριωμένους συστημικούς καταναγκασμούς;
Μπορούμε ήδη να ακούσουμε την κατακραυγή: Τι θα γίνουν όλες αυτές οι θέσεις εργασίας; Σωστά! Μπορείτε ελεύθερα να υπολογίσετε πόσος χρόνος από τη ζωή της ανθρωπότητας σπαταλιέται κάθε μέρα στη συσσώρευση «νεκρής εργασίας», στον έλεγχο ανθρώπων και στη λίπανση του συστημικού μηχανισμού. Ολόκληρες βιβλιοθήκες είναι φίσκα με τόμους που περιγράφουν τις τερατώδεις, καταπιεστικές και καταστροφικές ιδιότητες των πραγμάτων που παράγονται από τον κοινωνικό μηχανισμό του αυτοσκοπού. Αν απλώς σταματούσαμε να του δίνουμε σημασία, θα μπορούσαμε να αράξουμε στη λιακάδα για ώρες. Αλλά μη φοβάστε. Δεν σημαίνει ότι αν εξαφανιζόταν ο καταναγκασμός που ασκεί η εργασία, όλες οι δραστηριότητες θα έπαυαν. Είναι όμως η ποιότητα της ανθρώπινης δραστηριότητας που θα αλλάξει μόλις πάψει να υπόκειται στη σφαίρα της αφηρημένης (νευτώνιας) ροής του χρόνου, μια δραστηριότητα που, ενώ σήμερα είναι στερημένη κάθε νοήματος κι απλός αυτοσκοπός, θα μπορεί να πραγματοποιείται σε συμφωνία με μια ατομική και μεταβλητή κλίμακα χρόνου που θα αρμόζει στον τρόπο ζωής καθενός. Το ίδιο ισχύει και για την παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα, όταν οι άνθρωποι θα μπορούν μόνοι τους να αποφασίσουν πώς θα σχεδιάσουν τη διαδικασία και τα βήματα κάθε λειτουργίας χωρίς να υπόκεινται στους καταναγκασμούς της αξιοποίησης. Γιατί θα πρέπει να επιτρέψουμε στη σκαιά υποχρέωση που μας επιβάλλει ο «νόμος του ανταγωνισμού» να μας κατατρέχει; Είναι απαραίτητο να επανανακαλύψουμε τη βραδύτητα και την ηρεμία. Αυτό που δεν πρόκειται να εξαφανιστεί είναι η φροντίδα για το σπίτι και τους ανθρώπους εκείνους που έχουν γίνει «αόρατοι» στις συνθήκες της κοινωνίας της εργασίας, συγκεκριμένα όλες εκείνες οι δραστηριότητες που είχαν αποσυνδεθεί από την «πολιτική οικονομία» και είχαν ονομαστεί «γυναικείες». Ούτε η προετοιμασία ενός νόστιμου γεύματος ούτε η φροντίδα των μωρών μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Όταν μαζί με την κατάργηση της εργασίας θα διαλυθούν και οι έμφυλοι διαχωρισμοί, αυτές οι απόλυτα αναγκαίες δραστηριότητες θα εμφανιστούν υπό το φως μιας συνειδητής κοινωνικής (αναδι)οργάνωσης πέραν των έμφυλων στερεοτύπων. Ο καταπιεστικός χαρακτήρας των «αγγαρειών» θα διαλυθεί από τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν θα υπάγονται πια σε κανόνες για το τι ουσιαστικά συνιστά τη ζωή τους. Τόσο οι άντρες όσο και οι γυναίκες θα μπορούν πλέον να κάνουν τα πράγματα που απαιτούν οι περιστάσεις και οι πραγματικές ανάγκες.
Δεν έχουμε την άποψη ότι κάθε δραστηριότητα θα μετατραπεί σε καθαρή απόλαυση. Σε κάποιες αυτό θα ισχύσει και σε κάποιες όχι. Σίγουρα, θα υπάρχουν πάντοτε αναγκαιότητες. Ποιος όμως θα τις φοβάται αν δεν του απορροφούν ολόκληρη τη ζωή; Θα υπάρχουν πάντοτε πολλά που μπορούν να γίνουν με τη συμφωνία αυτού που συμμετέχει. Το να είναι κανείς δραστήριος είναι ανάγκη όσο και το να απολαμβάνει τη σχόλη. Ακόμη και η εργασία δεν κατάφερε να εξαλείψει αυτήν την ανάγκη – απλώς την εκμεταλλεύτηκε για τους δικούς της σκοπούς, απομυζώντας την σαν βαμπίρ.
Οι αντίπαλοι της εργασίας δεν είναι ούτε φανατικοί της άκριτης δραστηριοποίησης ούτε και υποστηρίζουν την παθητική τεμπελιά. Η σχόλη, η αντιμετώπιση των αναγκαιοτήτων και οι οικειοθελείς δραστηριότητες πρέπει να ισορροπούν σοφά, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές ανάγκες και τις ατομικές περιστάσεις της ζωής. Από τη στιγμή που απελευθερωθούν οι παραγωγικές δυνάμεις από τους καπιταλιστικούς καταναγκασμούς της εργασίας, θα αυξηθεί και ο διαθέσιμος χρόνος για τα άτομα. Γιατί να χάνουμε τόσο χρόνο σε τμήματα συναρμολόγησης ή γραφεία όταν διάφορες μηχανές μπορούν να κάνουν αυτή τη δουλειά; Γιατί να ξεθεώνονται στη δουλειά εκατοντάδες άνθρωποι όταν λίγες μόνο θεριστικές μηχανές μπορούν να πετύχουν το ίδιο αποτέλεσμα; Γιατί να απασχολούμε το μυαλό μας με ανιαρές επαναλήψεις όταν τα κομπιούτερ μπορούν να τα καταφέρουν εύκολα;
Μπορούμε όμως να οικειοποιηθούμε μονάχα το κατώτερο μέρος της τεχνολογίας στην καπιταλιστική του μορφή. Το μεγαλύτερο μέρος του τεχνολογικού εξοπλισμού θα πρέπει να μετασχηματιστεί αφού έχει κατασκευαστεί σύμφωνα με τα περιορισμένα κριτήρια της αφηρημένης κερδοφορίας. Από την άλλη πλευρά, για τον ίδιο λόγο, η σύλληψη πολλών τεχνολογικών επιτευγμάτων δεν έφτασε ποτέ στην υλοποίησή της. Παρ’ ότι η παραγωγή ηλιακής ενέργειας μπορεί να είναι αποκεντρωμένη, η κοινωνία της εργασίας βασίζεται σε συγκεντρωτικές μεγάλης κλίμακας ενεργειακές μονάδες θέτοντας σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή. Από πολύ παλιά είναι γνωστές διάφορες φιλικές προς το περιβάλλον μέθοδοι καλλιέργειας, όμως ο υπολογισμός του αφηρημένου κέρδους προτιμά να ρίχνει χιλιάδες τοξικές ουσίες στο νερό, να καταστρέφει το εύφορο έδαφος και να μολύνει τον αέρα. Απλώς και μόνο για λόγους «οικονομίας και διαχείρισης», κατασκευαστικά υλικά και τρόφιμα κάνουν το γύρο του κόσμου ενώ τα περισσότερα πράγματα θα μπορούσαν να παράγονται τοπικά και να διανέμονται σε μικρές αποστάσεις. Σε μεγάλο βαθμό, η καπιταλιστική τεχνολογία είναι τόσο παράλογη και περιττή όσο και η δαπάνη ανθρώπινης ενέργειας που συνεπάγεται η βιομηχανική διαδικασία.
Δεν σας λέμε τίποτα καινούριο. Τα γνωρίζετε όλα αυτά πολύ καλά. Κι όμως, δεν θα βγάλετε ποτέ τα αντίστοιχα λογικά συμπεράσματα κι ούτε θα πράξετε ανάλογα. Αρνείστε να αποφασίσετε συνειδητά πώς να χρησιμοποιήσετε με συνετό τρόπο τα μέσα παραγωγής, μεταφορών και επικοινωνιών, και ποιες επιλογές θα έπρεπε να αποκλειστούν διότι είναι καταστροφικές ή απλώς άχρηστες.
Όσο πιο πυρετωδώς επαναλαμβάνετε το “ποίημα” περί «ελευθερίας και δημοκρατίας», τόσο πιο σκληρά αρνείστε οποιαδήποτε κοινωνική ελευθερία επιλογής σε σχέση με ουσιαστικά ζητήματα, αφού επιθυμία σας είναι να συνεχίσετε να υπακούετε το κυρίαρχο πτώμα της εργασίας και τους πλαστούς του «νόμους της φύσης».


Αλλά συνάγεται από τις αναλύσεις των πολιτικών οικονομολόγων, παρόλο που οι ίδιοι δεν έχουν επίγνωση του γεγονότος, ότι η εργασία η ίδια –όχι μόνο κάτω από τις παρούσες συνθήκες, αλλά γενικά στο βαθμό που ο σκοπός της περιορίζεται στην αύξηση του πλούτου– είναι βλαβερή και καταστρεπτική.
Καρλ Μαρξ, Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα, 1844 (8)


(8) Μετάφραση Μπάμπης Γραμμένος, Γλάρος, Αθήνα 1975, σ. 52. (Σ.τ.μ.)


18. Ο αγώνας ενάντια στην εργασία είναι αντι-πολιτική


Η κατάργηση της εργασίας δεν είναι καμιά νεφελώδης ουτοπία. Η παγκόσμια κοινωνία δεν μπορεί να επιβιώσει στην παρούσα της μορφή περισσότερα από 50 ή 100 χρόνια. Το γεγονός, πάντως, ότι οι αντίπαλοι της εργασίας έχουν να αναμετρηθούν με το κλινικά νεκρό είδωλο της εργασίας δεν κάνει το έργο τους ευκολότερο. Όσο βαθαίνει η κρίση της κοινωνίας της εργασίας και αποτυγχάνουν οι ρεφορμιστικές προσπάθειες “επιδιόρθωσης”, τόσο διευρύνεται το χάσμα μεταξύ των απομονωμένων και αβοήθητων μονάδων που έχει δημιουργήσει η καπιταλιστική κοινωνία και της δυνητικής συγκρότησης ενός κινήματος που μπορεί να επανοικειοποιηθεί τις κοινωνικά δημιουργημένες ανθρώπινες ικανότητες. Ο ταχύς εκφυλισμός των κοινωνικών σχέσεων σε ολόκληρο τον πλανήτη αποδεικνύει ότι οι παλιές αντιλήψεις και τα αισθήματα σχετικά με την εργασία και τον ανταγωνισμό παραμένουν ακλόνητα και μάλιστα φτάνουν σε ολοένα χαμηλότερα επίπεδα. Βαθμιαία, ο απο-πολιτισμός φαίνεται να είναι η “φυσική” πορεία της κρίσης παρά τη γενική δυσθυμία και ανησυχία.
Ακριβώς εξαιτίας αυτών των ζοφερών προοπτικών, θα ήταν ολέθριο να αποφύγουμε την έμπρακτη κριτική στην εργασία μέσω ενός περιεκτικού προγράμματος που θα περιλαμβάνει ολόκληρη την κοινωνία, και να περιοριστούμε στα απομεινάρια μιας άδειας ζωής στα ερείπια της κοινωνίας της εργασίας. Η κριτική στην εργασία θα έχει πιθανότητες επιτυχίας μόνο αν πάει ενάντια στο ρεύμα της αποκοινωνικοποίησης, αντί να παρασυρθεί από αυτό. Η υπεράσπιση, όμως, των αρχών του πολιτισμού δεν μπορεί να γίνει με την άσκηση δημοκρατικής πολιτικής, αλλά μόνο αν αγωνιστούμε εναντίον της.
Όσοι στοχεύουν στη χειραφετητική επανοικειοποίηση και το μετασχηματισμό ολόκληρου του κοινωνικού οικοδομήματος, δεν μπορούν να παραβλέψουν την εξουσία εκείνη που μέχρι στιγμής έχει οργανώσει τις επικρατούσες συνθήκες. Είναι αδύνατον να αντισταθούμε στην εκμετάλλευση των συνολικών κοινωνικών ικανοτήτων δίχως να συγκρουστούμε με το κράτος. Το κράτος δεν ελέγχει απλώς το πενήντα περίπου τοις εκατό του κοινωνικού πλούτου, αλλά διασφαλίζει επίσης ότι όλες οι κοινωνικές ικανότητες θα υπόκεινται αναγκαστικά στις προσταγές της αξιοποίησης. Είναι αλήθεια ότι οι αντίπαλοι της εργασίας δεν μπορούν να αγνοήσουν το κράτος και την πολιτική. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι οι αντίπαλοι της εργασίας δεν μπορούν να επιτύχουν αν υποστηρίζουν το κράτος.
Εάν το τέλος της εργασίας συνεπάγεται το τέλος της πολιτικής, ένα πολιτικό κίνημα για την κατάργηση της εργασίας αποτελεί αντίφαση εν τοις όροις. Οι αντίπαλοι της εργασίας εγείρουν αιτήματα προς το κράτος, αλλά δεν σχηματίζουν (και ούτε πρόκειται να σχηματίσουν ποτέ) κάποιο πολιτικό κόμμα. Το όλο ζητούμενο της πολιτικής είναι η κατάληψη της εξουσίας (η ανάληψη της «διακυβέρνησης») και η συνέχιση της κοινωνίας της εργασίας. Γι’ αυτό και οι αντίπαλοι της εργασίας δεν θέλουν να καταλάβουν τα κέντρα ελέγχου της εξουσίας, αλλά θέλουν να τα θέσουν εκτός λειτουργίας. Πολιτική μας είναι η «αντι-πολιτική».
Το κράτος και η πολιτική της σύγχρονης εποχής και το καταναγκαστικό σύστημα της εργασίας είναι αδιαχώριστα συνυφασμένα και πρέπει να εξαφανιστούν μαζί. Η ανοησία περί αναγέννησης της πολιτικής είναι απλώς μια προσπάθεια να στραφεί η κριτική ανάλυση της οικονομικής τρομοκρατίας προς τον δεξιό δρόμο της θετικιστικής νομοταγούς διαμαρτυρίας. Όμως, η αυτοοργάνωση και ο αυτοκαθορισμός είναι ακριβώς το αντίθετο του κράτους και της πολιτικής. Δεν είναι δυνατόν να αποκτήσουμε κοινωνικοοικονομική και πολιτιστική ελευθερία χρησιμοποιώντας τους πλάγιους τρόπους της πολιτικής, τις επίσημες οδούς κι άλλες λανθασμένες μεθόδους αυτού του είδους· χρειάζεται να συγκροτήσουμε μία αντι-κοινωνία. Ελευθερία δεν σημαίνει να είμαστε η ανθρώπινη πρώτη ύλη των αγορών, ούτε τα κουρντισμένα πιόνια της κρατικής διαχείρισης. Ελευθερία σημαίνει οι άνθρωποι να οργανώνουν μόνοι τους τις κοινωνικές τους σχέσεις χωρίς την παρέμβαση και τη μεσολάβηση αλλότριων μηχανισμών.
Σύμφωνα με αυτό το πνεύμα, οι αντίπαλοι της εργασίας θέλουν να δημιουργήσουν νέες μορφές κοινωνικού κινήματος και να ορθώσουν τα προγεφυρώματα για μία αναπαραγωγή της ζωής πέραν της εργασίας. Το ζήτημα τώρα είναι να συνδυάσουμε την πρακτική της αντι-κοινωνίας με μία επιθετική άρνηση της εργασίας.
Ας μας αποκαλέσει η κυρίαρχη εξουσία τρελούς γιατί αναλαμβάνουμε τον κίνδυνο της ρήξης με το ανορθολογικό καταναγκαστικό τους σύστημα! Δεν έχουμε τίποτε να χάσουμε, παρά μόνο την προοπτική μιας καταστροφής προς την οποία κατευθύνεται σήμερα η ανθρωπότητα με τα διευθυντικά στελέχη της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων στο τιμόνι. Έχουμε να κερδίσουμε έναν κόσμο πέραν της εργασίας.


Προλετάριοι όλων των χωρών, τέρμα η δουλειά!




πηγή: https://marxistreloaded.wordpress.com/2012/01/13/manifesto-against-labor/

The post Μανιφέστο Ενάντια στην Εργασία [Ομάδα Krisis] appeared first on Void Network.