“What’s happening around you / is no longer your business”. Like the geography of a country that you must leave behind forever. Yet how does it still affect you? Precisely now that it is no longer your business, now that everything seems over, everything and every place now appears in its truest guise, somehow they all touch you even more intimately—just as they are: splendor and poverty.

Philosophy, a dead language. “The language of poets is always a dead language…it is a strange thing to admit: a dead language that one uses to provide greater life to thought.” Perhaps not a dead language, but a dialect. That philosophy and poetry speak in a language that is less than language is the measure of their rank, of their special vitality. To weigh and judge the world by measuring it against a dialect, a dead language that nevertheless pours forth anew, in which not even a comma can be changed. Keep speaking this dialect, even now that the house is on fire.

Which house is on fire? The country where you live, or Europe, or the entire world? Perhaps the houses and cities already burned down in some enormous fire—who knows how long ago—that we pretended not to notice. Of most of them all that remains are pieces of walls, a fresco, a patch of roof, names, so many names, already gnawed upon by flames. Nevertheless we carefully cover it all over with whitewash and falsified words, so that it looks intact. We live in houses and cities incinerated from one end to another as if they were still standing upright; people pretend to live in them and stroll in masks through ruins as if they were still in the familiar neighborhoods of a bygone era.

Today the flame has changed its form and nature, it has become digital, invisible and cold—but precisely for this very reason it is even closer still and surrounds us at every moment.

That a civilization—a barbarism—can sink, never to rise again, is nothing new. Historians are accustomed to identifying and dating caesuras and shipwrecks. But how can we bear witness to a world that is falling into ruin with eyes blindfolded and face covered, a republic collapsing with neither lucidity nor pride, but in abjection and fear? The blindness is all the more desperate since the shipwrecked claim to be governing their own shipwreck, they swear that everything can be controlled technically, that there is no need for either a new god or a new sky, only prohibitions, experts and doctors. Panic and villainy.

What would a God be to whom neither prayers nor sacrifices were addressed? And what would a law be that knew neither command nor enforcement? What is a word that has neither meaning nor command, but is truly held in the beginning—indeed, before the beginning?

A culture that feels it is at its end, that it has no life left, attempts to govern its decay in the only way it knows how, through a permanent state of exception. The total mobilization in which Jünger saw the essential character of our time should be understood from this perspective. People must be mobilized, they must feel themselves in a state of emergency at every moment, regulated down to the last detail by those who maintain the power to declare such an emergency. But whereas in the past mobilization sought to gather people together, today it aims to isolate them, to distance them from one another.

How long has the house been burning? How long since it burned down? Certainly a century ago, between 1914 and 1918, something happened in Europe that poured flames and madness upon everything that once seemed to remain intact and alive; then thirty years later, the flames again spread everywhere, and ever since have continued to burn without pause, submerged, barely visible beneath the cinders. But perhaps the fires began much earlier, when humanity’s blind impulse towards salvation and progress united with the power of the flame and machines. All of this is well known and does not bear repeating. Instead, we ought to ask ourselves how we could continue to live and think while everything burned, what was it that somehow still remained intact in the center of the fire, or at its edges. How have we been able to breathe through the flames, what have we lost, and to what wreckage—what pretensions—have we clung? Now that there are no longer flames but only numbers, figures and lies, no doubt we are weaker and more alone; but we also now find ourselves without any possible compromise, lucid as never before.

If it is true that the fundamental architectural problem becomes visible only in the house ravaged by fire, then you can now see what is at stake in the history of the West, what it has tried so hard to grasp, and why it could not help but fail.

It is as if power sought at all costs to seize hold of the bare life it produces, and yet, no matter how hard it tries to appropriate and control it by means of every available apparatus—no longer simply those of policing but also those of medicine and technology—this life always escapes its grasp, because it is by definition ungraspable. To govern bare life is the madness of our time. People reduced to their pure biological existence are no longer human; instead, the governance of people and of things coincides.

The other house, the one I can never inhabit, but which is my true home; the other life, the one I did not live while I thought I was living it; the other language, the one I spelled out syllable by syllable without ever managing to speak in it—all so much my own that I can never have them…

When thought and language are divided, we believe that we can speak while forgetting we are speaking. Poetry and philosophy, when they speak, do not forget that they are speaking, they remember language. If we remember language, if we do not forget that we can speak, then we become more free, we are not bound to things and rules. Language is not a tool, it is our face, the openness in which we are.

The face is the most human of things. Humans have faces and not simply muzzles or snouts because they dwell in the open, because through their faces they expose themselves and communicate. This is why the face is the site of politics. Our unpolitical era does not want to see its own face, it keeps it at a distance, masks and covers it. There must no longer be faces, only numbers and figures. Even the tyrant is faceless.

To feel alive: to be affected by one’s own sensibility, to be delicately consigned to one’s own gesture without being able either to assume nor evade it. To feel myself living makes life possible for me, even if I were locked in a cage. And nothing is as real as this possibility.

In the coming years there will be only monks and delinquents. And yet it is impossible to simply step aside, to believe that one can escape the rubble of the world that has crumbled all around us. Because the collapse affects and addresses us, because we too are rubble. And we must learn how to use the rubble correctly, carefully, without being noticed.

Aging: “to grow only in roots, and no longer in branches.” To put down roots, but no longer flowers or leaves. Or, rather, like a butterfly floating drunkenly over what it has experienced. There are still branches and flowers in the past. And you can still make honey out of them.

The face is with God, but the bones are atheist. Outside, everything pushes us towards God; inside, the obstinate, mocking atheism of the skeleton.

That body and soul are indissolubly linked—this is spiritual. The spirit is not a third instance between the soul and the body: it is simply their helpless, wonderful coincidence. Biological life is an abstraction, and it is this very abstraction that we claim to govern and cure.

Alone, there can be no salvation for us: there is salvation because there are others. And this is not for any moral reason, because I should act for their well-being. Only because I am not alone is there salvation: I can only save myself as one among many, as another among others. Alone—and this is the special truth of solitude—I do not need salvation; I am, by definition, unsaveable. Salvation is the dimension that opens up because I am not alone, because there is plurality and multitude. God, incarnate, ceased to be unique, and became one man among many. For this reason, Christianity has had to bind itself to history and follow its destiny to the end; and when history, as happens today, fades away and decays, Christianity also nears its final days. Its incurable contradiction is that it tried, in and through history, to find salvation beyond history, and when this comes to a close the ground falls away beneath its feet. The Church was, in truth, not in solidarity with salvation but with the history of salvation, and since it sought ‘salvation’ [salvezza] through history it could only end up with ‘health’ [salute]. And when the time came, the Church did not hesitate to sacrifice salvation for health.

It is now necessary to tear salvation away from its historical context and discover a non-historical plurality, plurality as an exit route from history itself.

To leave behind a place or situation without entering other territories, to leave behind an identity and a name without adopting other ones.

We can only regress towards the present, whereas we move straightforward inthe past. What we call the past is merely our long regression towards the present. Separating us from our past is power’s first resort.

What frees us of burden is breath. In breath, we are weightless; we are propelled as if in flying without the pull of gravity.

We will have to learn to judge all over again, but with a judgment that neither punishes nor rewards, neither absolves nor condemns. An act without ends, that strips existence from ends, necessarily unjust and false. Only an interruption, an instant poised between time and eternity—in which the image of a life without ends or plans flashes up, without name or memory—and which for this reason saves, not in eternity, but in a “kind of eternity.” A judgment without pre-established criteria, and yet precisely for this reason a political judgment, because it restores life to its naturalness.

To feel and to have feelings, sensation and self-affection, are contemporaries. In every sensation there is a feeling of feeling, in every feeling of oneself there is a feeling of the other, a friendship and a face.

Reality is the veil through which we perceive the possible, what we can and cannot do.

It is not easy to tell which of our childhood desires have been fulfilled. And, above all, whether the part of the fulfilled that now borders on the unfulfilled is enough to convince us to go on living. Fear of death arises when the unfulfilled part of our desires swells beyond measure.

“Buffalos and horses have four hoofs: that’s what I call Heaven. To halter the horses, to pierce the buffalo’s nostrils: that’s what I call human. That is why I say: take care that the human does not destroy Heaven within you, take care that the intentional does not destroy the celestial.”

In the burning house, language remains. Not language, but the immemorial, weak and prehistoric forces that watch over it and remember it: philosophy and poetry. What do they watch over, what do they remember of language? Not this or that meaningful proposition, nor this or that article of faith or bad faith. Rather, the very fact that there is language, that without a name we are open within the name, and that in this openness, in a gesture, in a face, we are unknowable and exposed.

Poetry, the word, is the only thing left to us from that time when we did not yet know how to speak, a dark song within language, a dialectic or idiom that we cannot fully understand, but to which we cannot help but listen—even if the house burns, even if in their scorched language people continue to speak nonsense.

But is there a language of philosophy, just as there is a language of poetry? Like poetry, philosophy dwells entirely within language and only in its mode of dwelling does it distinguish itself from poetry. Two tensions in the field of language, which intersect at one point only to then tirelessly separate again. Anyone who speaks truthfully, clearly, draws themselves into this tension, and inhabits it.

Whoever notices that the house is burning can be tempted to look upon their unnoticing peers with disdain and contempt. And yet are these unseeing and unthinking people not the lemurs who you will have to see and account for on the last day? That we realize the house is burning does not elevate us above others: on the contrary, it is with them that you will have to share one last glance as the flames close in. What can you say to justify your claims of conscience to these people who are so unaware that they seem almost innocent?

In the burning house you continue doing what you did before—but you cannot help but see what the flames are showing you so nakedly. Something has changed, not in what you do, but in the way in which you release it into the world. Poetry written in a burning house is more just and true because no one will hear it, because nothing ensures that it will escape the flames. But if, by chance, it were to find a reader, they would still not escape that which calls to them from the helpless, inexplicable, submerged din. 

The truth can only be spoken by those who stand no chance of being heard, only by those who speak from within a house that is being relentlessly consumed by flames.

Today humankind is disappearing, like a face drawn in the sand and washed away by the waves. But what is taking its place no longer has a world; it is merely a bare and muted life without history, at the mercy of the computations of power and science. Perhaps, however, it is only by beginning from this wreckage that something else can appear, whether slowly or abruptly—certainly not a god, but not another man either—a new animal perhaps, a soul that lives in some other way…

October 5th, 2020 

Translated by Richard Braude  

Special thanks to Giorgio Agamben for his permission to publish this translation

_____

source: ILL WILL EDITIONS

The post When the House is on Fire- Giorgio Agamben appeared first on Void Network.

Η παρούσα μετάφραση βασίστηκε στην αγγλική μετάφραση του κειμένου από τον Richard Braude https://illwilleditions.com/when-the-house-is-on-fire/ με παράλληλη χρήση του ιταλικού πρωτοτύπου και εδώ αναδημοσιεύεται από το εξαιρετικό site iPressa όπου το κείμενο δημοσιεύεται και με μια εισαγωγή του μεταφραστή.

Μετάφραση:

Παναγιώτης Τριτσιμπίδας, Δανάη Θεοδωράκη

Στη σειρά των δεκαπέντε κειμένων που συνέγραψε ο Αγκάμπεν κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας, επιχείρησε να στοχαστεί κριτικά ορισμένες όψεις της διαχείρισής της (κρατικής, ιατρικής, θρησκευτικής, εκπαιδευτικής), κι όχι να αμφισβητήσει την ύπαρξη ή τη θνησιμότητα του ιού, όπως πολλοί βιαστικά τον κατηγόρησαν. Το ζήτημα που έθεσε, ίσως κάποιες φορές με πιο εύστοχο κι άλλες με πιο άστοχο τρόπο, αφορά το τι είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο για να διαφυλάξουμε τη ζωή μας ως βιολογικό γεγονός, τι περιθώρια αξιοποίησης αφήνει αυτό στους κυβερνώντες, και τι συνεπάγεται για το που βαδίζουμε πολιτικά και ηθικά και το πώς αντιλαμβανόμαστε εντέλει αυτό που ονομάζουμε ζωή ή υγεία. Είναι άραγε η παράταση του θανάτου —διότι περί αυτού πρόκειται εφόσον βιολογική σωτηρία δεν υφίσταται— η αξία που πρέπει αυτονόητα να ιεραρχούμε πάνω από κάθε άλλη δίχως κανένα περιθώριο συζήτησης; Είναι μόνο η οικονομία που δικαιούται να θέτει όρια ή αντισταθμίσματα σε αυτήν την απαίτηση; Επίσης, έχει κάποια ιστορία αυτή η απαίτηση και η σχέση της με την εν λόγω «οικονομία»;

Ένας άλλος στοχαστής —χάριν του οποίου επίσης στήθηκαν δικαστήρια πρόσφατα στη χώρα μας με αφορμή ένα βιβλίο που τον κατήγγειλε ως απατεώνα— έδωσε στην απαίτηση αυτή το όνομα «βιοπολιτική» και την όρισε ως «το κατώφλι της νεωτερικότητας» που διασφαλίζει «την προσαρμογή της συσσώρευσης των ανθρώπων στη συσσώρευση του κεφαλαίου». Το γεγονός ότι αντιμετωπίζουμε την τρέχουσα επιδημία ως μια απειλή για τη «δημόσια υγεία» από την οποία οφείλουν να μας σώσουν οι κρατικές αρχές συνεπικουρούμενες από την τεχνοεπιστημονική γνώση και τους θεσμούς της ιατρικής, δηλαδή ως έναν εχθρό που πρέπει να πολεμήσουμε και όχι σαν τον χάρο τον ίδιο, τον θάνατο που έρχεται εν είδει θείας τιμωρίας ή θείας πρόνοιας να πάρει όσους πάρει και να αφήσει όσους αφήσει, μαρτυρά ότι η βιοπολιτική δεν είναι μόνο ένα εργαλείο που το κράτος —καλώς ή κακώς— χρησιμοποιεί σε καιρούς κρίσης, αλλά συνιστά κεντρικό και διαρκές γνώρισμα της ίδιας μας της εποχής, είναι το διανοητικό πλαίσιο, το ιστορικό a priori, πάνω στο οποίο βασίζεται και ασκείται η πολιτική εδώ και κάμποσο καιρό. Κατά τον Φουκώ, πρόκειται για μια λογική και τεχνική του κυβερνάν που εμφανίζεται τον 19ο αιώνα έχοντας «την κοινωνία» ως κύριο σημείο αναφοράς της και την «υπεράσπιση» της ζωής της ως βασικό αντικείμενο της δράσης της. Έτσι, η βιοπολιτική γίνεται ο χώρος όπου αναπτύσσεται και τελειοποιείται το σύστημα διακυβέρνησης-εξουσίας, αλλά επίσης και το πεδίο εντός του οποίου διαδραματίζεται ο πολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ εναλλακτικών, διορθωτικών έως και επαναστατικών, επιλογών, και λαμβάνει χώρα η «συναλλαγή» —το παζάρι— μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων.

Το μεγάλο έγκλημα που εδώ και καιρό διαπράττει ο Αγκάμπεν είναι ότι επιλέγει να θέσει υπό συζήτηση και μάλιστα υπό αίρεση αυτό το πλαίσιο. Αυτό που άλλαξε με τις δημόσιες παρεμβάσεις του κατά το «πρώτο κύμα» είναι ότι επανέλαβε αυτή τη χειρονομία σε καιρούς φόβου και καθολικής συναίνεσης στον τρόπο διαχείρισης της πανδημίας, με αποτέλεσμα να ενισχύσει το social —και political— distancing προς το πρόσωπό του. Η ανάλυση που καταθέτει σε αυτό το πρώτο κείμενο του δεύτερου κύματος έχει μια πιο αφηρημένη αλλά και συνολική προοπτική, συνάμα προσωπική και συλλογική, που σαφώς δεν καλύπτει όλες τις καίριες πτυχές της πανδημίας, καθώς πλέον δεν αναφέρεται καν ρητά σε αυτή, αλλά σε ένα σπίτι που καίγεται, το οποίο χωροχρονικά εκτείνεται πολύ πιο πέρα από τα όρια της οικίας μας και της περιόδου που μένουμε(;) σπίτι. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να απέχουμε για λίγο από την προσφιλή πρακτική να διαβάζουμε τα κείμενα με τη ματιά του εισαγγελέα που αναζητά εντός τους στοιχεία —ακόμα και χαρακτηρολογικά— για να στηρίξει κατηγορητήρια ή απαλλακτικά βουλεύματα (να ο αρνητής του κορωνοϊού, να ο radical thinker!), και ας συναντήσουμε σε αυτό σκέψεις, αισθήσεις και επιχειρήματα στα οποία μπορούμε να βυθιστούμε ή να αντιπαρατεθούμε ως σκεπτόμενοι/ες αναγνώστες/ριες. (Π.Τ.)

Όταν το σπίτι καίγεται- Giorgio Agamben

«Ό,τι και να κάνω δεν έχει κανένα νόημα αν το σπίτι καίγεται». Ωστόσο, ακόμα και όσο καίγεται το σπίτι είναι απαραίτητο να συνεχίσουμε όπως πριν, να τα κάνουμε όλα με την ίδια φροντίδα και ακρίβεια, αν όχι μεγαλύτερη, ακόμα και αν κανείς δεν το προσέχει. Μπορεί η ζωή να εξαφανιστεί από το πρόσωπο της γης, μπορεί καλώς ή κακώς να χαθεί κάθε ανάμνηση από όσα έχουν συμβεί. Αλλά εσύ συνεχίζεις όπως πριν, είναι πλέον πολύ αργά για να αλλάξεις, δεν υπάρχει πλέον χρόνος.

«Ό,τι συμβαίνει γύρω σου, δεν πρέπει πλέον να σε απασχολεί». Όπως η γεωγραφία μιας χώρας που πρέπει να αφήσεις για πάντα πίσω σου. Όμως με ποιο τρόπο σε επηρεάζει ακόμα; Ακριβώς από τη στιγμή που πλέον δεν σε απασχολεί, τώρα που όλα μοιάζουν να έχουν τελειώσει, όλα τα πράγματα και οι τόποι εμφανίζονται με το πιο αληθινό τους περίβλημα, σε αγγίζουν ακόμα πιο βαθιά —έτσι όπως είναι: μεγαλείο και ένδεια.

Φιλοσοφία, νεκρή γλώσσα. «Η γλώσσα των ποιητών είναι πάντα μια νεκρή γλώσσα… παράξενο να το λες: Μια νεκρή γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να κάνουμε τη σκέψη πιο ζωντανή». Ίσως όχι μια νεκρή γλώσσα, αλλά μια διάλεκτος. Το ότι η φιλοσοφία και η ποίηση μιλάνε μια γλώσσα που είναι κάτι λιγότερο από γλώσσα είναι ένδειξη της τάξης τους, της ιδιαίτερης ζωτικότητάς τους. Ζυγίζουν, κρίνουν τον κόσμο με μέτρο μια διάλεκτο, μια νεκρή γλώσσα η οποία όμως ρέει και δεν μπορείς να της αλλάξεις ούτε κόμμα. Συνέχισε να μιλάς αυτή τη διάλεκτο, ακόμα και τώρα που το σπίτι καίγεται.

Ποιο σπίτι καίγεται; Η χώρα που ζεις, η Ευρώπη, ο κόσμος ολόκληρος; Μπορεί τα σπίτια και οι πόλεις ήδη να κάηκαν από μια τεράστια πυρκαγιά —ποιος ξέρει πόσο καιρός έχει περάσει— την οποία κάναμε πως δεν είδαμε. Δεν έμειναν παρά κάποιοι τοίχοι, μια τοιχογραφία, ένα τμήμα οροφής, και ονόματα, πολλά ονόματα, που τα δάγκωσαν οι φλόγες. Ωστόσο, εμείς τα καλύπτουμε όλα αυτά πολύ προσεκτικά με λευκό σοβά και απατηλές λέξεις, για να φαίνονται άθικτα. Μένουμε σε σπίτια, σε πόλεις που κάηκαν ολοσχερώς προσποιούμενοι πως στέκονται ακόμα όρθια. Οι άνθρωποι ζουν και περπατάνε δίπλα στα συντρίμμια με τις μάσκες τους σαν να βρίσκονται στις γειτονιές που γνώριζαν παλιά.

Τώρα η φλόγα έχει αλλάξει μορφή και φύση, έχει γίνει ψηφιακή, αόρατη και ψυχρή —και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι πλέον ακόμα πιο κοντά μας και μας περικυκλώνει κάθε στιγμή.

Το ότι ένας πολιτισμός —μια βαρβαρότητα— μπορεί να βυθιστεί και να μη ξαναβγεί ποτέ στην επιφάνεια, δεν είναι κάτι καινούριο. Οι ιστορικοί είναι συνηθισμένοι να καταγράφουν και να χρονολογούν τομές και ναυάγια. Αλλά τι μαρτυρία να καταθέσουμε για έναν κόσμο που οδεύει προς την καταστροφή με τα μάτια δεμένα και το πρόσωπο καλυμμένο, μια πολιτεία που καταρρέει χωρίς ίχνος διαύγειας ή περηφάνιας, βυθισμένη στην αθλιότητα και τον φόβο; Η τύφλωση γίνεται ακόμα πιο απελπιστική από τη στιγμή που οι ναυαγοί προσποιούνται ότι κυβερνούν το ίδιο τους το ναυάγιο, ορκίζονται πως ακόμα μπορούν όλα να τεθούν υπό έλεγχο μέσω της τεχνικής, πως δεν χρειάζεται ούτε ένας νέος θεός ούτε ένας νέος ουρανός, παρά μόνο απαγορεύσεις, ειδικοί και γιατροί. Πανικός και απατεωνιά.

Τι θα ήταν ένας Θεός στον οποίο δεν θα απευθύναμε ούτε προσευχές ούτε θυσίες; Και τι θα ήταν ένας νόμος που δεν θα γνώριζε ούτε προσταγή ούτε εφαρμογή; Και τι θα ήταν μια λέξη που ούτε θα σήμαινε ούτε θα πρόσταζε κάτι, αλλά θα μπορούσε να σταθεί αληθινά στην αρχή —ακόμα και πριν από αυτή;

Ένας πολιτισμός που αισθάνεται ότι βρίσκεται στο τέλος του, ότι δεν έχει άλλη ζωή, προσπαθεί να κυβερνήσει την κατάρρευσή του με τον μόνο τρόπο που μπορεί, με μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Από αυτή την οπτική πρέπει να ιδωθεί η ολική κινητοποίηση στην οποία ο Γιούνγκερ [Ernst Jünger] εντόπισε το ουσιώδες χαρακτηριστικό της εποχής μας. Οι άνθρωποι πρέπει να είναι κινητοποιημένοι, να αισθάνονται κάθε στιγμή πως βρίσκονται σε μια επείγουσα κατάσταση, την οποία ρυθμίζουν μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια εκείνοι που έχουν την εξουσία να την αποφασίζουν. Αλλά ενώ στο παρελθόν η κινητοποίηση είχε ως στόχο να φέρει κοντά στους ανθρώπους, σήμερα στοχεύει να τους απομονώσει, να απομακρύνει τον έναν από τον άλλο.

Εδώ και πόσο καιρό καίγεται το σπίτι; Πόσο καιρός πέρασε από τότε που κάηκε; Το σίγουρο είναι ότι έναν αιώνα πριν, μεταξύ του 1914 και του 1918, στην Ευρώπη συνέβη κάτι που έριξε στις φλόγες και την τρέλα καθετί που έμοιαζε να στέκει ακόμα όρθιο και ζωντανό. Τριάντα χρόνια αργότερα, η φωτιά κάλυψε τα πάντα και έκτοτε σιγοκαίει χωρίς σταματημό, μόλις που φαίνεται κάτω από τις στάχτες. Ίσως όμως η πυρκαγιά να ξεκίνησε πολύ νωρίτερα, όταν η τυφλή ενόρμηση της ανθρωπότητας για σωτηρία και πρόοδο συναντήθηκε με τη δύναμη της φωτιάς και των μηχανών. Όλα αυτά είναι γνωστά και δεν χρειάζεται να τα επαναλαμβάνουμε. Το μόνο ερώτημα είναι πώς μπορέσαμε να συνεχίσουμε να ζούμε και να σκεφτόμαστε, όσο οι φλόγες κάλυπταν τα πάντα γύρω μας, τι ήταν αυτό που παρέμεινε ανέπαφο στο κέντρο της φωτιάς ή στις άκρες της. Πώς καταφέραμε να συνεχίσουμε να αναπνέουμε μέσα στις φλόγες, τι ήταν αυτό που χάσαμε και από ποια ερείπια —ή ποιες απάτες— κρατηθήκαμε; Τώρα που δεν υπάρχουν πια φλόγες αλλά μόνο νούμερα, στοιχεία και ψέματα, είμαστε σίγουρα πιο αδύναμοι και μόνοι, αλλά χωρίς τη δυνατότητα κάποιου συμβιβασμού, είμαστε τουλάχιστον πιο διαυγείς από ποτέ.

Το κεντρικό αρχιτεκτονικό πρόβλημα γίνεται ορατό μόνο όταν το σπίτι παίρνει φωτιά, και γι’ αυτό μπορείς τώρα να δεις τι διακυβεύεται στην ιστορία της Δύσης, τι προσπάθησε με κάθε κόστος να αδράξει και γιατί δεν μπορούσε παρά να αποτύχει.

Είναι σαν να θέλησε η εξουσία να συλλάβει με κάθε κόστος τη γυμνή ζωή που παράγει, αλλά όσο και να προσπάθησε να την ιδιοποιηθεί και να την ελέγξει επιστρατεύοντας κάθε λογής μηχανισμούς —πλέον όχι μόνο εκείνους της αστυνόμευσης, αλλά και της ιατρικής και της τεχνολογίας— η ζωή πάντα της διέφευγε, διότι είναι εξ ορισμού ασύλληπτη. Η διακυβέρνηση της γυμνής ζωής είναι η τρέλα του καιρού μας. Όταν οι άνθρωποι ανάγονται στην καθαρά βιολογική τους ύπαρξη, δεν έχουν πλέον κάτι το ανθρώπινο, και έτσι η διακυβέρνηση των ανθρώπων συμπίπτει με τη διαχείριση των πραγμάτων.

Το άλλο σπίτι, αυτό που δεν θα μπορέσω ποτέ να κατοικήσω παρότι είναι το πραγματικό μου σπίτι· η άλλη ζωή, αυτή που ποτέ δεν έζησα ενώ πίστευα ότι τη ζούσα· η άλλη γλώσσα, αυτή που συλλάβισα χωρίς ποτέ να μπορέσω να μιλήσω —όλα αυτά είναι τόσο δικά μου που δεν μπόρεσα ποτέ να τα έχω.

Όταν σκέψη και γλώσσα χωρίζονται, πιστεύουμε πως μπορούμε να μιλάμε έχοντας ξεχάσει ότι μιλάμε. Η ποίηση και η φιλοσοφία, όταν μιλούν, δεν ξεχνούν ότι μιλούν, θυμούνται τη γλώσσα. Αν θυμόμαστε τη γλώσσα, αν δεν ξεχνάμε πως μπορούμε να μιλήσουμε, τότε γινόμαστε πιο ελεύθεροι, δεν μας δεσμεύουν πράγματα και κανόνες. Η γλώσσα δεν είναι ένα εργαλείο, είναι το πρόσωπό μας, η ανοικτότητα [l’aperto] μέσα στην οποία είμαστε.

Το πρόσωπο είναι ό,τι πιο ανθρώπινο. Οι άνθρωποι έχουν πρόσωπα και όχι απλά μουσούδες, επειδή κατοικούν στην ανοικτότητα, επειδή μέσα από το πρόσωπό τους εκτίθενται και επικοινωνούν. Γι’ αυτό το πρόσωπο είναι ο τόπος της πολιτικής. Η απολιτική εποχή μας δεν θέλει να δει το πρόσωπό της, το κρατάει σε απόσταση, του φοράει μάσκα και το καλύπτει. Δεν πρέπει να υπάρχουν πλέον πρόσωπα, μόνο νούμερα και στοιχεία. Ακόμα και ο τύραννος είναι απρόσωπος.

Να νιώθεις ότι ζεις: Να συγκινείσαι από την ίδια σου την αισθητικότητα [sensibilità], να έχεις παραδοθεί απαλά στην ίδια σου την κίνηση χωρίς να είσαι σε θέση ούτε να την αναλάβεις ούτε να την αποφύγεις. Το να νιώθω ζωντανός καθιστά δυνατή τη ζωή για εμένα, ακόμα και αν με κλειδώσουν σε ένα κελί. Και τίποτα δεν είναι τόσο πραγματικό όσο αυτή η δυνατότητα.

Στα χρόνια που έρχονται θα υπάρχουν μόνο μοναχοί και παραβάτες. Κι όμως είναι αδύνατο απλά να φύγουμε, να πιστέψουμε ότι μπορούμε να προσπεράσουμε τα ερείπια του κόσμου που έχει καταρρεύσει γύρω μας. Διότι η κατάρρευση αφορά και καλεί εμάς, ένα από αυτά τα ερείπια είμαστε εμείς. Και πρέπει να μάθουμε πώς μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε με τον πιο σωστό τρόπο, προσεκτικά, χωρίς να γίνουμε αντιληπτοί.

Να γερνάς: «Να μην μεγαλώνουν πια τα κλαδιά, αλλά μόνο οι ρίζες». Να βυθίζεσαι στις ρίζες, χωρίς πια να βγάζεις λουλούδια ή φύλλα. Ή μάλλον, σαν μια μεθυσμένη πεταλούδα που πετάει πάνω από όσα έχει ζήσει. Υπάρχουν ακόμα κλαδιά και λουλούδια στο παρελθόν. Και μπορείς ακόμα να βγάλεις μέλι.

Το πρόσωπο είναι με τον Θεό, αλλά τα οστά δεν έχουν Θεό. Έξω, όλα μας σπρώχνουν προς τον Θεό. Μέσα, ο επίμονος, σαρκαστικός αθεϊσμός του σκελετού.

Η ψυχή και το σώμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, σε αυτό έγκειται η πνευματικότητα. Το πνεύμα δεν είναι το τρίτο μέρος μεταξύ ψυχής και σώματος. Είναι η ανήμπορη και υπέροχη σύμπτωσή τους. Η βιολογική ζωή είναι μια αφαίρεση και αυτήν την αφαίρεση ισχυρίζεται η εξουσία ότι κυβερνά και θεραπεύει.

Για εμένα μόνο, δεν μπορεί να υπάρξει σωτηρία· η σωτηρία υπάρχει, επειδή υπάρχουν οι άλλοι. Και αυτό δεν συμβαίνει για λόγους ηθικούς, επειδή οφείλω να δράσω για το καλό τους. Υπάρχει σωτηρία μόνο επειδή δεν είμαι μόνος: Μπορώ να σώσω τον εαυτό μου μόνο ως ένας μεταξύ πολλών, ως άλλος μεταξύ άλλων. Μόνος —και αυτή είναι η ιδιαίτερη αλήθεια της μοναξιάς— δεν χρειάζομαι σωτηρία. Πράγματι, είναι αδύνατη η σωτηρία μου. Η σωτηρία είναι η διάσταση που ανοίγεται, επειδή δεν είμαι μόνος, επειδή υπάρχει πολλαπλότητα και πλήθος. Ο θεός, ο ενσαρκωμένος, έπαψε να είναι μοναδικός και έγινε ένας άνθρωπος μεταξύ πολλών. Εξαιτίας αυτού, ο χριστιανισμός έπρεπε να προσδεθεί στην ιστορία και να ακολουθήσει τη μοίρα του μέχρι το τέλος. Και όταν η ιστορία, όπως φαίνεται να συμβαίνει σήμερα, σβήνει και παρακμάζει, τότε και ο χριστιανισμός πλησιάζει στη δύση του. Η αθεράπευτη αντίφασή του είναι ότι αναζήτησε μέσα στην ιστορία και μέσω της ιστορίας, μια σωτηρία πέρα από την ιστορία, και όταν η ιστορία αυτή φτάνει στο τέλος της, το έδαφος χάνεται κάτω από τα πόδια του. Η Εκκλησία ήταν στην πραγματικότητα στραμμένη όχι προς τη σωτηρία, αλλά στην ιστορία της σωτηρίας και αφού αποζητούσε τη σωτηρία [salvezza] μέσω της ιστορίας, δεν μπορούσε παρά να καταλήξει στην υγεία [salute]. Και όταν ήρθε η στιγμή, η Εκκλησία δεν δίστασε να θυσιάσει τη σωτηρία για την υγεία.

Η σωτηρία πρέπει να αποσχιστεί από το ιστορικό της πλαίσιο και πρέπει να βρεθεί μια μη ιστορική πολλαπλότητα, μια πολλαπλότητα ως έξοδο από την ιστορία.

Να φύγεις από ένα μέρος ή μια κατάσταση δίχως να μπεις σε άλλα εδάφη, να αφήσεις πίσω μια ταυτότητα και ένα όνομα χωρίς να υιοθετήσεις άλλα.

Στο παρόν μόνο οπισθοχωρούμε, ενώ το παρελθόν μας επιτρέπει να προχωρήσουμε προς τα μπροστά. Αυτό που αποκαλούμε παρελθόν, δεν είναι παρά η μακρόσυρτη οπισθοχώρηση μας προς το παρόν. Η απόσπαση από το παρελθόν μας, είναι το πρώτο εργαλείο στο οποίο καταφεύγει η εξουσία.

Αυτό που μας ελευθερώνει από το βάρος είναι η αναπνοή. Αναπνέοντας δεν έχουμε πια βάρος, σαν να πετάμε υπερβαίνοντας τη δύναμη της βαρύτητας.

Θα πρέπει να μάθουμε να κρίνουμε από την αρχή, αλλά με μια κρίση που ούτε τιμωρεί ούτε ανταμείβει ούτε συγχωρεί ούτε καταδικάζει. Μια πράξη χωρίς σκοπό που αφαιρεί την ύπαρξη από κάθε σκοπό, αναγκαία άδικο και ψευδή. Μόνο μια διακοπή, μια στιγμή που αιωρείται μεταξύ χρόνου και αιωνιότητας, όπου αστράφτει η εικόνα μιας ζωής δίχως σκοπό ή σχέδιο, δίχως όνομα ή μνήμη —και για τον λόγο αυτό σώζει, όχι σε μια αιωνιότητα, αλλά σε ένα «είδος αιωνιότητας». Μια κρίση χωρίς προκαθορισμένα κριτήρια, ωστόσο, μια πολιτική κρίση, ακριβώς επειδή επαναφέρει τη ζωή στη φυσικότητά της.

Το να αισθάνεσαι και να συναισθάνεσαι, η αίσθηση και η αυτοσυγκίνηση [autoaffezione] συμβαίνουν ταυτόχρονα. Σε κάθε αίσθηση συγκινείσαι από το ίδιο σου το συναίσθημα, στην αίσθηση του καθενός υπάρχει η αίσθηση του άλλου, μια φιλία και ένα πρόσωπο.

Η πραγματικότητα είναι το πέπλο μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε τι είναι δυνατό, τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να κάνουμε.

Δεν είναι εύκολο να πούμε ποιες από τις παιδικές μας επιθυμίες έχουν εκπληρωθεί. Και πάνω από όλα, αν η γειτνίαση του κομματιού εκείνο που έχει εκπληρωθεί με εκείνο που είναι αδύνατο να εκπληρωθεί, αρκεί για να μας κάνει να συνεχίσουμε να ζούμε. Ο φόβος του θανάτου εμφανίζεται όταν το ανεκπλήρωτο κομμάτι των επιθυμιών αυξάνεται πέρα από κάθε μέτρο.

«Τα βουβάλια και τα άλογα έχουν τέσσερις οπλές· αυτό το ονομάζω Παράδεισο. Να βάλεις καπίστρια στα άλογα και να τρυπήσεις τα ρουθούνια των βουβαλιών· αυτό το ονομάζω άνθρωπο. Γι’ αυτό τον λόγο λέω: Φρόντισε το ανθρώπινο να μην καταστρέψει τον Παράδεισο μέσα σου, φρόντισε η πρόθεση να μην καταστρέψει το ουράνιο».

Στο σπίτι που καίγεται, η γλώσσα παραμένει. Όχι η γλώσσα, αλλά οι αμνημόνευτες, αδύναμες και προϊστορικές δυνάμεις που τη φυλάνε και τη θυμούνται: η φιλοσοφία και η ποίηση. Τι φυλάνε και τι θυμούνται από τη γλώσσα; Όχι εκείνη ή την άλλη νοηματική πρόταση, ούτε εκείνο ή το άλλο άρθρο καλής ή κακής πίστης, αλλά το ίδιο το γεγονός ότι υπάρχει γλώσσα, ότι χωρίς ένα όνομα είμαστε ανοιχτοί μέσα στο όνομα και ότι σε αυτή την ανοιχτότητα, σε μια χειρονομία, σε ένα πρόσωπο, είμαστε άγνωστοι και εκτεθειμένοι.

Η ποίηση, η λέξη, είναι το μόνο πράγμα που μας έχει απομείνει από εκείνη την εποχή που δεν ξέραμε ακόμα πώς να μιλάμε, ένα σκοτεινό τραγούδι μέσα στη γλώσσα, μια διάλεκτος ή ένα ιδίωμα που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως, αλλά που δεν μπορούμε παρά να ακούσουμε· ακόμα και αν το σπίτι καίγεται, ακόμα και αν στη φλεγόμενή τους γλώσσα οι άνθρωποι συνεχίζουν να λένε ανοησίες.

Υπάρχει όμως μια γλώσσα της φιλοσοφίας όπως υπάρχει μια γλώσσα της ποίησης; Όπως η ποίηση, η φιλοσοφία κατοικεί πλήρως στη γλώσσα και μόνο στον τρόπο κατοίκησής της διαχωρίζει τον εαυτό της από την ποίηση. Πρόκειται για δύο εντάσεις στο πεδίο της γλώσσας που διασταυρώνονται σε ένα σημείο για να χωριστούν και πάλι απτόητες. Και όποιος λέει μια λέξη σωστή, απλή και ρέουσα, κατοικεί σε αυτή την ένταση.

Όποιος αντιληφθεί ότι το σπίτι καίγεται μπορεί να θελήσει να αντιμετωπίσει με περιφρόνηση και χλεύη τους συνανθρώπους του που δείχνουν να μην το έχουν καταλάβει. Και όμως, αυτοί οι άνθρωποι, που δεν βλέπουν και δεν σκέφτονται, δεν είναι άραγε τα Λεμούρια, στα οποία θα πρέπει να λογοδοτήσεις τη μέρα της κρίσης; Το γεγονός ότι συνειδητοποιούμε ότι το σπίτι καίγεται, δεν μας ανεβάζει πιο ψηλά από τους άλλους. Αντίθετα, με αυτούς θα πρέπει να ανταλλάξεις τις τελευταίες ματιές όταν οι φλόγες θα πλησιάζουν. Τι μπορείς να πεις για να δικαιολογήσεις την επίγνωση που αξιώνεις σε αυτούς τους ανθρώπους που έχουν τόσο άγνοια που μοιάζουν σχεδόν αθώοι;

Στο σπίτι που φλέγεται συνεχίζεις να κάνεις ό,τι έκανες πριν, αλλά δεν μπορείς να αποστρέψεις το βλέμμα σου από αυτό που τόσο απροκάλυπτα σου δείχνουν οι φλόγες. Κάτι έχει αλλάξει όχι σε αυτό που κάνεις, αλλά στον τρόπο που το αποδεσμεύεις στον κόσμο. Ένα ποίημα γραμμένο στο σπίτι που καίγεται είναι πιο δίκαιο και αληθινό, επειδή κανείς δεν θα το ακούσει, επειδή τίποτα δεν εγγυάται ότι θα γλιτώσει από τις φλόγες. Όμως, αν, κατά τύχη, βρει έναν αναγνώστη, αυτός δεν θα μπορέσει να ξεφύγει από την ανήμπορη, ανεξήγητη, βαθιά βοή που τον καλεί.

Η αλήθεια μπορεί μόνο να ειπωθεί από εκείνους που δεν έχουν καμιά ελπίδα να ακουστούν, μόνο από εκείνους που μιλούν μέσα από το σπίτι που το κατασπαράσσουν αδιάκοπα οι φλόγες.

Σήμερα ο άνθρωπος εξαφανίζεται, όπως ένα πρόσωπο στην άμμο από το κύμα. Αλλά αυτό που παίρνει τη θέση του, δεν συγκροτεί πια ένα κόσμο. Είναι μονάχα μια γυμνή και βουβή ζωή, χωρίς ιστορία, στο έλεος των υπολογισμών της εξουσίας και της επιστήμης. Ωστόσο, μπορεί από τα συντρίμμια αυτά μια μέρα να γίνει η αρχή για να εμφανιστεί, είτε αργά είτε ακαριαία, κάτι άλλο —όχι φυσικά ένας θεός, αλλά και ούτε ένας άλλος άνθρωπος— ίσως ένα νέο ζώο, μια ψυχή που ζει διαφορετικά…

5 Οκτωβρίου, 2020

Τζόρτζιο Αγκάμπεν

___

πηγή: iPressa

Zωγραφική: Anna+Elena Balbuso

The post Όταν το σπίτι καίγεται- Giorgio Agamben appeared first on Void Network.