Το δίκτυο δημιουργήθηκε το 2019, κατά τη διάρκεια συναντήσεων που ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της συλλογικής κουζίνας The Syrian Canteen, ενός χώρου αλληλοβοήθειας στο Παρίσι, τον οποίο διαχειρίζονται Σύροι πολιτικοί εξόριστοι. Η δράση του αναπτύχθηκε μέσα από διεθνείς εκδηλώσεις αλληλεγγύης στις εξεγέρσεις στον Λίβανο, το Ιράκ, τη Χιλή, την Αλγερία, το Ιράν και άλλες περιοχές.

Έως το 2022, και έπειτα από μια σειρά διεθνών συναντήσεων, οι συμμετέχοντες διαμόρφωσαν επίσημα μια αυτόνομη δικτυακή δομή, με στόχο να συνδέσουν και να συντονίσουν τους αγώνες τους σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η δομή εξέδωσε το Revolutions of Our Times: An Internationalist Manifesto, στο οποίο αποτυπώνει τη δική της οπτική για τον επαναστατικό διεθνισμό του 21ου αιώνα.

Το Κενό Δίκτυο στηρίζει το The Peoples Want από το καλοκαίρι του 2026, μετά και τις επαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά την περιοδεία παρουσίασης του βιβλίου Gen Z Makes History στην Ασία.

___

Οι Επαναστάσεις των Καιρών μας – Διεθνιστικό Μανιφέστο

The Peoples Want  

Μετάφραση / Διακίνηση στον Ελλαδικό χώρο: Κενό Δίκτυο

Μια ηλιόλουστη μέρα στα προάστια του Παρισιού, πίσω στο 2019, άνθρωποι από όλο τον κόσμο συγκεντρώθηκαν για την πρώτη συνάντηση με τίτλο «Οι Θέληση των Λαών». Το Παρίσι είναι μια αποικιοκρατική μητρόπολη, είναι όμως και σταυροδρόμι, ένας τόπος όπου εδώ και αιώνες μαζεύονται οι εξόριστοι. Το όνομα που δώσαμε στη συνάντησή μας ήταν φόρος τιμής σε μια κραυγή που συντάραξε τον κόσμο για περισσότερο από μια δεκαετία: «Ο Λαός Θέλει την Πτώση του Καθεστώτος». Αντικαθιστώντας τη λέξη «Λαός» με την λέξη «Οι Λαοί», εκφράζαμε έναν πόθο.

Λίγα χρόνια νωρίτερα, αυτό το σύνθημα είχε φτάσει στο Παρίσι μέσα στις αποσκευές Σύριων επαναστατών. Από τη συνάντησή τους με ντόπιους αντιφρονούντες γεννήθηκε ένας συνεταιρισμός με το όνομα «Η Συριακή Καντίνα». Προοριζόταν να είναι ένας ζεστός τόπος όπου ξαναβρίσκει κανείς δύναμη και κουράγιο, όπου οι άνθρωποι σπάνε την απομόνωσή τους και οι πιο έντονες συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από το φαγητό και την επανάσταση. Εκεί, σιγά σιγά, μπόρεσε να συγκροτηθεί μια κοινότητα εξόριστων και φίλων από διάφορες χώρες.

Μέσα από αυτή την κοινότητα ξεπήδησε «Η Θέληση των Λαών», ως μια σειρά διεθνικών συναντήσεων, χρόνο με τον χρόνο, με συμμετοχή επαναστατών από όλο τον κόσμο. Μοιραστήκαμε τις εμπειρίες μας και συζητήσαμε τί προσπαθούμε να χτίσουμε και για τί παλεύουμε στα εδάφη και στις γειτονιές μας. Δώσαμε χρόνο για να γνωριστούμε μέσα σε μεγάλα τραπέζια και γιορτές, ακούσαμε λόγους που μας ενέπνευσαν και πήραμε μέρος σε συζητήσεις, κάποιες από αυτές δύσκολες. Πάνω απ’ όλα, επιτρέψαμε στους εαυτούς μας να φανταστούμε ότι το μέλλον κρύβει δυνατότητες πέρα από το σκοτεινό κατασταλτικό πέπλο που έχει πέσει πάνω μας.

Η τελευταία από αυτές τις συναντήσεις μάς έβαλε σε νέα πορεία. Συμμετείχαν επαναστάτες και επαναστάτριες από σαράντα χώρες, και χιλιάδες άνθρωποι ήρθαν να τους συναντήσουν. Πολλοί εξέφρασαν την επιθυμία να χτιστεί κάτι πιο μόνιμο, να πάμε παραπέρα. Αυτή η ενέργεια απέδειξε ότι υπήρχε δουλειά να γίνει, ότι βρισκόμασταν μόλις στην αρχή. Έτσι, η καντίνα έμεινε καντίνα, και το δίκτυο άρχισε να σχεδιάζει τον δικό του αστερισμό.

Η διαδικασία της συγγραφής αυτού του κειμένου ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2023. Εννέα άνθρωποι από διαφορετικά μέρη του κόσμου, τον Λίβανο, τη Γαλλία, τη Συρία, την Τυνησία, τη Χιλή, το Κουρδιστάν και το Ιράν, συναντήθηκαν για να συντάξουν ένα πρώτο σχέδιο. Εννέα συντελεστές που, ο καθένας και η καθεμιά με τον τρόπο τους, είχαν πάρει μέρος στις εξεγέρσεις των καιρών μας. Διαφορετικές εκδοχές του κειμένου δόθηκαν στη συνέχεια προς συζήτηση από το Σαντιάγο ως τη Βηρυτό, από τη Λυών ως το Μπουένος Άιρες, από το Κεντρικό Ορεινό Συγκρότημα της Γαλλίας ως τους λόφους του Γκάλογουεϊ, περνώντας από την κοιλάδα Μπεκάα. Στη διαδρομή, το κείμενο συζητήθηκε, ξαναδουλεύτηκε, επεκτάθηκε, και σε σημεία άλλαξε εντελώς. Σε τόπους εξορίας, πεδία αγώνων, σε Βορρά, Νότο, Ανατολή και Δύση, τα λόγια μας εμπλουτίστηκαν από συνεισφορές ανθρώπων που συμμετείχαν στις επαναστάσεις της Αιγύπτου, του Σουδάν και του Ιράκ, στις αγροτικές εξεγέρσεις της Ινδίας, στο φεμινιστικό κύμα της Λατινικής Αμερικής, στο κίνημα για τον Τζορτζ Φλόιντ στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην εξέγερση της Σρι Λάνκα, στην παλαιστινιακή και την ουκρανική αντίσταση, και σε πολλά ακόμα.

Αφήνοντας κατά μέρος τις ιδεολογικές αγκυλώσεις, παρακάμπτοντας τους κυρίαρχους λόγους και τη γεωπολιτική των τηλεοπτικών στούντιο, ταξιδέψαμε για να συναντήσουμε σώματα που αγωνίζονται, και ύστερα βάλαμε τις εμπειρίες μας σε κοινό παρονομαστή. Μέσα από πολλές συναντήσεις, και από το φως που αυτές παρήγαγαν, προσπαθήσαμε να συλλάβουμε τί διακυβεύεται, να αξιοποιήσουμε τις πολλαπλές αβεβαιότητες και τις φαινομενικές αντιφάσεις, να αναλύσουμε τις ενεργές δυνάμεις και να κατανοήσουμε τις πιο άμεσες προκλήσεις μας. Θέσαμε έπειτα στον εαυτό μας μια σειρά από βραχυπρόθεσμους, μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους. Η κλιμάκωση του ανοιχτού πολέμου, στην Ουκρανία, στο Σουδάν, στην Παλαιστίνη και στον Λίβανο, για να αναφέρουμε μόνο τους πιο πρόσφατους, και η ενίσχυση της λογικής των μπλοκ που αυτή συνεπάγεται, έμοιαζαν μείζον εμπόδιο. Πώς να μη φανούμε εκτός τόπου και χρόνου, καταστρώνοντας σχέδια για έναν νέο διεθνισμό, την ώρα που παντού σκάνε βόμβες;

Αναγνωρίζοντας ο ένας τον άλλον

«Nos costó tanto encontrarnos, no nos soltemos»¹

Τόσο κόπο κάναμε για να βρεθούμε, ας μη χωρίσουμε ποτέ ξανά (ισπανικά)

Οι μνήμες της εποχής μας είναι γεμάτες εικόνες της συνεχιζόμενης κατάρρευσής της: δάση στις φλόγες, θάλασσες που έγιναν νεκροταφεία, επιδημίες, λιμοί και δολοφονικές εισβολές…

Θα μπορούσαμε όμως να διαλέξουμε να θυμόμαστε κάτι άλλο. Θα μπορούσαμε να θυμόμαστε τη δύναμη των εξεγέρσεων που συντάραξαν την ύπαιθρο και τις πόλεις του κόσμου, σε κάθε ήπειρο, σε κάθε γεωγραφία. Ξανά και ξανά, μέσα στην αποπνικτική ατμόσφαιρα του τέλους του πολιτισμού, οι άνθρωποι ξεσηκώθηκαν ενάντια στη μοιρολατρία. Κυβερνήσεις, καθεστώτα και μερικά κεφάλια έπεσαν. Οι λαοί ξαναχτύπησαν την πόρτα της Iστορίας.

Εκατοντάδες αστυνομικά τμήματα πυρπολημένα από διαδηλωτές στο Ιράν. Χίλια δημόσια κτίρια χτυπημένα από τους εξεγερμένους των εργατικών συνοικιών στη Γαλλία. Γιγαντιαία οδοφράγματα στο Μαϊντάν του Κιέβου, οι τράπεζες που κατέλαβαν με έφοδο οι εξεγερμένοι στον Λίβανο. Παντού, η βίαιη εξέγερση έδωσε απάντηση στη βία της ταπείνωσης.

Όσοι έζησαν το πλιάτσικο των αψίδων του θριάμβου, την εισβολή στις προεδρικές πισίνες, ή πήραν μέρος στους μανιασμένους χορούς που αντηχούσαν πέρα από τα όρια, θυμούνται την οργή. Την οργή, αλλά και την ομορφιά που απελευθερώθηκε σε πείσμα της θλίψης. Θυμόμαστε τη ζεστασιά μιας αμπαρωμένης πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης υπό αστυνομική πολιορκία, τις νυχτερινές κουβέντες σε αυτοσχέδιες κουζίνες του δρόμου, τους πανέμορφους τοίχους στολισμένους με συνθήματα, λόγια ευφυίας και μηνύματα αγάπης, εκείνες τις δεκάδες χιλιάδες φωνές που τραγουδούσαν με μια φωνή ότι τίποτα δεν θα είναι πια όπως πριν.

Ας ξαναβάψουν τους τοίχους και ας ξαναστήσουν τα αγάλματά τους. Μπορούν να μας στείλουν στην εξορία. Μπορούν να μας κλείσουν στη φυλακή και να σφάξουν τους δικούς μας. Μια φλόγα καίει βαθιά στις καρδιές μας μέσα στις πιο σκληρές, τις πιο παγωμένες, τις πιο ζοφερές στιγμές.

Μέσα στην εξέγερση ξανακερδίσαμε την αξιοπρέπειά μας. Από ήπειρο σε ήπειρο, μέσα από την εξορία μας, στα ταξίδια μας και στους αγώνες μας, βρήκαμε ο ένας τον άλλον. Μέσα στη σύγκρουση των οδομαχιών, σε χειρονομίες που ειδώθηκαν και αναπαράχθηκαν σε άλλες χώρες, σε λέξεις που αντήχησαν από γλώσσα σε γλώσσα, αναγνωρίσαμε ο ένας τον άλλον. Καταλάβαμε ότι ανήκουμε σε έναν ενιαίο διεθνικό αγώνα και ότι απέναντί μας στέκει μια διεθνώς οργανωμένη ελίτ. Ξέρουμε ότι αν μείνουμε απομονωμένοι, δεν θα καταφέρουμε τίποτα.

Η πίκρα από τις ήττες μας, και η άρνησή μας να τις δεχτούμε ως οριστικές, γέννησαν την επιθυμία να γνωριστούμε. Αρχίσαμε να υφαίνουμε ένα δίκτυο πλανητικών δεσμών, από τις πρώτες γραμμές ως τις λαϊκές συνελεύσεις, από τις φεμινιστικές απεργίες ως τις επιτροπές αντίστασης, από τους κατειλημμένους κυκλικούς κόμβους των δρόμων ως τα κατειλημμένα δάση, και ανακαλύψαμε μια κοινή ευαισθησία.

Αν οι πρωτοπορίες κάποτε ισχυρίζονταν ότι βαδίζουν ένα βήμα μπροστά από τις μάζες, εμείς ξέρουμε ότι βαδίζουμε ένα βήμα πίσω από τις λαϊκές εξεγέρσεις των τελευταίων χρόνων. Μεγαλώσαμε στον απόηχό τους. Υπήρξαν το καλύτερό μας σχολείο. Τώρα θέλουμε να υφάνουμε το νήμα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς. Και λέγοντας γενιά, εννοούμε αυτό που ενώνει όλους και όλες, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, εθνότητας, θρησκείας ή γλώσσας, όσους αναγνώρισαν την ανάδυση ενός νέου επαναστατικού κύκλου και ένιωσαν έναν σεισμό στα βάθη της καρδιάς και του σώματός τους.

Καμία από τις ιδεολογίες, κανένας από τους πολιτικούς οδικούς χάρτες που κληρονομήσαμε δεν μπορεί να συλλάβει την αναταραχή των καιρών μας. Δεν επιδιώξαμε να φτιάξουμε καινούργιους χάρτες. Έχουμε όμως μια αίσθηση της μεθόδου που θα μας επιτρέψει να βρούμε δρόμους μαζί: λέγεται διεθνισμός.

Το επαναστατικό καθήκον έχει γίνει εν μέρει καθήκον μετάφρασης. Το να μοιραζόμαστε και να μεταφράζουμε τις διαφορετικές μας αντιλήψεις για την πραγματικότητα, και να τις βάζουμε σε κυκλοφορία, είναι τα πρώτα βήματα αυτής της μεθόδου. Το κείμενο αυτό θέλει να αναδείξει τα κομβικά σημεία των πρώτων διασταυρωμένων αναλύσεών μας. Επιχειρεί να τα οργανώσει με τρόπο που μπορεί να φανεί χρήσιμος σε οποιονδήποτε και οποιαδήποτε θέλει να πάρει ενεργό μέρος σε ό,τι έρχεται.

Παλαιστίνη (2000, 2005, 2020), Αργεντινή (2001), Καβυλία (2001), Γεωργία (2003, 2024), Λίβανος (2005, 2019), Γαλλία (2005, 2018, 2023), Ισλανδία (2008), Ιράν (2009, 2017, 2019, 2022), Κιργιστάν (2010), Ταϊλάνδη (2013, 2020), Βραζιλία (2013), Νότια Κορέα (2016), Ηνωμένο Βασίλειο (2011), ΗΠΑ (2011, 2014, 2015, 2020), Συρία (2011), Μαρόκο (2011), Λιβύη (2011), Τυνησία (2011), Ισπανία (2011), Ελλάδα (2008, 2011), Αίγυπτος (2011), Σρι Λάνκα (2022), Υεμένη (2011), Μπαχρέιν (2011), Κεμπέκ (2012), Τουρκία (2013), Ουκρανία (2004, 2014), Μπουρκίνα Φάσο (2014), Μπακούρ-Κουρδιστάν (2015), Νικαράγουα (2018), Ιράκ (2019), Καταλονία (2019), Ισημερινός (2019), Λευκορωσία (2006, 2021), Κιργιστάν (2005, 2010, 2020), Τουρκία (2013), Χιλή (2019), Ινδία (2019), Χονγκ Κονγκ (2014, 2018), Αϊτή (2019), Αλγερία (2019), Σουδάν (2013, 2018, 2019), Κολομβία (2021), Βιρμανία (2021), Καζακστάν (2022), Περού (2009, 2022), Σενεγάλη (2022-2023), Μπανγκλαντές (2024)…

Αυτός δεν είναι απλώς ένας ελλιπής και ημιτελής κατάλογος των εξεγέρσεων των καιρών μας. Πίσω από κάθε τόπο, πίσω από κάθε χρονολογία, κρύβονται εκατοντάδες χιλιάδες πρόσωπα, όνειρα και ζωές. Οι γραμμές που ακολουθούν είναι φόρος τιμής στους εξεγερμένους και τις εξεγερμένες που πήραν μέρος σε αυτά τα γεγονότα. Φόρος τιμής σε όσους βρήκαμε, σε όσους δεν έχουμε ακόμα συναντήσει και σε όσους δεν θα ξαναδούμε ποτέ. Σε εκείνους που έπεσαν επειδή αγαπούσαν τη ζωή. Για χάρη δική μας, αλλά και δική τους, αποφασίσαμε να ξαναβγούμε στον δρόμο, εμπνευσμένοι από την παρουσία και την ενέργειά τους. Αυτά τα λόγια είναι αφιερωμένα σε εκείνους.

Η γέννηση της δύναμής μας

Τα περιθώρια επιτίθενται στο κέντρο / Από τα περιθώρια στον λαό / Η πτώση του καθεστώτος / Το σχέδιο που μας έλειψε

Ένας Άραβας στοχαστής του δέκατου πέμπτου αιώνα, βλέποντας τον πολιτισμό του να καταρρέει βυθισμένος στην περιττή πολυτέλεια, προέβλεψε ανήσυχος: τα περιθώρια θα βάλουν τέλος στην Αυτοκρατορία. Και ποια καλύτερη εικόνα αυτής της απειλής από τα περιθώρια, από το Δελχί του 2020, περικυκλωμένο από εκατομμύρια αγρότες που για καιρό τούς αγνοούσαν. Αγρότες που, μετά τη μεγαλύτερη απεργία στην ιστορία της ανθρωπότητας, μια απεργία 250 εκατομμυρίων ανθρώπων, έστησαν αγροτικά συμβούλια, τα Μαχαπαντσαγιάτ, σε όλη τη χώρα, λέγοντας: Τα Μαχαπαντσαγιάτ είναι τα νέα κοινοβούλια του λαού, και οι ανέγγιχτοι θα βρίσκονται στο κέντρο τους.

Τα περιθώρια επιτίθενται στο κέντρο

Όπως έδειξαν οι εξεγέρσεις των καιρών μας, δεν υπάρχει παγκόσμιο επαναστατικό υποκείμενο. Οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γυναίκες και οι σεξουαλικά και έμφυλα ανυπότακτες στη Λατινική Αμερική, οι Βαλούχοι ή οι Κούρδοι στο Ιράν, οι αυτόχθονες λαοί στον Ισημερινό ή στο Περού, η νεολαία των εργατικών συνοικιών του Σαντιάγο και της Τρίπολης. Την εξέγερση την οδήγησαν, πάνω απ’ όλα, οι υπάρξεις των περιθωρίων.

Το να βρίσκεσαι στα περιθώρια σημαίνει να είσαι μέρος του όλου, αλλά έξω από αυτό. Στα περιθώρια ανήκουν όσοι κρατιούνται προσεκτικά στο περιθώριο του παιχνιδιού: όχι τόσο μακριά ώστε να σταματήσει η μηχανή να δουλεύει, όχι όμως και τόσο κοντά ώστε να ενοχλούν. Ταυτόχρονα έξω από τα κέντρα και στην υπηρεσία τους. Τα κέντρα είναι εκεί όπου εδρεύει η εξουσία: κράτος ή πρωτεύουσα, πολυεθνική εταιρεία, άποικοι-εποικιστές, αφεντικά, πατριάρχες.

Μια εξέγερση μένει περιορισμένη όταν εκείνοι που την πυροδοτούν δεν καταφέρνουν να συσπειρώσουν και άλλα είδη οργής. Απέναντι στα κέντρα εξουσίας, τους μεγάλους αρχιτέκτονες του διαχωρισμού μας, το στοίχημα των εξεγέρσεών μας ήταν να εξασφαλίσουμε τη συνάντησή μας. Συναντήσεις ανάμεσα σε διαφορετικά κομμάτια των περιθωρίων, αλλά και συναντήσεις ανάμεσα στους ανθρώπους των περιθωρίων και τους αντιφρονούντες των κέντρων: εκείνους που αψηφούν τις εξουσίες από τις οποίες επωφελούνται, όπως οι κάτοικοι των αποικιοκρατικών μητροπόλεων που στηρίζουν τους απελευθερωτικούς αγώνες στις αποικίες.

Όπου ένα κομμάτι των περιθωρίων, όπως οι αγρότες στην Ινδία, οι αυτόχθονες στον Ισημερινό, οι μαθητές στη Χιλή ή οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες, βρήκε στο πλευρό του ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, οι εξεγέρσεις κατάφεραν νίκες. Έστω κι αν αυτές ήταν συχνά μερικές και προσωρινές: η απόσυρση των μεταρρυθμίσεων στην Ινδία και τον Ισημερινό, το άνοιγμα της συντακτικής διαδικασίας στη Χιλή, και η ψευδοαναδιάρθρωση ορισμένων τοπικών αστυνομικών σωμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μέσα σε μια εξέγερση, οι συναντήσεις ανάμεσα στους μαχητές των περιθωρίων και τους αντιφρονούντες των κέντρων ανοίγουν ρωγμές που κουβαλούν κοφτερές δυνατότητες, εκεί όπου συνυπάρχουν αμφισημίες και αντιφάσεις. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην εξέγερση που πυροδότησε η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ προσχώρησαν μαζικά λευκοί διαδηλωτές. Μετά τις πρώτες μέρες της εξέγερσης, αυτοί οι διαδηλωτές επιχείρησαν να σχηματίσουν κλοιό ασφαλείας ανάμεσα στην αστυνομία και τους μαύρους εξεγερμένους για να τους «προστατέψουν». Χωρίς καν να το συνειδητοποιούν, συνέβαλλαν στην εξουδετέρωση της οργής και στην επανασχεδίαση των φυλετικών ορίων που το εξεγερτικό κίνημα είχε για μια στιγμή κάνει λιγότερο άκαμπτα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο στη συνάντηση ανάμεσα στους αντιφρονούντες των κέντρων εξουσίας και τους μαχητές των περιθωρίων, ούτε ανάμεσα στα ίδια τα διαφορετικά κομμάτια των περιθωρίων, αλλά οι στιγμές της εξέγερσης υπήρξαν μοναδικές ευκαιρίες να μετατοπιστούν τα όρια πέρα από τα στεγανά των κλειστών χώρων.

Όπου τέτοιες συναντήσεις δεν έγιναν, οι εξεγέρσεις πολλαπλασιάστηκαν σε αλλεπάλληλα κύματα, αλλά σε κάποιο στάδιο διαλύθηκαν, κατακερματίστηκαν ή κατεστάλησαν. Έτσι έγινε στο Ιράν, όπου το 2009 εξεγέρθηκαν κυρίως τα ξεπεσμένα μεσαία στρώματα, και το 2017 και το 2019 οι άντρες της εργατικής τάξης. Μόνο το 2022 κλονίστηκε το καθεστώς, όταν όλα τα κομμάτια της κοινωνίας ξεσηκώθηκαν πίσω από τις γυναίκες. Στη Γαλλία, οι λευκοί αντιφρονούντες των κέντρων δεν ενώθηκαν με τη νεολαία των εργατικών συνοικιών το 2005 ή το 2023, και τα μεσαία στρώματα ή οι συνδικαλισμένοι εργάτες ελάχιστα συμμετείχαν στην εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων το 2018. Χωρίς αυτές τις συναντήσεις, τα καθεστώτα αντέχουν, οι κυβερνήσεις κερδίζουν χρόνο.

Από τα περιθώρια στον λαό

Στην καρδιά του Παρισιού, το εξεγερτικό βράδυ της 1ης Δεκεμβρίου 2018, αφού έσπασαν οι πόρτες του παλιού Χρηματιστηρίου του Παρισιού, ένας μαύρος έφηβος, δίπλα σε έναν λευκό διαδηλωτή με κίτρινο γιλέκο και έναν ακτιβιστή μαροκινής καταγωγής, ξεσπά ενθουσιασμένος: «Εμείς είμαστε ο λαός… Ουάλα (τ’ ορκίζομαι στον Αλλάχ), εμείς είμαστε ο λαός!»

Η εξέγερση διαλύει τους διαχωρισμούς που παράγουν τα κέντρα εξουσίας και ανασυγκροτεί τον λαό. Στο Σουδάν, μέσα στις επαναστατικές πορείες του 2019 και στην κατάληψη της πλατείας αλ-Κιγιάντα, άνθρωποι από όλες τις γωνιές της χώρας βρέθηκαν να μοιράζονται την εμπειρία των αδικιών που τους χτυπούσαν όλους, αν και με διαφορετικούς τρόπους. Μέσα στην εξέγερση πρωτοσυναντήθηκαν, φωνάζοντας μαζί: «Η ενότητα είναι επιλογή του λαού!»

Η εξέγερση θρυμματίζει τον λαό, όπως τον κατασκεύασαν και τον αποστέωσαν τα εθνικά αφηγήματα, οι φασιστικές ιδεολογίες. Μέσα από τα καλέσματά τους για ενότητα, τα περιθώρια της εξέγερσης συχνά επανεφηύραν τον λαό, στα μέτρα των δικών τους πραγματικοτήτων. Αυτό εξηγεί γιατί, στη Γαλλία, ένα κατά κύριο λόγο λευκό κίνημα όπως τα Κίτρινα Γιλέκα ήταν τόσο ισχυρό ανάμεσα στους αποικιοκρατούμενους πληθυσμούς της Γουαδελούπης στην Καραϊβική ή στην Ρεϋνιόν ένα ηφαιστειογενές νησί στον Ινδικό ωκεανό, ανατολικά της Μαδαγασκάρης. Γιατί ανάμεσα στις κεντρικές μορφές του κινήματος βρέθηκαν μια μαύρη γυναίκα, ο γιος ενός Πορτογάλου μετανάστη και ένας νεαρός Ρομά. Γιατί ένας μικροεπιχειρηματίας και μια γυναίκα της εργατικής τάξης μπορούσαν να κρατούν μαζί το ίδιο οδόφραγμα. Στη Σρι Λάνκα, η εξέγερση του 2022 έφερε κοντά, όχι χωρίς τριβές, βουδιστές μοναχούς, queer ανθρώπους, Σινχαλέζους και Ταμίλ, αποκαλύπτοντας τον λαό γι’ αυτό ακριβώς που είναι: πολλαπλός και εν τω γίγνεσθαι.

Το πλέξιμο των διαφορετικών θραυσμάτων των περιθωρίων γίνεται τόσο με τον λόγο όσο και με τις χειρονομίες. Το κατάλαβαν καλά οι Σύριοι Άραβες επαναστάτες όταν χρησιμοποίησαν την κουρδική λέξη «αζαντί» (ελευθερία) ως κάλεσμα προς τους Κούρδους. Οι Τουρκμένοι του Ιράν όταν τραγούδησαν «Κουρδιστάν, τα μάτια και το φως του Ιράν» για να ενώσουν ιστορικά ανταγωνιστικές μειονότητες. Η χρήση της σημαίας των Μαπούτσε στις διαδηλώσεις του 2019 στη Χιλή, και της Καβυλικής στην Αλγερία τον καιρό του Χιράκ. Μέσα στην κάψα της εξέγερσης, όλες αυτές οι χειρονομίες ήταν απόπειρες να διευρυνθεί ο λαός.

Ωστόσο, κανένα κομμάτι των περιθωρίων δεν μπορεί να ενοποιεί επ’ αόριστον την πολλαπλότητα των ανθρώπων. Την ενότητα την κάνει δυνατή το μοίρασμα των εμπειριών των περιθωρίων, οι εξεγερτικές πρακτικές, η αντίσταση απέναντι στην καταστολή και η οργάνωση της άμεσης επιβίωσης, περισσότερο απ’ ό,τι τα οράματα αλλαγής ή οι ιδεολογικές πεποιθήσεις. Ενώ τα καθεστώτα πάλευαν αδυσώπητα να διασπάσουν το κίνημα με κάθε δυνατό μέσο, οι προϋπάρχουσες διαιρέσεις επέστρεφαν κι αυτές με την πρώτη ευκαιρία, υπονομεύοντας την ενότητα που γεννήθηκε στην εξέγερση. Κι αυτό μας αφήνει με ένα μείζον ερώτημα: πώς διατηρούμε την ενότητά μας πέρα από την κορύφωση μιας εξέγερσης;

Ένας λαός είναι πάντα πολλά πράγματα μαζί. Μπορεί να εξαπατηθεί, να καταπιεστεί, να συμμετάσχει στην ίδια του την ήττα ή στην ήττα άλλων. Μπορεί να διαιρεθεί, με το κάθε θραύσμα να πολεμά το άλλο. Όμως ένας λαός μπορεί επίσης, σε σπάνιες στιγμές, να συσπειρωθεί γύρω από τη συλλογική βούληση για  απελευθέρωση από την πολιτική τάξη που τον κυβερνά. Μόνο μέσα από τη συνάντηση, έστω και εφήμερη, παρά τα εμπόδια και τις αντιφάσεις, τα διάφορα κομμάτια των περιθωρίων, μαζί με τους αντιφρονούντες των κέντρων εξουσίας, δημιούργησαν έναν λαό με νέο νόημα. Έναν λαό με επαναστατική δυναμική.

Η πτώση του καθεστώτος

Στην Αίγυπτο, στην Τυνησία και στην Ουκρανία, καθεστώτα έπεσαν. Στον Λίβανο, στη Σρι Λάνκα και στο Ιράκ, κυβερνήσεις ανατράπηκαν. Κι όμως, ακόμα κι εκεί όπου τα κινήματα φάνηκαν για μια στιγμή νικηφόρα, πουθενά οι εξεγέρσεις δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την επιστροφή της κατεστημένης τάξης ή τον ερχομό του χειρότερου. Οι εξεγερμένοι παντού θυμήθηκαν με οδύνη ότι η αντικατάσταση μιας κυβέρνησης ή ενός συντάγματος δεν αποτελεί απαραίτητα απειλή για τους ισχυρούς. Οι εξεγέρσεις δεν έφτασαν ποτέ στον πυρήνα των καθεστώτων.

Μια εξέγερση είναι η έκρηξη του πραγματικού κινήματος, η αυτοκατάφαση εκείνων που εκδιώχθηκαν από την ανθρωπιά τους, που απογυμνώθηκαν από το αυτεξούσιο, την ίδια τους τη δύναμη. Έτσι, μια εξέγερση σηματοδοτεί, τόσο προς τα κέντρα όσο και προς τα ίδια τα περιθώρια, ότι το στάτους κβο δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο. Ραγίζει τη νομιμοποίηση των κατεστημένων εξουσιών. Μένει το ερώτημα: τι κάνουμε με αυτή τη ρωγμή;

Το 2022, η Σρι Λάνκα βρέθηκε στο χείλος της ανατροπής. Τα κυβερνητικά κτίρια ήταν κατειλημμένα, ο πρόεδρος είχε φύγει από τη χώρα, και ο στρατός και η αστυνομία δεν τολμούσαν να επέμβουν. Κατά μία έννοια, οι επαναστάτες είχαν κερδίσει τον πρώτο γύρο. Αλλά μην ξέροντας τι να κάνουν τα υπουργεία, τα επέστρεψαν. Όπως κι αλλού, οι επαναστάτες νικήθηκαν από το σοκ της ίδιας τους της νίκης.

Σε πολλές εξεγέρσεις, μπροστά στην παράλυσή μας, οι πολιτικοί και οι τεχνοκράτες κάθε απόχρωσης δεν άφησαν να πάει χαμένη η ευκαιρία που τους πρόσφερε η αδυναμία μας. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι στην Τυνησία και την Αίγυπτο, οι στρατιωτικοί ηγέτες στη Λιβύη και την Αλγερία, η «επίσημη» αντιπολίτευση του Συριακού Εθνικού Συμβουλίου: το πλήθος των καιροσκόπων δεν περίμενε να τελειώσουμε το πένθος για τους νεκρούς μας ή την περίθαλψη των πληγωμένων μας. Ενώ τα οδοφράγματά μας στέκονταν ακόμα όρθια, εκείνοι πήγαιναν να διαπραγματευτούν μια «πολιτική διέξοδο», συνώνυμη με το τέλος της εξέγερσης.

Πώς να ξεχάσουμε τον Μπόριτς, τον μετέπειτα εκλεγμένο Πρόεδρο της Χιλής, να τρέχει στις αίθουσες του Κογκρέσου το 2019, την ώρα που το πλήθος συγκρουόταν ακόμα με την αστυνομία στους δρόμους, για να υπογράψει μαζί με τα κυβερνώντα πολιτικά κόμματα μια μεροληπτική συμφωνία για μια συνταγματική διαδικασία που θα έβαζε φρένο στην εξέγερση; Όπως τόσο συχνά συμβαίνει, το θεσμικό παιχνίδι παρενέβη για να αποκαταστήσει την τάξη και να εμποδίσει τη χώρα να βυθιστεί στο άγνωστο. «Αν πέσει ο Πινιέρα, πέφτουμε όλοι», είπε με διαύγεια ένας αριστερός Χιλιανός γερουσιαστής. Οι πολιτικοί και οι αστοί, της δεξιάς όπως και της αριστεράς, προτιμούν πάντα να δεχτούν μια διακοσμητική αλλαγή και μερικές παραχωρήσεις για να αποτρέψουν τον ερχομό μιας επανάστασης που θα απειλούσε πραγματικά την εξουσία και τον πλούτο τους. Για να αποτρέψουν μια βαθιά επανάσταση.

Στη διάρκεια της εξέγερσης του Μαϊντάν στο Κίεβο το 2014, οι πόρτες των υπουργείων σφράγισαν μόλις ο δρόμος καθαίρεσε το καθεστώς. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έσπευσαν να προτείνουν μια «μεταβατική κυβέρνηση», με την οποία παρέλασαν στην κεντρική εξέδρα της κατειλημμένης πλατείας διεκδικώντας νομιμοποίηση. Οι εξεγερμένοι δεν ξεγελάστηκαν, αλλά μετά από τρεις μήνες εξέγερσης ήταν εξαντλημένοι, κι έτσι το τέχνασμα πέρασε. Οι εξεγερμένοι νόμισαν ότι θα μπορούσαν να κρατούν τη νέα κυβέρνηση υπό στενή επιτήρηση και πρότειναν μάλιστα «λαϊκούς» βουλευτές. Πίεσαν τη νέα κυβέρνηση καταλαμβάνοντας ορισμένα υπουργεία για να επιβάλουν θεσμικές αλλαγές και απείλησαν να ξεκινήσουν ένα νέο Μαϊντάν. Πάνω απ’ όλα όμως, ήταν το σύνθημα να γυρίσουν όλοι σπίτι τους.

Στη Σρι Λάνκα, στη Χιλή και στην Ουκρανία, για να πάει η εξέγερση παραπέρα, θα έπρεπε να αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα του πώς θα τραφεί η χώρα, πού θα βρεθούν καύσιμα ή φάρμακα, πώς θα αμυνθεί απέναντι σε ξένη στρατιωτική επίθεση. Για να ξέρουν πώς να επιβιώσουν και να ζήσουν, οι εξεγερμένοι θα έπρεπε να απαντήσουν σε ερωτήματα κλίμακας που, προς το παρόν, ξεπερνούν τις δυνάμεις τους: τι να κάνουμε με τους κρατικούς θεσμούς, τους διεθνείς οργανισμούς, τον στρατό ή το εξωτερικό χρέος; Πώς να ξεπεραστούν τα εμπόδια χωρίς να δημιουργηθούν νέες εξαρτήσεις; Η ιστορία μάς έμαθε ότι οι συμβιβασμοί οδηγούν συχνά σε παραχωρήσεις, δηλαδή σε παραλλαγές του ίδιου, και όχι σε εναλλακτικές. Πώς λοιπόν συνεχίζουμε να παλεύουμε χωρίς να πέσουμε στην άβυσσο;

Για να το κάνουμε αυτό, χρειαζόμαστε κάτι παραπάνω από υλικές εγγυήσεις. Το να ρίχνεσαι στο άγνωστο είναι πράξη πίστης. Γίνεται όταν φαίνεται πως δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Ή από πεποίθηση: όταν πιστεύεις σε κάτι τόσο βαθιά που το ρίσκο μοιάζει να αξίζει. Αλλά σε τι ακριβώς πιστεύουμε; Ποια είναι η απάντησή μας στην αβεβαιότητα; Οι μέρες που ο σοσιαλισμός ήταν στο τραπέζι κάθε εξέγερσης έχουν περάσει. Χωρίς χάρτη και χωρίς πυξίδα, οι εξεγερμένοι ρίχτηκαν στην αγκαλιά εκείνων που είχαν ένα έτοιμο σχέδιο: των αντιδραστικών, των φιλελεύθερων ή των στρατιωτικών. Και όσοι από εμάς άναψαν τη φωτιά της εξέγερσης μείναμε να παρατηρούμε, να σχολιάζουμε και να ασκούμε κριτική, τουλάχιστον όσοι ήμασταν ακόμα ελεύθεροι, ή ζωντανοί.

Το σχέδιο που μας έλειψε

Η ειρωνεία είναι ότι ίσως το σχέδιο βρισκόταν εκεί από την αρχή, μπροστά στα μάτια μας.

Πολλά έχουν ειπωθεί για τον οριζόντιο, αποκεντρωμένο χαρακτήρα των εξεγέρσεών μας. Για το πόσο απούσες ήταν οι μεγάλες παραδοσιακές οργανώσεις, ή πόσο ανίκανες να μονοπωλήσουν την «ηγεσία» των αναδυόμενων κινημάτων. Οι αριστεροί σε όλο τον κόσμο έμοιαζαν να έχουν κατακλυστεί από την ένταση και την εφευρετικότητα αυτού του κύματος εξεγέρσεων.

Έτσι, κάθε εξέγερση, κάθε αγώνας, είδε να αναδύονται, ανεξάρτητα από τις οδηγίες του τάδε ή του δείνα ηγέτη, κόμματος ή οργάνωσης, νέες μορφές λαϊκής οργάνωσης προσαρμοσμένες στις ανάγκες της κάθε εξέγερσης. Καταλήψεις πλατειών, κτιρίων ή πανεπιστημίων στην Ελλάδα, στην Αίγυπτο, στον Λίβανο, στο Ιράκ, στη Σρι Λάνκα και στο Χονγκ Κονγκ. Τοπικά συμβούλια στη Συρία και επιτροπές αντίστασης στο Σουδάν. Τοπικές συνελεύσεις στη Χιλή και στην Κολομβία. Φεμινιστικές συνελεύσεις σε όλο τον κόσμο. Κυκλικοί κυκλοφοριακοί κόμβοι κατειλημμένοι από τα Κίτρινα Γιλέκα στη Γαλλία.

Σε καθεμιά από αυτές τις εμπειρίες, οι εξεγερμένοι βρέθηκαν να οργανώνουν τόσο την επίθεση όσο και την καθημερινή ζωή της εξέγερσης. Γίνονταν συνελεύσεις για να συζητηθεί η στρατηγική και να προετοιμαστούν μπλόκα σε αυτοκινητόδρομους, διαδηλώσεις και έφοδοι στα κέντρα της εξουσίας. Προσπαθήσαμε να οργανώσουμε την ασφάλεια και την αυτοάμυνα, εντοπίζαμε τις δυνάμεις καταστολής, ετοιμάζαμε τη νομική υπεράσπιση και φροντίζαμε τους τραυματίες. Στήσαμε καταυλισμούς και παράγκες, ταΐσαμε πλήθη μέσα από τις ollas comunes (συλλογικές κουζίνες), καταλάβαμε και καλλιεργήσαμε λαχανόκηπους. Παντού, προσπαθήσαμε να εξασφαλίσουμε τον πολλαπλασιασμό των δυνάμεών μας και των δυνατοτήτων μας για δράση.

Στη Συρία, οι επαναστάτες πήγαν ακόμα πιο μακριά. Στα εδάφη από όπου εκδιώχθηκε το καθεστώς, οι εξεγερμένοι κατάφεραν να διαχειριστούν μόνοι τους ολόκληρες πόλεις, νοσοκομεία, μύλους, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, και να μοιράζουν τρόφιμα, για αρκετά χρόνια. Τα εκατοντάδες τοπικά συμβούλια στα απελευθερωμένα εδάφη ήταν η απόδειξη ότι το μέλλον της Συρίας δεν βρισκόταν ούτε στα χέρια του Εθνικού Συμβουλίου (της εξόριστης αντιπολίτευσης), ούτε σε εκείνα των ένοπλων ομάδων. Κι όμως, οι επαναστάτες δεν τόλμησαν να ισχυριστούν ότι ίσως ήταν οι ίδιοι που στην πράξη οικοδομούσαν μια εναλλακτική απέναντι στο καθεστώς. Ήταν η έμπρακτη απόδειξη ότι, ακόμη και κάτω από βομβαρδισμούς και πολιορκία, αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο και αντιμέτωποι με αδυσώπητη καταστολή, οι άνθρωποι ήταν ικανοί να αυτοκυβερνηθούν.

Σε μια εξέγερση, θα βρισκόμαστε πάντα αντιμέτωποι με δυνάμεις που δεν θα διστάσουν να καταλάβουν τα παλάτια. Και η προτεραιότητά τους θα είναι πάντα να τσακίσουν τις νεογέννητες μορφές λαϊκής οργάνωσης. Μη αναγνωρισμένοι ως σοβαροί ή νόμιμοι συνομιλητές από τις εθνικές και διεθνείς δυνάμεις, οι εξεγερμένοι παραγκωνίστηκαν. Απέναντι σε αυτές τις απειλές, γενικά δεν καταφέραμε να επηρεάσουμε την έκβαση των εξεγέρσεων. Είτε δεν μπορέσαμε είτε δεν θελήσαμε να αναλάβουμε την επόμενη μέρα της εξέγερσης. Δεν καταφέραμε να επιβληθούμε ως δύναμη.

Και στο Σουδάν, στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας αγώνα (2013-2023), στήθηκαν επιτροπές αντίστασης σε πόλεις και γειτονιές. Οργάνωσαν τόσο τις κινητοποιήσεις όσο και τη λαϊκή αλληλοβοήθεια. Χρόνο με τον χρόνο, εξέγερση με την εξέγερση, μεγάλωσαν σε δύναμη και εμπειρία. Μετά την ανατροπή του Προέδρου Ομάρ αλ-Μπασίρ, ορισμένες οργανώσεις της αντιπολίτευσης αποφάσισαν να συμμετάσχουν στο πολιτικο-στρατιωτικό Μεταβατικό Συμβούλιο. Οι επιτροπές αντίστασης αντιτάχθηκαν στη μεγάλη τους πλειοψηφία σε αυτή την απόφαση, για να μείνουν πιστές στο αίτημα της επανάστασης να απομακρυνθούν όλες οι εξουσίες που συνδέονται με τον στρατό. Έτσι, ενσάρκωσαν οι ίδιες τη λαϊκή νομιμοποίηση. Απελευθερωμένες από τις οργανώσεις της αντιπολίτευσης και δυναμωμένες από αυτή τη νομιμοποίηση, οι εκατοντάδες επιτροπές συνέταξαν και στη συνέχεια ψήφισαν μια πρόταση για το μέλλον της χώρας: τη Χάρτα για την Εγκαθίδρυση της Λαϊκής Εξουσίας. Μόνο στο Σουδάν οι επιτροπές βάσης του κινήματος τόλμησαν να διεκδικήσουν την επαναστατική εξουσία. Αλλού, ένα από τα μεγάλα λάθη ήταν ότι οι αναδυόμενες λαϊκές εξουσίες υποβιβάστηκαν σε απλά μέσα της επανάστασης, αντί να ιδωθούν ως μια μοναδική σύζευξη των μέσων και των σκοπών της. Ως προεικόνιση ενός δυνατού επαναστατικού μέλλοντος.

Αυτά τα πειράματα προσφέρουν έναν θησαυρό διδαγμάτων για τους επαναστάτες και τις επαναστάτριες. Συναντούν και επικαιροποιούν μια μακριά ιστορία λαϊκής εξουσίας. Μια ιστορία που κανένα σχολικό εγχειρίδιο δεν αναφέρει: εκείνη των Comandos Comunales (Κοινοτικές Εντολές) και των Cordones Industriales στη Χιλή (1970-73), των Quilombos της Βραζιλίας (1550-2024), των τμημάτων των αβράκωτων της Γαλλικής Επανάστασης (1789-93), των Caracoles της Τσιάπας και των Εργατικών Συμβουλίων της Ρωσίας και της Βαυαρίας (1905, 1918-1919), της Κομμούνας του Παρισιού (1871), του Μορέλος (1913) και της Κρονστάνδης (1921). Και πολλών ακόμα.

Ερμηνεύουμε όσα ζήσαμε ως μια συνεχιζόμενη εποχή εξέγερσης. Αυτό που κάποιοι έσπευσαν να ξεγράψουν ως ήττα, εμείς το βλέπουμε ως τη γέννηση ενός παγκόσμιου κινήματος εξέγερσης για την αξιοπρέπεια. Κοιτάμε τις αποτυχίες μας κατάματα και προετοιμαζόμαστε για τις νίκες που έρχονται. Αφετηρία μας είναι όλοι εκείνοι οι τόποι όπου η λαϊκή εξουσία επέστρεψε, άλλοτε εφήμερα, άλλοτε πιο πεισματικά, για να μας ξαναδώσει τη δύναμή μας.

Βρίσκοντας το χειρόφρενο έκτακτης ανάγκης

Πίσω από κάθε φασισμό κρύβεται μια αποτυχημένη επανάσταση / Η εποχή της εξάντλησης / Μια Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης σε κάθε κράτος / Βρίσκοντας τον ορίζοντα /

Η αρχή αυτής της δεκαετίας υπογραμμίζει μια απλή αλλά οδυνηρή αλήθεια: όσο προχωρά η επανάσταση, τόσο σκληραίνει η αντεπανάσταση.

Οι πρόσφατες εξεγέρσεις έδειξαν ότι όλα τα καθεστώτα, όποια κι αν είναι η φύση τους, βρίσκονται σε ριζική αναντιστοιχία με τους πόθους των λαών. Ανίκανες να πυροδοτήσουν την πίστη στα ετοιμοθάνατα σχέδιά τους, οι εξουσίες απάντησαν πρώτα με τον τρόμο. Οι εξεγέρσεις άφησαν πίσω τους μάρτυρες, φυλακισμένους και εξόριστους. Η στρατιωτικοποίηση των εδαφών και η ποινικοποίηση των αγώνων εντείνονται, ενώ οι βίαιες εξαφανίσεις και τα βασανιστήρια πολλαπλασιάζονται. Και για να ολοκληρωθεί η εθνική φρίκη, Ρώσοι, Ιρανοί, Γάλλοι και Αμερικανοί στρατηγοί συνέρρευσαν στο προσκεφάλι των απειλούμενων καθεστώτων. Δακρυγόνα, βόμβες και «γαλλική αστυνομική τεχνογνωσία» προσφέρθηκαν στον Μπεν Άλι, Γερμανοί αστυνομικοί και ισραηλινά συστήματα κυβερνοασφάλειας στη Χιλή, ιρανικές πολιτοφυλακές και ρωσικές βόμβες σε βοήθεια του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Η συντριβή των εξεγέρσεών μας δεν ήταν απλώς εθνική υπόθεση, ήταν διεθνής.

Μετά τις εξεγέρσεις, ό,τι επιβιώνει δυναμώνει, ακόμα και οργανώνεται, και τις περισσότερες φορές είναι κάποια μορφή αντίδρασης. Παντού, οι κυρίαρχες τάξεις υπερασπίζονται λυσσαλέα τα συμφέροντά τους, όποιο κι αν είναι το κόστος. Σε όλο τον πλανήτη, οι μόνες οργανωμένες δυνάμεις που μοιάζουν να επιζούν των εξεγέρσεων είναι στην καλύτερη περίπτωση συντηρητικές, στη χειρότερη φασιστικές. Οι εξεγέρσεις της τελευταίας δεκαετίας ανακόπηκαν από μια μεγάλης κλίμακας και πολύμορφη απάντηση: μια βίαιη αντεπανάσταση.

Πίσω από κάθε φασισμό κρύβεται μια αποτυχημένη επανάσταση

Η αντεπανάσταση δεν είναι απλώς μια παγκόσμια αντιεξεγερτική επιχείρηση. Ούτε είναι απλώς μια παλινόρθωση, μια επιστροφή στο παλαιό καθεστώς ή η αποκατάσταση μιας κοινωνικής τάξης που κλονίστηκε από τη σύγκρουση και την εξέγερση. Χτίζει ενεργά μια νέα τάξη πραγμάτων στα μέτρα των δικών της αναγκών. Διαμορφώνει νοοτροπίες, πολιτισμικές συμπεριφορές, γούστα, συνήθειες και ήθη. Αλλά υπάρχει και κάτι παραπάνω: η αντεπανάσταση χρησιμοποιεί τις ίδιες προϋποθέσεις και τις ίδιες τάσεις πάνω στις οποίες στηρίζεται και η επανάσταση. Καταλαμβάνει το έδαφος του αντιπάλου της και δίνει άλλες απαντήσεις στα ίδια ερωτήματα. Επανερμηνεύει την επανάσταση με τον δικό της τρόπο.

Καθώς οι επαναστάτες συντρίβονται, διασκορπίζονται και απομονώνονται, τα κεφάλια της λερναίας ύδρας που νομίζαμε ότι κόψαμε ξαναφυτρώνουν σιγά σιγά. Είτε μέσα από τα αποαποικιακά κοστούμια που φορούν ο Πούτιν ή ο Σι Τζινπίνγκ, είτε μέσα από τις «αντισυστημικές» ανταρσίες του Τραμπ, του Μιλέι ή του Μπολσονάρο, είτε μέσα από τον πόλεμο του «ελεύθερου κόσμου» για τη «δημοκρατία», οι ελίτ παντού προσπαθούν να τιθασεύσουν τους πόθους των εξεγέρσεων για να εμποδίσουν την επιστροφή τους. Στην Αργεντινή, το σύνθημα «afuera!» (Έξω!) του Μιλέι αντανακλά το «que se vayan todos!» (Να φύγουν όλοι!) των εξεγερμένων στο γύρισμα του αιώνα. Ο καλύτερος τρόπος να συντρίψεις την επιθυμία για ελευθερία είναι να παρουσιαστείς ως απελευθερωτής.

Το 2024, ο Ντόναλντ Τραμπ συμμετέχει σε συγκεντρώσεις με συνθήματα όπως «γίνε ακυβέρνητος» και «μαζικές απελάσεις τώρα». Αν οι φασίστες είναι οι ορκισμένοι εχθροί μας, δεν είναι μόνο επειδή το σχέδιό τους είναι το αντίθετο του δικού μας. Είναι ορκισμένοι εχθροί μας επειδή υπερασπίζονται το σχέδιό τους με επαναστατική μεταμφίεση, τρεφόμενοι από τις ορμές και τους πόθους της λαϊκής εξέγερσης, ενώ αποτελούν την ύστατη εφεδρεία των κέντρων εξουσίας. Ο Πούτιν, η Μελόνι, η Λεπέν, όπως τόσοι άλλοι, εκμεταλλεύονται την απογοήτευση και την ταπείνωση της εργατικής τάξης, που υπονομεύτηκε από τις τελευταίες μεταλλάξεις του κεφαλαίου, για να στεριώσουν την «αντισυστημική» τους στάση, ώστε να υπερασπιστούν καλύτερα το σύστημα. Ισχυρίζονται ότι θέλουν να τα αλλάξουν όλα για να μην αλλάξει τίποτα. Σήμερα, οι αντιδραστικοί ριζοσπαστικοποιούνται, ενώ οι προοδευτικοί σπαρταρούν μέσα στη μετριοπάθεια.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι φασίστες τρέφουν τόσο μίσος για τα φεμινιστικά και τα queer κινήματα. Ο φασισμός βλέπει σε αυτά έναν αντίπαλο ικανό να γεννήσει μια επιθυμία απελευθέρωσης που θα μπορούσε δυνητικά να απειλήσει την κατεστημένη τάξη. Οι φεμινίστριες του Νότου έπεισαν εκατομμύρια να ενταχθούν στα κινήματά τους, χάρη στη ριζοσπαστική τους διεκδίκηση για χειραφέτηση και στη βούλησή τους να αλλάξουν τα πάντα, παραβιάζοντας τους κανόνες του φύλου, της τάξης, της γεωγραφίας και της ηλικίας. Το ίδιο ισχύει για το queer κίνημα, ένα από τα λίγα που εξακολουθούν να τολμούν να ονειρεύονται. Θρυμματίζοντας τη δυαδική λογική που βρίσκεται στη βάση κάθε εξουσίας, μετατρέπουν το φαντασιακό σε όπλο και την επιθυμία σε δύναμη. Βάζοντας το σώμα στην καρδιά του μετασχηματισμού, η queer επανάσταση είναι ένα από τα λίγα κινήματα που στέκονται εμπόδιο στο όραμα των φασιστών και ενσαρκώνουν εφικτά μέλλοντα. Όμως, όπως τόσα άλλα κινήματα πριν από αυτά, φλερτάρονται από τις προοδευτικές φράξιες της Αυτοκρατορίας, που προσπαθούν να τα απονευρώσουν και να τα μεταμορφώσουν σε ακίνδυνο πολιτισμικό αξεσουάρ.

Πώς να πιστέψουμε ότι οι ισοπεδωτικοί υπερεξουσιαστικοί μηχανισμοί του Τραμπ, του Μόντι ή του Νετανιάχου θα μπορούσαν να νικηθούν από ένα καλά τεκμηριωμένο επιχείρημα, μια έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, τους ελέγχους γεγονότων των «Νιου Γιορκ Τάιμς» ή μια ψηφοφορία στον ΟΗΕ; Ο προοδευτισμός, κάθε φορά που τολμά να βγει σε αυτό το πεδίο, γίνεται λίγο περισσότερο περίγελος, λίγο περισσότερο απαξιωμένος, και άρα αντιπαραγωγικός. Η παραίτηση των σοσιαλδημοκρατών που ισχυρίζονται ότι είναι αδύνατο να αλλάξει οτιδήποτε, ακόμα κι όταν κερδίζουν εκλογές, στρώνει τον δρόμο για την υπονόμευση από τις φασιστικές δυνάμεις, που δεν έχουν παρά να σκύψουν για να θερίσουν τη δικαιολογημένη οργή και τις χαμένες ψυχές των εξεγέρσεων. Μέχρι τώρα, από την Ουάσινγκτον ως τη Μπραζίλια, δεν είδαμε παρά μόνο παρωδίες φασιστικών εξεγέρσεων. Την επόμενη φορά, τα πράγματα μπορεί να είναι πολύ πιο σοβαρά.

Η παγκόσμια αναζωπύρωση του ξενοφοβικού εθνικισμού και οι συστηματικές επιθέσεις στα δικαιώματα των γυναικών και στη σεξουαλική και έμφυλη ανυποταξία είναι το αποτέλεσμα μιας καλά σχεδιασμένης παγκόσμιας επίθεσης: εκείνης μιας νεοφασιστικής διεθνούς. Τα ολοένα και πιο τεντωμένα, πιο μορφασμένα πρόσωπα της εξουσίας μπορεί να διαφέρουν στην όψη, ανήκουν όμως όλα στο ίδιο θηρίο. Γιατί πέρα από τις φαινομενικές τους συγκρούσεις και έχθρες, αυτές οι δυνάμεις μοιράζονται έναν κοινό στόχο: να διατηρήσουν την εξουσία των κέντρων, με κάθε κόστος. Για να το πετύχουν, καμία σφαγή δεν θα θεωρηθεί υπερβολικά ακριβή. Αντιθέτως, ο πόλεμος υπήρξε πάντα η κατεξοχήν μέθοδος για να κρατιέται η επανάσταση μακριά.

Η εποχή της εξάντλησης

Παντού, έχουμε βυθιστεί σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Απ’ όλα όσα θα ευχόμασταν να καταστραφούν, αυτή η κατάσταση είναι η πιο ανθεκτική και πολύπλοκη. Έχει χαραχτεί ανεξίτηλα ακόμα και στους τρόπους οργάνωσης και στις μεθόδους αγώνα μας.

Υπάρχουν οι άμεσες έκτακτες ανάγκες που μας σπρώχνουν στη δράση, γιατί δεν αντέχεται πια να μένουν τα πράγματα όπως είναι. Να μην έχεις να φας, να κινδυνεύεις με θάνατο ή βιασμό σε κάθε γωνιά του δρόμου, να μην έχεις πού να στεγάσεις τον εαυτό σου και τα παιδιά σου για τη νύχτα, να ρισκάρεις την ταπείνωση σε κάθε νέα διοικητική διαδικασία, να τρως ξύλο σε κάθε έλεγχο ταυτότητας, να φοβάσαι ότι δεν θα φτάσει το νερό για τις καλλιέργειες, ότι η γη θα γίνει άμμος…

Η επισφάλεια της ζωής, μάς βυθίζει σε μια εξοντωτική καθημερινότητα, γεμάτη επιτακτικές ανάγκες που δεν προλαβαίνουμε καν να αρχίσουμε να λύνουμε, και να που ξεπροβάλλει κιόλας η επόμενη πιεστική κατάσταση. Αυτές οι έκτακτες ανάγκες, που μας ενώνουν στις βιωμένες πραγματικότητές μας και μονοπωλούν τον χρόνο και την ενέργειά μας, τις αντιμετωπίζουμε είτε μόνοι μας είτε μέσα στα δίκτυα των σχέσεων μας, που είναι κι αυτά εξαντλημένα. Αυτές οι καθημερινές πιέσεις μάς επιβάλλουν ρυθμούς μη βιώσιμους για να κρατήσουμε τους αγώνες ζωντανούς, για να προστατευτούμε ή για να μη συνθλιβούμε, απαιτώντας όλο και περισσότερη ενέργεια απλώς και μόνο για να υπάρχουμε.

Από την πλευρά των κυβερνήσεων, ως κυνική απάντηση στις έκτακτες ανάγκες που μόλις αναφέραμε, υπάρχουν εκείνες οι έκτακτες ανάγκες που, καθεμιά με τον τρόπο της, στοχεύουν να μας θυμίζουν πόσο αβοήθητοι είμαστε χωρίς την προστασία του κράτους: «οικονομική κρίση», «φυσικές» καταστροφές, «ξένοι πράκτορες», «εξωτερικές απειλές», «μεταναστευτική κρίση» και ούτω καθεξής. Την «Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης» τη χρησιμοποιούν όλα τα καθεστώτα, από τα πιο δημοκρατικά ως τα πιο δεσποτικά, ως μέτρο εξαίρεσης απέναντι στην κατάσταση της «ειρήνης».

Ο «νόμος έκτακτης ανάγκης» (Κανούν αλ-Ταουάρι) κυβερνούσε την καθημερινή ζωή των Σύριων για πάνω από σαράντα χρόνια μέχρι το ξέσπασμα της κοινωνικής επανάστασης. Θεσπισμένος επισήμως για να αντιμετωπίσει τη στρατιωτική απειλή του Ισραήλ, χρησιμοποιήθηκε πάντα για την καταστολή κάθε εσωτερικής διαφωνίας. Λίγους μήνες μετά την έναρξη της εξέγερσης, μετατράπηκε σε «Αντιτρομοκρατικό Νόμο», αλλά εξακολουθούσε να στοχεύει κάθε αντιπολίτευση. Στη Χιλή, η Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης επέτρεψε στον Πρόεδρο Πινιέρα να (ξανα)βγάλει τον στρατό στους δρόμους ενάντια στον εξεγερμένο λαό. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η χρήση της Κατάστασης Έκτακτης Ανάγκης, ως νομικής δικαιολόγησης της απουσίας κράτους δικαίου, έχει εξαπλωθεί παντού, υποτίθεται ως απάντηση σε τρομοκρατικές επιθέσεις, αλλά και σε ιούς, αστικές εξεγέρσεις και φυσικές καταστροφές.

Μια Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης σε κάθε κράτος

Αν η πολιτική είναι η συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα, τότε το να κυβερνάς και το να διεξάγεις πόλεμο είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το έθνος-κράτος, με τον ιδιαίτερο τρόπο του να δομεί την εξουσία, τη διαχείριση των πληθυσμών και τον έλεγχο των εδαφών, κατέκτησε σχεδόν ολόκληρη την υφήλιο μέσα από πολέμους αποικιοκρατίας. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η εξουσία και ελέγχονται οι πληθυσμοί δεν είναι ίδιος από κράτος σε κράτος, ούτε από περιοχή σε περιοχή του κόσμου.

Η λειτουργία του κρατικού μηχανισμού είναι διαφορετική για μια πρώην αποικιοκρατική δύναμη, καλά στεριωμένη πάνω στον πλούτο που απέσπασε από τον υπόλοιπο κόσμο, απ’ ό,τι για ένα πρόσφατα αποαποικιοποιημένο κράτος υπό την επιρροή ισχυρών δυνάμεων που επιδιώκουν να ελέγξουν τους πόρους του. Ο βαθμός βίας που ασκεί το κράτος πάνω στον δικό του πληθυσμό καθορίζεται από τα υλικά μέσα (αποικιακή πρόσοδος, πετρελαϊκή πρόσοδος, χρηματοπιστωτικά κέρδη κάθε λογής) που έχουν στη διάθεσή τους οι εθνικές ελίτ για να εξαγοράσουν την κοινωνική ειρήνη προτού καταφύγουν στην ωμή βία.

Ο σοσιαλισμός, το κράτος πρόνοιας και η σοσιαλδημοκρατία, όπου υπάρχουν, είναι απόπειρες να συνδεθεί με διαφορετικό τρόπο το ζήτημα του κράτους με εκείνο της λαϊκής κυριαρχίας. Πέρα από το μονοπώλιο της «νόμιμης βίας» και την υπεράσπιση της επικράτειας, στο κράτος ανατίθεται και η ευημερία των πολιτών, η αναδιανομή ενός μέρους του πλούτου και η παροχή υπηρεσιών στον πληθυσμό. Καθεμιά από αυτές τις απόπειρες, είτε ήταν καρπός επαναστατικών εξεγέρσεων είτε ρεφορμιστικών προσπαθειών, κατέληξε να διευρύνει τη λαϊκή στήριξη στη σταθερότητα του κράτους.

Αλλά ο καιρός των κοινωνικών ουτοπιών έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σχεδόν κανείς δεν προσπαθεί πια να μας πουλήσει ένα ρόδινο μέλλον. Οι δυστοπίες έχουν αντικαταστήσει παντού τις ουτοπίες. Υπάρχει η συνωμοσιολογική απειλή της «Μεγάλης Αντικατάστασης» που πρεσβεύουν οι λευκοί ρατσιστές. Η κοινωνία του ελέγχου υποταγμένη σε αυταρχικές τεχνητές νοημοσύνες. Η επικείμενη κατάρρευση των συνθηκών ζωής πάνω στη Γη. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα της αριστεράς επιχειρούν να μας ξαναμαγέψουν με ξεσκονισμένα πολιτικά προγράμματα και νέες υποσχέσεις αλλαγής, αυτό γίνεται πλέον μόνο λόγω της κυκλικής επιτακτικότητας να εμποδιστεί η ακροδεξιά να πάρει την εξουσία.

Ο «Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας» που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαινίασε τον εικοστό πρώτο αιώνα. Το πρόσχημα της διάχυτης, πανταχού παρούσας και πάντα επικείμενης απειλής της τρομοκρατίας δικαιολόγησε κάθε πόλεμο, κάθε μέτρο ελέγχου και κάθε μέτρο εξαίρεσης, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» του Μεξικού, η «αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας» της Ρωσίας, η «εξάλειψη της Χαμάς» του Ισραήλ, η «συντριβή της σιωνιστικο-ουαχαμπιτικής συνωμοσίας» της Συρίας, το «τσάκισμα της κουρδικής τρομοκρατίας» της Τουρκίας, το «τέλος του αυτονομισμού των Τουαρέγκ» του Μάλι, η «εξάρθρωση της τρομοκρατίας των Μαπούτσε» της Χιλής, και τόσα άλλα… Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους τρόπους με τους οποίους απειλές, άλλες πραγματικές, άλλες κατασκευασμένες, χρησιμοποιούνται για να εκτραπούν οι κοινωνικές εντάσεις προς τον αγώνα ενάντια σε έναν κοινό «εχθρό», τον ύστατο εγγυητή της εθνικής ενότητας. Μια εσωτερική διαμαρτυρία που δυναμώνει λίγο παραπάνω θα γλιστρήσει γρήγορα στην κατηγορία του «εσωτερικού εχθρού», αν δεν αρκεστεί στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης που της παραχωρείται. Το κράτος παρουσιάζεται πάντα ως «πολιορκημένο κάστρο», υπό την απειλή εχθρικών δυνάμεων στο εσωτερικό ή στο κατώφλι του. Η ύπαρξη του νομιμοποιείται  από το ίδιο το πράγμα που το απειλεί.

Η έκτακτη ανάγκη ορίζει τη σχέση μας με τον κόσμο και εγκαινιάζει ποικίλους βαθμούς αυταρχικών μεθόδων για την αντιμετώπιση των καταστροφών. Επικαλούμενη πότε από πολιτικές δυνάμεις, συνδικάτα και συλλογικότητες, πότε από κυβερνήσεις που ενίοτε την υιοθετούν, η έκτακτη ανάγκη έχει γίνει το καθολικό μοτίβο της πολιτικής. Ο μόνος τρόπος να κυβερνήσεις, ή να κάνεις ακτιβιστική δουλειά (όπου αυτή είναι δυνατή), είναι στο όνομα της έκτακτης ανάγκης. Αυτή η επιταγή συγκαλύπτει τη διαφορά, τη σύγκρουση και την ανισότητα: μας αφορά εξίσου όλους, όλοι είμαστε στην ίδια βάρκα, εξίσου θύματα, εξίσου υπεύθυνοι, εξίσου επιστρατεύσιμοι.

Να απαντάς σε μια «κοινωνική έκτακτη ανάγκη», να καλείς σε «κατάσταση οικολογικής επαγρύπνησης», να τρέχεις από τον έναν αγώνα στον άλλο, από μια μάχη ενάντια σε ένα περιβαλλοντικά καταστροφικό έργο στην κινητοποίηση ενάντια σε μια κρατική μεταρρύθμιση, από μια ανθρωπιστική κρίση σε μια αντιφασιστική καμπάνια. Καθένας από αυτούς τους αγώνες, όσο σημαντικός κι αν είναι, ρουφάει όλη τη διαθέσιμη ενέργειά μας, και χωρίς κάποια συνολική στρατηγική, τρέχουμε σαν κότες με κομμένο το κεφάλι.

Βρίσκοντας τον ορίζοντα

Η στρατιωτικοποίηση των πόλεων, τα αστραπιαία κλεισίματα των συνόρων, η εντατικοποίηση των αστυνομικών ελέγχων, η ηλεκτρονική επιτήρηση και οι περιορισμοί στις μετακινήσεις, οι κατ’ οίκον περιορισμοί και η διαχείριση της πανδημίας του κορονοϊού αποδεικνύουν ότι τα αυταρχικά μέτρα είναι απολύτως εφικτά σε μεγάλη κλίμακα και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το μόνο που χρειάζεται για να επανενεργοποιηθούν όταν χρειαστεί είναι ένα καλοδουλεμένο επιχείρημα ή μια κρίση.

Εδώ και μερικά χρόνια, πράγματα που πριν δεν έμπαιναν στο φως των προβολέων γίνονται πρωτοσέλιδα στα εικοσιτετράωρα ειδησεογραφικά κανάλια: η αποψίλωση των ωκεανών, τα δάση της Αυστραλίας ή του Αμαζονίου στη μέγγενη της φωτιάς, τυφώνες και καταστροφικές πλημμύρες. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στις θέσεις και τις πράξεις των κυβερνήσεων και στην αποδεδειγμένη σοβαρότητα της κατάστασης είναι ολοφάνερη σε όλους. Το «οικολογικό άγχος» έγινε η ασθένεια μιας εποχής για όσους έχουν το προνόμιο να μην έχουν πιο πιεστικούς λόγους ανησυχίας. Είναι άλλος ένας παράγοντας που τροφοδοτεί τη γενική παράλυση. Όταν ακούμε όλη μέρα για πολέμους, λιμούς, ανθρωπιστικές καταστροφές ή γιγάντιες πυρκαγιές, παθαίνουμε ναυτία. Είναι κατανοητό πως για να επιβιώσεις, πρέπει τελικά να αγνοήσεις αυτές τις πληροφορίες και να συνεχίσεις τη ζωή σου. Καθώς μας υπενθυμίζεται διαρκώς η δική μας αδυναμία απέναντι σε όσα συμβαίνουν, καταδικαζόμαστε για άλλη μια φορά να βασιστούμε σε ένα απίθανο άλμα πίστης προς τους ηγέτες του πλανήτη, ή τουλάχιστον να προσπαθήσουμε να τους πιέσουμε προς μια θετική κατεύθυνση.

Η πέρα για πέρα πραγματική οικολογική έκτακτη ανάγκη είναι αναμφίβολα μια ισχυρή κινητοποιητική δύναμη όταν προσδιορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι και χαράσσονται στρατηγικές δράσης. Το κάλεσμα να απαντήσουμε στην κλιματική έκτακτη ανάγκη χρησιμοποιείται εν μέρει από ανθρώπους που αγωνίζονται να υπερασπιστούν τα εδάφη τους, από πολιτικές οργανώσεις και οικολογικά κινήματα, για να κερδίσουν προσοχή και να αυξήσουν τις δυνάμεις τους, για να νομιμοποιήσουν πιο ριζοσπαστικές μορφές κινητοποίησης και να δημιουργήσουν πρωτόγνωρες λαϊκές συγκλίσεις. Αλλά καθώς αυτές οι έκτακτες ανάγκες αναγνωρίζονται όλο και πιο πλατιά και απειλούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, το μοχλό μπορεί κάλλιστα να τον πάρουν άλλα χέρια. Η οικολογία, για παράδειγμα, έχει ήδη διαποτίσει τον δεξιό και τον φιλελεύθερο πολιτικό λόγο, και πλησιάζει γρήγορα η στιγμή που ο λόγος περί οικολογικής κατάρρευσης θα δικαιολογήσει μια νέα αυταρχική στροφή σε στυλ Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα.

Η νεολαία στα πολιτικά και οικονομικά κέντρα μένει υπνωτισμένη μπροστά στην προοπτική του δικού της τραγικού μέλλοντος, ενώ οι άνθρωποι των περιθωρίων ονειρεύονται εφικτά μέλλοντα, με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο ενός αβάσταχτου παρόντος. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκώς ανανεωμένη αποσύνδεση ανάμεσα σε αυτές τις δύο αντίστοιχες καταστάσεις. Στον χρόνο που μας απομένει, από εμάς εξαρτάται να δώσουμε μια καινούργια απάντηση.

Πρέπει να εφεύρουμε ξανά τον δικό μας χρόνο. Πρέπει να ανοίξουμε χώρο για να σκεφτούμε μαζί και να τραβήξουμε το χειρόφρενο έκτακτης ανάγκης. Είτε ζούμε σε μια κοινωνία που ήδη καταρρέει κάτω από το βάρος του πολέμου, της φυσικής καταστροφής και της οικονομικής πτώσης, είτε ανήκουμε στην καρδιά ενός δυτικού φρουρίου, πνιγμένου και στοιχειωμένου από την προοπτική της επερχόμενης κατάρρευσής του, ο μόνος δρόμος μπροστά είναι να επεξεργαστούμε ένα κοινό σχέδιο, αποτελεσματικό σε καθεμιά από τις καταστάσεις μας. Και να ρωτήσουμε:

Ποια είναι η φύση αυτής της έκτακτης ανάγκης; Ποιους μοχλούς επιτρέπει; Ποια ενέργεια δίνει, ποια ενέργεια ρουφάει; Τι έχουμε να κερδίσουμε στην κούρσα για τον ορισμό της βαθύτερης αιτίας και της φύσης της έκτακτης ανάγκης; Ποια υπέρμετρα μέσα μπορεί μια μέρα να προσφέρει στους αντιπάλους μας να χρησιμοποιήσουν εναντίον μας;

Η «έκτακτη ανάγκη», ως εντολή για δράση, είναι ένας ελιγμός για να κερδηθούν οι άνθρωποι και να υποταχθούν σε μια ατζέντα, και δεν χωρά μεγάλη αμφιβολία για το ποιος θα έχει τα μέσα να κερδίσει στο τέλος. Όσον αφορά τα κοινωνικά κινήματα, η επείγουσα βιασύνη είναι πάντα το προοίμιο της διάσπασης και της εξάντλησης. Χρειάζεται να συγκεντρωθούμε, να μετρήσουμε τις κινήσεις μας και να χτυπήσουμε εκεί όπου το χτύπημα μπορεί να κάνει τη διαφορά. Όποιες κι αν είναι οι επιταγές, όποια κι αν είναι η πίεση που μοιάζει να μας παραλύει, το στοίχημα είναι να δράσουμε συγκεντρώνοντας την ενέργειά μας και αποφεύγοντας την εξάντληση. Το να οργανωθούμε απέναντι σε μια αντεπαναστατική επίθεση τέτοιας κλίμακας σημαίνει να ξαναβρούμε έναν ορίζοντα και να χτίσουμε μακροπρόθεσμα: να δημιουργήσουμε δεσμούς και να συγκεντρώσουμε δυνάμεις για να μην ηττηθούμε στις εξεγερτικές εκρήξεις που έρχονται.

Μετατρέποντας την εξορία σε θέση επίθεσης

Θανάσιμα μονοπάτια / Η άφιξη στη χώρα υποδοχής / Πολλαπλασιάζοντας τις κυκλοφορίες /

Κάθε απόπειρα επανάστασης, κάθε εξέγερση, αφήνει πίσω της μια νέα γενιά εξόριστων επαναστατών. Στο Κάιρο, στη Βαγδάτη, στο Σαντιάγο και αλλού, οι εξεγέρσεις άφησαν ανθρώπους ανίκανους να επιστρέψουν στην προηγούμενη ζωή τους, όχι μόνο εξαιτίας της υπαρξιακής ανατροπής που έζησαν, αλλά και εξαιτίας του κόστους του αγώνα. Το να χάνεις σε μια εξέγερση δεν μένει ποτέ χωρίς συνέπειες. Πέρα από την ήττα, οι εξεγερμένοι πληρώνουν το τίμημα με τραύμα, φυλακή, ακρωτηριασμό ή θάνατο. Άλλοι ζουν τον σπαραγμό του να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη γη τους και τους αγαπημένους τους. Η δεκαετία των εξεγέρσεών μας, έριξε στην εξορία μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων από την Συρία, το Σουδάν, το Ιράν, την Αϊτή και το  Χονγκ Κονγκ, που ήρθαν να προστεθούν στους Κούρδους, τους Παλαιστίνιους και τους Ταμίλ των προηγούμενων γενεών.

Η εξορία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της πολιτικής καταστολής. Εξόριστος είναι και ο άνθρωπος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του για να επιβιώσει, επειδή το σπίτι έγινε υπερβολικά επικίνδυνο, η ζωή αβάσταχτα ακριβή και η γη λιγότερο θρεπτική. Το να θέλεις ένα μέλλον για τα παιδιά σου, το να χρειάζεται να ζήσεις τις πεποιθήσεις σου ή τη σεξουαλικότητά σου αλλού, όλα αυτά είναι αιτίες εξορίας. Για τους ανθρώπους των περιθωρίων, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο, αμέτρητες απειλές κάνουν την παραμονή στον τόπο τους υπερβολικά μεγάλο ρίσκο. Κι όμως, η «μεταναστευτική κρίση» μόλις άρχισε. Η υπερθέρμανση του πλανήτη θα οδηγήσει σε μαζικούς εκτοπισμούς τις επόμενες δεκαετίες, καθώς οι πόροι θα γίνονται όλο και πιο σπάνιοι και μεγάλα κομμάτια της υφηλίου θα γίνονται ακατοίκητα. Παραδόξως, ο πολλαπλασιασμός των εμποδίων, των συνόρων και των ταξινομήσεων κατά την άφιξη, ενισχύει περισσότερο την επιθυμία της φυγής, αντί να την αποθαρρύνει.

Απέναντι στην κυριαρχία, στην εκμετάλλευση και στην ταπείνωση, έχουμε τρεις επιλογές: να επιβιώσουμε, να φύγουμε ή να εξεγερθούμε. Είτε στη Σενεγάλη, είτε στην Αϊτή, είτε στον Λίβανο, η λαϊκή οργή πολλαπλασιάζεται με τον ίδιο ρυθμό που πολλαπλασιάζονται οι αναχωρήσεις. Οι διαχωρισμοί ανάμεσα σε «οικονομικούς» μετανάστες, «πολιτικούς» εξόριστους και, σε λίγο, «κλιματικούς» πρόσφυγες έχουν νόημα μόνο για τις κυβερνήσεις.

Η εξέγερση και η εξορία είναι διαφορετικές απαντήσεις σε προβλήματα με την ίδια ρίζα: την εκθετική επιδείνωση των συνθηκών ζωής και τον πολλαπλασιασμό των κατασταλτικών καθεστώτων. Από τις αρχές αυτού του αιώνα, άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ξεσηκώνονται ενάντια στους υπεύθυνους της υλικής και συναισθηματικής τους εξαθλίωσης. Οι παγκόσμιες και οι τοπικές ελίτ, αυταρχικές ή φιλελεύθερες, έχουν εμμονή με τη διατήρηση της εξουσίας και του πλούτου τους, που αποκτήθηκαν πάντα μέσα από την ατελείωτη εκμετάλλευση των πόρων και των σωμάτων όσων ζουν στα περιθώρια των κοινωνιών. Είναι λοιπόν πραγματικά άξιο απορίας που αυτοί οι πληθυσμοί προσπαθούν να φτάσουν στα κέντρα, για να πάρουν πίσω ό,τι λεηλατήθηκε;

Θανάσιμα μονοπάτια

Όταν αποφασίζουμε, ή αναγκαζόμαστε, να εγκαταλείψουμε τις πατρίδες μας, ένας νέος αγώνας αρχίζει. Οι δρόμοι της εξορίας γίνονται μέρα με τη μέρα πιο εχθρικοί. Τα θαλάσσια νεκροταφεία της Μεσογείου ή της Μάγχης, οι δρόμοι του θανάτου που ενώνουν τη Λατινική Αμερική με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αδυσώπητη έρημος της Σαχάρας που τόσοι Αφρικανοί μετανάστες διασχίζουν για να ρισκάρουν στο τέλος τη σκλαβιά στη Λιβύη. Η εξορία είναι θανάσιμη, και όπως οι εξεγέρσεις, συνιστά πράξη άρνησης. Εξεγείρεσαι ή φεύγεις, και καμιά φορά εξεγείρεσαι και μετά φεύγεις, επειδή δεν μπορείς ή δεν θέλεις να ανεχτείς αυτά που σου κάνουν. Φεύγουμε γιατί, παρά τους κινδύνους, καμιά φορά η φυγή είναι η ασφαλέστερη επιλογή.

Οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να κάνουν ό,τι μπορούν για να εμποδίσουν την «ανεπιθύμητη» μετανάστευση: ενισχύουν τις κατασταλτικές και στρατιωτικές εξουσίες, πολλαπλασιάζουν τους περιορισμούς στην ελευθερία της μετακίνησης, χτίζουν τείχη και αδιαπέραστα σύνορα, ποινικοποιούν την αλληλεγγύη στους ανθρώπους που βρίσκονται καθ’ οδόν. Η Ευρώπη-φρούριο ίδρυσε μια εξειδικευμένη υπηρεσία, τη Frontex, για να κρατάει όσους από εμάς διασχίσαμε τη θάλασσα έξω από τα ύδατα της Σένγκεν. Τα κράτη σπεύδουν να συνεργαστούν σε αυτά τα ζητήματα. Μέσα από προσοδοφόρες συμφωνίες, η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να αναθέσουν εργολαβικά τους συνοριακούς ελέγχους στην Τουρκία, σε αφρικανικές χώρες ή στο Μεξικό, ώστε οι εκεί κυβερνήσεις να φαίνεται ότι «κλείνουν τη στρόφιγγα» της μετανάστευσης.

Εκατό εκατομμύρια ευρώ υποσχέθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση στην Τυνησία, μια χώρα σε κατάσταση οικονομικής κατάρρευσης, για να «αποτρέψει την παράνομη μετανάστευση». Πρώτα αποτελέσματα: μαύροι άνθρωποι εκδιωγμένοι βίαια από το τυνησιακό έδαφος, να περιπλανιούνται και να πεθαίνουν σε μια νεκρή ζώνη καταμεσής της ερήμου. Ο Πρόεδρος Καΐς Σάγεντ δανείστηκε μάλιστα τη θεωρία της «Μεγάλης Αντικατάστασης» από την ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Αυτή η θεωρία συνωμοσίας υποστηρίζει ότι ο λευκός, «γηγενής» ευρωπαϊκός πολιτισμός αντικαθίσταται δημογραφικά και πολιτισμικά από τη μαζική άφιξη μη λευκών μεταναστών, ιδίως μουσουλμάνων. Η εκδοχή του Σάγεντ στρέφει αυτόν τον μύθο ενάντια στους μαύρους μετανάστες, που κατηγορούνται ότι αλλάζουν τη δημογραφική και πολιτισμική σύνθεση της Τυνησίας. Με τη διαρκή επανάληψη, αυτός ο λόγος ρίζωσε σε μια κοινωνία με τη δική της ιστορία ρατσισμού. Είδαμε όχλους να επιτίθενται σε μαύρους ανθρώπους και να απαιτούν την απέλασή τους.

Στο Σουδάν, η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδότησε απευθείας τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης του στρατηγού Χεμεντί, τους Τζαντζαουίντ, για να «περιορίσουν τη μετανάστευση». Αυτή η παραστρατιωτική δύναμη, που συμμετείχε στην καταστολή της επανάστασης και στη συνέχεια μπήκε σε πόλεμο με τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις, είχε προηγουμένως διεξαγάγει επιχειρήσεις εθνοκάθαρσης στο Νταρφούρ χάρη σε αυτή τη χρηματοδότηση. Από το 2018, η καταστολή και ο πόλεμος έχουν εκτοπίσει πάνω από 10 εκατομμύρια ανθρώπους εντός και εκτός της χώρας.

Για να διατηρήσουν ένα προσωπείο συνέπειας με τις ανθρωπιστικές αρχές τους, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες εξωτερικεύουν, δηλαδή καθιστούν αόρατο, ένα μέρος της βίας που είναι διατεθειμένες να εξαπολύσουν εναντίον μας. Η βία ασκείται στο εσωτερικό χωρίς φραγμούς, στα αστικά γκέτο, στις παρυφές των μητροπόλεων. Και χρηματοδοτείται στο εξωτερικό με τη μορφή αιματηρής καταστολής. Η βρετανική κυβέρνηση επιχείρησε να καθιερώσει μια πολιτική απέλασης αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, για να «αποθαρρύνει τη μη εξουσιοδοτημένη μετανάστευση» δημιουργώντας ένα «εχθρικό περιβάλλον» σε βρετανικό έδαφος. Η Ευρώπη δεν θα μπορούσε να είναι «διαφωτισμένη» χωρίς να είναι αποικιοκρατική.

Απέναντι σε αυτή τη θεσμοθετημένη ξενοφοβική επίθεση, πρέπει να κλιμακώσουμε τις δράσεις μας στα σύνορα για να προσφέρουμε ασφαλές πέρασμα. Στην Ευρώπη, έχει στηθεί ένα αυτόνομο σύστημα θαλάσσιου συντονισμού για την οργάνωση της αλληλεγγύης στη Μεσόγειο: σκάφη διάσωσης στη θάλασσα, τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας, διαπραγματεύσεις με τις αρχές και δημόσιες κινητοποιήσεις… Όπου τέτοια δίκτυα υπάρχουν, χρειάζεται να αυξήσουμε τις δυνατότητές τους. Όπου δεν υπάρχουν, χρειάζεται να τα στήσουμε. Μία από τις κύριες προκλήσεις μας είναι να πάψουν οι σύντροφοι και οι συντρόφισσες να πεθαίνουν στον δρόμο της εξορίας, παρέχοντας αποτελεσματική υλικοτεχνική υποστήριξη κατά μήκος των μεγάλων διαδρομών. Αποτίνουμε φόρο τιμής σε όλους, όλες και όλ@ που πέθαναν στον δρόμο, ξεφεύγοντας από τις διώξεις ή απλώς αναζητώντας μια αξιοπρεπή ζωή.

Αλλά η αλληλεγγύη προς τους εξόριστους δεν αρκεί. Η ελευθερία της μετακίνησης δεν περιορίζεται στο ασφαλές πέρασμα ή στη «νομιμοποίηση» της μετανάστευσης. Η ελευθερία της μετακίνησης δεν έχει νόημα αν δεν συνεπάγεται και τη δυνατότητα να μείνεις στον τόπο σου ή να επιστρέψεις. Εξ ου και η ανάγκη να παλέψουμε για μια αξιοπρεπή ζωή παντού, αντί να αφήνουμε ορισμένα κράτη να ισχυρίζονται ότι ενσαρκώνουν την καλή ζωή, ενώ καταστρέφουν τις συνθήκες που την κάνουν δυνατή αλλού.

Η άφιξη στη χώρα υποδοχής

Το μαρτύριο δεν σταματά στο τέλος του δρόμου. Μόλις φτάσουμε στη «χώρα υποδοχής», βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την ανάγκη να γίνουμε «νόμιμοι». Μια σειρά γραφειοκρατικών διαδικασιών αναλαμβάνει να κρίνει αν ένας άνθρωπος είχε αρκετούς λόγους να φύγει από τη χώρα καταγωγής του, αρκετά χρήματα, ή ένα ορισμένο επίπεδο μόρφωσης ή «ταλέντου», ώστε να του επιτραπεί να μείνει στην νέα επικράτεια. Έπειτα αρχίζει μια μακρά διαδικασία ταξινόμησης και ανάκρισης, ένα διοικητικό καθαρτήριο ποτισμένο με καθημερινή ταπείνωση. Κάποιοι τελικά περνούν τη δοκιμασία, άλλοι απορρίπτονται και απελαύνονται ως «παράνομοι». Στη διοικητική μάχη προστίθεται το υλικό ζήτημα: ξανά ένας αγώνας για αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, η ανάγκη να βρεις μια στέγη πάνω από το κεφάλι σου και μια πηγή εισοδήματος, ενώ μαθαίνεις μια νέα γλώσσα, νέους πολιτισμικούς κώδικες και νέους τρόπους να κάνεις τα πράγματα.

Όσοι φεύγουν λόγω πολιτικών διώξεων δεν θα βρουν απαραίτητα ασφάλεια στην εξορία. Αν δεν ποινικοποιηθούν ξανά για την πολιτική τους δράση, όπως οι Κούρδοι ή οι Ουιγούροι ακτιβιστές στην Τουρκία, μπορεί να απειληθούν στο εξωτερικό, ή ακόμα και να δολοφονηθούν, όπως ο Ρουχολάχ Ζαμ, Ιρανός ακτιβιστής εξόριστος στη Γαλλία, που απήχθη στο Ιράκ και στη συνέχεια εκτελέστηκε στο Ιράν. Οι κινεζικές αρχές έστησαν μάλιστα παράνομα αστυνομικά τμήματα στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες για να ασκούν τον έλεγχό τους στους Κινέζους του εξωτερικού. Στη Βρετανία, ο ακτιβισμός ενάντια στο Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα στα πανεπιστήμια φιμώνεται με την απειλή μείωσης των επενδύσεων σε ιδρύματα που διοικούνται σαν επιχειρήσεις.

Πέρα από την κρατική και την αστυνομική καταστολή, πολλοί από εμάς αντιμετωπίζουμε έναν ολοένα και πιο εχθρικό ντόπιο πληθυσμό στους τόπους της εξορίας μας. Οι εκλογές παντού διεξάγονται με φόντο μια ξενοφοβική μιντιακή κάλυψη, όπου ο ρατσισμός και η ισλαμοφοβία φιγουράρουν με αυξανόμενη προβολή. Οι «μετριοπαθείς» δυνάμεις αρχίζουν να μιλούν την ίδια γλώσσα της αντιδραστικής πολιτικής, ελπίζοντας να μη χάσουν έδαφος. Η απεικόνιση των ξένων ως απειλή, ως μιας από τις κύριες αιτίες της επιδείνωσης των συνθηκών ζωής, έχει σκοπό να ελέγξει και να διοχετεύσει προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις την οργή και την αγωνία των πολιτών. Ο ορισμός αποδιοπομπαίων τράγων είναι μια πολύ βολική στρατηγική για τους έχοντες την εξουσία. Δικαιολογεί τις αυξανόμενες ανισότητες, φουσκώνοντας τα κέρδη των πλουσιότερων και απαλλάσσοντάς τους ταυτόχρονα από την ευθύνη για τη φτωχοποίηση όλων των υπολοίπων. Σημείο των καιρών: στα μέσα του καλοκαιριού του 2024, συντονισμένες ρατσιστικές ταραχές λευκών συντάραξαν κωμοπόλεις και πόλεις σε όλη την Αγγλία. Οι ταραξίες στοχοποίησαν μη λευκούς ανθρώπους, μουσουλμανικούς χώρους λατρείας και ξενοδοχεία που στέγαζαν αιτούντες άσυλο, όταν μια είδηση αξιοποιήθηκε με επιτυχία από ακροδεξιά δίκτυα. Μόνο οι φτωχοί μετανάστες ονομάζονται «αλλοδαποί».

Η ξενοφοβία μπορεί να είναι ακόμα πιο ύπουλη. Οι φυλετικές διακρίσεις δεν είναι απλώς ένα ελάττωμα των κρατικών θεσμών, αγγίζουν τους πάντες. Μπορεί στην εξορία να εισπράττουμε συμπόνια ή συμπάθεια, αλλά κατά κανόνα μας αρνούνται έναν πολιτικό ρόλο, όπως μας τον αρνούνταν και στη χώρα που αναγκαστήκαμε να αφήσουμε. Δεν λείπουν στη Δύση οι περίεργοι που βρίσκουν την κουλτούρα μας, τη μουσική μας, το φαγητό μας, τη γλώσσα μας «απολαυστικά» και «απολύτως συναρπαστικά», αλλά που αδιαφορούν πλήρως για τις απόψεις μας σχετικά με το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Ο εξόριστος είναι μια ανθρωπιστική περίπτωση, μια φιγούρα χωρίς πολιτική ταυτότητα που ξυπνά τη φιλανθρωπία και την ήσυχη συνείδηση των αριστερών πολιτών, και ένα φολκλορικό αντικείμενο πάνω στο οποίο προβάλλονται φαντασιώσεις του μακρινού εξωτικού αλλού. Η «πολυπολιτισμικότητα», που υμνήθηκε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, είναι το παυσίπονο για την καταστροφή των πολιτισμών και των κόσμων.

Οι αντιρατσιστικοί κύκλοι και τα κινήματα αλληλεγγύης στους εξόριστους δεν εξαιρούνται από αυτά τα φαινόμενα. Οι αναλύσεις μας και η συμμετοχή μας στα κινήματα των χωρών καταγωγής μας, προκαλούν ελάχιστο ενδιαφέρον. Ως επί το πλείστον παραμένουμε απ’ έξω. Η επίμονη άγνοια ορισμένων «συντρόφων» που συναντάμε στην εξορία για τις καταστάσεις αγώνα έξω από τα εθνικά και ψυχικά τους σύνορα είναι μια μορφή πατερναλισμού που μας υποβιβάζει στον ρόλο του θύματος: η «οικονομική κρίση» στη Σρι Λάνκα, ο «εμφύλιος πόλεμος» στη Συρία ή στο Σουδάν, οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Αυτή η άρνηση της υποκειμενικότητας και της αυτενέργειάς μας, σε συνδυασμό με τις δύσκολες υλικές συνθήκες, είναι μείζον εμπόδιο για αληθινές πολιτικές φιλίες. Δημιουργεί έναν σωρό χαμένες ευκαιρίες που παρατείνει το μαρτύριο των επαναστατών στην εξορία και στερεί από τις τοπικές κοινότητες τα διδάγματα, την εμπειρία και την τεχνογνωσία που μόνο να δυναμώσουν θα μπορούσαν τον τοπικό μαχητικό ακτιβισμό.

Στην Ελλάδα, παρά την οικονομική κρίση, το ξέσπασμα αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες οδήγησε σε μια γενική κινητοποίηση αναρχικών και επαναστατών. Άνοιξαν καταλήψεις στις πόλεις, θεμελιωμένες στις αρχές της αλληλοβοήθειας, για να προσφέρουν ασφαλείς χώρους ζωής. Πρόσφεραν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και μεγαλύτερη αυτονομία από τα κυβερνητικά στρατόπεδα. Στήθηκαν συλλογικές κουζίνες και δόθηκε πρακτική υποστήριξη για την κάλυψη βασικών αναγκών (ρουχισμός, μαθήματα γλώσσας, πρόσβαση σε ευκαιρίες εργασίας), καθώς και πρόσβαση σε σωματική, ψυχική και αναπαραγωγική φροντίδα υγείας. Εξόριστοι και αλληλέγγυοι δούλεψαν μαζί για την αυτοάμυνα απέναντι στις επιθέσεις των φασιστών και του κράτους. Μέσα σε λίγα χρόνια όμως, εμφανίστηκε η εξάντληση, μαζί με την έλλειψη ορίζοντα και, ενίοτε, κοινών στόχων, και εξαιτίας των κατασταλτικών και επενδυτικών πολιτικών εξευγενισμού ορισμένων γειτονιών, το κίνημα έχασε την ορμή του.

Το πρώτο μας καθήκον είναι να δημιουργήσουμε και να συνδέσουμε τόπους καταφυγής που να εξασφαλίζουν το ανθρωπιστικό ελάχιστο. Χρειάζεται επίσης να στεριώσουμε δομές διαρκείας, ικανές να γεννούν νέα ενέργεια, να γιατρεύουν το τραύμα, να μειώνουν τη μοναξιά και να εξασφαλίζουν την επιβίωση. Για να τα κάνουμε όλα αυτά, πρέπει πρώτα να συναντηθούμε.

Πολλαπλασιάζοντας τις κυκλοφορίες

Ο διεθνισμός, όπως και η επαναστατική θεωρία, υπήρξε πάντα στενά δεμένος με την εξορία και τις διαφορετικές μορφές διασποράς πληθυσμών. Στο πέρασμα της ιστορίας, πολλοί επαναστάτες χρειάστηκε, σε κάποια στιγμή της ζωής τους, να εγκαταλείψουν τη χώρα καταγωγής τους. Απελάθηκαν, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, εξορίστηκαν, θέλησαν να ενταχθούν σε ένα αντάρτικο κίνημα. Συνάντησαν νέες πραγματικότητες, εξοικειώθηκαν με διαφορετικά συμφραζόμενα και μοιράστηκαν αναλύσεις για τα γεγονότα που συντάραζαν τις χώρες που άφησαν πίσω τους. Κάθε άλλο παρά σύμπτωση, η διεθνική κινητικότητα αυτών των μορφών υπήρξε θεμελιώδης για να τραφεί η πρακτική και να διαδοθεί η σκέψη.

Ο διεθνισμός είναι ένα ταξίδι, όχι μόνο ανθρώπων, αλλά και ιδεών και πρακτικών. Η σκέψη πάνω στην εξορία είναι μια απάντηση στην πρόκληση της συγκρότησης κοινών αντιλήψεων παρά την ποικιλία των τοπικών συμφραζόμενων και τις ιδιαίτερες δυσκολίες που ενυπάρχουν στις διαφορετικές καταστάσεις. Η εξορία μπορεί να βιωθεί ως προέκταση της εξέγερσης, ως γέφυρα που τη συνδέει με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας τρόπος να αναπληρωθεί η βαθιά έλλειψη κατανόησης που αντιμετώπισαν πολλές από τις σημερινές εξεγέρσεις, εξαιτίας της απουσίας σχέσεων ανάμεσα σε επαναστάτες από διαφορετικά μέρη του κόσμου.

Παρά τον καθημερινό αγώνα για χαρτιά και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, παρά την προτεραιότητα που λογικά δίνουμε στην αλληλεγγύη προς τον αγώνα στις πατρίδες μας, χρειάζεται να συνδεθούμε με τις τοπικές και μεταναστευτικές απελευθερωτικές δυνάμεις όπου κι αν φτάνουμε. Στο Βερολίνο, μια ολόκληρη γενιά εξόριστων και συμμάχων τους, οργανώνει κοινές διαδηλώσεις για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης, της Συρίας, της Ουκρανίας, του Ιράν και του Σουδάν. Μέσα από αυτό το ενιαίο μέτωπο μεταξύ ξένων, οι εξόριστοι νιώθουν δυνατοί, όχι πια απομονωμένοι, ο καθένας και η καθεμιά στον δικό του «μειονοτικό» και «περιθωριακό» αγώνα.

Η συμμετοχή (ή η ανάληψη πρωτοβουλίας) σε τοπικές κινητοποιήσεις ως εξόριστοι, και η σφυρηλάτηση συμμαχιών με τις δυνάμεις που δρουν εκεί, μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ο καλύτερος τρόπος να ξαναπεράσουμε στην επίθεση με νέους μοχλούς, περισσότερους συμμάχους και νέους ορίζοντες. Οι δεσμοί ανάμεσα σε επαναστάτες από διαφορετικές γεωγραφίες, που σφυρηλατούνται ευκολότερα στην εξορία, βοηθούν να αυξηθεί η υλική και πολιτική υποστήριξη προς τους συντρόφους και τους αγαπημένους μας που βρίσκονται ακόμα στις πρώτες γραμμές ή κάτω από τις βόμβες.

Το χτίσιμο μιας δύναμης ικανής να συντονίζει και να στηρίζει τις επαναστατικές προσπάθειες όπου κι αν ξεσπούν θα περάσει μέσα από τον αγώνα για την ένωση μιας γενιά ηττημένων και εξόριστων, σκορπισμένων σε όλη την υφήλιο. Πρέπει να απαντήσουμε στην ήττα, στην εξάντληση και στην απογύμνωση, υλικά και συναισθηματικά. Αλλά πρέπει επίσης να προσφέρουμε ένα ισχυρότερο φάρμακο: την προετοιμασία μιας απάντησης.

Διεθνισμός από τα κάτω

Το πρόβλημα της «αλληλεγγύης» / Αλληλοβοήθεια / Απλώνοντας τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο / Κάτω η ρεαλπολιτίκ, ζήτω η επαναστατική τρυφερότητα /

Παρόλο που έγιναν τα πάντα για να υποτιμηθεί η δύναμη των εξεγερμένων λαών, ο αντίκτυπός της αποδείχθηκε μεταδοτικός. Καμιά προσπάθεια να διαταραχθεί η επικοινωνία ανάμεσα στους διαφορετικούς αγώνες δεν πέτυχε, καμιά προσπάθεια να θολώσει το νόημά τους. Η ελπίδα, το θάρρος και η εξέγερση διέσχισαν σώματα, εδάφη και όλα τα σύνορα. Ο θάνατος ενός Τυνήσιου πλανόδιου πωλητή τον Δεκέμβριο του 2010 πυροδότησε ένα από τα μεγαλύτερα επαναστατικά κύματα της ιστορίας. Όταν οι Λιβανέζοι φώναζαν Κίλον γιάνι Κίλον² – Όλοι τους σημαίνει όλοι τους (Αραβικά, Λίβανος), έκαναν μια όψιμη αναφορά σε ένα αργεντίνικο σύνθημα των αρχών του αιώνα, το Que Se Vayan Todos³- Να φύγουν όλοι (Ισπανικά, Αργεντινή), αλλά και στο Dégage⁴ – Ξεκουμπίσου (Γαλλικά, Τυνησία) που φώναζαν οι Τυνήσιοι. Οι φεμινίστριες όλου του κόσμου φώναζαν Τζιν, Τζιγιάν, Αζαντί⁵- Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία στα Κουρδικά. Διαδηλωτές στις Βρυξέλλες και στη Λωζάνη βγήκαν στους δρόμους μετά τη δολοφονία του Ναέλ από τη γαλλική αστυνομία. Οι πρώτες γραμμές αγωνιστών στην Κολομβία δανείστηκαν τις ασπίδες και τα συνθήματά τους από τις πρώτες γραμμές της Χιλής. Αμφισβητώντας τον αντικατοπτρισμό των εθνών-κρατών, οι εξεγερμένοι του εικοστού πρώτου αιώνα κατάλαβαν ότι πολεμούν έναν κοινό εχθρό. Ίδιοι μπάτσοι απέναντι, ίδιες τράπεζες παντού, ίδια καθάρματα στην κορυφή.

Το αίσθημα όμως δεν αρκεί. Δεν φτιάχνει μέτωπο. Οι εξεγερμένοι Αιγύπτιοι δεν κατάφεραν να στείλουν φάλαγγες «ούλτρας» για να στηρίξουν την εξέγερση στη Λιβύη. Οι κομμουναλιστές όλου του κόσμου δεν κατάφεραν να στηρίξουν τα τοπικά συμβούλια στη Συρία. Οι Ζαπατίστας δεν είχαν τα μέσα να στείλουν έμπειρα στελέχη στις πρώτες γραμμές της Χιλής και της Κολομβίας. Μόνοι οι ανώνυμοι χάκερ μπάλωναν τα κενά, χτυπώντας ψηφιακά οχυρά σε όλο τον κόσμο προς στήριξη των εξεγερμένων.

Η απουσία υποστήριξης από επαναστατικές δυνάμεις οδήγησε τους Σύριους εξεγερμένους να δεχτούν όπλα και χρηματοδότηση από τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία. Η παλαιστινιακή αντίσταση αναγκάζεται να παίρνει χρήματα από το Ιράν και το Κατάρ. Οι Κούρδοι του PYD εξαρτώνται από το συριακό καθεστώς και αναζήτησαν βοήθεια τόσο από τον Ρώσο σύμμαχό του όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να επιβιώσουν. Οι εξεγέρσεις στη Δυτική Αφρική βασίζονται στη στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας για να διώξουν τη Γαλλία. Η λαϊκή αντίσταση στην Ουκρανία αναγκάστηκε να εναποθέσει την επιβίωσή της στα χέρια της Δύσης.

Η εξάρτηση από τις υπερδυνάμεις είναι ζήτημα επιβίωσης για πολλούς επαναστάτες, πώς λοιπόν να τους καταδικάσουμε; Είναι παράλογο να περιμένουμε από τους ανθρώπους να συνεχίσουν να ζουν κάτω από την καταστολή, να συνθηκολογήσουν ή να περιμένουν παθητικά καθώς πέφτουν οι βόμβες. Η έλλειψη διεθνούς υποστήριξης καταδικάζει τους επαναστάτες στην απομόνωση ή στην υφαρπαγή των λαϊκών αιτημάτων από ξένες δυνάμεις που νοιάζονται περισσότερο για τα δικά τους συμφέροντα παρά για εκείνους που ισχυρίζονται ότι βοηθούν. Οι Σύριοι επαναστάτες, εγκαταλελειμμένοι από όλο τον κόσμο, ρωτούσαν: «Οι κυβερνήσεις μάς πρόδωσαν. Πού είναι οι λαοί;»

Το πρόβλημα της «αλληλεγγύης»

Στο Ιράκ, αφού η αμερικανική εισβολή κατέστρεψε τις τοπικές τράπεζες σπόρων, οι διεθνείς οργανισμοί πλημμύρισαν τη χώρα με γενετικά τροποποιημένους σπόρους που μοιράζονταν δωρεάν στους αγρότες. Για να τους χρησιμοποιήσουν, οι αγρότες έπρεπε να αγοράζουν λιπάσματα και χημικά φυτοφάρμακα από ξένες εταιρείες, με αποτέλεσμα πολλοί να χρεωθούν και να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τη γη τους. Έτσι η ανθρωπιστική βοήθεια παράτεινε την αποικιακή κυριαρχία και οδήγησε ένα από τα λίκνα της γεωργίας στην καταστροφή.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η «διεθνής βοήθεια» ήρθε να αντικαταστήσει τον διεθνισμό, που κρίθηκε υπερβολικά στρατευμένος και θυσιάστηκε στον βωμό της «ανάπτυξης». Αυτή η προσέγγιση έχει από καιρό δεχθεί κριτική για την ιεραρχική εξάρτηση που δημιουργεί στις χώρες του Νότου από τις ΜΚΟ του Βορρά. Η ανθρωπιστική βοήθεια μπορεί να σώζει ζωές, σπάνια όμως αγγίζει τις ρίζες του κακού. Τα τσιρότα δεν σταματούν την αιμορραγία. Ακόμα κι εκεί όπου η διεθνής βοήθεια αυτοαποκαλείται «αλληλεγγύη» και επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένες λύσεις, τα αποτελέσματα είναι συχνά διεστραμμένα.

Στην Παλαιστίνη, η μαζική άφιξη ΜΚΟ, ιδρυμάτων και άλλων διεθνών οργανισμών ακολούθησε τη Συμφωνία του Όσλο. Η λαϊκή αυτοοργάνωση που είχε γεννηθεί μέσα από τις ιντιφάντες διαλύθηκε μέσα στην «κοινωνία των πολιτών», όπου οι προσπάθειες αντίστασης τυποποιήθηκαν, ενθαρρύνθηκαν να γίνουν «πρότζεκτ» με λογότυπα, διακηρύξεις προθέσεων και προϋπολογισμούς. Όταν η χρηματοδότηση εξαρτάται από «απολίτικες» δράσεις, οι πρωτοβουλίες της βάσης παραμορφώνονται και η λαϊκή αντίσταση αποδυναμώνεται. Σε κάθε περίπτωση, οι ισραηλινές αρχές κατοχής ασκούν απόλυτο έλεγχο σε κάθε μορφή συλλογικότητας πολιτών στη Δυτική Όχθη και στην Ιερουσαλήμ. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που η Χαμάς, μια αντιδραστική οργάνωση, συγκεντρώνει όλες τις ελπίδες της εθνικής απελευθέρωσης. Αυτές οι κατά βάση εκ των άνω μορφές αλληλεγγύης εξαρτούν τη βοήθεια που προσφέρουν από κανόνες και χρονοδιαγράμματα αποκομμένα από τους τοπικούς αγώνες, όπως αποκομμένες είναι και οι υποταγές, οι κώδικες, η γλώσσα και η γραφειοκρατία που απαιτούν.

Για να κερδίσει εξωτερική υποστήριξη, ένας σκοπός πρέπει να γίνει αποδεκτός, ακόμα και ελκυστικός. Η εξάρτηση από εξωτερικούς χρηματοδότες υποτάσσει έναν σκοπό στην υποστήριξη που είναι πιθανό να λάβει. Ένας τέτοιος σκοπός πλάθεται συχνά έτσι ώστε να αποφέρει τη μεγαλύτερη δυνατή απόδοση και να εγγυηθεί την ανταγωνιστικότητά του στην αγορά της αλληλεγγύης. Μια τέτοια αλληλεγγύη αλλοιώνει το πνεύμα ενός αγώνα και υποτάσσει τα περιθώρια στα κέντρα, είτε αυτά είναι δυτικά, ρωσικά, τουρκικά, κινεζικά ή του Κόλπου. Οι συριακές επαναστατικές ταξιαρχίες έπρεπε είτε να ξυρίσουν τα γένια τους για να πάρουν δυτική υποστήριξη, είτε να τα αφήσουν για να πάρουν χρήματα από το Κατάρ ή τη Σαουδική Αραβία.

Ακόμα κι όταν οι οργανώσεις και οι συλλογικότητες «διεθνούς αλληλεγγύης» αφήνουν μεγάλη αυτονομία σε όσους αγωνίζονται και εμπιστεύονται τους ανθρώπους του πεδίου, συχνά γεννούν μονόδρομες σχέσεις. Για να αντισταθμιστούν οι δομικές ανισότητες και οι σχέσεις κυριαρχίας που αυτές παράγουν, οι κοινές πολιτικές και ηθικές γραμμές, καθώς και η στρατηγική πρακτική, πρέπει να ορίζονται από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους, εκείνους που δέχονται την αλληλεγγύη και εκείνους που την προσφέρουν. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν συνθήκες πρόσφορες για αμοιβαία υποστήριξη, θεμελιωμένες σε ισότιμες σχέσεις που αναγνωρίζουν την αμοιβαιότητα ανάμεσα σε αγώνες και εδάφη.

Αλληλοβοήθεια

Η αμοιβαία υποστήριξη αρχίζει με την αναγνώριση της ανάγκης μας να δουλέψουμε μαζί. Αυτό δεν μπορεί παρά να είναι μια σταδιακή διαδικασία. Το να γίνουν οι σχέσεις πραγματικά αμοιβαίες θέλει χρόνο. Το ίδιο και το χτίσιμο δεσμών εμπιστοσύνης. Και τα δύο προϋποθέτουν πως ξέρουμε να είμαστε εκεί ο ένας για τον άλλον. Και τα δύο απαιτούν να σβήσει η διάκριση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις. Αντί να κάνουμε καλές πράξεις, η ιδέα είναι να λογαριάζουμε τον αγώνα των άλλων ως κομμάτι του δικού μας, και αντίστροφα. Σε έναν κόσμο όπου βασιλεύει ο ανταγωνισμός, ακόμα και ανάμεσα στους αγώνες, αυτό είναι η ανατροπή ενός παραδείγματος.

Η αλληλοβοήθεια δεν έχει κέντρο, γιατί λειτουργεί προς πολλαπλές κατευθύνσεις και αναγνωρίζει τις σχέσεις εξουσίας. Όταν τα πρώτα εργατικά ταμεία αλληλεγγύης του δέκατου ένατου αιώνα έστελναν χρήματα για να στηρίξουν μια απεργία, επέμεναν ότι επρόκειτο για δάνεια και όχι για δωρεές. Η ιδέα δεν ήταν να περιμένουν τόκο ή έστω πραγματική αποπληρωμή. Ήταν μάλλον η διακήρυξη ότι η βοήθεια δεν δινόταν από καλοσύνη ή φιλανθρωπία, αλλά ήταν μια χειρονομία που καλούσε άλλες σε ανταπόδοση, σε άλλες στιγμές ή με άλλες μορφές. Είναι σαφές ότι είναι ευκολότερο να σταλεί οικονομική στήριξη από τον Παγκόσμιο Βορρά προς τον Νότο παρά αντίστροφα. Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη μορφή που μπορεί να πάρει η αλληλοβοήθεια.

Η πρώτη μορφή αλληλοβοήθειας είναι υλική. Μας γυρίζει πίσω στη μίνγκα (τη σύναξη για το κοινό καλό). Στην Άμπια Γιάλα (Abya Yala), το ιθαγενικό όνομα που χρησιμοποιούν οι λαοί των αυτοχθόνων της Αμερικής για να περιγράψουν την αμερικανική ήπειρο, αυτή η αρχή ενσαρκώνεται με διαφορετικούς τρόπους, βάζοντας σε κοινό ταμείο τις εργασίες, τους πόρους και τα αγαθά που χρειάζεται η συλλογική δουλειά: να βοηθήσεις σε μια μετακόμιση, να καλλιεργήσεις ένα χωράφι, να χτίσεις ένα κτίριο. Άνθρωποι, γείτονες και κοινότητες δουλεύουν μαζί, αλλά και εκμεταλλεύονται τη στιγμή για να χαρούν τη συντροφικότητα του να είναι μαζί και να χτίσουν γερούς κοινοτικούς δεσμούς. Οι εξεγέρσεις και ό,τι τις ακολούθησε έκαναν ορατή την ανάγκη για υλική βοήθεια, από φάρμακα ως σπόρους, με μια μακριά αλυσίδα ανθρώπων και τόπων. Γι’ αυτό χρειάζονται σύμμαχοι ικανοί να ανοίγουν δρόμους και να περνούν σύνορα. Τα κονβόι αλληλεγγύης προς τις συλλογικότητες στην Ελλάδα μετά το 2008 και οι πρωτοβουλίες λαϊκής αλληλοβοήθειας προς την Ουκρανία από το 2022 αποτελούν και τα δύο παραδείγματα προς γενίκευση, προς οικοδόμηση και προς διάδοση. Υπάρχουν τεράστια περιθώρια προόδου σε αυτό το πεδίο.

Τέτοια εγχειρήματα χρειάζονται χρήματα. Πώς μπορεί να επιτευχθεί μια οικονομική υποστήριξη ταυτόχρονα λαϊκή και αποτελεσματική; Ή αλλιώς: γίνεται να χρηματοδοτηθεί μια επανάσταση χωρίς τη βοήθεια των ισχυρών; Πολλές κοινότητες της διασποράς, Κουρδικές, Παλαιστινιακές ή Βιρμανικές, πολύ πρόσφατα είτε εδώ και πολύ καιρό, έχουν βοηθήσει τους αγώνες στις πατρίδες τους να επιβιώσουν. Η Βιρμανική αντίσταση, για παράδειγμα, έκανε δημοφιλές το «επαναστατικό crowdfunding», συγκεντρώνοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για τη χρηματοδότηση ομάδων αντίστασης. Η συγκέντρωση μικροσυνεισφορών σε μαζική κλίμακα και η δημιουργία διεθνικών ταμείων αλληλοβοήθειας μπορούν και οι δύο να περιορίσουν την εξάρτησή μας από την καλή θέληση χορηγών, κυβερνήσεων και ΜΚΟ.

Πέρα από το αμιγώς υλικό ζήτημα, η αλληλοβοήθεια μπορεί να πάρει τη μορφή της ενίσχυσης της φωνής των ανθρώπων και των ομάδων που παλεύουν στο επίκεντρο του επαναστατικού πεδίου. Το καθήκον ενός διεθνούς δικτύου αλληλοβοήθειας είναι να τους βοηθήσει να σπάσουν το μιντιακό δίχτυ και τον θόρυβο των αντιδραστικών καναλιών επικοινωνίας. Καμία επανάσταση δεν πρέπει ποτέ ξανά να νιώσει ορφανή ή προδομένη από την παγκόσμια αδιαφορία. Αυτό προϋποθέτει να μπορούμε να επικοινωνούμε με τους ανθρώπους του πεδίου στις κρίσιμες στιγμές. Σημαίνει να αποκτούμε πληροφορίες και να τις μεταφράζουμε ώστε να μιλούν σε άλλα συμφραζόμενα. Περιλαμβάνει τον συντονισμό δράσεων υποστήριξης και τη δημιουργία μακροπρόθεσμων καναλιών επικοινωνίας για το μοίρασμα των αναλύσεών μας.

Είναι ζωτικής σημασίας να δημιουργήσουμε μια κοινή ιστορία, πλέκοντας μαζί όλες τις συσσωρευμένες εμπειρίες μας. Αυτό σημαίνει να γίνει γνωστή η ιστορία των προηγούμενων αγώνων και εμπειριών. Το να τρέξεις μια αντιφασιστική καμπάνια, να γράψεις ένα φεμινιστικό σύνταγμα, να αναπτύξεις καλλιεργητικές τεχνικές, να νικήσεις έναν στρατό από τρολ, να αμυνθείς απέναντι στην αστυνομία, να στήσεις δίκτυα χρηματοδότησης και να απαντήσεις στις καθημερινές ανάγκες μιας απελευθερωμένης περιοχής, όλα αυτά είναι δεξιότητες και γνώσεις που μπορούν να μοιραστούν. Οι συντηρητικές και αντεπαναστατικές δυνάμεις κάνουν ό,τι μπορούν για να παρουσιάσουν τις εξεγέρσεις μας ως καταστροφές, τους εξεγερμένους μας ως τρομοκράτες και τα επιτεύγματά μας ως αποτυχίες. Η μάχη των αφηγήσεων και των εικόνων είναι πιο σημαντική από ποτέ, τόσο μέσα στην αμεσότητα του αγώνα όσο και για να τραφεί μια μνήμη του μέλλοντος, όπως λένε οι Χιλιανοί σύντροφοι.

Η αμοιβαία υποστήριξη μπορεί να ενσαρκωθεί σε δράση. Μπορεί να σημαίνει τον αποκλεισμό ενός εργοστασίου όπλων για να λιγοστέψουν οι βομβαρδισμοί αλλού, ή τη διατάραξη μιας πολυεθνικής σε έναν τόπο για να υπονομευθεί η εξόρυξη σε όλη την υφήλιο. Μπορεί επίσης να σημαίνει τον επηρεασμό της λεγόμενης «κοινής γνώμης» εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν, δουλεύουν και περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους, ώστε να χτιστεί υποστήριξη για όσους βρίσκονται στις πρώτες γραμμές. Η αλληλοβοήθεια είναι η κινητήρια δύναμη του διεθνισμού. Αποκτώντας διεθνές προφίλ, οι τοπικοί αγώνες αναπτύσσουν ικανότητα παγκόσμιας δράσης και δημιουργούν παγκόσμιες συμμαχίες ενάντια στα δίκτυα εξουσίας και χρήματος που δεν γνωρίζουν σύνορα. Κοινοί εχθροί δεν θα μας λείψουν.

Απλώνοντας τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο

Θα μας πουν: «Μα υπάρχουν ήδη τόσα πράγματα να παλέψουμε υπέρ και κατά εδώ… γιατί να προσθέσουμε και τους διεθνείς αγώνες στη λίστα; Πρέπει να αποφύγουμε τη διασπορά δυνάμεων και την εξάντληση.» Η προτεραιότητα και το επείγον των τοπικών καταστάσεων πιέζει πάντα περισσότερο. Μπορεί μάλιστα να μοιάζει αυταπάτη να ισχυρίζεσαι ότι αλλάζεις την κατάσταση αλλού, όταν δυσκολεύεσαι να το κάνεις εκεί όπου βρίσκεσαι. Ο διεθνισμός μοιάζει καμιά φορά με ρομαντικό όνειρο, όμορφο αλλά κατά βάθος αφελές, σαν κειμήλιο του παρελθόντος, ένα σκονισμένο κουτί γεμάτο αναμνήσεις και καρτ ποστάλ: Βιετνάμ, Κούβα, Αλγερία, Ισπανία…

Αλλά το χτίσιμο του διεθνισμού δεν υπήρξε ποτέ πολυτέλεια, είναι στρατηγική επιβίωσης. Όσοι τον έκαναν πυλώνα του αγώνα τους (οι Ζαπατίστας, οι Κούρδοι, οι Παλαιστίνιοι) είναι σχεδόν τα μόνα επαναστατικά κινήματα που επιβίωσαν μακροπρόθεσμα ως τις μέρες μας, παρά τις αδυσώπητες επιθέσεις από παντού. Για αυτά τα κινήματα, ο διεθνισμός αντιστάθμισε την ανισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στη βάση και στις στρατιωτικές δυνάμεις που αντιμετωπίζουν, μετατόπισε το πεδίο των εχθροπραξιών στο διπλωματικό επίπεδο και δημιούργησε παγκόσμια δίκτυα αλληλεγγύης. Στον καιρό τους, οι ιστορικές νίκες ενάντια στην αποικιοκρατία στην Ιρλανδία, στο Βιετνάμ και στην Αλγερία κερδήθηκαν από τους εξεγερμένους στο δικό τους έδαφος, αλλά και με την κατάκτηση των καρδιών των ανθρώπων στο κέντρο των αυτοκρατοριών, ώσπου οι ίδιοι οι λαοί εκείνων των χωρών απαίτησαν το τέλος του πολέμου και της κατοχής. Ο αγώνας μέσα από την κοιλιά του θηρίου είναι πάντα απαραίτητος για να διευρυνθεί το μέτωπο και η αρένα της αναμέτρησης και να στηριχθούν οι άνθρωποι που αγωνίζονται στο πεδίο που διεξάγεται ο αγώνας. Αλλά χρειάζεται να ακούμε τα δικά τους αιτήματα, αντί να βάζουμε τον εαυτό μας στο κέντρο και να δίνουμε προτεραιότητα στις δικές μας πολιτικές θέσεις ή να εφαρμόζουμε το δικό μας αναλυτικό πλαίσιο στην κατάσταση.

Αντλούμε από τα ιστορικά προηγούμενα, αλλά δεν νοσταλγούμε κάποια «χρυσή εποχή» του διεθνισμού. Τον εικοστό αιώνα, ο διεθνισμός ευθυγραμμίστηκε σε μεγάλο βαθμό με τα συμφέροντα των εθνών-κρατών, και γι’ αυτό ράγισε. Αντί να πολεμά τον εθνικισμό, καμιά φορά τον ενίσχυε. Η προσήλωση στη γη και στην κουλτούρα ως πεδία αγώνα έχει τη θέση της, αλλά πρέπει να φυλαγόμαστε από την εργαλειοποίησή της από κρατικούς μηχανισμούς που υπηρετούν εθνικές κυρίαρχες τάξεις. Ο διεθνισμός αρχίζει από το σπίτι μας, στα καθημερινά μας εδάφη. Οι τόποι όπου οι πληθυσμοί είναι ποικίλοι, ανάμεικτοι, ετερογενείς και, κυριολεκτικά, δια-εθνικοί είναι πρόσφορο έδαφος γι’ αυτόν. Σε αυτούς ανήκουν οι μητροπόλεις του κόσμου, οι παραμεθόριες περιοχές και οι μεγάλες ζώνες αγροτικής παραγωγής που στηρίζονται στη μεταναστευτική εργασία. Διεθνισμός σημαίνει να δημιουργούμε πολλαπλούς δεσμούς ανάμεσα στις αγωνιζόμενες περιφέρειες, ανάμεσα στις διαφορετικές γωνιές του κόσμου, για να μειώνεται η ελκτική δύναμη των περιφερειακών και παγκόσμιων κέντρων εξουσίας.

Τα εδάφη μας είναι υφασμένα με διεθνικές λογικές παραγωγής. Η δύναμη μιας τοπικής πολιτικής πρότασης σήμερα βρίσκεται στην ικανότητά της να βλέπει τον εαυτό της ως μέρος ενός παγκόσμιου δικτύου αντιστάσεων και εξεγέρσεων. Χωρίς αυτό, κινδυνεύει να συρρικνωθεί σε ένα «εναλλακτικό» πείραμα, πολιτισμικό, οικονομικό ή κοινωνικό, που αγνοεί τους δεσμούς που το δένουν με τον υπόλοιπο κόσμο. Αντίστροφα, αν δεν είναι γερά ριζωμένος στο τοπικό επίπεδο, ο διεθνισμός δεν μπορεί να είναι παρά ένα νοσταλγικό τραγούδι, ή ένα ευχάριστο σημείο συνάντησης για μια κοσμοπολίτικη ακτιβιστική ελίτ. Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας είναι να απλώσουμε τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο, ανάμεσα σε εδάφη αγώνα, ανάμεσα σε λαϊκές εξουσίες. Αυτό εννοούμε όταν λέμε διεθνισμό από τα κάτω.

Το να κοιτάς τι συμβαίνει αλλού είναι μια ανάσα καθαρού αέρα, που δίνει δύναμη και κουράγιο όταν το «σπίτι» γίνεται σκοτεινό και αβάσταχτο. Κάπου στη Γη, υπάρχουν πάντα άνθρωποι που οργανώνονται, που δεν τα παρατάνε. Από το 2011, ενώ οι λαοί έδειξαν επίγνωση των αγώνων των άλλων και δανείστηκαν από αυτούς, εντείνοντας τις ανταλλαγές, δεν φαίνεται ακόμα πουθενά μια διεθνική επαναστατική δύναμη ικανή να συνδέσει τα κινήματα αντίστασης και τις επαναστάσεις χωρίς να βάλει χέρι στα αιτήματα και στους πόθους τους. Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο στο χτίσιμο μιας τέτοιας δύναμης, αν θέλουμε να έχουμε αποφασιστικό αντίκτυπο.

Κάτω η ρεαλπολιτίκ, ζήτω η επαναστατική τρυφερότητα

Δεν θα είναι πάντα εύκολο να βρίσκουμε κοινές γραμμές άμυνας και επίθεσης, ακόμα κι αν μοιραζόμαστε τις ίδιες επιθυμίες και ελπίδες. Τα εμπόδια μπροστά μας είναι πολλά. Δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα, ζούμε μακριά ο ένας από τον άλλον, η κατανόηση των τοπικών περιπλοκών θέλει χρόνο. Στις πρακτικές αυτές δυσκολίες προστίθενται οι πόζες εκείνων που εναντιώνονται ενεργά στους αγώνες μας από «πραγματισμό» ή από αντεπαναστατικές ανοησίες. Τέτοιες είναι οι πανοπτικές, γεωπολιτικές προσεγγίσεις, που θυμίζουν κακό ριμέικ του Ψυχρού Πολέμου, χωρίς τον σοσιαλισμό. Από αυτή τη σκοπιά, σε τελική ανάλυση, τα γεγονότα του κόσμου καθορίζονται πάντα και μόνο από τη σύγκρουση των μπλοκ. Τα κράτη είναι οι μόνοι δρώντες ικανοί να επιφέρουν αλλαγή. Ό,τι ξεφεύγει από το πεδίο της ρεαλπολιτίκ, και άρα είναι δυνητικά επαναστατικό, είναι καταδικασμένο στην αποτυχία.

Αυτή η δυαδική λογική οδήγησε ένα κομμάτι της «αντιιμπεριαλιστικής» αριστεράς να στηρίξει, υπόρρητα ή ανοιχτά, το ιρανικό, το ρωσικό, το κινεζικό και το συριακό καθεστώς ως «αναχώματα» ενάντια στον ιμπεριαλισμό, τον σιωνισμό, την αποικιοκρατία και τη δυτικοκαπιταλιστική ηγεμονία. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, η συριακή και η ιρανική επανάσταση θεωρούνται «φιλελεύθερες» ή «φιλοδυτικές» και εύκολα «χειραγωγήσιμες». Ξεγράφτηκαν ως συνωμοσίες εξυφασμένες από ξένες χώρες, προφανώς δυτικές, για να πλήξουν την «εθνική κυριαρχία» των υπαρχόντων καθεστώτων. Σε αυτή την αφήγηση, ο λαός, οι μορφές οργάνωσής του, οι αυτόνομες δράσεις του, η πολλαπλότητα των φωνών του, οι εσωτερικοί κοινωνικοί ή ταξικοί του αγώνες, όπως και οι σφαγές που διαπράττουν εναντίον του αυτά τα καθεστώτα και οι σύμμαχοί τους, δεν μετρούν σε τίποτα.

Οι αυτοανακηρυγμένοι «αντιιμπεριαλιστές» είναι τόσο εκτός τόπου και χρόνου σε σχέση με τα πραγματικά κινήματα, ώστε όταν ξεσπούν εξεγέρσεις, σπεύδουν να εφαρμόσουν τις αφηρημένες ερμηνείες τους και στερούν από τους πιο άμεσα θιγόμενους τη δυνατότητα να ακουστούν. Στα μάτια τους, η λαϊκή αντίσταση στην Ουκρανία, οι φεμινίστριες στο Ιράν και οι επαναστάτες στη Συρία είναι είτε «πράκτορες του ιμπεριαλισμού» είτε ανίκανοι να κατανοήσουν τη δική τους κατάσταση. Από την υποτιθέμενη «κριτική τους απόσταση», αυτοί οι ιδεολόγοι, συνήθως εγκατεστημένοι στη Δύση, πιστεύουν ότι ξέρουν καλύτερα από τους ανθρώπους του πεδίου τι πρέπει να γίνει. Όταν οι εξεγερμένοι διατυπώνουν αναλύσεις και αιτήματα που δεν χωρούν στο δόγμα τους, οι μαχητές της αντίστασης στην Ουκρανία συκοφαντούνται ως «ναζί», οι εξεγερμένοι της Συρίας αποκαλούνται «τζιχαντιστές», οι φεμινίστριες του Ιράν «προδότριες». Αυτό κάνουν αυτοί οι «αντιιμπεριαλιστές»: λειτουργούν ως πληρεξούσιοι των δολοφονικών καθεστώτων που στηρίζουν και υπερασπίζονται.

Το να βλέπεις τις δυτικές χώρες ως τις μόνες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως την πηγή όλου του κακού, χαρακτηριστική προκατάληψη αυτών των «στρατοπεδικών» (campist) θέσεων, οδηγεί στη σχετικοποίηση των εγκλημάτων του συριακού, του ρωσικού, του κινεζικού ή του ιρανικού καθεστώτος. Η διατήρηση αυτών των καθεστώτων, ή ακόμα και η ενδυνάμωσή τους, θα ήταν, σύμφωνα με αυτή τη λογική, ευπρόσδεκτη για την εξισορρόπηση της παγκόσμιας τάξης και την αναχαίτιση της δυτικής ηγεμονίας.

Αυτοκρατορικές δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία, που στηρίζουν ρητορικά την υπόθεση της Παλαιστίνης, θεωρούνται σύμμαχοι, ή το μικρότερο κακό απέναντι στην υποκρισία των δυτικών χωρών, όλων στοιχισμένων πίσω από την ισραηλινή κατοχή. Αλλά πιο «ευπρόσδεκτο» ή «μικρότερο κακό» για ποιον; Γιατί να ανεχτούμε τη γενοκτονία των Ουιγούρων στην Κίνα για να μπει τέλος στη γενοκτονία στη Γάζα; Γιατί να καταγγέλλουμε την ισραηλινή κατοχή της Παλαιστίνης από τη μια, και να κάνουμε τα στραβά μάτια στον αντιεξεγερτικό πόλεμο στην Τσετσενία, στη ρωσική εισβολή στη Γεωργία ή στην Ουκρανία, και αντίστροφα;

Το 2019, οι Ιρακινοί εξεγερμένοι, που κάτι ξέρουν από ιμπεριαλισμό, ξεκαθάρισαν με μαζικές διαδηλώσεις ότι δεν ήθελαν «ούτε τις ΗΠΑ ούτε το Ιράν» στη χώρα τους. Υπάρχουν λεπτές κατηγορίες και λίγο-πολύ περίπλοκες θεωρητικές ετικέτες για να περιγραφούν τα διαφορετικά είδη ιμπεριαλισμού που υπάρχουν σήμερα. Αλλά ο «υπο-ιμπεριαλισμός» είναι η ίδια παλιά βρομιά που ξέραμε πάντα.

Οι κάθετοι διαχωρισμοί και οι «στρατοπεδικές» θέσεις (campism) μόνο φράγματα και διαιρέσεις δημιουργούν ανάμεσα στους αγώνες. Εμποδίζουν τις αναγκαίες συμμαχίες ανάμεσα στους ανθρώπους των περιθωρίων. Αντί να τονίζουν αυτό που μας ενώνει, αυτοί οι «πραγματιστές» μάς λένε ότι, για να είμαστε αποτελεσματικοί, πρέπει να θεωρούμε τους εχθρούς των εχθρών μας φίλους μας. Η αλληλεγγύη, δηλαδή, βασίζεται λιγότερο σε ό,τι συμβαίνει στο πεδίο και περισσότερο στις θέσεις που παίρνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίξουν καιροσκοπικά έναν σκοπό, όπως την εξέγερση στο Χονγκ Κονγκ, τότε ο λαός του Χονγκ Κονγκ δεν αξίζει υποστήριξη, όσο κι αν η Κίνα θέλει να απλώσει εκεί την αυταρχική της λαβή. Αυτή είναι προσέγγιση τύπου «Κίσινγκερ» και όχι «Τσε Γκεβάρα». Είναι ηθικά αξιοθρήνητη και στρατηγικά αντιπαραγωγική.

Χρειαζόμαστε μια επαναστατική τρυφερότητα ικανή να ακούει, να θέλει να καταλάβει, να πλοηγείται στις αντιφάσεις για να σταθεί στο πλευρό όσων αγωνίζονται. Ποντάρουμε σε εκείνους που θέλουν να αλλάξουν τους κανόνες του παιχνιδιού, όχι σε εκείνους που θέλουν να κερδίσουν το παιχνίδι όπως είναι.

Σε αντίθεση με ό,τι θα ήθελε να μας κάνει να πιστέψουμε μια αυταρχική και κρατιστική αριστερά, η σύνδεση των αγώνων αυξάνει τη δύναμή μας. Το χτίσιμο συλλογικής δύναμης είναι ακριβώς αυτό που κατάφεραν τα φεμινιστικά κινήματα στο νότιο τμήμα της Άμπια Γιάλα τα τελευταία χρόνια. Λαμβάνοντας υπόψη τις πολλαπλές μορφές βίας, ενάντια στις σεξουαλικά ανυπότακτες, στους αφροαπογόνους, στις γυναίκες, στους αυτόχθονες, στους μετανάστες, στα παιδιά, στους ηλικιωμένους, στη δουλειά, στον δρόμο, στο σπίτι ή από την αστυνομία, και συμπεριλαμβάνοντας όλους τους θιγόμενους στις φεμινιστικές γενικές απεργίες, αντί να τους βλέπουν ως αντιπάλους, κατάφεραν να υφάνουν ένα τεράστιο λαϊκό κίνημα. Ενωμένο αλλά όχι ομοιόμορφο. Μαζικό αλλά ριζοσπαστικό.

Όσοι είναι υπερβολικά ανυπόμονοι, ή δεν έχουν δικό τους ορίζοντα, προτιμούν να καταφύγουν στη σκιά των ισχυρών παρά να μοιραστούν τη μοίρα εκείνων που ρισκάρουν την ήττα. Πρέπει να παλέψουμε ενάντια στη δική μας αδυναμία, και ειδικά ενάντια στην πεποίθηση ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα χωρίς να συμμετέχουμε στα παιχνίδια των ισχυρών. Είναι αλήθεια, νιώθουμε ότι είμαστε λίγοι και ότι μας λείπουν οι πόροι. Αλλά το να το αναγνωρίσουμε αυτό και να το κάνουμε αφετηρία για να χτίσουμε τη δύναμή μας είναι σίγουρα πιο ρεαλιστικό από το να παίρνουμε παρακαμπτήριους δρόμους, να γαντζωνόμαστε στο δεύτερο καλύτερο, και έτσι να αναπαράγουμε τις συνθήκες της αδυναμίας μας.

Μόνο ο λαός σώζει τον λαό. Πρέπει να δώσουμε σάρκα σε αυτό το σύνθημα, αρχίζοντας να χτίζουμε, στις τέσσερις γωνιές της υφηλίου, μια διεθνική δύναμη ικανή να αντιπαρατεθεί αποτελεσματικά στα ψυχρά τέρατα που καταβροχθίζουν το παρόν και το μέλλον μας. Το χτίσιμο μιας πραγματικής δύναμης παρέμβασης και αλληλοβοήθειας θα πάρει χρόνο και θα απαιτήσει πόρους που πρέπει να προετοιμάσουμε υπομονετικά, αλλά είναι ο μόνος δρόμος μπροστά. Καμία πραγματική νίκη δεν είναι δυνατή σε ένα μόνο μέρος του κόσμου. Η Αυτοκρατορία έχει εγκατασταθεί παντού, κι έτσι μόνο αν την αντιμετωπίσουμε παντού, ταυτόχρονα, μπορεί μια μέρα να μοιραστούμε την πτώση της.

Η Πτώση της Αυτοκρατορίας

 Τι εννοούμε λέγοντας Δύση / Η Αυτοκρατορία θα επιζήσει της Δύσης / «Κάθε γενιά πρέπει, μέσα σε σχετική αφάνεια, να ανακαλύψει την αποστολή της: να την εκπληρώσει ή να την προδώσει» / Να σταματήσουμε αυτόν τον κόσμο /

Σε όλο τον πλανήτη, παρά τα τείχη και τους φράχτες που στήνονται στον δρόμο τους, παρά τις τόσες στρατηγικές αφομοίωσης και εξόντωσης, οι λαοί παίρνουν πίσω εδάφη, πόρους, κουλτούρες και κληρονομιές. Παλεύουν για όλα όσα τους έκλεψαν αιώνες αποικιακής λεηλασίας και αυτοκρατορικών αξιώσεων. Τέτοια είναι η περίπτωση της παλαιστινιακής αντίστασης, που κρατάει απέναντι στον ισραηλινό εποικισμό και τον δυτικό ιμπεριαλισμό πάνω από εβδομήντα χρόνια. Ή του κουρδικού κινήματος, που πολεμά πάνω από έναν αιώνα ενάντια σε τέσσερα έθνη-κράτη που του αρνούνται το δικαίωμα στην αυτονομία. Στην Άμπια Γιάλα, οι εξεγέρσεις των αυτοχθόνων και των αφροαπογόνων δεν έχουν πάψει από το 1492 και συνεχίζουν να εμπνέουν τους αγώνες της ηπείρου. Από το Γούντεντ Νι ως την Όκα, από το Στάντινγκ Ροκ ως την εξέγερση που ακολούθησε τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ, οι άνθρωποι ξεσηκώνονται ενάντια σε ένα σύστημα κυριαρχίας θεμελιωμένο στη λευκή υπεροχή και στην εκμετάλλευση των σωμάτων και των εδαφών μας. Ξανά και ξανά, εξεγέρσεις ενάντια στο ρατσιστικό αστυνομικό έγκλημα ξεσπούν στην Ευρώπη, ενώ οι Κανάκυ (στην «Νέα Καληδονία») συνεχίζουν τον αντιαποικιακό της αγώνα ενάντια στη Γαλλία, και στη Δυτική Αφρική η γαλλική μετααποικιακή εξουσία εξακολουθεί να αποσυναρμολογείται.

Αλλά τα διεθνή ύδατα είναι θολά και αμφισβητούμενα, και οι εξεγερμένοι δύσκολα τα διασχίζουν. Ως τώρα, τα κέντρα εξουσίας κρατούσαν γερά στα χέρια τους τον ορίζοντα, περιορίζοντας κάθε αγώνα, κάθε εξέγερση, στο ιδιαίτερο πλαίσιό της. Οι κυρίαρχες μορφές των κέντρων δεν μπορούν να πιστέψουν ότι κάποιος θα ήθελε οτιδήποτε άλλο από το να ενταχθεί στο κέντρο. Το κέντρο είναι ο καλύτερος των δυνατών κόσμων. Οι υπόλοιποι δεν μπορούμε παρά να τρέχουμε να τους προλάβουμε, να σωριαζόμαστε, να ξανασηκωνόμαστε και να ελπίζουμε ότι μια μέρα θα τα καταφέρουμε. Ο μόνος κόσμος που έχουμε από κοινού είναι ο κόσμος όπως τον όρισαν οι νικητές της «παγκοσμιοποίησης». Όταν όμως ξεσπά η επαναστατική ανάβλυση, γεννά έναν διαφορετικό «κοινό κόσμο», που αναδύεται από τα ερείπια, τις ρωγμές και τα περιθώρια. Αυτόν τον κοινό κόσμο χρειάζεται να ονομάσουμε, γεννημένο από την εξέγερση και ελεύθερο από τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους πλαισίων της.

Τι εννοούμε λέγοντας Δύση

Η απίστευτη αξίωση της Δύσης να ορίσει έναν «οικουμενικό» ορίζοντα για την ανθρωπότητα προκάλεσε και δικαιολόγησε εκατομμύρια θανάτους, γενοκτονίες, επιστημοκτονίες, για να μη μιλήσουμε για την υποδούλωση και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων ανθρώπων. Τι μακάβρια, και αποτελεσματική, διανοητική απάτη! Ο ιδρυτικός μύθος του «ελεύθερου υποκειμένου», σφυρηλατημένος και διαδεδομένος από τον «Διαφωτισμό», γεννήθηκε μέσα σε έναν επαναστατικό αγώνα ενάντια στην τυραννία. Μεταμορφώθηκε σε άλλοθι για την απεριόριστη απαλλοτρίωση κάτω από μια νέα οικονομική τάξη, στη θέση του καλού λόγου του Θεού. Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διακηρύχθηκε το 1948 με τυμπανοκρουσίες την ίδια χρονιά που η παλαιστινιακή Νάκμπα (καταστροφή) έστελνε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην εξορία.

Ο φιλελεύθερος «οικουμενισμός» είναι ο απολιτίκ αντίζηλος του διεθνισμού. Κηρύττει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αναπαλλοτρίωτα, και τα αρνείται στους περισσότερους. Διδάσκει ότι τα κράτη ανήκουν σε μια «διεθνή κοινότητα» όπου εναρμονίζονται οι καλές σχέσεις μεταξύ των εθνών. Κι όμως, αυτή δεν είναι παρά μια παιδική χαρά όπου οι ιεραρχίες καλύπτονται και οι υποτέλειες μεταμφιέζονται. Λέξεις ανταλλάσσονται, δράσεις και καλές αποφάσεις μιμούνται, σαν για να κρυφτεί αυτό που όλοι κατά βάθος ξέρουν: ότι ο νόμος του ισχυρότερου εξακολουθεί να κυβερνά τον ανθρώπινο κόσμο.

Η «διεθνής κοινότητα» είναι μια ιδιωτική λέσχη εθνών-κρατών, όπου οι ηγεμόνες συμφωνούν στα κριτήρια εισδοχής, δικαιολογώντας ταυτόχρονα τη διαρκή κυριαρχία τους πάνω σε όσους δεν πληρούν τις προδιαγραφές. Οι τελευταίοι δεν είναι ακριβώς «αποκλεισμένοι»: τους παραχωρείται ένα είδος μερικής ιδιότητας μέλους. Μερικοί είναι πιο ίσοι από τους άλλους. Και το ίδιο ισχύει για τους πληθυσμούς αυτών των οντοτήτων: κάποιοι θεωρούνται άνθρωποι, κάποιοι ανθρώπινες ασπίδες, κάποιοι ανθρωπόμορφα ζώα, και κάποιοι απλώς παράπλευρες απώλειες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Αφγανιστάν και ύστερα στο Ιράκ. Βομβάρδισαν πολλά μέρη της Μέσης Ανατολής, με κόστος πάνω από ένα εκατομμύριο ζωές, στο όνομα της «προστασίας της δημοκρατίας» και του «οικουμενικού ιδεώδους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Ακόμα και τώρα που γράφουμε αυτές τις γραμμές, ένα ισραηλινό αποικιακό κράτος διαπράττει εν γνώσει του γενοκτονία στην Παλαιστίνη με τις ευλογίες της Δύσης, και τα στρατεύματα κατοχής υψώνουν πού και πού την ΛΟΑΤΚΙ σημαία.

Ωστόσο, η κυνική χρήση του μανδύα των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» από την Αυτοκρατορία, για να αυτοανακηρυχθεί οικουμενικός ειρηνοδίκης, δεν εμπόδισε τα «ανθρώπινα δικαιώματα» να διεκδικηθούν και ως λόγος αντίστασης και ως βάση υποστήριξης των λαϊκών αγώνων σε όλο τον κόσμο. Υπάρχει επομένως μια αντιφατική διπλή χρήση του διεθνούς δικαίου: από τα κέντρα και από τα περιθώρια. Οι αυτόχθονες ή αποικιοκρατούμενοι λαοί χρησιμοποιούν τακτικά το «δικαίωμα στην αυτοδιάθεση» ως μοχλό στον αγώνα τους ενάντια στις εθνικές τους κυβερνήσεις και τις δυνάμεις κατοχής. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το συμβολικό τους βάρος στη διεθνή σκηνή χρησιμεύουν τακτικά ως σημείο αναφοράς για την αντίσταση στην καταπίεση στο πεδίο, ως καταγγελία της κρατικής τρομοκρατίας. Αλλά το αλεξικέραυνο του διεθνούς δικαίου προσφέρει ελάχιστη προστασία αν δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα των κυρίαρχων δυνάμεων. Εκείνες θα προτιμούν πάντα να κάνουν τα στραβά μάτια όταν το τίμημα δεν αξίζει τον κόπο. Έτσι έγινε με τις κόκκινες γραμμές του «ελεύθερου κόσμου» για τη χρήση χημικών όπλων από το συριακό καθεστώς ενάντια στον ίδιο του τον πληθυσμό. Ο λαός της Γούτα ήταν αναλώσιμος.

Η «ανθρωπιστική» επέμβαση του ΝΑΤΟ, ή αλλιώς επέμβαση «ευθύνης προστασίας», που έγινε στη Λιβύη κατά την εξέγερση του 2011, είναι ένα από τα κομβικά γεγονότα αυτής της τελευταίας επαναστατικής αλληλουχίας για το οποίο κανείς δεν μιλάει πια. Το τέλος μιας τοπικής τάξης πραγμάτων μέσω της επέμβασης των συνηγόρων μιας «παγκόσμιας τάξης» διέκοψε την επαναστατική διαδικασία και δημιούργησε νέες εξαρτήσεις. Η αγγλογαλλική επέμβαση, αν και πιθανότατα απέτρεψε ένα αιματηρό σενάριο συριακού τύπου, επέτρεψε την εγκαθίδρυση ενός ομοιώματος κυβερνήσεων που δεν γεννήθηκαν από τους επαναστατικούς χώρους, κι όμως κατέχουν το δικαίωμα να υπογράφουν συμφωνίες στο όνομα ανθρώπων που τίποτα τέτοιο δεν ζήτησαν. Η λιβυκή επανάσταση χάθηκε έτσι σε εσωτερικές διαμάχες εξουσίας ανάμεσα σε φατρίες, καμία από τις οποίες δεν μοιάζει ικανή να ενσαρκώσει τη θέληση του λαού. Αλλά τα «ουσιώδη» διασφαλίστηκαν: οι ακτοφυλακές πληρώνονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να ανακόπτουν το κύμα των μεταναστών. Από τη Συρία ως την Ουκρανία, η αυθόρμητη αντίδραση ορισμένων επαναστατών και των υποστηρικτών τους ήταν να θρηνούν τη μη επέμβαση της «διεθνούς κοινότητας». Κι όμως, όποτε η επέμβαση έγινε, δεν ήταν παρά ένας ακόμα τρόπος να σβήσει ή να εξουδετερωθεί η επαναστατική «απειλή».

Στο Σουδάν, οι επιτροπές αντίστασης επέδειξαν μια υγιή δυσπιστία απέναντι σε κάθε ξένη επέμβαση στην επαναστατική διαδικασία. Αυτό δεν εμπόδισε τον στρατό και τις πολιτοφυλακές να επικρατήσουν. Η ξένη ανάμειξη βρήκε άλλον δρόμο, παίρνοντας το μέρος των ανταγωνιζόμενων φατριών του παλιού καθεστώτος, άλλες με τη στήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, άλλες της Αιγύπτου, πνίγοντας τη λαϊκή επανάσταση σε έναν στρατιωτικό πόλεμο. Η συνέπεια ήταν μαζικοί εκτοπισμοί και ένας φρικτός λιμός. Η πεισματική μη ευθυγράμμιση της σουδανικής επανάστασης τής χάρισε πλήθος αποφασισμένους εχθρούς εντός και εκτός συνόρων. Εχθρούς έτοιμους να «κάψουν τη χώρα» παρά να ρισκάρουν την επιτυχία της επανάστασης.

Καμία απολύτως δύναμη δεν έτρεξε ποτέ πραγματικά σε βοήθεια ενός εξεγερμένου λαού. Πριν από μερικά χρόνια, σε μια βραδιά υποστήριξης της συριακής επανάστασης κάπου στη Γαλλία, κάποιος από το κοινό ρώτησε: «Μα τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε;» Ένας από τους παρόντες ακτιβιστές, επιζών της πολιορκίας της Χομς, απάντησε: «Στείλτε μας αντιαρματικούς πυραύλους!» Πέρα από το ότι το ακροατήριο δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί σε ένα τέτοιο αίτημα, η απάντηση έμοιαζε να τοποθετεί κάθε δράση αλληλεγγύης προς τους Σύριους επαναστάτες στη σκιά των Κρατών. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος να βοηθηθεί η επανάσταση από το να καλούνται οι δυτικές κυβερνήσεις να επέμβουν στρατιωτικά ενάντια στο καθεστώς ή να παραδώσουν βαρύ οπλισμό;

Για εμάς, αυτό δεν είναι ηθικό ζήτημα, ακόμα κι αν για πολλούς αντιφρονούντες των κέντρων θα ήταν αδιανόητο να διαδηλώσουν απαιτώντας στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ. Η πρόσβαση στα όπλα είναι ζήτημα επιβίωσης για πολλούς εξεγερμένους, κάτι που ακόμα και οι πιο ειρηνιστές ανάμεσά μας δεν μπορούν παρά να το αναγνωρίσουν. Το ότι σύντροφοι στις πρώτες γραμμές της ουκρανικής, της λιβυκής ή της παλαιστινιακής αντίστασης ζήτησαν στρατιωτική ή τακτική επέμβαση τρίτων δυνάμεων για να αναχαιτίσουν την άγρια καταστολή που εξαπολύθηκε εναντίον τους είναι κατανοητό. Υπάρχει μια ολόκληρη συζήτηση που πρέπει να γίνει μέσα στα επαναστατικά κινήματα για το ζήτημα της στρατιωτικής επέμβασης, τις μορφές που μπορεί να πάρει και τον αντίκτυπό της στην έκβαση των γεγονότων: από τις ζώνες απαγόρευσης πτήσεων ως τα στρατεύματα εδάφους, από το άνοιγμα νέων μετώπων ως την τεχνική βοήθεια και την παροχή στρατιωτικού εξοπλισμού. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς σοβαρή αποτίμηση του συσχετισμού δυνάμεων στο πεδίο. Ούτε όμως μπορούμε να καταφύγουμε σε έναν ανίσχυρο καθαρό λόγο με την ελπίδα να αποφύγουμε τις αντιφάσεις. Αλλά το να εξαρτόμαστε από τις στρατιωτικές δυνατότητες ορισμένων κρατών ή ένοπλων φατριών και να το βλέπουμε αυτό ως τον μόνο πρακτικό τρόπο συνεισφοράς στον αγώνα, είναι σημάδι παραίτησης. Είναι εγκατάλειψη της ίδιας της δυνατότητας της επανάστασης.

Η Αυτοκρατορία θα επιζήσει της Δύσης

Ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι γεμάτος διαφορές, ένα πάζλ από ξεχωριστά κομμάτια που με κάποιο τρόπο ταιριάζουν μεταξύ τους και σχηματίζουν τη συνολική εικόνα του τόπου όπου ζούμε. Οι διαφορές δεν είναι απλώς ζήτημα απόστασης. Δεν είναι αποτέλεσμα καθυστέρησης: δεν ξεπερνιούνται με την «πρόοδο». Σε μια εποχή μονολιθικών πεποιθήσεων, οι διαφορές απορρίπτονται ή συνθλίβονται, για να βολέψουν ένα παγκόσμιο σύστημα διαχείρισης πόρων, ανταλλαγών και ταυτοτήτων. Μια επιδέξια συνύφανση ξεχωριστών αλλά συμπληρωματικών συστημάτων κυριαρχίας μάς έχει μετατρέψει σε υπηκόους μιας Αυτοκρατορίας που διαρκώς αναπροσαρμόζεται και επεκτείνεται. Οι αλλαγές είναι επιφανειακές, νέες συμμαχίες, συσχετισμοί δύναμης, αναδυόμενες πρωτεύουσες του κεφαλαίου.

Αν και υπήρξαν προκαπιταλιστικές αυτοκρατορίες, προγενέστερες του έθνους-κράτους και μη δυτικές, η επέκταση του καπιταλισμού ενοποίησε την Αυτοκρατορία σε ένα ενιαίο όλον. Έτσι, η Αυτοκρατορία επέζησε του επίσημου τέλους των ευρωπαϊκών αποικιακών αυτοκρατοριών, εκκοσμικεύτηκε και κατάφερε να διαδώσει την πεποίθηση ότι καμία εναλλακτική δεν είναι δυνατή.

Η Αυτοκρατορία δεν είναι απλώς το όνομα του παγκόσμιου συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε, με τους διεθνείς θεσμούς του, τις παγκόσμιες αγορές του, την ενοποιημένη γλώσσα και το ιδεολογικό του πλαίσιο, από το οποίο καμία γωνιά του κόσμου δεν εξαιρείται. Είναι επίσης ένας ιδιαίτερος τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο ως ένα απέραντο επιτραπέζιο παιχνίδι, όπου διάφορες συμμαχικές ή αντίπαλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για πλούτο και σφαίρες επιρροής. Η Αυτοκρατορία είναι εκεί όπου τα Κράτη διαπραγματεύονται τον πιο κερδοφόρο καταμερισμό εργασίας και τους «κανόνες εμπλοκής» που επιτρέπουν σε κάθε παίκτη να κρατά τη θέση του στο παιχνίδι της μαζικής δολοφονίας στο οποίο επιδίδονται. Πέρα από το καπιταλιστικό σύστημα, η Αυτοκρατορία ονομάζει όλους τους επίσημους και ανεπίσημους θεσμούς, κώδικες, έθιμα και κανόνες που διέπουν τους θηρευτικούς μηχανισμούς των κέντρων εξουσίας πάνω στον υπόλοιπο κόσμο. Από την Πόλη του Μεξικού ως το Ντουμπάι, από το Τόκιο ως το Κέιπ Τάουν, από το Πεκίνο ως τη Φρανκφούρτη, οι άνθρωποι στα κέντρα της εξουσίας μιλούν, τρώνε, ντύνονται, κλείνουν συμφωνίες και εξαπατούν ο ένας τον άλλον με τον ίδιο περίπου τρόπο. Η Αυτοκρατορία βρίσκει πάντα τους τοπικούς της αναμεταδότες. Προσαρμόζεται σε όλες τις κουλτούρες, σε όλες τις θρησκείες, σε όλα τα στυλ άσκησης της εξουσίας. Μένει αδιάφορη στις προθέσεις, στην κουλτούρα και στη συμπεριφορά, όσο οι εκπρόσωποί της συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι.

Η πρόσφατη ενίσχυση της λογικής των μπλοκ δεν είναι τόσο πάλη ανάμεσα σε διαφορετικά είδη ιμπεριαλισμού, όσο πάλη για την αυτοκρατορική ηγεμονία μέσα στο ίδιο παγκόσμιο σύστημα. Κι αν η Δύση μοιάζει αυτές τις μέρες να επιστρέφει δυναμικά, με την επίδειξη ενότητας για να συγκαλύψει μια γενοκτονία στο όνομα του «δικαιώματος του Ισραήλ να αμυνθεί», αυτή η επιστροφή ελάχιστα κρύβει μια αργή παρακμή, που εικονογραφείται περίτρανα στην προλεταριοποίηση των κοινωνιών, στον καλπάζοντα πληθωρισμό, στην άνοδο του φασισμού, στις καταστροφικές στρατιωτικές επεμβάσεις, στην άτακτη αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής και στη σταθερή απώλεια εμπορικής και διπλωματικής επιρροής. Από άλλη σκοπιά, η φαινομενική συναίνεση υπέρ της ουκρανικής αντίστασης προδίδει έναν κάποιο πυρετό, με στρατιωτική βοήθεια που δίνεται με το σταγονόμετρο και δεν στάθηκε ποτέ στο ύψος της ρωσικής επίθεσης. Η «παρακμή της Δύσης» θα ήταν καλά νέα αν σήμαινε την παρακμή της Αυτοκρατορίας. Αλλά μόνο το πρόσωπό της αλλάζει. Τα κατακτητικά χαμόγελα στα πρόσωπα των ηγετών των BRICS, που επιδεικνύουν παντού την καιροσκοπική τους συμμαχία, δείχνουν καθαρά ότι είναι έτοιμοι να πάρουν τη δική τους θέση στο ίδιο παιχνίδι. Όσο υπάρχει η Αυτοκρατορία, ο αγώνας εναντίον της συνεχίζεται, ανανεώνοντας διαρκώς τη μορφή και τα λόγια του, που εκείνη θα προσπαθήσει ξανά να καταπιεί για να σταθεί πάλι στα πόδια της.

«Κάθε γενιά πρέπει, μέσα σε σχετική αφάνεια, να ανακαλύψει την αποστολή της: να την εκπληρώσει ή να την προδώσει»

Τον περασμένο αιώνα, μια ολόκληρη γενιά σε όλη την υφήλιο ξεσηκώθηκε και εκτέθηκε στις σφαίρες, στην εκτόπιση και στα βασανιστήρια, για να διώξει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις από τα αποικιοκρατούμενα εδάφη. Η επαναστατική επίθεση των αποικιοκρατούμενων ήταν απάντηση στην κυριαρχία που ασκούσαν οι λευκές δυνάμεις για περισσότερο από έναν αιώνα. Και μέσα στο χωνευτήρι αυτών των αγώνων, στα μακί και στις φυλακές της Δύσης, στα πρώτα απελευθερωμένα εδάφη, σφυρηλατήθηκαν οι πολιτικές συνειδήσεις εκείνων που θα σχεδίαζαν το μέλλον. Οι μορφές και οι έννοιες που ήταν διαθέσιμες σε αυτόν τον ήδη παγκοσμιοποιημένο κόσμο ήταν εκείνες της δυτικής ιστορίας: το έθνος-κράτος, η πρόοδος, ο σχεδιασμός, η περιφερειακή ανάπτυξη, οι εθνικές ταυτότητες, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ο εθνικισμός, ο σοσιαλισμός… Το διώξιμο των αποικιοκρατών δεν αρκούσε: τα ίδια σαγηνευτικά μοντέρνα εργαλεία του αφέντη χρησιμοποιήθηκαν για να χτιστούν τα μετααποικιακά κράτη, και αυτά παρήγαγαν τις ίδιες αντιφάσεις.

Η υπόσχεση που άνοιξε το τέλος των αποικιακών αυτοκρατοριών, στον απόηχο των εθνικών επαναστάσεων, έδωσε τη θέση της σε ένα κολοσσιαίο ξενέρωμα. Οι σημαίες, οι ύμνοι και τα νομίσματα άλλαξαν. Η κυριαρχία συνεχίστηκε με άλλες μορφές. Οι εθνικές αστικές τάξεις και οι πολιτικές ελίτ που αναδύθηκαν από τα κινήματα ανεξαρτησίας υπέκυψαν συχνά στον αυταρχισμό. Αφού θυσίασαν τους πιο μαχητικούς ανάμεσά τους, οι νέες πολιτικές τάξεις στις χώρες του Νότου πήραν το μερίδιό τους από τους καρπούς της μετααποικιακής εκμετάλλευσης. Στις αραβικές χώρες, για παράδειγμα, οι εξεγέρσεις του εικοστού πρώτου αιώνα συντάραξαν τα θεμέλια καθεστώτων που είχαν μείνει αμετάβλητα ή σχεδόν αμετάβλητα από τα πρώτα χρόνια της αποικιοκρατίας, και που τα περισσότερα είχαν γίνει αστυνομικά κράτη. Παγωμένα στις ιστορικές πόζες της αποαποικιοποίησης και της πρώτης γραμμής της αντίστασης στον δυτικό ιμπεριαλισμό, τα κόμματα της εξουσίας έμοιαζαν ικανά να καταπνίγουν στους αιώνες των αιώνων τους λαϊκούς πόθους για κοινωνική αλλαγή. Όμως η επιστροφή του λαού στο προσκήνιο ξαναμοίρασε την τράπουλα. Όπως διακήρυτταν οι διαδηλωτές του αλγερινού Χιράκ: η εξέγερση του 2019 επιχείρησε να τελειώσει τη δουλειά της ημιτελούς επανάστασης του 1962.

Ενώ ένα αίτημα δημοκρατίας βρίσκεται στην καρδιά πολλών πρόσφατων εξεγέρσεων, δύσκολα βρίσκεις έναν τόπο όπου η δημοκρατία ενσαρκώνεται πλήρως. Το «δημοκρατικό ιδεώδες», όπως εξακολουθεί να παρουσιάζεται στη Δύση, δεν μπορεί πια να κρύψει τί απάτη είναι. Αρκεί να δει κανείς μερικές εικόνες από την αμερικανική προεκλογική περίοδο την άνοιξη του 2024 για να πειστεί, σε μία από τις «μεγαλύτερες δημοκρατίες του κόσμου». Μέχρι την είσοδο της Καμάλα Χάρις στην εκλογική κούρσα, με τον παραλίγο εγκεφαλικό θάνατο του υποψηφίου των Δημοκρατικών, δύο λευκοί, πλούσιοι, χριστιανοί άντρες στα εβδομήντα τους γαντζώνονταν στην εξουσία, συναγωνιζόμενοι ποιος θα διαχειριστεί καλύτερα τα αντίστοιχα συμπτώματα γεροντικής άνοιας, αντί να κάνουν πολιτικές συζητήσεις για το μέλλον του κόσμου, ενός κόσμου που οι Ηνωμένες Πολιτείες σε μεγάλο βαθμό κυριάρχησαν και διαμόρφωσαν για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια. Το «δημοκρατικό» αδιέξοδο που σηματοδοτεί αυτή η εικόνα θυμίζει την πέμπτη και τελευταία προεδρική υποψηφιότητα του μουμιοποιημένου Μπουτεφλίκα, που πυροδότησε την εξέγερση του 2019 στην Αλγερία.

Η δημοκρατία δεν είναι μια δυτική εφεύρεση που εκτείνεται από τις συνελεύσεις της Αθήνας ως τη Γαλλική Δημοκρατία, και τώρα εξάγεται στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ με βόμβες. Από τη Συνομοσπονδία των Χοντενοσόνι (Ιροκουά) στη Βόρεια Αμερική ως την Επανάσταση της Αϊτής, περνώντας από τα ακυβέρνητα εδάφη της «Ζόμια» στη Νοτιοανατολική Ασία, αναρίθμητοι λαοί ανέπτυξαν στο πέρασμα της ιστορίας εξισωτικές πρακτικές διαβούλευσης για να οργανώσουν την κοινοτική ζωή. Στην πραγματικότητα, η υφαρπαγή της έννοιας της δημοκρατίας από τη Δύση την έχει κάνει απωθητική σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Πώς μπορούμε λοιπόν στην εποχή μας να κρατήσουμε ζωντανή την παλιά ιδέα που έλεγε: «Όλη η εξουσία στον λαό»; Πώς να πολεμήσουμε την απάτη των φιλελεύθερων δημοκρατιών χωρίς να παίξουμε το παιχνίδι των αυταρχικών καθεστώτων;

Να σταματήσουμε αυτόν τον κόσμο

Το πρόσωπο της Αυτοκρατορίας αλλάζει, το πρόσωπο του πολέμου αλλάζει, και για αυτό τον λόγο ούτε οι στρατηγικές ούτε οι στόχοι μας μπορούν να μείνουν ίδιοι. Πέρα από το ότι υποφέρουμε κάτω από αυταρχικά ή ολιγαρχικά καθεστώτα, έχουμε να αντιμετωπίσουμε, άμεσα ή έμμεσα, τις συνέπειες ανταγωνιστικών ιμπεριαλιστικών επιθέσεων που μπορούν να καταστρέψουν μέσα σε μια νύχτα τις ήδη επισφαλείς συνθήκες της ζωής μας στις περιοχές που κατοικούμε. Οι εξεγέρσεις της πείνας είναι καθημερινό φαινόμενο σε όλη την υφήλιο. Οι αντίπαλες δυνάμεις χρησιμοποιούν εκ περιτροπής «το φαγητό ως όπλο» σε έναν κόσμο όπου η ικανότητα των κοινωνιών να αυτοσυντηρούνται έχει καταστραφεί μεθοδικά και τα καπρίτσια του κλίματος κάνουν τις σοδειές πιο αβέβαιες από ποτέ. Το 2024 ο Βλαντίμιρ Πούτιν απείλησε ολόκληρη τη Μεσόγειο, μονοπωλώντας την παραγωγή σιταριού στις εύφορες πεδιάδες της Ουκρανίας, από τις οποίες εξαρτώνται οι περισσότερες μεσογειακές χώρες. Η επισιτιστική κυριαρχία έχει γίνει έτσι κεντρικό ζήτημα κάθε πολιτικής χειραφέτησης, μετασχηματίζοντας τους τρόπους του αγώνα σε κάθε ήπειρο. Καμία επαναστατική προοπτική σήμερα δεν μπορεί να αγνοήσει τους τρόπους με τους οποίους θα ξαναπάρουμε στα χέρια μας τα μέσα για την κάλυψη των βασικών μας αναγκών.

Σε αυτή τη νέα φάση ανοιχτών ένοπλων συγκρούσεων, επιθετικών εξουσιαστικών στρατηγικών και εθνικιστικής αναζωπύρωσης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την αντίφαση ανάμεσα στην επιθυμία μας για έναν συνεργατικό κόσμο, όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να οργανώνονται για την επιβίωσή τους, και στην πραγματικότητα των μόνιμων απειλών που θέτουν οι ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις. Μια «απελευθερωμένη» περιοχή, ή ένα κράτος, που θα εγκατέλειπε οικειοθελώς τις πολιτικές της καπιταλιστικής συσσώρευσης και των μονοπωλίων, δεν θα καταβροχθιζόταν αμέσως από τις αντίπαλες δυνάμεις;

Σε πολλά μέρη του κόσμου, πίσω από την βιτρίνα της τάξης που επιβάλλει το κυρίαρχο κράτος, υπάρχουν κοινοτικές ή θρησκευτικές πολιτοφυλακές, μαφίες, τοπικές συμμορίες και πολυεθνικές εταιρείες, στις οποίες ανατίθεται η καταστολή των κινημάτων μας και ο έλεγχος των κοινοτήτων μας. Έτσι, η επίκληση του τέλους του κράτους ως μοναδικού ορίζοντα της επανάστασης δεν αρκεί. Η ιδέα μοιάζει εντελώς ξένη σε όσους από εμάς, ζώντας ως υποτελείς σε αποτυχημένα κράτη, είμαστε παρατημένοι στο έλεος αρχηγών συμμοριών και πολέμαρχων, χωρίς κανένα καταφύγιο απέναντι στη φτώχεια, την αρρώστια, τον λιμό ή τις φυσικές καταστροφές. Η καταστροφή ή ο κατακερματισμός των κρατών που συνθλίβουν τους λαούς δεν θα αρκέσει, ούτε και η απλή αντικατάσταση εκείνων που τα στελεχώνουν. Μόνο ενωμένοι συλλογικά, παίρνοντας στα χέρια μας τις βασικές μας ανάγκες για ασφάλεια, υγεία, πρόσβαση σε στέγη και τροφή, θα μπορέσουμε να διεκδικήσουμε την ανεξαρτησία μας από την Αυτοκρατορία πέρα από τη στιγμή της εξέγερσης.

Ο κόσμος που ενοποίησε η Αυτοκρατορία, όποια γλώσσα κι αν μιλά, σε όποιον θεό κι αν προσεύχεται, όποιο νόμισμα κι αν χρησιμοποιεί, δολάριο, ευρώ, γουάν ή οτιδήποτε άλλο, δεν είναι συμβατός με κανέναν άλλον πιθανό κόσμο. Η μόνη του κατάληξη θα είναι η εξόντωση της ζωής πάνω στη Γη. Το μόνο που ξέρει είναι η ηγεμονία, ο κόσμος ως ένα: μετρημένος, χαρτογραφημένος, «αναπτυγμένος» και καθιστάμενος ακατοίκητος από μια μακάβρια κούρσα προς το τέλος. Αν δεν γίνει τίποτα, το δικό μας τέλος θα έρθει πριν από το δικό τους. Δεν υπάρχει επιστροφή, όπως δεν υπάρχει και διατήρηση του στάτους κβο. Υπάρχει μόνο μια πορεία προς τα εμπρός, πότε αποφασιστική, πότε επικίνδυνη, με μόνη γνώση το από πού ερχόμαστε. Πρέπει να σπάσουμε το εθνικό μας πρίσμα και να σκεφτούμε μια πολιτική εξαρχής διεθνιστική: να ξαναφτιάξουμε έναν κόσμο καμωμένο από ένα πλήθος κόσμων. Κόσμοι που είναι συμβατοί και βαδίζουν προς την κατεύθυνσή να είναι συμβατοί, κόσμοι που τους διασχίζουν αγώνες και αντιφάσεις. Χρειάζεται να χτιστεί ένα κοινό σχέδιο ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους. Ένα σχέδιο που θα μας επιτρέψει να παρακάμψουμε την Αυτοκρατορία, να επισπεύσουμε την πτώση της και να φανταστούμε την επόμενη μέρα.

Επανάσταση;

 Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν / Ρήξη δια της επιμονής / Το οργανωτικό δίλημμα / Διάλεξε την τόλμη, μέτρησε το ρίσκο / Υπερασπίζοντας την επανάσταση / Η απόδειξη της λαϊκής εξουσίας

Το 2011, αυτό που οι σχολιαστές ονόμασαν «Αραβική Άνοιξη», οι εξεγερμένοι το ονόμασαν «θάουρα» (επανάσταση). Επανάσταση στην Μπουρκίνα Φάσο (2014), «επανάσταση της αξιοπρέπειας» στην Ουκρανία (2014), «ανοιξιάτικη επανάσταση» στη Μιανμάρ (2021), «επανάσταση των καιρών μας» στο Χονγκ Κονγκ (2019), επανάσταση της Τζίνα στο Ιράν (2022). «Επανάσταση! Επανάσταση! Επανάσταση!» φώναζε το πλήθος με τα κίτρινα γιλέκα στα Ηλύσια Πεδία (2019), θυμίζοντας στους πλούσιους του Παρισιού ένα ρεφρέν που βαραίνει σαν απειλή, μια απειλή που νόμιζαν ότι είχαν ξεφορτωθεί μια για πάντα.

Λίγα χρόνια μετά τη θεαματική της επιστροφή, το γεγονός ότι τόσοι λίγοι θέτουν το επαναστατικό ερώτημα μαρτυρά τη δύναμη της αντεπανάστασης που βρίσκεται σε εξέλιξη. Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι αναγνώρισαν τον εαυτό τους ως επαναστάτες δεν είναι σημάδι άστοχου ενθουσιασμού ή νεανικής ονειροπόλησης. Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε αυτό που αναγγέλλει το πραγματικό κίνημα. Αλλιώς κινδυνεύουμε να μας παρασύρουν οι χείμαρροι της ιστορίας.

Η επανάσταση δεν είναι ένα γεγονός προς διερεύνηση, μια θεωρία προς ανάπτυξη, ένα κρύο σώμα για μελέτες ανατομίας. Είναι ένα ερώτημα που θέτουμε στον εαυτό μας, στο «εμείς» που δίνει σχήμα σε αυτό το κείμενο. Και σε αντίθεση με ό,τι πάντα ισχυρίζονταν οι ιδεολόγοι, οι διανοούμενοι και οι προφήτες, η απάντηση δεν είναι ποτέ απόλυτη ή αιώνια. Μπορεί να είναι μόνο στιγμιαία, προσωρινή, περιστασιακή. Μια αναλαμπή αλήθειας. Επιδιώξαμε να μαζέψουμε τα σκόρπια θραύσματα, να τα συναρμολογήσουμε και να τα εξετάσουμε, για να δούμε τι έχουν να μας πουν για το μέλλον.

Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν

Οι έφοδοι σε παλάτια και κοινοβούλια ξαναμπήκαν στη μόδα με τις εξεγέρσεις του 2011. Για πολλούς συμμετέχοντες, επανάσταση σήμαινε την πτώση του καθεστώτος. Αλλά οι ελπίδες που γέννησε η πτώση των κυβερνήσεων σε Υεμένη, Λιβύη, Αίγυπτο, Τυνησία και Ουκρανία κράτησαν λίγο. Αυταρχικές ή φιλελεύθερες υφαρπαγές, ξένη επέμβαση, οικονομική κρίση, εμφύλιος πόλεμος… Το να διώχνεις τους τυράννους δεν είναι συνώνυμο με τη νίκη της επανάστασης.

Αντίστροφα, η αποτυχία ανατροπής των καθεστώτων στη Συρία ή στο Ιράν δεν σήμανε απουσία επαναστατικών κατακτήσεων. Η απόρριψη της υποχρεωτικής μαντίλας και του ελέγχου της «ηθικής» που επιβάλλει η Ισλαμική Δημοκρατία ήταν μια ριζική ρήξη. Το ίδιο και η ικανότητα των Σύριων να αυτοοργανωθούν για να διαχειριστούν συλλογικά τα εδάφη που απελευθερώθηκαν από το Κράτος: μια μη αναστρέψιμη ρήξη με τον ολοκληρωτισμό του Άσαντ. Αυτό εξηγεί γιατί, δεκατρία χρόνια μετά, παρά τη βάναυση αντιεξεγερτική εκστρατεία, η σημαία της επανάστασης εξακολουθεί να κυματίζει ψηλά στις επαρχίες της βόρειας Συρίας που μένουν έξω από τον έλεγχο του καθεστώτος, όπως και στην επαναστατημένη επαρχία της Σουέιντα, στον νότο της χώρας. Και στη Συρία και στο Ιράν, η επανάσταση αποδείχθηκε υπαρξιακό σημείο καμπής, και η λαβή του καθεστώτος πάνω στα σώματα και στα μυαλά έχει εν μέρει σπάσει. Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν.

Κανένα μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί να βάλει τέλος σε όλες τις μορφές κυριαρχίας. Για πολύ καιρό, το Grand Soir (η Μεγάλη Νύχτα) ήταν η κατεξοχήν εικόνα της επανάστασης. Αλλά η επανειλημμένη αποτυχία να επέλθει βαθιά και διαρκής αλλαγή μέσα από την «κατάληψη της κεντρικής εξουσίας», και οι αιώνιες εκκλήσεις των παραδοσιακών οργανώσεων να περιμένουμε μέχρι να «ωριμάσουν οι συνθήκες», οδήγησαν πολλούς να εγκαταλείψουν το ιδεώδες της πτώσης του καθεστώτος ως στρατηγικό ορίζοντα και να αναζητήσουν άλλες προοπτικές απελευθέρωσης.

Για πολλούς, από τα τέλη του περασμένου αιώνα, η επανάσταση είναι μια διαδικασία που αρχίζει χωρίς αναμονή. Μια αποφασισμένη αλλά σταδιακή πορεία προς έναν βαθύ μετασχηματισμό, που ενσαρκώνεται σε έναν αστερισμό γεγονότων, πράξεων, παρεμβάσεων, ιδεών, αισθημάτων και καθημερινών πρακτικών. El tiempo de la revolución es ahora (Ο καιρός της Επανάστασης είναι Τώρα!) λένε οι φεμινίστριες στην Αργεντινή. Η επανάσταση νοείται όχι πια ως κάτι μακρινό, αλλά ως τρόπος ζωής και ως αγώνας στο εδώ και τώρα.

Η πρόκληση είναι να αποσυναρμολογήσουμε τις δομές που μας καταπιέζουν. Η μείζων στρατηγική επιταγή είναι να πάψουμε να θυσιάζουμε τα μέσα, ή τον αγώνα ορισμένων, στο όνομα ενός σκοπού που πάντα αναβάλλεται. Αυτή η σύλληψη της πολιτικής ως μετασχηματισμού, και όχι ως κατάκτησης της εξουσίας, ξαναρίχνει την επαναστατική πολιτική στην πράξη και στο οικείο, εκεί που τόσο έλειπε από τη δουλειά τόσων οργανώσεων και ακτιβιστών. Πρόκειται για το χτίσιμο μιας ριζικά νέας ζωής, μιας νέας σχέσης με την κοινότητά σου, με την επιθυμία, με το χρήμα, με τη φροντίδα, ακόμα και με τον ίδιο σου τον αγώνα.

Το να βλέπεις την επανάσταση ως διαδικασία δεν είναι ασύμβατο με την πεποίθηση ότι η στιγμή της εξέγερσης είναι κεντρική σε αυτήν. Όποια κι αν είναι η έκβαση, μια εξέγερση είναι πάντα ένα αποφασιστικό γεγονός. Ακόμα και μέσα στην ήττα, αφήνει αδιάψευστες, ενσώματες εμπειρίες. Αναρίθμητοι σπόροι φυτρώνουν στο πέρασμά της. Αν, από την άλλη, η επανάσταση καταφέρει όντως να ρίξει ένα καθεστώς, τότε γεννιέται κάτι πολλά υποσχόμενο και επικίνδυνο.

Ρήξη δια της επιμονής

Το να σκεφτούμε την επανάσταση χωρίς ρήξη, μένοντας αδρανείς μπροστά στις αναπάντεχες ευκαιρίες, θα σήμαινε να αφήσουμε τις πράξεις μας να υπάρχουν ανεξάρτητα από τον κόσμο γύρω μας. Για πολλούς επαναστάτες, η επανάσταση ως σταδιακή διαδικασία σημαίνει το χτίσιμο υλικής και πολιτικής αυτονομίας, μέσα από συλλογικές ή εδαφικές μορφές αυτάρκειας. Αυτή η αναζήτηση της ρήξης με κάθε μορφή εξάρτησης από τα κέντρα εξουσίας, έχει απλωθεί στα δάση, στα βουνά και στις πόλεις του κόσμου. Το χτίσιμο της αυτονομίας γέννησε χώρους γερά ριζωμένους στον κόσμο, που πηγαίνουν κόντρα στην κολασμένη πορεία που επιβάλλει η Αυτοκρατορία. Η αυτονομία μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Μπορεί να ριζώνει σε μια ιστορία χιλιάδων χρόνων, ή να είναι εντελώς καινούργια. Μπορεί να ενσαρκώνεται σε μια τοπική συνέλευση, έναν αγροτικό συνεταιρισμό, μια κοινοτική καντίνα, ένα σωματείο γειτονιάς, ένα διεθνές δίκτυο queer αλληλεγγύης ή μια κολεκτίβα μέσων ενημέρωσης.

Ωστόσο, το χτίσιμο της αυτονομίας, που κοστίζει σε χρόνο και ενέργεια, μπορεί εύκολα να γίνει φυγή, αν αγνοεί τις πραγματικές ιστορικές αλλαγές και δεν αφήνεται να δοκιμαστεί από αυτές. Ιδεολογικά «καθαρές» εξεγέρσεις δεν μπορούν να υπάρξουν ποτέ. Οι στιγμές της λαϊκής εξέγερσης είναι μοναδικές ευκαιρίες να δεκαπλασιαστούν οι δυνάμεις και να μεγαλώσει η κλίμακα των πειραμάτων. Αλλιώς, κινδυνεύουμε να γίνουμε μια απομονωμένη, «εναλλακτική» γωνιά, εύκολα αφομοιώσιμη από τον καπιταλισμό ή από το Κράτος. Το να μένουμε οχυρωμένοι πίσω από βεβαιότητες και από τη δική μας καθημερινή εμπειρία μάς καταδικάζει σε αέναη αποτυχία. Ο κίνδυνος να συλλάβουμε την αυτονομία ως αμετάβλητη μορφή, διανθισμένη πότε πότε με λίγη αναταραχή, μας κλειδώνει σε έναν πολιτισμικό πόλεμο χαρακωμάτων, που μόνο να τον χάσουμε μπορούμε, μπροστά στους κολοσσιαίους πόρους των αντιπάλων μας. Δεν μπορούμε να ζήσουμε όπως θέλουμε χωρίς να αποσυναρμολογήσουμε τους μηχανισμούς εξουσίας που ρυθμίζουν την κοινωνική ζωή και ελέγχουν τον τόπο όπου ζούμε. Αλλά δεν μπορούμε να αποσυναρμολογήσουμε τους μηχανισμούς εξουσίας μόνοι μας.

Οι εξεγέρσεις σπάνε την απομόνωση. Επιτρέπουν γιγάντια άλματα προς τα εμπρός. Γεννούν πρωτόγνωρες συμμαχίες και συνιστούν μια στιγμή μαζικής επίθεσης, χωρίς την οποία δεν υπάρχουν σημεία ανατροπής ούτε μη αναστρέψιμη αλλαγή. Είτε είμαστε μέλη ενός αγροτικού συνεταιρισμού είτε μιας κολεκτίβας μέσων ενημέρωσης, μιας ομάδας συνάφειας ή μιας μαζικής οργάνωσης, το να είμαστε σε εγρήγορση απέναντι στο ενδεχόμενο έκρηξης του πραγματικού κινήματος μάς επιτρέπει να αναπτύξουμε αποτελεσματικά τις δυνάμεις μας στις σύντομες ευκαιρίες που μπορεί να παρουσιαστούν.

Διαδικασία και γεγονός. Ίσως αυτή είναι η ολοκληρωμένη επανάσταση: η διασταύρωση δύο τρόπων να βλέπεις και να ζεις την επανάσταση. Από τη μια, το παρόν, υπομονετικό, συνεχιζόμενο χτίσιμο της αυτονομίας μας, η σχολαστική προετοιμασία της συνάντησής μας, το δυνάμωμα των δυνάμεών μας. Από την άλλη, ο εκρηκτικός χαρακτήρας της εξέγερσης, με την εξαιρετική της συμπύκνωση ενεργειών, την απαράμιλλη ανάπτυξη λαϊκής εξουσίας, τη δημιουργικότητά της. Οι ολοκληρωμένες επαναστάσεις γίνονται δυνατές μέσα από αλληλουχίες εξεγέρσεων που συναντούν και ξεπερνούν τα όριά τους, αναζητώντας εκείνη τη ρήξη δια της επιμονής, όπως είπε ένας Χιλιανός σύντροφος.

Δεν ξεκινάμε ποτέ από το μηδέν. Κάθε εξέγερση, κάθε πείραμα λαϊκής εξουσίας, κάθε έφοδος ενάντια στην Αυτοκρατορία είναι μέρος ενός βαθύτερου κινήματος, πίσω μας και μπροστά μας ταυτόχρονα, κάτω από την επιφάνεια και πέρα  από τον ορίζοντα. Ένα παλιρροϊκό κύμα ξεκινά ως ανεπαίσθητο ρεύμα καταμεσής του ωκεανού. Και ξαναγίνεται ρεύμα αφού σκάσει στην ακτή. Πρέπει να μάθουμε να δρούμε τόσο ως υπόγειο ρεύμα όσο και ως τσουνάμι. Ίσως αυτό είναι το πλήρες νόημα του μάντρα της επανάστασης του Χονγκ Κονγκ: Be water my friend (γίνε νερό, φίλε μου).

Το οργανωτικό δίλημμα

Οι λαϊκές κινητοποιήσεις των καιρών μας υπήρξαν συχνά ετερογενείς και διάχυτες. Σπάνια τις καθοδήγησαν παραδοσιακές οργανώσεις και κατά κύριο λόγο δεν ορίστηκαν από προϋπάρχουσες πολιτικές ιδεολογίες. Η λίγο-πολύ αυθόρμητη και οριζόντια αυτοοργάνωση, όσο εντυπωσιακή κι αν ήταν στις πρώτες μέρες, δεν αρκούσε. Ο αποκεντρωμένος χαρακτήρας των κινημάτων μας ήταν ταυτόχρονα η δύναμη και η αδυναμία τους. Η έλλειψη σταθερής οργανωτικής ικανότητας ή μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου στρατηγικού οράματος, σε συνδυασμό με τη δυσκολία να διατηρηθούν οι τακτικές του δρόμου, σήμαινε ότι εγκλωβιστήκαμε ανάμεσα στην καταστολή και την ενσωμάτωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μας έλειψαν οι οργανώσεις που θα αναλάμβαναν την επαναστατική υπόθεση.

Στον Ισημερινό, στη διάρκεια της εξέγερσης του 2019, οι μεγάλες οργανώσεις των αυτοχθόνων και τα συνδικάτα μπόρεσαν να κινητοποιήσουν εκατομμύρια ανθρώπους από όλη τη χώρα και να τους φέρουν στην πρωτεύουσα για να πυκνώσουν τις γραμμές των εξεγερμένων. Χάρη στη δύναμη του καλέσματός τους, στους υλικοτεχνικούς τους πόρους και στις ικανότητες συντονισμού τους, το κίνημα μπόρεσε να αναμετρηθεί με τις αρχές σε πολλά μέτωπα και να επιτύχει τελικά την απόσυρση των επίμαχων κυβερνητικών μέτρων. Αυτή η εντυπωσιακή ικανότητα κινητοποίησης μάς θυμίζει τη πρακτική δύναμη των οργανώσεων, αλλά πρέπει να έχουμε στον νου μας και τους κινδύνους τους.

Πολλοί έχουν απογοητευτεί από τις ιστορικές οργανώσεις της αριστεράς εξαιτίας των γραφειοκρατικών τους τάσεων, των προσπαθειών τους να ενσωματώσουν το κίνημα ή της επιθυμίας τους να το καθοδηγήσουν. Η οργανωτική παρέμβαση κουβαλά πάντα τον κίνδυνο να περιορίσει την εξάπλωση της εξέγερσης και να χαλιναγωγήσει τη ριζοσπαστικότητα των αιτημάτων της, τη δημιουργικότητά της, ενίοτε ακόμα και τους νεογέννητους λαϊκούς θεσμούς της. Είτε προέρχονται από την ακροδεξιά, θρησκευτικούς φονταμενταλιστές ή από ορισμένες οργανωμένες παρυφές της αριστεράς, πάντα θα υπάρχουν ομάδες που θα επιδιώκουν να προωθήσουν τη δική τους ατζέντα μέσα στις εξεγέρσεις. Χωρίς οργανωτική και στρατηγική συνέπεια, είναι δύσκολο να εμποδιστούν αυτές οι φατρίες από το να αρπάξουν την εξουσία, και πάντα θα μένουμε στο έλεος των στρατηγικών τους.

Μια οργάνωση είναι ταυτόχρονα μια συμπύκνωση ενέργειας και πόρων, και ένα δίκτυο δεσμών ικανό να συγκροτήσει μια συλλογική δύναμη. Σε ορισμένα πλαίσια, οι οργανώσεις μπορεί να είναι αναγκαίες, όχι μόνο για να αποτραπεί η υφαρπαγή από αντιδραστικές ή φιλελεύθερες δυνάμεις, αλλά και για να βοηθηθεί ένα κίνημα να πετύχει τους στόχους του. Πώς όμως μπορεί να οριοθετηθεί η δύναμη των οργανώσεων μέσα σε μια εξέγερση; Πώς προφυλασσόμαστε από τις συγκεντρωτικές συνέπειες που αναπόφευκτα παράγουν οι οργανώσεις; Πώς χτίζουμε τη δύναμη του κινήματος συνολικά, και όχι μόνο τη δύναμη της οργάνωσης;

Μια γνήσια επαναστατική οργάνωση είναι ένα με το κίνημα: πασχίζει να θρέψει τη δύναμη των αναδυόμενων λαϊκών εξουσιών, να κρατήσει ζωντανή τη φλόγα της εξέγερσης, ακόμα και με το ρίσκο να σβήσει η ίδια. Και μπορεί να το κάνει μόνο αν αποφύγει να επιβάλει τη δική της ατζέντα, το δικό της δόγμα, τον δικό της τρόπο να κάνει ή να λέει τα πράγματα.

Σε πολλές εξεγέρσεις, πίσω από τον φαινομενικό αυθορμητισμό των μορφών αυτοοργάνωσης, μπορούμε να διακρίνουμε δεσμούς χτισμένους ανάμεσα σε ομάδες που προϋπήρχαν της στιγμής της εξέγερσης: τοπικές κοινότητες, πολιτικές εντάξεις, θρησκευτικοί ή παραδοσιακοί θεσμοί, επαγγελματικά ή αθλητικά σωματεία, που μαζί σχηματίζουν ένα υπόστρωμα που επιτρέπει να υπάρξει κάτι άλλο πέρα από το χάος. Πώς όμως μπορούμε, καταμεσής της αναταραχής, να διατυπώσουμε μια συνεκτική στρατηγική για τον συντονισμό μιας επανάστασης;

Στη διάρκεια της Σουδανικής επανάστασης, η διασταύρωση ανάμεσα στις οργανωτικές εμπειρίες του φοιτητικού κινήματος, των πρώην στελεχών του Κομμουνιστικού Κόμματος και των δυνάμεων που γεννήθηκαν από τη λαϊκή εξέγερση επέτρεψε να γεννηθούν οι επιτροπές αντίστασης. Οι πιο ελπιδοφόρες εμπειρίες υπήρξαν εκείνες όπου προέκυψε μια συνάντηση ανάμεσα στις κομματικές μορφές, χτισμένες σε πολλά χρόνια, και στις νέες μορφές που γέννησε το ίδιο το γεγονός. Οι συναντήσεις αυτές συμβαίνουν μόνο όταν και τα δύο μέρη μεταμορφώνονται. Η προθυμία για αλλαγή είναι απαραίτητη για κάθε επαναστατική δύναμη. Κάνε σχέδια: αλλά σχεδίασέ τα με μολύβι.

Διάλεξε την τόλμη, μέτρησε το ρίσκο

Από καμία μεμονωμένη δύναμη δεν μπορούμε να αναμένουμε να καταστρώσει ένα σχέδιο για όλους μας. Το να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας ως μέρος ενός κινήματος που μας ξεπερνά, και όχι ως μια οργάνωση ή μια σέχτα που πρέπει να υπερασπιστούμε πάση θυσία, σημαίνει να φερόμαστε και να σκεφτόμαστε συμπληρωματικά, όχι ανταγωνιστικά. Η μεγιστοποίηση της δύναμης ενός κοινού, συλλογικού κινήματος σημαίνει να βρίσκουμε τον καλύτερο συνδυασμό τακτικών που ταιριάζει στην κατάσταση του κάθε επιμέρους κομματιού. Το κουρδικό κίνημα συνδυάζει τον ένοπλο αγώνα με την εκλογή δημάρχων και βουλευτών στην τουρκική εθνοσυνέλευση. Το ειρηνιστικό κίνημα αντίστασης για τη δημοκρατία στη Βιρμανία μετασχηματίστηκε σε ένοπλο αγώνα με τη στήριξη μιας διασποράς που μαζεύει χρήματα μέσα από queer εκδηλώσεις και διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια. Οι Λιβανέζοι επαναστάτες έχτισαν αυτοδιαχειριζόμενους συνεταιρισμούς και ταυτόχρονα προσπάθησαν να ξαναπάρουν στα χέρια τους τις επαγγελματικές ενώσεις.

Να αποφεύγουμε τη φετιχοποίηση του ενός τρόπου δράσης έναντι του άλλου και να δοκιμάζουμε νέες διασταυρώσεις. Το να πηγαίνεις κόντρα στις τακτικές και ιδεολογικές ακαμψίες ανοίγει νέους τρόπους άρθρωσης των στρατηγικών του μετασχηματισμού. Κανείς δεν μπορεί να πει εκ των προτέρων τι πρέπει να είναι μια επαναστατική πράξη. Ένα κίνημα δυναμώνει αν ακούει, εξερευνά και συνδέει τις διαφορετικές σφαίρες αγώνα που αμφισβητούν το στάτους κβο. Πρέπει να αποφεύγουμε τον μαχητικό δογματισμό και την αισθητική πόζα, χωρίς ποτέ να παραμελούμε την ηθική μας καλλιέργεια.

Τα ηθικά ερωτήματα δεν είναι παρεμπίπτοντα για την επαναστατική στρατηγική, είναι η καρδιά της. Το να επεξεργαζόμαστε το πώς θα κάνουμε πράγματα μαζί είναι ουσιώδες. Το ίδιο και το να μετράμε τα ρίσκα που είμαστε διατεθειμένοι να πάρουμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Να κρατάμε επαφή με ό,τι μετρούσε στην αρχή. Να θυμόμαστε πάντα τι μας ξεχωρίζει από τις αντεπαναστατικές δυνάμεις. Τέτοιες αρχές μάς επιτρέπουν να βρίσκουμε τον δρόμο μας μέσα στην καταιγίδα μιας εξέγερσης. Όπως έλεγαν οι Αργεντίνοι σύντροφοί μας, αν δεν θέλουμε να αναπαραγάγουμε το είδος της εξουσίας που πολεμάμε, δεν πρέπει να την αντιμετωπίζουμε κατά μέτωπο, ούτε να τη βλέπουμε ως αντίζηλο. Από το φαινόμενο του καθρέφτη, κοιτώντας ο ένας τον άλλον κατάματα, καταλήγουμε πάντα να μιμούμαστε τους αντιπάλους μας. Όταν οι επαναστατικές δυνάμεις ελπίζουν να νικήσουν τα κέντρα εξουσίας στο δικό τους παιχνίδι, γίνονται μια παραμορφωμένη και παραπλανημένη αντανάκλασή τους.

Ο δρόμος της στρατηγικής συνάρθρωσης των κινημάτων περνά και από τη μάθηση μέσα από την εμπειρία. Τα τελευταία χρόνια, είδαμε ξανά και ξανά πώς τα κινήματα που επικεντρώνονται στη θεσμική οδό, κυνηγώντας τη συγκεκριμένη αλλαγή εις βάρος του χτισίματος της πολιτικής και υλικής αυτονομίας, τις περισσότερες φορές ενσωματώνονται στο σύστημα. Και όσα υποθέτουν ότι μπορούν να ακολουθήσουν παράλληλα και την εξεγερτική και τη θεσμική οδό βρίσκονται εξαντλημένα. Στην Αργεντινή, οι φεμινίστριες έσπασαν την παραλυτική διχοτομία μεταξύ μεταρρύθμισης και επανάστασης, βλέποντας δυνητικές νίκες στην εφαρμογή άμεσων θεσμικών μεταρρυθμίσεων, όπως η νομιμοποίηση της άμβλωσης. Αλλά τελικά το κίνημα, πολιορκημένο από φασιστικές δυνάμεις, μετά από αρκετές ήττες στο θεσμικό πεδίο και άγονες συμμαχίες με έναν ανίσχυρο και απαξιωμένο προοδευτισμό, βρέθηκε ανίκανο να διαφυλάξει την εσωτερική του δύναμη. Το μέσο για την πολιτική αυτονομία χάθηκε. Δεν υπήρχε εφεδρική στρατηγική όταν η θεσμική οδός απέτυχε.

Τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα όσο και οι Podemos στην Ισπανία μοιάζουν να έφτασαν στο ίδιο αδιέξοδο όταν επικεντρώθηκαν στους θεσμικούς χώρους εξουσίας: αυτό που ακολούθησε ήταν η αποσύνδεση από τη λαϊκή κινητοποίηση, ο συμβιβασμός με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, η γενικευμένη απογοήτευση και ένα αίσθημα προδοσίας. Αλλά το να μένεις έξω από τους θεσμούς δεν είναι ούτε στόχος ούτε ζήτημα αρχής. Μια μεταρρύθμιση, μια εκλογική αναμέτρηση, ίσως ακόμα και μια προεδρική υποψηφιότητα μπορούν σε ορισμένες καταστάσεις να υπηρετήσουν την επαναστατική υπόθεση. Πρέπει να φροντίζουμε τέτοιες στιγμές να δυναμώνουν το επαναστατικό κίνημα και την αυτονομία του, και να μην είναι απλώς μια ευκαιρία να εκτοξευθεί η πολιτική καριέρα των αναπόφευκτων καιροσκόπων. Στο ζήτημα της τακτικής και της επινόησης στρατηγικών, η εφευρετικότητα είναι αυτή που ανοίγει νέους δρόμους.

Υπερασπίζοντας την επανάσταση

Όταν τα κέντρα χάνουν πολιτικό έδαφος, παρεμβαίνουν τα όπλα. Αυτό το ζοφερό δεδομένο καταδικάζει τις περισσότερες επαναστάσεις στον πόλεμο. Η προσφυγή στον ένοπλο αγώνα σπάνια είναι στρατηγική επιλογή. Είναι το επίπεδο της κρατικής βίας που καθορίζει αν και πότε οι επαναστάτες αναγκάζονται να πάρουν τα όπλα. Ο ειρηνισμός δεν μπορεί να αμυνθεί απέναντι σε ένα Κράτος, ή σε ομάδες μέσα σε αυτό, που είναι έτοιμες να εξοντώσουν έναν ολόκληρο πληθυσμό για να καταπνίξουν μια εξέγερση. Αλλά η είσοδος των όπλων σε ένα επαναστατικό κίνημα είναι πάντα απειλή για την επιβίωσή του, γιατί όταν μπαίνουν στη σκηνή, επηρεάζεται ολόκληρο το κίνημα. Πολλοί επαναστάτες έχουν περιγράψει πώς η στρατιωτικοποίηση, τούς αποκόπτει από την ενεργό συμμετοχή στην εξέγερση, όταν το «είμαι επαναστάτης» γίνεται συνώνυμο με το «κουβαλάω όπλο». Οι γυναίκες και τα έμφυλα ανυπότακτα άτομα ιδίως βρίσκονται συχνά περιθωριοποιημένα από τη στρατιωτικοποίηση μιας εξέγερσης. Η χρήση της ένοπλης βίας σημαδεύει ανεπίστρεπτα την πορεία ενός κινήματος και χρησιμεύει για να νομιμοποιηθεί μια ολοένα και πιο βίαιη καταστολή του συνολικού πληθυσμού από το Κράτος. Η πρώτη μας έγνοια πρέπει να είναι το πάρσιμο των όπλων να μην αλλάξει ριζικά τους στόχους, τη σύνθεση και την πολιτική υφή ενός κινήματος. Όταν το πάρσιμο των όπλων είναι αναπόφευκτο, πρέπει να καταβάλλονται προσπάθειες ώστε ο ένοπλος αγώνας να μη γίνει ο μοναδικός ορίζοντας της εξέγερσης. Η επιβίωση στο στρατιωτικό πεδίο δεν μπορεί να είναι ο μόνος μοχλός κοινωνικής αλλαγής.

Όταν οι ένοπλες δυνάμεις ενός Κράτους αυτομολούν, όπως στην Τυνησία και στην Αίγυπτο το 2011, κάτι αποφασιστικό παίζεται. Τα άτομα που αυτομολούν φέρνουν συχνά τα όπλα τους μαζί τους, σπάνια όμως αρκετά για να αντιπαρατεθούν στο οπλοστάσιο ενός κράτους. Η πρόσβαση στα όπλα και στους οικονομικούς πόρους για την αγορά τους γίνεται το άλφα και το ωμέγα του επαναστατικού αγώνα, δικαιολογώντας συχνά συμμαχίες που, όσο συνετές κι αν μοιάζουν τη δεδομένη στιγμή, αποδεικνύονται σύντομα επικίνδυνες, ακόμα και μοιραίες.

Δυστυχώς, ο στρατιωτικός συσχετισμός δυνάμεων καθορίζει συχνά τα περιθώρια της επανάστασης. Ο βαθιά ασύμμετρος χαρακτήρας της αναμέτρησης με τον κρατικό μηχανισμό και τις υπερδυνάμεις βάζει τους επαναστάτες σε σοβαρά μειονεκτική θέση. Η Συρία και το Σουδάν, δύο από τις πιο ελπιδοφόρες και πιο ολοκληρωμένες επαναστάσεις των καιρών μας, το έζησαν με οδύνη. Πόλεις και χωριά έγιναν συντρίμμια και πνίγηκαν στο αίμα. Εκατομμύρια εκτοπίστηκαν από τα σπίτια τους. Το τραύμα θα χρειαστεί γενιές για να γιατρευτεί.

Η νίκη για ένα κίνημα αντίστασης ή ένα επαναστατικό κίνημα συχνά δεν κρίνεται στο να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα όπλα, αλλά στο να εμποδίσεις τους αντιπάλους να χρησιμοποιήσουν τα δικά τους. Το ζήτημα της υπεράσπισης της επανάστασης είναι εξίσου στρατιωτικό όσο και πολιτικό. Όπου είναι δυνατόν, το στοίχημα μπορεί να είναι να επιχειρήσουμε, όσο υπάρχει ακόμα χρόνος, να απενεργοποιήσουμε όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται τον στρατιωτικό μηχανισμό. Να αποκλείσουμε στρατόπεδα, να φυλακίσουμε στρατηγούς, να αφοπλίσουμε θεσμούς.

Αλλά ακόμα κι αν το πετύχουμε, τι γίνεται μετά; Τι μπορεί να γίνει όταν μια εξωτερική επέμβαση ή μια απόπειρα εσωτερικής ανάσχεσης επιχειρεί να ξαναπάρει τον έλεγχο με τη βία; Κι ακόμα κι αν αυτό δεν συμβεί, τι γίνεται με τις πολιτοφυλακές και τις ένοπλες συμμορίες που, όπως στην Αϊτή και στον Ισημερινό, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση; Όταν παρεμβαίνουν τα όπλα, μια λαϊκή εξέγερση μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε μια κακοφωνία ανταγωνιζόμενων αυταρχισμών, παραδίδοντας τους ανθρώπους στα χέρια των πολέμαρχων.

Η σχέση ανάμεσα στο τοπικό και στο διεθνικό, και η φύση των δεσμών που χτίζονται ανάμεσα στους λαούς, στις επαναστατικές δυνάμεις και στις λαϊκές οργανώσεις σε όλη την υφήλιο, είναι κρίσιμες για να μη μένουν οι εξεγέρσεις απομονωμένες. Η διεθνής υποστήριξη είναι μείζον πλεονέκτημα στο πλευρό των επαναστατών, ικανό να ασκήσει σημαντική πίεση ανάλογα με την κατάσταση. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να αποτρέψει την αιματοχυσία, και τουλάχιστον να κερδίσει χρόνο για την οργάνωση της αυτοάμυνας. Αυτός είναι ένας από τους ορίζοντες του επαναστατικού διεθνισμού.

Η απόδειξη της λαϊκής εξουσίας

«Γιατί να χτίσουμε μια “αντι-εξουσία”; Εμείς είμαστε ο λαός. Εμείς πρέπει να έχουμε την εξουσία!» Αυτή η σκέψη, διατυπωμένη από έναν διαδηλωτή με κίτρινο γιλέκο σε μια συνέλευση στη Γαλλία, είναι ίσως η καλύτερη έκφραση του πόθου για λαϊκή εξουσία που έχουμε ακούσει. Η επανάσταση που αναζητούμε δεν είναι ούτε η άρνηση της εξουσίας, ούτε η απόρριψή της. Αυτό θα σήμαινε να αφήνουμε αιώνια την εξουσία στα χέρια των αντιπάλων μας. Δεν μπορούμε να αρκούμαστε στο να είμαστε πάντα ένα φράγμα, ένα φρένο, μια αντιπολίτευση, έστω και μόνιμη, στην κυριαρχία των κέντρων εξουσίας. Η λαϊκή εξουσία είναι, αντίθετα, η ενεργή αναζήτηση και το ζωντανό χτίσιμο ενός συλλογικού τρόπου να σφυρηλατηθεί μια νέα νομιμοποίηση, να ασκηθεί ένα διαφορετικό είδος εξουσίας.

Οι πρόσφατες εξεγέρσεις παντού επιδίωξαν να αυξήσουν τη λαϊκή εξουσία, ή τουλάχιστον να εμποδίσουν την υφαρπαγή της εξουσίας από τους λίγους. Κάποιοι, στη Συρία, στο Χονγκ Κονγκ, στην Ουκρανία ή στην Αλγερία, νόμισαν ότι το πετυχαίνουν απαιτώντας ένα δημοκρατικό κράτος. Ή απαιτώντας την κατάργηση ή την αποχρηματοδότηση της αστυνομίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ή ένα μόνιμο Δημοψήφισμα Λαϊκής Πρωτοβουλίας στη Γαλλία. Ή διώχνοντας τους Γάλλους νεοαποικιοκράτες και τους συνεργούς τους στη Δυτική Αφρική. Ή εγκαθιδρύοντας τον συνομοσπονδισμό στο Κουρδιστάν, ή αλλάζοντας το σύνταγμα στη Χιλή. Οι εξεγερμένοι ήθελαν περισσότερη εξουσία, αλλά αυτό δεν σήμαινε πάντα ότι ήθελαν να κυβερνήσουν.

Άλλοι, όπως κάποιοι από εμάς, σκέφτηκαν ότι η επέκταση της εξουσίας του λαού σήμαινε πάνω απ’ όλα το χτίσιμο λαϊκής εξουσίας στην καρδιά και στον απόηχο της εξέγερσης. Να αρχίσουμε να χτίζουμε από τα κάτω, από ό,τι είχε ήδη αρχίσει να μεταλλάσσεται, τις αρχές της αυτοδιακυβέρνησης που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αρχιτεκτονική για την επόμενη μέρα της εξέγερσης. Να χτίσουμε αυτόνομη εξουσία χωρίς να την αφήσουμε σε λίγες πρωτοπορίες, ηγέτες, αξιωματικούς ή νέες κυβερνήσεις. Να αφαιρέσουμε την κεντρική εξουσία και να χτίσουμε τη λαϊκή εξουσία.

Μετά την πτώση του καθεστώτος, οι επιτροπές αντίστασης της Σουδανικής επανάστασης, αντιμέτωπες με τις αντιφάσεις και την παράλυση της πρώτης μεταβατικής κυβέρνησης, συνέταξαν μια πρόταση για το μέλλον της χώρας, ώστε να μην αφήσουν το πεδίο στους πολιτικούς της παλιάς φρουράς. Η Χάρτα για την Εγκαθίδρυση της Λαϊκής Εξουσίας σκιαγραφεί μια νέα μορφή διακυβέρνησης. Προτείνει την εγκαθίδρυση ενός τοπικά ριζωμένου, από τα κάτω συστήματος εξουσίας, στο οποίο οι πολιτικές και λαϊκές μορφές οργάνωσης που αναδύθηκαν από την επανάσταση διατηρούν λόγο στη νομοθετική διαδικασία και στην ισορροπία των εξουσιών. Απαιτεί επίσης τη δίκαιη κατανομή του πλούτου της χώρας και το τέλος της λεηλασίας από τις ξένες δυνάμεις, όποιες κι αν είναι αυτές. Με αυτή την πρόταση, οι Σουδανοί προσπαθούσαν να υπερασπιστούν την επανάσταση χωρίς προσφυγή στα όπλα. Αν και η Σουδανική επανάσταση μοιάζει στριμωγμένη σε ένα αιματηρό αδιέξοδο, σίγουρα δεν έχει πει την τελευταία της λέξη. Όπως είπε κάποτε ένας Σουδανός σύντροφος: η επανάσταση έχει γίνει θρησκεία στο Σουδάν.

Στο Μεξικό, ο αγώνας για την αυτονομία των λαϊκών εξουσιών και την υπεράσπιση της επανάστασης δεν έπαψε ποτέ από την πρώτη δεκαετία των εξεγέρσεων του 1910, που οδήγησαν στη συγκρότηση του μεξικανικού κράτους. Για πάνω από εκατό χρόνια, παρά την κατάληψη της εξουσίας από το Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα για δεκαετίες ολόκληρες, παρά τις απόπειρες φιλελεύθερης αντεπανάστασης με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και τις προδοσίες της σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς, μια υπομονετική στρατηγική σοφία υφάνθηκε σε κάθε έδαφος, από τις απομακρυσμένες κοινότητες των αυτοχθόνων ως τις εργατικές συνοικίες των μεγαλουπόλεων. Κινήματα βάσης κατοίκων παραγκουπόλεων ή συνδικάτα αγροτοδασκάλων, συμβούλια αυτοχθόνων, κοινοτικές αστυνομικές δυνάμεις, συνοικιακά συμβούλια και αυτόνομες δομές υγείας άνθισαν σε μια χώρα που φημίζεται ως «μία από τις πιο βίαιες του κόσμου». Πουθενά αλλού η κοινοτική εξουσία δεν έχει φτάσει τόσο μακριά. Αν και αυτά τα πειράματα εξακολουθούν να απειλούνται από πολλές αντιδραστικές δυνάμεις και να αντιμετωπίζουν τη διαφθορά των αρχών, έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να ριζώνουν και να αντιστέκονται για δεκαετίες.

Η λαϊκή εξουσία είναι το αντίθετο της αδυναμίας. Σημαίνει να παίρνουμε τον χρόνο για να ανέβουμε τα σκαλιά ένα ένα, και να μη βασιζόμαστε σε εκείνους που θέλουν να αιχμαλωτίσουν την ψήφο μας. Λαϊκή Εξουσία. Δύο λέξεις στη γυμνή τους απλότητα. Εξουσία ως η ικανότητα να δρας, να αποφασίζεις, να υλοποιείς. Λαϊκή ως ποικιλόμορφη, ως άμεση, ως εγκάρσια, ως εδώ, ως παντού, ως τώρα. Η λαϊκή εξουσία ως εγγύηση απέναντι σε κάθε νέα εκλογική προδοσία, ως επίθεση στο στάτους κβο, ως το μόνο αντίδοτο στον φασισμό.

                                                                                     *

                                                                                 *      *

Αν η επανάσταση είναι ένα ανοιχτό ερώτημα, τότε δεν μπορούμε ούτε να την νικήσουμε ούτε να την χάσουμε. Μόνο οι μάχες κερδίζονται ή χάνονται. Πάντα μερικές, καμιά φορά αποφασιστικές, ποτέ οριστικές. Η επανάσταση είναι ο άσβεστος πόθος της αξιοπρέπειας, και η αδιάκοπη αναζήτηση, εδώ και αρκετές χιλιετίες, του πώς να την ενσαρκώσουμε πάνω σε αυτή τη Γη.

Πώς μπορούν οι νεογέννητες λαϊκές εξουσίες να προστατευτούν από τον κίνδυνο του εμφυλίου πολέμου; Υπάρχει εναλλακτική στο πάρσιμο των όπλων, ή είναι αναπόφευκτος ορίζοντας της επανάστασης; Είναι η εγκαθίδρυση μιας επαναστατικής εξουσίας σε «εθνική» κλίμακα, στη θέση εκείνης που πολεμάμε, απαραίτητο στάδιο για να γίνει η αλλαγή μη αναστρέψιμη; Ή, αντίθετα, πρέπει να στεριώσουμε παντού σε όλο τον κόσμο τη λαϊκή εξουσία για να μην μπορέσει να τη χαλιναγωγήσει κανένας νέος κρατικός μηχανισμός, όσο επαναστατικός κι αν είναι;

Δεν έχουμε τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, που τόσοι επαναστάτες έχουν ήδη θέσει. Η αναζήτηση μιας θεωρίας που θα έδινε τη μυστική συνταγή της νίκης είναι μια αδιέξοδη πρακτική. Υπάρχει μόνο ο πειραματισμός, τα στοιχήματα και οι λίγο-πολύ γόνιμες στρατηγικές συνθέσεις. Κάποιοι θα θεμελιώσουν τις απαντήσεις τους στη δύναμη των επαναστατικών οργανώσεων, άλλοι στις αναδυόμενες μορφές εδαφικής εξουσίας, άλλοι πάλι στην ενοποιητική δύναμη των θρησκειών και των ιδεολογιών. Και άλλοι σε ένα έξυπνο μείγμα όλων αυτών.

Ο δρόμος της επανάστασης δεν είναι μια ευθεία γραμμή. Θα μοιάζει με μια γραμμή από αστέρια, μια σειρά από αναφλέξεις που φωτίζουν τη νύχτα, καθεμιά δείχνοντας τον δρόμο πιο καθαρά από την προηγούμενη, ώσπου να περάσουμε επιτέλους το σημείο χωρίς επιστροφή.

Ξεκινώντας από την αρχή

«Και την αυγή, οπλισμένοι με φλογερή υπομονή, θα μπούμε στις λαμπρές πολιτείες»

Τα τελευταία πέντε χρόνια, ύστερα από μια σειρά συναντήσεων, αρχίσαμε να υφαίνουμε ένα δίκτυο που υπερβαίνει τα σύνορα, ριζωμένο σε μύριους χώρους και εδάφη αποφασισμένα να αυτοκυβερνηθούν. Είναι ένα δίκτυο από άτομα και συλλογικότητες εμπνευσμένα από τον κύκλο των λαϊκών εξεγέρσεων που ξέσπασαν από το 2011 και μετά, που βλέπουν σε αυτές μια πηγή ενέργειας και ένα σήμα των μεγάλων ανατροπών που έρχονται.

Ανοίξαμε έναν χώρο όπου οι επαναστάτες των επιτροπών αντίστασης του Χαρτούμ μπορούν να ανταλλάσσουν ιδέες και αναλύσεις με φεμινίστριες και μέλη των εδαφικών συνελεύσεων του Σαντιάγο. Όπου η αποφασισμένη νεολαία των χωριών GotaGoGama της Σρι Λάνκα σμίγει με ανθρώπους των οικολογικών αγώνων της Γαλλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπου κινήματα βάσης από τις εργατικές συνοικίες της Πόλης του Μεξικού συνομιλούν με μέλη των τοπικών συμβουλίων της εξεγερμένης Συρίας, και Λιβανέζοι και Ιρακινοί αγρότες συνδέονται με τους αυτόχθονες λαούς της Άμπια Γιάλα. Μόλις έναν μήνα μετά την εξέγερση στο Ιράν το 2022, Ιρανοί εξόριστοι μπόρεσαν να συζητήσουν με ακτιβιστές κινημάτων βάσης της Δυτικής Αφρικής τι σημαίνει η πτώση του καθεστώτος και ποιο είναι το νόημα της λέξης «επανάσταση».

Από εκεί, βαλθήκαμε να βάλουμε τα θεμέλια για ένα νέο είδος διεθνικής δύναμης. Μια δύναμη που θα μπορεί να αντλεί από το κοινό ταμείο των εμπειριών και των αναλύσεών μας και θα δίνει στον εαυτό της τα μέσα ώστε αυτές να μεταφράζονται σε δράση. Μια δύναμη ικανή να στηρίζει έμπρακτα τα παρόντα και τα μελλοντικά κινήματα και εξεγέρσεις.

I. Δημιουργία ενός διεθνικού χώρου διασύνδεσης

Το πρώτο μας καθήκον είναι να εξασφαλίσουμε ότι μπορούμε να συναντιόμαστε. Να πολλαπλασιάσουμε τους δεσμούς ανάμεσα στα διάφορα κέντρα του αναδυόμενου επαναστατικού κινήματος σε όλο τον κόσμο. Να δημιουργήσουμε τις υλικές και υλικοτεχνικές προϋποθέσεις για μια πλανητική συζήτηση μέσα στην οποία θα ανανεωθούν οι προσεγγίσεις της επανάστασης. Θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο που θα μας επιτρέψει να πάμε πέρα από τους υπάρχοντες δεσμούς και θα κάνει δυνατή τη γέννηση μιας κοινής στρατηγικής. Είναι σημαντικό αυτός ο νέος χώρος να έχει διάρκεια και γεωγραφική ποικιλία, ώστε όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι να αναγνωρίζουν σε αυτόν κάτι δικό τους, κάτι που να μιλά στην εμπειρία και στις ελπίδες τους.

II. Συγκέντρωση και πολλαπλασιασμός των πόρων μας

Δεν υπάρχει επαναστατική δύναμη χωρίς υλική ισχύ. Το να κάνουμε τις προοπτικές μας σαφείς και ρητές, το να διευρύνουμε και να πολλαπλασιάζουμε τις μετακινήσεις ανάμεσα στα εδάφη μας, μας δίνει τη δυνατότητα να βρούμε υλικούς και οικονομικούς πόρους, αλλά και συμμάχους και εργαλεία που, μπαίνοντας σε κοινό ταμείο, θα αυξήσουν την ικανότητά μας για δράση.

Θέλουμε να στήσουμε το συντομότερο δυνατόν ένα δίκτυο υλικής αλληλοβοήθειας, ώστε να μπορούμε να προσφέρουμε γρήγορα στήριξη σε πολέμους, κλιματικές καταστροφές ή επαναστάσεις, και ταυτόχρονα να χτίζουμε τις μακροπρόθεσμες υποδομές που θα επιτρέψουν στους αγώνες μας να γίνουν αυτοσυντηρούμενοι σε βάθος χρόνου. Η ισορροπία αυτών των δύο χρονικοτήτων είναι αναγκαία για να επιβιώσουν τα κινήματά μας, να κρατήσουν την ανεξαρτησία τους και να δυναμώσουν.

Οι πόροι που διαθέτουμε στη δική μας μικρή κλίμακα μπορεί δικαίως να μοιάζουν απειροελάχιστοι μπροστά στο μέγεθος του έργου. Αλλά όλοι έχουμε ζήσει στιγμές όπου όχι μόνο όλα έμοιαζαν δυνατά, αλλά όλα συνέβαιναν, με κάθε χειρονομία να γεννά δεκάδες άλλες στον δρόμο. Η επαναστατική αλληλοβοήθεια, όπως και το θάρρος, μπορεί να γίνει μεταδοτική όταν έρθει η ώρα.

III. Χαρτογράφηση ενός πλανήτη φιλικών τόπων

Για να συναντηθούμε και να οργανωθούμε, χρειαζόμαστε τόπους. Εχέμυθους αλλά προσβάσιμους τόπους υποδοχής, στους οποίους να μπορεί να στραφεί οποιοσδήποτε αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής του. Χρειαζόμαστε τόπους καταφυγής, απόσυρσης, φροντίδας και προστασίας, τόπους όπου να βρίσκουμε λίγη ανάσα και να «γεμίζουμε τις μπαταρίες μας». Και ακόμα, τόπους αφιερωμένους στα ζητήματα του βιοπορισμού και της εκπαίδευσης, αλλά και τόπους για να χορεύουμε, να παίζουμε μουσική, να μοιραζόμαστε ταινίες, να δημιουργούμε μαζί και να τρώμε καλά. Πολλοί από αυτούς τους τόπους υπάρχουν ήδη, περιμένουν όμως να μπουν σε έναν κοινό χάρτη. Η σύνδεση αυτών των τόπων θα είναι σαν μια διαδικασία πλανητικού γειτονέματος, μια μουτζάουαρα, όπως λένε οι Λιβανέζοι σύντροφοί μας. Θα δώσει υλική υπόσταση στον κοινό μας όρκο, από γειτονιά σε γειτονιά, από χωριό σε χωριό, από αγρόκτημα σε αγρόκτημα.

Φυσικά, δεν έχουμε όλοι τον ίδιο βαθμό κινητικότητας. Το χτίσιμο ασφαλών και αξιοπρεπών δρόμων εξορίας, με τη φαντασία πολλαπλών διασυνδεδεμένων εδαφών και σταθμών που θα διευκολύνουν τη φυγή και τη μετακίνηση, είναι μια μεγάλη πρόκληση. Να βρούμε κανάλια και κόλπα που θα μας επιτρέπουν να παρακάμπτουμε τα φυσικά και διοικητικά εμπόδια και, πού και πού, να μαζευόμαστε μαζικά σε οργανωμένα κονβόι. Και ας γίνουν αυτοί οι δρόμοι, σταθμοί για ταξίδια επιστροφής, πηγαινέλα, καθώς τα κρατικά σύνορα θα ραγίζουν κάτω από την επίμονη δράση των ροών μας.

IV. Παραγωγή μιας διεθνικής επαναστατικής κουλτούρας

Να διαδώσουμε τις αναλύσεις μας, να τις συγκρίνουμε, να αφήσουμε τις εμπειρίες των συντρόφων μας από διαφορετικά μέρη του κόσμου να ακουστούν παντού, ώστε να χτίσουμε μαζί μια πολιτική παιδεία αντάξια των καιρών μας. Μεσοπρόθεσμα, να βάλουμε σε κίνηση τα μέσα για μια μεγάλη πολιτισμική επίθεση σε καθεμιά από τις χώρες μας, που θα ενθαρρύνει την επιστροφή ενός αδέσμευτου λαϊκού διεθνισμού. Να δουλέψουμε πάνω στο χτίσιμο συνεργειών ανάμεσα σε διαφορετικά είδη πολιτικών, εδαφικών και κοινοτικών οργανώσεων, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, κανάλια επικοινωνίας και πολιτιστικούς χώρους.

Το έργο που έχουμε μπροστά μας είναι να ξαναδώσουμε νομιμοποίηση στην επαναστατική προοπτική, και τρόπους ώστε οι αγώνες μας να αντιμετωπίζουν την απομόνωση. Να αφηγηθούμε ιστορίες και εμπειρίες που οι αντίπαλοί μας θέλουν να μένουν διαχωρισμένες και ξέχωρες. Να συνδέσουμε τα διαφορετικά μέτωπα μέσα σε ένα διεθνές επαναστατικό κίνημα, όσα υπάρχουν ήδη και όσα μένει να χτιστούν. Μπορούμε να βλέπουμε τα αστέρια χωριστά στον ουρανό, ή μπορούμε να τα βλέπουμε ως αστερισμούς.

Ανάμεσα στο απίθανο και στο δυνατό

Κάθε όνειρο, κάθε ελπίδα για μια διαφορετική ζωή κρέμεται σε μια εύθραυστη ισορροπία και ταλαντεύεται ανάμεσα στη σκιά της αμφιβολίας και στη λάμψη της βεβαιότητας. Στεκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι όπου οι πόθοι της αλλαγής συγκρούονται με τις πραγματικότητες ενός κόσμου που καταρρέει. Μπορούμε να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε την Αυτοκρατορία να μας σέρνει στην άβυσσο, κάνοντας πως δεν ξέρουμε και δεν καταλάβαμε τίποτα. Μπορούμε να παραδοθούμε στον γενικό πανικό ή να γονατίσουμε, προσκυνημένοι, περιμένοντας το τέλος.

Ή μπορούμε να οργανώσουμε σχολαστικά ένα σχέδιο εξόδου, ποντάροντας ότι μπορούμε να αποσπάσουμε ένα εφικτό μέλλον από ένα απίθανο παρόν. Χρειάζεται να βρούμε έναν επαναστατικό ορίζοντα, όχι απλώς για να επιβιώσουμε, αλλά για να ζήσουμε μια ζωή που να αξίζει να τη ζεις.

Τώρα είναι η ώρα να χτίσουμε δομές ικανές να αντέξουν τις καταιγίδες του αύριο. Τώρα είναι η ώρα να απλώσουμε και να στεριώσουμε τους δεσμούς μας. Οι αντίστοιχες συνθήκες μας θα συνεχίσουν να χειροτερεύουν, αλλά σημεία ανατροπής κάθε είδους θα δημιουργούν ευκαιρίες αλλαγής που μπορούμε να γυρίσουμε προς όφελός μας, αρκεί να είμαστε έτοιμοι. Κάθε βήμα που κάνουμε, κάθε εμπόδιο που ξεπερνάμε, μας φέρνει λίγο πιο κοντά σε σημαντικές νίκες. Νίκες που μπορούν να προσφέρουν κάποια παρηγοριά στις ψυχές εκείνων που χάσαμε στη μάχη, και που περιμένουν να αναπαυθούν εν ειρήνη.

Για να δομηθεί αυτή η νέα δύναμη που καλούμε να γεννηθεί, για να πάρει σχήμα η δράση της, μένουν ακόμα πολλά να γίνουν. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από τις απαντήσεις στην πρόταση που κάνουμε με αυτό το κείμενο… από τον αριθμό και την αποφασιστικότητα όσων θελήσουν να δουλέψουν μαζί μας.

Έχουμε επίγνωση του μεγέθους του έργου. Μαθαίνουμε από τις αποτυχίες των παλαιότερών μας. Ξέρουμε τις πολλές απειλές που αντιμετωπίζουμε. Οι πιθανότητες δεν είναι με το μέρος μας. Ίσως να μην αντιστρέψουμε το ρεύμα, να μη γίνουμε εκείνο το καθοριστικό τσουνάμι.

Αλλά όπως είπε κάποτε ένας Καταλανός φίλος: υπάρχουν στιγμές που το να μην πάρεις ρίσκα είναι ένα ρίσκο που δεν αξίζει να το πάρεις.

___

The Peoples Want- Η Θέληση των Λαών

Μετάφραση: Κενό Δίκτυο

___

Σημειώσεις

¹ Τόσο κόπο κάναμε για να βρεθούμε, ας μη χωρίσουμε ποτέ ξανά (ισπανικά)

² Όλοι τους σημαίνει όλοι τους (αραβικά, Λίβανος)

³ Να φύγουν όλοι (ισπανικά, Αργεντινή)

⁴ Ξεκουμπίσου (γαλλικά, Τυνησία)

⁵ Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία (κουρδικά)

The post Οι Επαναστάσεις των Καιρών μας – Διεθνιστικό Μανιφέστο- The Peoples Want appeared first on Void Network.

Revoltutions of our Time is written by The Peoples Want, a global network of grassroots collectives, organizations, and activists working to build a new form of international solidarity “from below,” prioritizing popular movements over state interests. The network started in 2019 from gatherings initiated by The Syrian Canteen, a mutual aid space and kitchen in Paris run by Syrian political exiles. It grew out of international events supporting uprisings in Lebanon, Iraq, Chile, Algeria, Iran, and other regions. By 2022, after several international gatherings, participants formalized an autonomous network structure to connect global struggles. The group published Revolutions of Our Times: An Internationalist Manifesto, detailing their perspective on 21st-century revolutionary internationalism.

Void Network supports The Peoples Want from the summer of 2026 and after the contacts established during the book presentation’s tour Gen Z Makes History in Asia.

___

One sunny day in the suburbs of Paris, back in 2019, people from all round the world came together to attend the first ever “The Peoples Want” gathering. Paris is a colonial metropolis, but it is also a crossroads, a place where for many centuries exiles have gathered. The name we gave of our meeting was intended as a tribute to a cry that shook the world for more than a decade: “The People Want the Downfall of the Regime.” By swapping “Peoples” for People, we were expressing an aspiration.

A few years earlier, this rallying cry was brought to Paris in the luggage of Syrian revolutionaries. An encounter with local dissidents gave birth to a cooperative called “The Syrian Canteen.” It was intended as a warm place in which to recoup strength and courage, where people could break out of their isolation, where the most intense debates revolved around food and revolution; and where, gradually, a community of exiles and friends from several countries was able to coalesce.

It was out of this community that ‘The Peoples Want’ arose, as a series of transnational gatherings year after year attended by revolutionaries from all over the world. We shared our experiences and discussed what we were trying to build and fight for in our territories and neighborhoods. We took time to get to know each other over large banquets and parties, heard inspiring speeches and participated in discussions that were sometimes difficult. Above all, we allowed ourselves to imagine that the future held possibilities beyond the repressive blanket of lead that had descended.

The last of these meetings set us on a new course. Revolutionaries from forty countries attended, and thousands of people came to meet them. Many expressed the desire to build something more sustainable, to go further. This energy proved that there was work to be done, that we were just at the beginning. So, the canteen remained a canteen, and the network began to draw its own constellation.

The process of writing this text began in the summer of 2023. It consisted in nine people from different parts of the world—Lebanon, France, Syria, Tunisia, Chile, Kurdistan, and Iran—coming together to establish a first draft. Nine contributors who, each in their own way, had taken part in the uprisings of our time. Different versions of this text were then offered for discussion from Santiago to Beirut, from Lyon to Buenos Aires, from the Massif Central to the Galloway Hills via the Beqaa Valley. Along the way, it was debated, reworked, fleshed out, and in places changed entirely. From places of exile, from sites of struggle, North, South, East and West, our words have been enriched by contributions from participants in the revolutions in Egypt, Sudan, and Iraq, the peasant revolts in India, the feminist wave in Latin America, the movement for George Floyd in the United States, the uprising in Sri Lanka, the Palestinian and Ukrainian resistance, and many others.

Putting ideological considerations aside, foregoing dominant discourses and TV studio geopolitics, we traveled to engage with bodies in struggle, then pooled our experiences. From these many encounters, and the illumination they produced, we tried to grasp what was at stake, and make the most of many uncertainties and apparent contradictions, to analyze forces at play and understand our most immediate challenges. We then set ourselves a series of short, medium, and long-term objectives. The intensification of open warfare—in Ukraine, Sudan, Palestine, and Lebanon, to mention only the most recent—and the reinforcement of the bloc logic this implies, seemed a major obstacle. How could we not appear out of step, when drawing up plans for a new internationalism, at a time when bombs are going off everywhere?

Recognizing ourselves

“Nos costó tanto encontrarnos, no nos soltemos”ⁱ

It was so hard to find each other, let’s never again be apart

The memories of our era are filled with images of its ongoing collapse; forests in flames, seas turned into graveyards, epidemics, famines, and murderous invasions …

But we could choose to remember something else. We could remember the power of the uprisings that shook the countryside and cities of the world, sparing no continent, no geography. Time and again, in the midst of this suffocating atmosphere of the end of civilization, people had risen against fatalism. Governments, regimes, and a few heads fell. People returned to knock on history’s door.

Hundreds of police stations set on fire by protesters in Iran. A thousand public buildings attacked by rebels from working-class neighborhoods in France. Giant barricades on Maïdan in Kyiv, banks stormed by insurgents in Lebanon. Everywhere, violent insurrection offered a response to the violence of humiliation.

Those who lived through the ransacking of triumphal arches, the invasion of presidential swimming pools, or participated in furious dances echoing across borders, remember the rage. The rage, but also beauty liberated in defiance of sadness. We remember the warmth of a library built under siege, late-night conversations in improvised street kitchens, splendid walls adorned with slogans, words of wit and messages of love, those tens of thousands of voices singing in unison that nothing would ever be the same again.

Let them repaint the walls and re-make their statues. They can send us into exile. They can lock us up and slaughter our people. A flame burns deep in our hearts through the hardest, coldest, most sinister moments.

In revolt, we have regained our dignity. From continent to continent, from our exile, in our travels and in our struggles, we have found each other. In the clash of street battles, gestures seen and then replicated in different countries, words echoed across languages, we have recognized each other. We understood that we belong to a single transnational struggle and that we stand against an internationally organized elite. We know that if we remain isolated, we will achieve nothing.

The bitterness of our defeats, and our refusal to accept them as final, has engendered the desire to get to know each other. We have begun to weave a network of planetary connections, from front lines to popular assemblies, from feminist strikes to resistance committees, from occupied traffic circles to occupied forests, and have discovered a common sensibility.

If the avant-gardes claimed to be marching one step ahead of the masses, we know that we are marching one step behind the popular uprisings of recent years. We have grown in their wake; they were our best school. Now we want to weave the fabric of a generational experience. By generation, we mean that which connects all those, regardless of age, gender, ethnicity, religion or language, who have recognized the emergence of a new revolutionary cycle and felt a tremor in the depths of their hearts and bodies.

None of the ideologies, none of the political roadmaps we have inherited is capable of grasping the tumult of our times. We have not sought to create new ones. But we do have a notion of the method that will enable us to find paths together: it’s called internationalism.

The revolutionary task has in part become a task of translation. Sharing and translating our different perceptions of reality, and circulating them, are the first steps in this method. This text is designed to highlight salient points of our first cross-analyses. It attempts to organize them in a way that may be useful to anyone wishing to take an active part in what happens next.

Palestine (2000, 2005, 2020), Argentina (2001), Kabylia (2001), Georgia (2003, 2024), Lebanon (2005, 2019), France (2005, 2018, 2023), Iceland (2008), Iran (2009, 2017, 2019, 2022), Kyrgyzstan (2010), Thailand (2013, 2020), Brazil (2013) South Korea (2016), UK (2011), USA (2011, 2014, 2015, 2020), Syria (2011), Morocco (2011), Libya (2011), Tunisia (2011), Spain (2011), Greece (2008, 2011), Egypt (2011), Sri Lanka (2022), Yemen (2011), Bahrain (2011), Quebec (2012), Turkey (2013), Ukraine (2004, 2014), Burkina Faso (2014), Bakur-Kurdistan (2015), Nicaragua (2018), Iraq (2019), Catalonia (2019), Ecuador (2019), Belarus (2006, 2021), Kyrgyzstan (2005, 2010, 2020), Turkey (2013), Chile (2019), India (2019), Hong Kong (2014, 2018), Haiti (2019), Algeria (2019), Sudan (2013; 2018; 2019), Colombia (2021), Burma (2021), Kazakhstan (2022), Peru (2009, 2022), Senegal (2022-2023), Bangladesh (2024) …

This is not just an incomplete and unfinished list of the revolts of our time. Behind every place, behind every date, lie hundreds of thousands of faces, dreams, and lives. The following lines are a tribute to the insurgents who took part in these events; a tribute to those we have found, those we have yet to meet and those we will never see again. To those who fell because they loved life. It is for our own sakes, but also for theirs, that we have decided to take to the road again; inspired by their presence and their energy. These words are dedicated to them.

Birth of our power

/ The margins attack the center / From the margins to the people / The fall of the regime / The plan we missed /

A fifteenth-century Arab thinker, watching his civilization crumble from bathing in superfluous luxury, worriedly predicted: the margins will put an end to Empire. What better image of this threat from the margins than Delhi in 2020, encircled by millions of peasants who had been long ignored. Peasants who, after the biggest strike in human history—a strike of 250 million people—set up peasant councils, the Mahapanchayat, all over the country, saying: The Mahapanchayat are the new parliaments of the people, and the untouchables will be at their center.

The margins attack the center

As the uprisings of our time have shown, there is no global revolutionary subject. Black people in the United States, women and sexual and gender dissidents in Latin America, Baluchis or Kurds in Iran, Indigenous peoples in Ecuador or Peru, youth from the working-class districts of Santiago and Tripoli. The revolt was led, above all, by those on the margins.

To be on the margins is to be part of the whole, but outside it. The margins include those who are carefully kept on the sidelines, not too far away to keep the machine running, but not too close to disturb; both outside and at the service of the centers. The centers are where power lies; state or capital city, multinational corporation, colonial settlers, bosses, patriarchs.

A revolt is limited when those who trigger it fail to rally other types of anger. Facing the centers, the great architects of our separation, the challenge of our uprisings was to ensure our encounter. Encounters between different segments of the margins, but also encounters between those on the margins and dissidents from the centers; those who defy the powers from which they benefit, such as the inhabitants of colonial metropolises who support liberation struggles in the colonies.

Where a segment of the margins, such as peasants in India, Indigenous people in Ecuador, high school students in Chile, or Black people in the United States, was joined by a large part of the population, uprisings have managed to achieve victories. Although these were often partial and provisional: the withdrawal of reforms in India and Ecuador, the opening of the constituent process in Chile, and the pseudo-overhaul of several local police forces in the United States.

In an uprising, encounters between fighters from the margins and dissidents from the centers gives rise to breaches that contain trenchant possibilities, where ambiguities and contradictions coexist. In the United States, the uprising triggered by the assassination of George Floyd was joined by white demonstrators in large numbers. After the first days of insurrection, these demonstrators tried to form a security cordon between the police and Black insurgents in order to ‘protect’ them. Without even realizing, they were helping to neutralize anger and redraw racial boundaries that the insurrectionary movement had momentarily made less rigid. Nothing is a given in the encounter between dissidents from the centers and fighters from the margins—or between different sections of the margins themselves—but the moments of uprising were unique opportunities to shift the boundaries beyond compartmentalized milieus.

Where such encounters did not take place, the revolts multiplied in successive waves, but at a certain stage dispersed, fragmented, or were repressed. This was the case in Iran, where it was mainly the declassed middle classes who revolted in 2009, and working class men in 2017 and 2019. It wasn’t until 2022 that the regime faltered, when all components of society rose up behind women. In France, white dissidents of the centers didn’t join the youth of working class neighborhoods in 2005 or 2023, and the middle classes or unionized workers took little part in the Yellow Vest uprising of 2018. Without these encounters, regimes hold, governments buy time.

From the margins to the people

In the heart of Paris, during the insurrectionary evening of 1 December 2018, after breaking down the doors of the former Paris stock exchange, a Black teenager, standing alongside a white protester in a yellow vest and an activist of Moroccan origin, enthusiastically blurts out, “It’s us the people … Wallah (I swear on Allah), it’s us the people!”

The revolt dismantles the separations produced by the centers; reconstituting the people. In Sudan, it was through meeting in the revolutionary processions of 2019 and at the sit-in in al-Qiyada Square that people from all parts of the country found themselves sharing their experience of the injustices that affected them all, although in different ways. It was in revolt that they first encountered each other, chanting together: “Unity is the people’s choice!”

The uprising shatters the people which was constructed and rigidified by national novels, fascist ideologies and dogmatic activists. Through their calls for unity, the margins of the uprising have often reinvented the people, in line with their own realities. That explains why, in France, a predominantly white movement like the Yellow Vests was so strong among colonized populations in Guadeloupe or Reunion; why a Black woman, the son of a Portuguese immigrant, and a young Romani could be found among the movement’s main leaders; why a small business owner and a working class woman could hold a barricade together. In Sri Lanka, the 2022 uprising brought together, not without friction, Buddhist monks, queer people, Sinhalese and Tamils, revealing the people for what they are: plural and in the making.

Weaving together the different fragments of the margins is done through speech as well as gestures. Syrian Arab revolutionaries understood this well when they used the Kurdish word “azadi” (freedom) as a call to Kurds; the Turkmen of Iran when they sang “Kurdistan the eyes and light of Iran” to bring together historically antagonistic minorities; the use of the Mapuche flag in the 2019 demonstrations in Chile, and the Kabyle one in Algeria during the Hirak. In the heat of uprising, these gestures were all attempts to extend the people.

Yet, no segment of the margins is capable of unifying the diversity of people indefinitely. Unity is enabled by the sharing of experiences from the margins—insurrectionary practices, resistance in the face of repression, and the organization of immediate survival—more than by visions of change or ideological convictions. While regimes were relentless in their efforts to divide the movement by all possible means, pre-existing divisions also returned at the first opportunity, undermining the unity born of revolt. This leaves us with a major question: how can we maintain our unity beyond the peak of an uprising?

A people is always several things at once. It can be deceived, oppressed, participate in its own defeat or that of others. It can be divided with each fragment fighting each other. But a people can also, on rare occasions, rally around a collective will to free itself from the political class that governs it. It’s only through coming together, even if ephemerally, despite obstacles and contradictions, that the various segments of the margins, together with dissidents of the centers, have created a people with a new meaning. A people with revolutionary potential.

The fall of the regime

In Egypt, Tunisia and Ukraine, regimes fell. In Lebanon, Sri Lanka and Iraq, governments were overthrown. Yet even when movements seemed momentarily victorious, nowhere did the uprisings succeed in preventing a return to the established order or the arrival of the worst. Insurgents everywhere were painfully reminded that replacing a government or a constitution is not synonymous with threatening the powerful. The uprisings failed to reach the core of regimes.

An uprising is the eruption of the real movement, the self-assertion of those who have been pushed out of their humanity, dispossessed of their own strength. In this way, it signals both to the centers and to the margins themselves that the status quo can no longer continue. It fractures the legitimacy of established powers. The question remains, what to do with this fracture?

In 2022, Sri Lanka found itself on the verge of tipping over. Government buildings were occupied, the president had fled the country, and the army and police didn’t dare intervene. In a way, revolutionaries had won the first round. But not knowing what to do with the ministries, they returned them. As elsewhere, revolutionaries were beaten by the shock of their own victory.

In many uprisings, in the face of our paralysis, politicians and technocrats of all stripes did not miss the opportunity offered by our weakness. The Muslim Brotherhood in Tunisia and Egypt, the military chiefs in Libya and Algeria, the “official” opposition of the Syrian National Council: the crowd of opportunists didn’t wait for us to finish mourning our dead or nursing our wounded. While our barricades were still in place, they went to negotiate a “political outcome,” synonymous with the end of the revolt.

How can we forget Boric, subsequently elected President of Chile, rushing into the halls of Congress in 2019, while the crowd was still confronting the police in the streets, to sign a biased agreement for a constitutional process to contain the revolt alongside the ruling political parties? As is so often the case, the institutional game intervened to restore order and prevent the country from plunging into the unknown. “If Piñera falls, we all fall,” said a leftwing Chilean senator with lucidity. Politicians and bourgeois of both right and left always prefer to accept cosmetic change and a few concessions to ward off the advent of a revolution that would really threaten their power and wealth. To prevent a profound revolution.

During the Maïdan uprising in Kyiv in 2014, the ministry doors slammed shut once the regime was deposed by the street. Opposition parties were quick to propose a “transitional government,” which they paraded on the central grandstand of the occupied square asserting their legitimacy. The insurgents were not fooled, but after three months of insurrection they were exhausted, so the subterfuge came to pass. Insurgents thought they could keep a close eye on the new government and even proposed “people’s” deputies. They pressured the new government by occupying a number of ministries to bring about institutional change and threatened to launch another Maïdan. But above all, it was a signal for everyone to go home.

In Sri Lanka, Chile, and Ukraine, for the uprising to have gone further it would have been necessary to face the uncertainty of knowing how the country was going to feed itself, where to get fuel or medicine, or how to defend themselves against foreign military aggression. To know how to survive and live, rebels would have had to answer questions of scale that, for the moment, are beyond their grasp: what to do with state institutions, international organizations, the army, or foreign debt? How could they overcome obstacles without creating new dependencies? History has taught us that compromises often lead to concessions, i.e. variations of the same, rather than alternatives. So how do we keep fighting without falling into the abyss?

To do so, we need more than just material assurances. Throwing yourself into the unknown is an act of faith. It’s done when there appears to be no choice. Or out of conviction; when you believe in something so deeply that it seems worth the risk. But what exactly do we believe in? What is our response to uncertainty? The days when socialism was on the table for every uprising are over. Without a map or compass, rebels have thrown themselves into the arms of those who had a plan: the reactionaries, the liberals, or the military. And those of us who ignited the revolt were left to contemplate, comment, and criticize—at least those of us who were still free, or alive.

The plan we missed

The irony is that perhaps the plan was there all along, right before our eyes.

Much has been said about the horizontal, decentralized nature of our revolts. About the extent to which the big traditional organizations were absent, or incapable of monopolizing the “leadership” of the emerging movements. Leftists around the world appeared overwhelmed by the intensity and inventiveness of this wave of uprisings.

As a result, each uprising, each struggle, saw the emergence—independently of the directives of this or that leader, party, or organization—of new forms of popular organization adapted to the needs of each revolt. Occupations of squares, buildings, or universities in Greece, Egypt, Lebanon, Iraq, Sri Lanka, and Hong Kong; local councils in Syria and resistance committees in Sudan; territorial assemblies in Chile and Colombia; feminist assemblies around the world; roundabouts taken over by Yellow Vests in France.

In each of these experiences, insurgents found themselves organizing the offensive as well as the day-to-day life of the uprising. Assemblies were held to discuss strategy and prepare for highway blockades, demonstrations, and assaults on centers of power. We tried to organize security and self-defense, geolocated repressive forces, prepared legal defenses, and took care of the wounded. We built camps and shacks, fed crowds through ollas communes (popular kitchens), and occupied and cultivated vegetable gardens. Everywhere, we tried to ensure the proliferation of our forces and our possibilities for action.

In Syria, revolutionaries went even further. In territories from which the regime was ousted, insurgents managed to run entire towns, hospitals, mills, power stations, and distribute food by themselves for several years. The hundreds of local councils in the liberated territories were testimony to the fact that Syria’s future lay neither in the hands of the National Council (opposition in exile), nor in those of armed groups. Yet revolutionaries didn’t dare claim that it was they themselves who might actually be building an alternative to the regime. It was the demonstration in deed that, even under bombs and siege, cut off from the world and facing ruthless repression, people were capable of governing themselves.

In an uprising, we’ll always face forces who won’t hesitate to take over the palaces. And their priority will always be to defeat nascent forms of popular organization. Not being recognized as serious or legitimate by national and international forces, rebels were sidelined. Faced with these threats, we generally failed to influence the outcome of revolts. We were either unable or unwilling to take charge of the aftermath of the uprising. We failed to establish ourselves as a power.

In Sudan too, during the last decade of struggle (2013-2023), resistance committees were set up in cities and neighborhoods. They organized both mobilizations and popular mutual aid. Year after year, revolt after revolt, they’ve grown in strength and experience. Following the ousting of President Omar al-Bashir, some opposition organizations decided to participate in the civilian-military Transitional Council. The resistance committees largely opposed this decision in order to remain faithful to the revolution’s demand to remove all powers linked to the military. As a result, they themselves embodied popular legitimacy. Freed from opposition organizations and strengthened by this legitimacy, the hundreds of committees drafted and then voted on a proposal for the country’s future: the Charter for the Establishment of People’s Authority. Only in Sudan did the movement’s grassroots committees dare to claim revolutionary power. Elsewhere, one of the great errors was to have reduced the emerging popular powers to the means of the revolution, rather than a unique combination of its means and ends. As a prefiguration of a possible revolutionary future.

These experiments offer a wealth of lessons for revolutionaries; they join and update a long history of popular power. It’s a history that no textbook mentions: that of the Comandos Comunales and Cordones Industriales in Chile (1970-73), the Quilombos of Brazil (1550-2024), the sans-culottes sections of the French Revolution (1789-93), the Caracoles of Chiapas and the Workers’ Councils of Russia and Bavaria (1905, 1918-1919), the communes of Paris (1871), Morelos (1913) and Kronstadt (1921). And many others.

We interpret what we’ve lived through as an ongoing era of insurrection. What some quickly dismissed as defeat, we see as the birth of a worldwide movement of revolt for dignity. We look our failures straight in the eye, and prepare ourselves for victories to come. Our starting point is all those places to which popular power has returned, sometimes ephemerally, sometimes more tenaciously, to give us back our strength.

Finding the emergency brake

/ Behind every fascism lies a failed revolution / The age of exhaustion / A State of Emergency in every state / Finding the horizon /

The beginning of this decade underlines a simple, but painful truth: as revolution progresses, so counter-revolution grows harsh.

Recent uprisings have shown that all regimes, whatever their nature, are radically out of step with popular aspirations. Unable to rekindle faith in their moribund projects, the first response of those in power was terror. The uprisings left martyrs, prisoners, and exiles in their wake. The militarization of territories and the criminalization of struggles intensifies, while enforced disappearance and torture multiplies. To add to the national horror, Russian, Iranian, French, and American generals flocked to the bedsides of threatened regimes. Tear gas, bombs, and ‘French policing expertise’ were offered to Ben Ali, German policemen and Israeli cybersecurity systems to Chile, Iranian militias and Russian bombs to the aid of Bashar al-Assad. The crushing of our uprisings was not just national, it was international.

After the uprisings, what survives gains strength and even organizes itself, and is more often than not some form of reaction. Everywhere, the ruling classes fiercely defend their interests, whatever the cost. Across the globe, the only organized forces that seem to outlive the uprisings are conservative at best, fascist at worst. The last decade’s uprisings have been brought to a halt by a large-scale and multifaceted response: a violent counter-revolution.

Behind every fascism lies a failed revolution

Counter-revolution is not just a global counter-insurgency operation. Nor is it simply a restoration, a return to the old regime, or the re-establishment of a social order battered by conflict and revolt. It actively builds a new order to suit its own needs. It shapes mentalities, cultural behaviors, tastes, habits, and customs. But there’s more: counter-revolution uses the same presuppositions and tendencies as those on which the revolution is based; it occupies the terrain of its adversary and gives other answers to the same questions. It reinterprets the revolution in its own way.

As revolutionaries are crushed, dispersed, and isolated, the heads of the hydra we thought we’d cut off slowly grow back. Whether through the decolonial costumes worn by Putin or Xi Jinping, the “anti-establishment” rebellions of Trump, Milei, or Bolsonaro, or the “free world’s” war for “democracy,” elites everywhere try to harness aspirations of the uprisings to prevent their return. In Argentina, the “afuera!” (Out!) of Milei echoes the “que se vayan todos!” (Out with them all!) of the rebels at the turn of the century. The best way to crush the desire for freedom is to present oneself as a liberator.

In 2024, Donald Trump participates in rallies featuring slogans such as “be ungovernable” and “mass deportation now.” If fascists are our sworn enemies, it’s not just because their project is the opposite of ours. They’re our sworn enemies because they defend their project in revolutionary disguise, feeding off the impulses and aspirations of popular revolt while being the last resort of the centers. Putin, Meloni, Le Pen, like so many others, take advantage of the frustration and humiliation of the working class, undermined by the latest changes in capital, to consolidate their anti-establishment stance, so as to better defend the system. They claim to want to change everything so that nothing changes. Today, reactionaries are becoming more radical, while progressives flounder in moderation.

It’s no coincidence that fascists have so much hatred for the feminist and queer movements. Fascism sees them as an adversary capable of creating a desire for liberation which could potentially threaten the established order. Feminists in the South have convinced millions to join their movements, thanks to their radical claim to empowerment and a will to change everything by transgressing the rules of gender, class, geography, and age. The same is true of the queer movement, one of the few that continues to dare to dream. By shattering the binary logic at the basis of all power, they turn the imaginary into a weapon, and desire into a force. By putting the body at the heart of transformation, the queer revolution is one of the few movements to stand in the way of the fascists’ vision and embody possible futures. But, like so many other movements before them, they are being courted by the progressive factions of Empire, who are trying to defuse them and transform them into a harmless cultural accessory.

How can we believe that the bulldozing supremacisms of Trump, Modi, or Netanyahu could be beaten by a well-sourced argument, an IPCC report, the fact-checking of the New York Times or a vote at the UN? Every time it ventures onto this terrain, progressivism is a little more mocked, a little more discredited, and therefore counter-productive. The resignation of social democrats who claim it’s impossible to change anything, even after winning elections, prepares the path for subversion by fascist forces who only have to stoop to harvest the legitimate anger and lost souls of the uprisings. From Washington to Brasilia, so far, there has been nothing more than parodies of insurrection. The next time it could be much more serious.

The worldwide resurgence of xenophobic nationalism and the systematic attacks on women’s rights and sexual and gender dissidence are the result of a well-planned global offensive; that of a neo-fascist international. The increasingly tense and grimacing faces of power may differ in appearance, yet they all belong to the same beast. For beyond their apparent conflicts and enmities, these forces share a common goal: to maintain the power of the centers, no matter the cost. To achieve this, no massacre will be too costly. On the contrary, war has always been the method of choice to keep revolution at bay.

The age of exhaustion

Everywhere, we have fallen into a state of emergency. Of all the regimes whose demise we could wish for, it is one of the most tenacious and multiform. It is indelibly inscribed even in our ways of organization and methods of struggle.

There are the immediate emergencies that spur us to action, because it’s no longer possible to endure things as they are. Not having enough to eat, risking death or rape on every street corner, finding nowhere to shelter oneself and one’s children for the night, risking humiliation with every new administrative procedure, being beaten up at every identity check, fearing that there won’t be enough water to grow crops, that the earth will turn to sand …

The precarity of life plunges us into a grueling daily routine, filled with imperatives that we can’t even begin to resolve, and then another pressing situation arises. These emergencies, which unite us in our lived realities and monopolize our time and energy, are either faced alone or within our networks of relations, which are also exhausted. These daily pressures force us into unsustainable rhythms to keep struggles alive, to protect ourselves or avoid being crushed, demanding ever more energy simply to exist.

On the government side, as a cynical response to the emergencies just mentioned, there are those emergencies which, each in their own way, aim to remind us how helpless we are without the state’s protection: “economic crisis,” “natural” disasters, “foreign agents,” “external threats,” “migration crisis,” and so on. The “State of Emergency” is utilized by all regimes, from the most democratic to the most despotic, as a measure of exception to the state of “peace.”

The “emergency law” (Qanun al-Tawari’) governed the daily life of Syrians for over forty years before the revolution. Officially put in place to counter the military threat of Israel, it has always been used to repress any internal dissent. A few months after the start of the uprising, it was transformed into the “Counter-terrorism Law” but was still used to target any opposition. In Chile, the State of Emergency allowed President Piñera to (re)deploy the military against people in revolt. Over the last two decades, the use of the State of Emergency—as a legal justification for the absence of the rule of law—has spread everywhere, ostensibly in response to terrorist attacks as well as viruses, urban riots, and natural disasters.

A State of Emergency in every state

If politics is the continuation of war by other means, then governing and waging war are two sides of the same coin. The nation-state, with its particular way of structuring power, population management, and territorial control, has conquered almost the entire globe, through wars of colonization. However, the way in which power is exercised and populations controlled is not the same from one state to another, or from one region of the world to another.

The operation of the state apparatus is different for a former colonial power, well-established on the wealth it extorted from the rest of the world, than for a recently decolonized state under the influence of greater powers seeking to gain control over its resources. The degree of violence inflicted by the state on its own population is determined by the material means (colonial rent, oil rent, financial windfalls of various kinds) that the national elites have at their disposal to buy social peace before resorting to brute force.

Socialism, the welfare state, and social democracy, where they exist, have all been attempts to link the question of the state and that of popular sovereignty in a different way. In addition to its monopoly on “legitimate violence” and territorial defense, the State is also entrusted with the welfare of citizens, redistributing a part of the wealth, and providing services to the population. Each of these attempts, whether the outcome of revolutionary uprisings or reformist efforts, resulted in broadening popular support for the stability of the state.

But the time for social utopias is well and truly over. Hardly anyone is trying to sell us a rosy future. Dystopias have replaced utopias everywhere. There’s the conspiratorial threat of the “Great Replacement” espoused by white racists; the society of control under the subordination of authoritarian artificial intelligences; the imminent collapse of living conditions on Earth. When the traditional parties of the left attempt to re-enchant us with dusted-off political programs and new promises of change, it is now only due to the cyclical urgency of preventing the far right gaining power.

The “War on Terror” launched by the United States ushered in the twenty-first century. The pretext of the diffuse, omnipresent, and ever-imminent threat of terrorism has justified every war, every control measure, and every measure of exception at home and abroad. Mexico’s “war on drugs,” Russia’s “denazification of Ukraine,” Israel’s “eradication of Hamas,” Syria’s “annihilation of the Zionist-Wahabi conspiracy,” Turkey’s “crushing of Kurdish terrorism,” Mali’s “ending Tuareg secessionism,” Chile’s “dismantling of Mapuche terrorism,” and so many others … These are just some of the ways in which threats—some real, some fabricated—are used to divert societal tensions towards the fight against a common “enemy,” the ultimate guarantor of national unity. A domestic protest that is a little too strong will quickly slip into the rank of “enemy from within” if it is not satisfied with the negotiating framework it’s granted. The state is always portrayed as a “besieged castle,” under threat from hostile forces within or on its doorstep. It is legitimized by the very thing that threatens it.

The emergency defines our relationship to the world and ushers in differing degrees of authoritarian methods to deal with disasters. In turn summoned by political forces, trade unions and associations, then by governments that sometimes take them on board without responding to them, emergency has become the universal motif of politics. The only way to govern, or do activist work (where possible), is in the name of emergency. This imperative masks difference, conflict, and inequality: we are all concerned, in the same boat, equally victims, equally responsible, equally mobilizable.

Responding to a “social emergency,” calling for a “state of ecological emergency,” running from one cause to another, from a fight against an ecocide project to mobilization against a state reform, from a humanitarian crisis to an anti-fascist campaign. Each of these struggles, however important, sucks up all our available energy, and, lacking an overall strategy, we run around like headless chickens.

Finding the horizon

The militarization of cities, swift border closures, the explosion of police controls, electronic surveillance, and restrictions on movement, house arrests, and the management of the COVID-19 pandemic demonstrate that authoritarian measures are perfectly feasible on a large scale and over a long period of time. All that is needed to reactivate them when necessary is a well-crafted argument or crisis.

For a number of years now, things that haven’t previously been in the media spotlight have been making headlines on 24-hour news channels: the sterilization of the oceans, the Australian or Amazon forests in the grip of flames, hurricanes and devastating floods. The mismatch between the positions and actions of governments and the proven gravity of the situation is clear to everyone. “Eco-anxiety” has become the disease of an epoch for those privileged enough not to have more pressing reasons to worry. It’s another contributing factor to the general paralysis. When we hear about wars, famines, humanitarian disasters, or mega-fires all day long, we’re left in a daze. It’s understandable, in order to survive, to ignore this information and carry on with life. As we are reminded of our own powerlessness, we are once again condemned to rely on an improbable leap of faith from the planet’s leaders, or at least try to pressure them.

The very real ecological emergency is undoubtedly a powerful mobilizing force when concrete targets are identified and action strategies drawn up. The call to respond to the climate emergency is partly used by people fighting to defend their territories, by political organizations and environmental movements, to gain attention and increase their forces, to legitimize more radical forms of mobilization, and create unprecedented popular convergences. But as these emergencies become more widely recognized and threaten the interests of the ruling classes, leverage may well change hands. Ecology, for example, has already permeated rightwing and liberal political discourse, and the moment is fast approaching when talk of ecological collapse will justify a new authoritarian turn, Chinese-Communist-Party style.

The youth of the centers are mesmerized by the prospect of their own tragic future, while those on the margins dream of plausible futures, with their back to the wall of an untenable present. The result is a repeatedly renewed disconnect between respective situations. In the time we have left, it is up to us to come up with a fresh response.

We must re-establish our own timeframe. We must make space to think together and apply the emergency brake. Whether we are living in a society already collapsing under the impact of war, natural disaster, or economic meltdown; or whether we belong to the heart of a Western fortress, stifled and haunted by the prospect of its forthcoming collapse, the only way forward is to elaborate a common plan, effective in each of our situations. And to ask:

What is the nature of this emergency? What leverage does it allow? What energy does it provide, what energy does it drain? What is to be gained in the race to define the root cause and nature of the emergency? What excessive means may it one day cause our opponents to use?

“Emergency,” as a mandate to act, is a maneuver to win people over, and make them submit to an agenda—andthere can be little doubt as to who will have the means to win in the end. As far as popular movements are concerned, urgency is always a prelude to scattering and exhaustion. We need to focus, measure our actions, and strike where striking can make a difference. Whatever the imperatives, whatever the pressure that can seem to paralyze us, the challenge is to act by focusing our energy and avoiding exhaustion. Organizing in the face of a counterrevolutionary offensive on this scale means rediscovering a horizon and building for the long term: establishing connections and marshaling strength to avoid defeat in the insurrectionary explosions to come.

Turning exile into a position of attack

/ Deadly paths / Arrival in the host country / Increasing circulations /

Every attempt at revolution, every insurrection, leaves in its wake a new generation of exiled revolutionaries. In Cairo, Baghdad, Santiago, and elsewhere, uprisings have left people unable to return to their former lives, not only because of the existential upheaval experienced, but also because of the cost of struggle. Losing an uprising is never without consequences. In addition to defeat, rebels pay the price through trauma, prison, mutilation, or death. Others experience the heartbreak of having to abandon their land and their loved ones. Our decade of uprisings has thrown a whole generation of Syrians, Sudanese, Iranians, Haitians, and Hong Kongers into exile, joining the Kurds, Palestinians, and Tamils of previous generations.

Exile is not just the result of political repression. An exile is also a person forced to abandon their homeland in order to survive, because home has become too dangerous, life has become unbearably expensive, and the land less nourishing. Wanting a future for one’s children, needing to live one’s convictions or one’s sexuality elsewhere, are all causes of exile. For people on the margins, especially in the Global South, countless threats make staying at home too great a risk. Yet, the “migration crisis” has only just begun. Global warming will lead to massive displacement in the decades to come, as resources become increasingly scarce and large parts of the globe become uninhabitable. Paradoxically, the proliferation of borders and classifications on arrival only reinforce the desire to leave, rather than discouraging it.

Faced with domination, exploitation and humiliation, we have three options: survive, flee, or revolt. Whether in Senegal, Haiti, or Lebanon, popular anger is multiplying at the same rate as departures. The clear-cut distinctions between “economic” migrants, “political” exiles, and soon-to-be “climate” refugees make sense only to governments.

Revolt and exile are different responses to problems that have the same root: the exponential deterioration of living conditions and the proliferation of repressive regimes. Since the beginning of this century, people all over the world have been rising against those responsible for their material and emotional misery. Global and local elites, whether authoritarian or liberal, are obsessed with maintaining their power and wealth, always obtained through the endless exploitation of resources and the bodies of those living on the margins. Is it any wonder then that these populations try to reach the centers—to reclaim what has been plundered?

Deadly paths

When we decide, or are forced, to leave our homelands, a new struggle begins. The roads of exile become more hostile by the day. The sea cemeteries of the Mediterranean or the English Channel, the death roads linking Latin America to the United States, the harsh desert of the Sahara that many African migrants cross only to risk enslavement in Libya. Exile is deadly, and like uprisings, it constitutes an act of refusal. You revolt or you leave, and sometimes you revolt and then you leave because you can’t or won’t put up with what you are put through. We flee because, despite the risks, sometimes flight is the safest option.

Governments continue to do everything they can to prevent “undesirable” migration: reinforcing security and military powers; increasing restrictions on freedom of movement, building walls and impenetrable borders, criminalizing solidarity with people on the move. Fortress Europe has established a specialized agency, Frontex, to keep those of us who have taken to the sea out of Schengen waters. States are quick to cooperate on these issues. Through lucrative agreements, Europe and the United States are trying to outsource border controls to Turkey, African countries, or Mexico so governments there may be seen to be “turning off the tap” of migration.

100 million Euros promised to Tunisia, in a state of economic collapse, by the European Union to “prevent illegal migration.” First results: Black people violently expelled from Tunisian territory to wander and die in a no-man’s land in the middle of the desert. President Kais Saied has even borrowed the “Great Replacement” theory from the European far right. This conspiracy theory postulates that white, “native” European civilization is being demographically and culturally replaced by the massive arrival of non-white migrants, particularly Muslims. Saied’s version turns this fable against Black migrants, who are accused of changing the demographic and cultural make-up of Tunisia. Through constant repetition, this discourse has become entrenched in a society with its own history of racism. We’ve seen mobs attacking Black people and demanding their expulsion.

In Sudan, the European Union has directly financed General Hemedti’s Janjaweed Rapid Support Forces to “curb immigration.” This paramilitary force, which was involved in the repression of the revolution and then went to war against the Sudanese Armed Forces, had previously carried out ethnic cleansing operations in Darfur thanks to this funding. Since 2018, repression and the war have displaced more than 10 million people inside and outside the country.

To maintain a semblance of alignment with their humanist principles, European democracies externalize, meaning make invisible, some of the violence they are prepared to wreak against us. Violence is exercised internally and without restraint in urban ghettos on the fringes of metropolises. It is financed externally in the form of bloody repression abroad. The British government attempted to introduce a policy of deporting asylum-seekers to Rwanda, in order to “deter unauthorized migration” by creating a “hostile environment” on British soil. Europe could not have been “enlightened” without being colonial.

Faced with this institutionalized xenophobic offensive, we must scale up our actions at borders to offer safe passage. In Europe, an autonomous maritime coordination system has been set up to organize solidarity in the Mediterranean: rescue boats at sea, telephone helplines, negotiations with the authorities, and public mobilization … Where such networks exist, we need to increase their capacity. Where they do not, we need to establish them. One of our main challenges is to ensure that comrades no longer die on the road to exile by providing efficient logistical support along major routes. We pay tribute to all those who have died on the road, to escape persecution, or simply in search for a dignified life.

But solidarity with those in exile is not enough. Freedom of movement is not limited to safe-passage or “legalizing” migration. Freedom of movement is meaningless if it does not imply the possibility of staying at home or returning. Hence the need to fight for a dignified life everywhere, instead of letting certain states claim to embody the good life while destroying the conditions that make it possible elsewhere.

Arrival in the host country

The ordeal does not stop at the end of the road. As soon as we arrive in the “host country,” we are confronted with the need to become “legal.” A series of bureaucratic procedures are responsible for determining whether a person had enough reason to leave their country of origin, enough money, or a certain level of education or “talent,” to be allowed to stay on the territory. Then begins a long process of classification and interrogation, an administrative limbo suffused with daily humiliation. Some eventually pass the test, others are rejected and deported as “illegals.” The administrative battle is compounded by the material question: again, a struggle for decent living conditions, the need to find a roof over your head and a source of income, while learning a new language, new cultural norms, and new ways of doing things.

Those fleeing political persecution will not necessarily find security in exile. If they are not criminalized again for political activities, like Kurdish or Uyghur activists in Turkey, they may be threatened abroad, or even murdered, as was Rouhollah Zam, an Iranian activist living in exile in France, who was kidnapped in Iraq and then executed in Iran. The Chinese authorities have even set up clandestine police stations in Europe and the United States to exert their control over Chinese people abroad. In Britain, anti-Chinese Communist Party activism on campuses is muzzled by the threat of reduced investment in universities run like businesses.

In addition to government and police repression, many of us face an increasingly hostile local population in our places of exile. Elections everywhere are held against a backdrop of xenophobic media coverage, where racism and Islamophobia feature with increasing prominence. “Moderate” forces are beginning to speak the same language of reactionary politics in the hope of not losing ground. Depicting foreigners as a threat, as one of the main reasons for the deterioration in living conditions, is designed to channel citizen anger and anguish. Designating scapegoats is a very convenient strategy for those in power. It justifies growing inequalities, boosting the profits of the richest while absolving them of responsibility for the impoverishment of everyone else. In a sign of the times, in mid-summer 2024, coordinated white racist riots rocked towns and cities across England. Rioters targeted non-white people, Muslim places of worship, and hotels housing asylum-seekers when a news story was successfully exploited by far-right networks. Only poor immigrants are called “aliens.”

Xenophobia can also be more subtle. Racial discrimination is not just a flaw in state institutions, it affects everyone. Though we may receive compassion or sympathy in exile, we are generally denied a political role, as we were in the country we have had to leave. There is no shortage of curious people in the West who find our culture, our music, our food, our language “delicious” and “utterly fascinating,” but who couldn’t care less about our opinions on the way the world works. An exile is a humanitarian and depoliticized figure who arouses the charity and good conscience of leftwing citizens, and a folkloric object on which to project fantasies of elsewhere. “Multiculturalism,” lauded in the age of globalization, is the analgesic for the destruction of cultures and worlds.

Anti-racist circles and movements of solidarity with exiles are not exempt from these phenomena. Our analyses and involvement in movements in our countries of origin arouse little interest. For the most part we remain outsiders. The persistent ignorance of certain “comrades” we meet in exile, of the situations of struggle outside their national and psychic borders, is a form of paternalism that reduces us to the role of victims: the “economic crisis” in Sri Lanka, the “civil war” in Syria or Sudan, or the Taliban in Afghanistan. This denial of our subjectivity and agency, combined with difficult material conditions, is a major obstacle to genuine political friendships. It creates a heap of missed opportunities that prolongs the ordeal of revolutionaries in exile and deprives local communities of the lessons, experience, and know-how that could only strengthen local militant activism.

In Greece, despite the economic crisis, the outpouring of solidarity with refugees led to a general mobilization of anarchists and revolutionaries. Squats, based on the principles of mutual aid, were opened in the cities to provide safe living spaces. They offered better living conditions and greater autonomy than government camps. Collective kitchens were established, and practical support given to help meet basic needs (clothing, language courses, and access to job opportunities) as well as access to physical, mental, and reproductive health care. Exiles and their supporters worked together to ensure self-defense against attacks by fascists and the state. Within a few years though, exhaustion set in, with a lack of horizon and sometimes common goals, and due to the gentrification policies of some neighborhoods, the movement lost its momentum.

Our primary task is to create and connect places of refuge to ensure the humanitarian minimum. We also need to consolidate lasting structures to generate new energy, heal trauma, reduce loneliness, and ensure subsistence. To do all this, we first need to meet each other.

Increasing circulations

Internationalism, like revolutionary theory, has always been closely linked to exile and diasporas. Throughout history, many revolutionaries have, at one time or another in their life, had to abandon their country of origin. They have been deported; they have had to migrate; they have been forced into exile; they have wanted to join a guerrilla movement. They have encountered new realities, familiarized themselves with different contexts, and shared analyses of the events that shook the countries they left behind. Far from being a mere coincidence, the transnational mobility of these figures was fundamental to nourishing practice and disseminating thought.

Internationalism is a journey, not only of people, but also of ideas and practices. Thinking about exile is a response to the challenge of constructing common perceptions despite a diversity of local contexts and the specific difficulties inherent to different situations. Exile can be experienced as an extension of revolt, a bridge linking it to the rest of the world. This could prove a means of compensating for the profound lack of understanding that many of today’s revolts have faced, due to the lack of relations between revolutionaries from different parts of the world.

Despite the daily struggle for regularization and dignified living conditions, despite the priority we logically give to solidarity with the struggle in our home countries, we need to link up with local and diasporic liberation forces wherever we arrive. In Berlin, a whole generation of exiles and their allies are organizing joint demonstrations for the liberation of Palestine, Syria, Ukraine, Iran, and Sudan. It is from this united front between foreigners that exiled people feel powerful, no longer isolated, each in his or her own ‘minority’ and ‘marginal’ struggle.

Participating in (or initiating) local mobilizations as exiles, and forging alliances with the forces at work, could well prove to be the best way to take up the offensive with new levers, more allies, and new horizons. The links between revolutionaries from different geographies, which are easier to forge in exile, help to increase material and political support for our comrades and loved ones still on the front lines or under the bombs.

Building a force capable of coordinating and supporting revolutionary efforts wherever they arise will involve a struggle to bring together a generation of defeated and exiled people scattered across the globe. It must respond to defeat, exhaustion, and dispossession, materially and emotionally. But it must also offer a more powerful remedy: the preparation of a response.

Internationalism from below

/ The problem of ‘solidarity’ / Mutual aid / Extending the minga worldwide / Down with realpolitik, for a revolutionary tenderness /

Although everything has been done to belittle the power of people in revolt, its impact has proved contagious. No amount of attempting to disrupt communication between different struggles has succeeded, no amount of trying to blur their meaning. Hope, courage, and insurrection have crossed bodies, territories, and all borders. The death of a Tunisian street vendor in December 2010 triggered one of the biggest revolutionary waves in history. When Lebanese people chanted Kilon yani Kilon (Every single one of them means every single one of them) ⁱⁱ , this was a belated reference to an Argentinian slogan at the start of the century—Que Se Vayan Todos(Out with Them All) ⁱⁱⁱ—and also to Tunisians’ chanting Dégage (Out of Here).^iv Feminists the world over chanted Jin, Jiyan, Azadi (Women, Life, Freedom).^v

Protesters in Brussels and Lausanne took to the streets after the murder of Nahel by French police. Colombian front lines borrowed their shields and their chants from the front lines of Chile. By challenging the mirage of nation-states, twenty-first century rebels realized they were fighting a common enemy. Same cops ahead, same banks behind, same bastards on top.

Feeling is not enough. It does not make for a front. Rebellious Egyptians proved unable to send cordons of “ultras” to support the uprising in Libya. Communalists the world over failed to give support to local councils in Syria. The Zapatistas lacked the means to send experienced cadres to front lines in Chile and Colombia. Anonymous hackers alone have been plugging the gaps, attacking digital strongholds around the world in support of rebels.

The absence of support from revolutionary forces led Syrian rebels to accept arms and funding from Saudi Arabia and Turkey. The Palestinian resistance is forced to take money from Iran and Qatar. The Kurds of the PYD are dependent on the Syrian regime and have sought help both from its Russian ally and the United States in order to survive. Revolts in West Africa are relying on support from Russia and China to oust France. Popular resistance in Ukraine has had to place its survival in the hands of the West.

Dependence on superpowers is a question of survival for many revolutionaries, so how can we condemn them? It’s unreasonable to expect people to continue living under repression, capitulate, or wait passively as the bombs fall. A lack of international support condemns revolutionaries to isolation or the hijacking of popular demands by foreign powers more concerned with their own interests than those they claim to help. Syrian revolutionaries, abandoned by the whole world, asked: “Governments have betrayed us. Where are the peoples?”

The problem of ‘solidarity’

In Iraq, after the US invasion had destroyed local seed banks, international organizations flooded the country with genetically modified seeds distributed to farmers free of charge. In order to use them, farmers had to purchase fertilizers and chemical pesticides from foreign companies, which meant that many fell into debt and were forced to abandon their land. This is how humanitarian aid prolonged colonial domination and led one of the cradles of agriculture to ruin.

Over the last few decades, “international aid” has come to replace internationalism, deemed too partisan and so sacrificed on the altar of “development.” This approach has long been criticized for the hierarchical dependence it creates in Southern countries on Northern NGOs. Although humanitarian aid may save lives, it rarely tackles root causes. Band-aids don’t stop the bleeding. Even where international aid terms itself “solidarity” and attempts to provide concrete solutions, the effects are often perverse.

In Palestine, the mass arrival of NGOs, foundations, and other international organizations followed the Oslo Agreement. Popular self-organization that had grown out of the intifadas were diluted in “civil society,” where resistance efforts were formalized, encouraged to become “projects” with logos, statements of intent, and budgets. By making funding conditional on “apolitical” actions, grassroots initiatives are disfigured and popular resistance is weakened. In any case, the Israeli occupying authorities exercise absolute control over any form of civil grouping in the West Bank and Jerusalem. So it’s hardly surprising that Hamas, a reactionary organization, concentrates all hopes for national liberation. These essentially top-down solidarities make aid conditional on rules and times that are disconnected from territorial struggles, as are the allegiances, codes, language, and bureaucracy they require.

To gain exterior support, a cause must be made acceptable, even attractive. Dependence on external funders subordinates a cause to the support it’s likely to receive. Such a cause is often molded to obtain the greatest possible return and guarantee competitiveness on the solidarity market. Solidarity of this kind alters the spirit of a struggle and submits margins to centers, be they Western, Russian, Turkish, Chinese, or in the Gulf. Syrian revolutionary brigades had to either cut off their beards to obtain Western support, or grow them to get money from Qatar or Saudi Arabia.

Even when “international solidarity” organizations and collectives leave a great deal of autonomy to those in struggle and trust people on the ground, they often generate one-way relationships. In order to compensate for structural inequalities and relationships of domination which they produce, common political and ethical lines, as well as strategic practice, need to be defined by the people concerned—those on the receiving end of solidarity and those handing it out. The aim is to create conditions conducive to mutual support, based on equal relationships that acknowledge reciprocity between struggles and territories.

Mutual aid

Mutual support begins with recognizing our need to work together. This is bound to be a gradual process. Making relationships truly reciprocal takes time. So does building bonds of trust. Both involve knowing how to be there for each other. Both demand erasing the distinction between word and deed. Rather than doing good deeds, the idea is taking other people’s struggle into account as being a part of our own, and vice versa. In a world where competition reigns supreme, even between struggles, this is the reversal of a paradigm.

Mutual aid has no center because it operates in multiple directions, and acknowledges power relations. When the first workers’ solidarity funds in the nineteenth century sent money to support a strike, they insisted that these were loans rather than donations. The idea was not to expect interest or even actual repayment. It rather asserted that help was not given out of kindness or charity, but was a gesture that called forth others in return, at other times, or in other forms. It’s clear that it’s easier to send financial support from the Global North to the South than vice versa. But this is not the only form that mutual aid can take.

The first form of mutual aid is material. It takes us back to the minga (coming together for the common good). In Abya Yala (a name that Indigenous ethnic communities in North and South America to refer to the landmasses generally known as the Americas/America), this principle is embodied in different ways by pooling the tasks, resources, and goods needed for collective work: helping to move a house, cultivating a field, constructing a building. It’s when people, neighbors, and communities work together, but also take advantage of the moment to enjoy the conviviality of being together and building strong communal bonds. The uprisings and their aftermath have made visible the need for material aid, from medicines to seeds, involving a long chain of people and places. To do this, allies are needed who can open paths and cross borders. Solidarity convoys to collectives in Greece after 2008 and popular mutual aid initiatives to Ukraine since 2022 both constitute examples to be generalized, built on, and shared. There’s considerable scope for progress in this area.

Such schemes need money. How can financial support, both popular and effective, be achieved? Or to put it another way: is it possible to finance a revolution without the help of the powerful? Many diasporas, whether Kurdish, Palestinian, or Burmese, whether very recently or a long time ago, have helped struggles in their native countries survive. The Burmese resistance, for instance, popularized “revolutionary crowd-funding,” raising hundreds of millions of dollars to finance resistance groups. Aggregating micro-contributions on a massive scale and setting up transnational mutual funds, can both limit our dependence on the goodwill of patrons, governments and NGOs.

Beyond the directly material question, mutual aid can take the form of amplifying the voices of individuals and groups grappling with the reality of the revolutionary terrain. The task of an international aid network is to help them break through the media net and the background noise of the reactionary communication channels. No revolution should ever again feel orphaned or betrayed by global indifference. This presupposes being able to communicate with people on the ground at crucial moments. It means obtaining information and translating it to suit other contexts. It involves coordinating support actions and establishing long-term communication channels to share our analyses.

It’s vitally important to create a common history, weaving together all our accumulated experiences. This implies making the history of previous struggles and experiences known. Running an anti-fascist campaign, writing a feminist constitution, developing farming techniques, defeating an army of trolls, defending ourselves against the police, setting up funding networks, and answering daily needs within a liberated area are skills and knowledge that can be shared. Conservative and counter-revolutionary forces are doing everything they can to portray our uprisings as disasters, our rebels as terrorists, and our achievements as failures. The battle of narratives and images is more important than ever, both in the immediacy of the struggle and to nourish a memory of the future, as Chilean comrades say.

Mutual support may be embodied in action. It can mean blockading an arms factory to reduce bombings elsewhere, or disrupting a multinational corporation in one place to undermine extraction across the globe. It can also mean influencing what is known as “public opinion” where people live, work, and spend their leisure time in order to build support for those on front lines. Mutual aid is the driving force behind internationalism. By acquiring an international profile, local struggles develop a capacity for global action and create global alliances against borderless networks of power and money. We will not lack common enemies.

Extending the minga worldwide

People will ask “But there are already so many things to fight for and against here … why add international struggles to the list? We need to avoid dispersion and exhaustion.” The priority and urgency of local situations is always more pressing. It might even seem illusory to claim to be changing the situation elsewhere when we are struggling to do so where we are. Internationalism sometimes seems like a romantic dream, beautiful but basically naïve, like a relic from the past, a dusty box full of memories and postcards: Vietnam, Cuba, Algeria, Spain …

But building internationalism has never been a luxury, it’s a survival strategy. Those who have made it a pillar of their struggle (the Zapatistas, Kurds, Palestinians) are almost the only revolutionary movements to have survived long-term to the present day, despite relentless attacks from all sides. For these movements, internationalism has compensated for the imbalance of power between the grassroots and the military forces they face, has shifted the terrain of hostilities to the diplomatic level, and created worldwide solidarity networks. In their time, the historic victories against colonialism in Ireland, Vietnam, and Algeria were won by insurgents on their own soil, but also through winning the hearts of the people in the center of empires, until the people of those countries themselves demanded an end to war and occupation. Fighting from the belly of the beast is always necessary to broaden the front and arena of confrontation and support those on the ground. But we need to listen to their demands, rather than centering ourselves and giving precedence to our own political positions or applying our own analytical framework to the situation.

While we draw on historical precedent, we’re not nostalgic for some “golden age” of internationalism. In the twentieth century, internationalism was largely aligned with the interests of nation-states, and it fractured as a result. Instead of combating nationalism, it sometimes reinforced it. Attachment to land and culture as terrains of struggle has its place, but we should be wary of its instrumentalization by state apparatuses that serve national ruling classes. Internationalism begins at home, in our everyday territories. Places where populations are diverse, mixed, heterogeneous and, strictly speaking, inter-national are fertile ground for it. These include the world’s metropolises, border areas, and the major agricultural production zones that rely on immigrant labor. Internationalism means establishing multiple links between struggling peripheries, between different corners of the world, to reduce the attractiveness of regional and global centers of power.

Our territories are interwoven with transnational production logics. The power of a local political proposal today lies in its ability to see itself as part of a global network of resistance and uprisings. Without this, it runs the risk of being reduced to an “alternative” experiment, whether that is cultural, economic, or social, ignoring the links that tie it to the rest of the world. Conversely, unless firmly established at local level, internationalism can be no more than a nostalgic song, or a nice meeting place for a cosmopolitan activist elite. The challenge we face is to extend the minga worldwide, between territories of struggle, between popular powers. This is what we mean by internationalism from below.

Looking at what’s happening elsewhere is a breath of fresh air, giving us strength and courage when “home” becomes dark and unbearable. Somewhere on Earth, there are always people who are organizing, who don’t give up. Since 2011, while people have shown an awareness of other people’s struggles and borrowed from them, intensifying exchanges, there is still no sign of a transnational revolutionary force capable of connecting resistance movements and revolutions without taking control of demands and aspirations. There is no time to lose in building such a force if we want to make a decisive impact.

Down with realpolitik, for a revolutionary tenderness

It won’t always be easy to find common lines of defense and attack, even if we share the same desires and hopes. There are a multitude of obstacles ahead. We don’t speak the same language; we live far apart; understanding local complexities takes time. Added to these practical difficulties is the posturing of those who actively oppose our struggles out of ‘pragmatism’ or out of counter-revolutionary nonsense. Such are overarching, geopolitical approaches, reminiscent of a bad remake of the Cold War, minus the socialism. From this perspective, in the final analysis, world events are only ever determined by a clash of blocs. States are the only agents capable of affecting change. Anything that goes beyond the realm of realpolitik, and is therefore potentially revolutionary, is doomed to failure.

This binary logic has led a section of the “anti-imperialist” left to support, implicitly or explicitly, the Iranian, Russian, Chinese, and Syrian regimes as “bulwarks” against imperialism, Zionism, colonialism, and western-capitalist hegemony. According to this point of view, the Syrian and Iranian revolutions are seen as “liberal” or “pro-Western” and easily “manipulated.” They were dismissed as plots hatched by foreign countries, obviously Western, to compromise the “national sovereignty” of the regimes in place. In this narrative, the people, their forms of organization, their autonomous actions, the plurality of their voices, their internal social or class struggles—like the massacres committed against them by these regimes and their allies—count for nothing.

These self-proclaimed “anti-imperialists” can seem so far out of step with real movements that when uprisings occur, they rush to apply their abstract interpretations, and deprive those most affected of their ability to make themselves heard. In their eyes, the popular resistance in Ukraine, the feminists in Iran, and the revolutionaries in Syria are either “agents of imperialism” or incapable of understanding their own situations. From their supposedly “critical distance” these ideologues, usually based in the West, believe they know better than people on the ground what needs to be done. When those in revolt put forward analyses and demands that don’t fit with their dogma, resistance fighters in Ukraine are slandered as “Nazis,” the rebels in Syria are called “jihadists,”,the feminists in Iran “traitors.” This is what these “anti-imperialists” are doing, acting as proxies for the murderous regimes they support and defend.

Seeing Western countries as the only imperialist powers, and the United States as the source of all evil, a characteristic bias of these “campist” positions, leads them to relativize the crimes of the Syrian, Russian, Chinese, or Iranian regimes. The maintenance of these regimes, or even their rise to prominence, would be opportune, according to this logic, to balance the world order and counter Western hegemony. Imperial powers such as China and Russia, which rhetorically support the cause of Palestine, are seen as allies, or the lesser evil vis-à-vis the hypocrisy of Western countries, all aligned behind the Israeli occupation. But more “opportune” or “lesser evil” for whom? Why should we tolerate the genocide of Uyghurs in China in order to put an end to the genocide in Gaza? Why should we denounce the Israeli occupation of Palestine on one hand, and turn a blind eye to the counter-insurgency war in Chechnya, Russia’s invasion of Georgia or Ukraine, and vice versa?

In 2019, Iraqi rebels, who have some experience of imperialism, made clear in mass demonstrations that they wanted “neither the USA nor Iran” in their country. There are subtle categories and more or less complex theoretical labels to describe the different types of imperialism that exist today; but “sub-imperialism” is the same old shit we’ve always known.

“Campist” positions only create barriers and divisions between struggles. They prevent necessary alliances between people on the margins. Instead of emphasizing what unites us, these “pragmatists” tell us that, to be effective, we should consider that the enemies of our enemies are our friends. Solidarity is therefore based less on what is happening on the ground than on the positions taken by the United States. If the United States opportunistically supports a cause, such as the rebellion in Hong Kong, then the people of Hong Kong are undeserving of support, no matter how much China wants to extend its authoritarian grip there. This is a “Kissinger” and not a “Che Guevara” approach. It is ethically deplorable and strategically counter-productive, we need a revolutionary tenderness capable of listening; wanting to understand; navigating contradictions in order to stand alongside those in struggle. We are placing our bets on those who want to change the rules of the game, rather than on those who want to win the game as it is.

Contrary to what an authoritarian and statist left would have us believe, linking struggles increases our power. Building collective strength is exactly what the feminist movements in the southern part of Abya Yala managed to achieve in recent years. By taking into account multiple forms of violence—against sexual dissidents, Afro-descendants, women, Indigenous people, migrants, children, the elderly, whether at work, in the street, at home, or by the police—and including all those impacted in the feminist general strikes, rather than seeing them as rivals, they succeeded in weaving together a huge popular movement. United but not uniform. Massive but radical.

Those who are too impatient, or have no horizon of their own, prefer to take refuge in the shadow of the powerful rather than share the fate of those who run the risk of being defeated. We must fight against our own weakness, and in particular against the belief that we can do nothing without participating in the games played by the powerful. Admittedly, we feel that we are few and that we are lacking in resources. But recognizing this and using it as a starting point to build our strength is certainly more realistic than taking shortcuts, clinging to second best, and thus reproducing the conditions of our powerlessness.

Only the people can save the people. We need to give substance to this slogan by starting to build, in the four corners of the globe, a transnational force capable of effectively countering the cold monsters that are devouring our present and future. Building a real force for intervention and mutual aid will take time and require resources that we need to patiently prepare, but it’s the only way forward. No real victory is possible in just one part of the world. Empire has established itself everywhere, so it’s only by confronting it everywhere, simultaneously, that we may one day share in its downfall.

The Fall of Empire

/ What we mean by The West / Empire will outlive the West / “Each generation must, in relative obscurity, face up to its mission: fulfill it or betray it” / Stopping this world /

Across the planet, despite the walls and fences placed in their way, despite the many strategies of assimilation and annihilation, people are reclaiming territories, resources, cultures, and heritages. They’re fighting for everything they’ve been robbed of by centuries of colonial plunder and imperial pretensions. Such is the case of the Palestinian resistance, which has held out against Israeli colonization and Western imperialism for over seventy years; or the Kurdish movement, which has been fighting for over a century against four nation states that deny its right to autonomy. In Abya Yala, Indigenous and Afro-descendant revolts have not ceased since 1492 and continue to inspire the continents’ struggles. From Wounded Knee to Oka, from Standing Rock to the uprising that followed the death of George Floyd, people are rising against a system of domination based on white supremacy and the exploitation of our bodies and territories. Time and again, revolts against racist police crime flare in Europe, while Kanaky continues is anti-colonial struggle against France, and in West Africa French postcolonial authority continues to be dismantled.

But international waters are murky and disputed and are difficult for insurgents to navigate. Until now, the centers have kept a firm grip on the horizon, confining each struggle, each uprising, to its particular context. Dominant figures in the centers cannot believe that anyone would want anything other than to join the center. The center is the best of all possible worlds. The rest of us can only run to catch up, collapse, get up again, and hope one day to make it. The only world we have in common is the world as defined by the victors of “globalization.” But when revolutionary irruption does occur, it gives rise to a different “world in common” that emerges from the ruins, cracks, and margins. This is the common world we need to name, born of revolt and free of the specifics of its various contexts.

What we mean by The West

The incredible claim of the West to define a ‘universal’ horizon for humanity has caused and justified millions of deaths, genocides, epistemicides, not to mention the enslavement and displacement of millions of people. What a macabre, and effective, intellectual swindle! The founding myth of the “free subject” forged and propagated by the “Enlightenment” was born in the context of a revolutionary struggle against tyranny. It has been transformed into an alibi for limitless expropriation under a new economic order, in lieu of the good word of God. The Universal Declaration of Human Rights was proclaimed with great fanfare the same year that the Palestinian Nakba (catastrophe) sent hundreds of thousands into exile.

Liberal ‘universalism’ is the apolitical rival of internationalism. It preaches that human rights are inalienable, and denies them to most. It teaches that states belong to an ‘international community’ where good relations between nations are harmonized. Yet, this is no more than a playground where hierarchies are masked and vassalages disguised. Words are bandied about, action and good resolutions are mimed, as if to conceal what everyone knows deep down: that the survival of the fittest still governs the human world.

The ‘international community’ is a private club of nation-states, in which hegemons agree on criteria for membership, while justifying perpetual dominion over those who don’t fit the bill. The latter are not exactly ‘excluded’: they are afforded a sort of partial membership. Some are more equal than others. And it’s the same with these entities’ populations: some are deemed human, some are human shields, some are human animals, and some just collateral damage. The United States invaded Afghanistan and also Iraq. It bombed many parts of the Middle East, at a cost of more than a million lives, in the name of “protecting democracy” and the “universal ideal of human rights.” Even as we write these lines, an Israeli colonial state is knowingly committing genocide in Palestine with the blessing of the West, and occupation troops sometimes fly the LGBTQI flag.

Yet Empire’s cynical use of the garb of ‘human rights’ to establish itself as a universal judge of peace has not prevented ‘human rights’ also being claimed as a discourse of resistance and a basis of support for popular struggles throughout the world. There is therefore a contradictory dual use of international law; by the centers and by the margins. Indigenous or colonized peoples regularly use the ‘right to self-determination’ as leverage in their struggle against their national governments and occupying forces. Human rights and their symbolic weight on the international stage regularly serve as a reference point for resistance to oppression on the ground, as a denunciation of State terrorism. But the lightning rod of international law offers little protection if it does not serve the interests of dominant powers. They will always prefer to turn a blind eye when the price is not worth it. So it was with the red lines of the ‘free world’ on the use of chemical weapons by the Syrian regime against its own population. The people of Ghouta were expendable.

NATO’s “humanitarian” or “responsibility to protect” intervention, that took place in Libya during the 2011 uprising, is one of the key events in this latest revolutionary sequence that nobody is talking about anymore. The end of a local order through the intervention of advocates of a “global order” interrupted the revolutionary process and created new dependencies. The Anglo-French intervention, while likely to have prevented a bloody Syrian-style scenario, has enabled the establishment of a semblance of governments that are not born of revolutionary spaces, yet possess a right to sign agreements on behalf of people who asked for nothing of the kind. The Libyan revolution has thus been lost in internal power struggles between factions, none of which seem capable of embodying the will of the people. But the “essentials” have been safeguarded: the coastguards are paid by the European Union to stem the tide of migrants. From Syria to Ukraine, the spontaneous reaction of some revolutionaries and their supporters has been to regret the non-intervention of the “international community.” Yet, when intervention did occur, it was simply another way of extinguishing or neutralizing the revolutionary “threat”.

In Sudan, resistance committees displayed a healthy mistrust towards any foreign intervention in the revolutionary process. This did not prevent the military and militias from winning out. Foreign interference found another path, siding with the competing factions of the former regime, some supported by the United Arab Emirates, others by Egypt, drowning the popular revolution in a military war. The consequence has been massive displacement and appalling famine. The Sudanese revolution’s tenacious non-alignment has earned it a number of determined enemies within and beyond its borders. Enemies prepared to “burn down the country” rather than risk revolutionary success.

No power whatsoever has ever really come to the aid of insurgent people. A few years ago, at an evening in support of the Syrian revolution somewhere in France, a member of the public asked “but what can we do to help?” One of the activists present, a survivor of the siege of Homs, replied: “send us anti-tank missiles!” Apart from the fact that the audience were not in a position to respond to such a request, it seemed to place any solidarity action with Syrian revolutionaries in the shadow of States. Was there no other way to help the revolution other than by calling on Western governments to intervene militarily against the regime, or deliver heavy weapons?

For us, this is not a moral question, even if for many dissidents in the centers it would be inconceivable to demonstrate to demand military intervention by NATO. Having access to weapons is a matter of survival for many insurgents, which even the most pacifist among us cannot fail to recognize. That comrades on the front lines of the Ukrainian, Libyan, or Palestinian resistance have called for military or tactical intervention by third powers to counter the ferocious repression unleashed against them is understandable. There’s a whole debate to be had within revolutionary movements on the question of military intervention, the forms it can take, and its impact on the outcome of events; from no-fly zones to boots on the ground; from opening up new fronts to technical assistance and the provision of military equipment. We cannot move forward without a serious assessment of the balance of power on the ground. Nor may we revert to impotent purism in the hope of avoiding contradictions. But to be dependent on the military capabilities of certain states or armed factions and see this as the only practical way of contributing to the struggle is a sign of our resignation; an abandonment of the very possibility of revolution.

Empire will outlive the West

The world we live in is full of differences, pieces of a jigsaw puzzle that are distinct but compatible, forming an overall picture of where we live. Differences are not just about distance. They are not the result of backwardness: they cannot be overcome by “progress.” In an era of monolithic beliefs, differences are denied, or crushed, to suit a global system for managing resources, exchanges, and identities. A skillful interweaving of distinct but complementary systems of domination has turned us into subjects of an Empire that is constantly being modulated and extended. Changes in alliances, in the balance of power, and of capital cities are on the surface. Although there were pre-capitalist empires which predated the nation-state and were non-Western, the expansion of capitalism unified Empire into a single whole. Thus, Empire survived the official end of European colonial empires, became secularized, and succeeded in spreading a belief that no alternative is possible.

Empire is not merely the name of the world system in which we live, with its international institutions, global markets, unified language, and ideological framework, from which no corner of the world is excluded. It’s also a particular way of perceiving the world as a vast board game where different allied or rival powers compete for wealth and spheres of influence. Empire is where States negotiate the most profitable division of labor and the ‘rules of engagement’ that allow each player to hold its own in the game of mass murder in which they are engaged. Beyond the capitalist system, Empire refers to all the formal and informal institutions, codes, customs, and rules that govern the centers’ predation on the rest of the world. From Mexico City to Dubai, from Tokyo to Cape Town, from Beijing to Frankfurt, people in the centers of power talk, eat, dress, make agreements, and con each other in much the same way. Empire always finds its local relays. It adapts to all cultures, all religions, all styles of exercising power. It remains indifferent to intention, culture, and behavior, as long as its spokespeople continue to play the game.

The recent strengthening of bloc logic is less a struggle between different kinds of imperialism, and rather a struggle for imperial hegemony within the same world-system. While the West may appear to be making a comeback these days, with its show of unity to cover up genocide in the name of “Israel’s right to defend itself,” this comeback does little to conceal a slow decline amply illustrated in the proletarianization of societies, galloping inflation, the rise of fascism, calamitous military interventions, the disorderly withdrawal of occupying troops, and the steady loss of commercial and diplomatic influence. On a different note, the apparent consensus in support of the Ukrainian resistance suggests a certain feverishness, with military aid provided in dribs and drabs that has never been equal to Russian aggression. The “decline of the West” would be good news if it meant the decline of Empire. But it’s only its face that is changing. The conquering smiles on the faces of the BRICs leaders, who everywhere flaunt their opportunistic alliance, makes clear that they are ready to take their place at the same game. As long as Empire exists, the struggle against it continues, always renewing its form and statements, which it will again try to swallow to get back on its feet.

“Each generation must, in relative obscurity, face up to its mission: fulfill it or betray it.”

In the last century, an entire generation across the globe rose up and exposed itself to bullets, deportation, and torture, to drive European powers out of colonized territories. The revolutionary offensive of the colonized was a response to the domination exercised by white powers for more than a century. And, in the crucible of these struggles, in the maquis and prisons of the West, in the first liberated territories, the political consciences of those who would plan the future were forged. The forms and concepts available in this already globalized world were those of Western history: the nation-state, progress, planning, regional development, national identities, representative democracy, nationalism, socialism … Ousting colonialists was not enough: the same captivatingly modern master’s tools were used to construct the post-colonial states, and they produced the same contradictions.

The promise opened up by the end of colonial empires, in the wake of national revolutions, gave way to a colossal hangover. Flags, anthems, and currencies have changed. Domination continued in other forms. The national bourgeoisies and political elites that emerged from the independence movements often succumbed to authoritarianism. After sacrificing the most militant among them, the new political classes in the countries of the South took their share of the fruits of post-colonial exploitation. In Arab countries, for example, twenty-first century uprisings shook the foundations of regimes that had remained unchanged or almost unchanged since the early days of colonization, most of which had become police states. Frozen in the historical postures of decolonization and front-line resistance to Western imperialism, the parties in power seemed able to stifle popular aspirations for change for all eternity. But the return of the people has reshuffled the deck. As the Algerian Hirak demonstrators proclaimed: the 2019 uprising attempted to finish the job of the unfinished revolution of 1962.

While a demand for democracy lies at the heart of many recent uprisings, it’s hard to find a place where democracy is fully embodied. The “democratic ideal,” as it’s still presented in the West, can no longer conceal what a sham it is. One only needs to look at a few images from the American election in the spring of 2024 to be convinced—in one of the “greatest democracies in the world.” Before Kamala Harris entered the race after the Democratic candidate’s near-cerebral death, two white, rich, Christian men in their seventies were clinging to power, vying with each other in tackling their respective symptoms of senility, instead of having political debates about the future of the world—a world which the United States has largely dominated and shaped for more than seventy years. The “democratic” deadlock which this image signifies bears similarity to the fifth presidential candidacy of a mummified Bouteflika—the final candidacy which sparked off the 2019 revolt in Algeria.

Democracy is not a Western invention extending from the assemblies of Athens to the French Republic, and now being exported to Afghanistan and Iraq with bombs. From the Haudenesaunee Confederacy in North America to the Haitian Revolution, via the fugitive territories of ‘Zomia’ in South-East Asia, throughout history countless peoples have developed egalitarian deliberative practices to organize communal life. Indeed, the hijacking of the concept of democracy by the West has made it repellent in some parts of the world. So how can we avoid abandoning the idea of power to the people? How can we combat the sham of liberal democracies without playing into the hands of authoritarian regimes?

Stopping this world

The face of Empire is changing, the face of war is changing, and so our strategies and our objectives cannot remain the same. In addition to suffering under authoritarian or oligarchic regimes, we have to deal directly or indirectly with the consequences of competing imperialist offensives that can destroy the already precarious living conditions in our territories overnight. Hunger riots are a daily occurrence across the globe. Rival powers are taking turns to use ‘food as a weapon’ in a world where societies’ ability to be self-sufficient has been methodically destroyed and where the vagaries of the climate are making harvests more uncertain than ever. In 2024 Vladimir Putin has put the whole of the Mediterranean in his power by monopolizing wheat production on Ukraine’s fertile plains, upon which most Mediterranean countries are dependent. Food sovereignty has thus become a central issue in any politics of emancipation, transforming ways of struggle on every continent. No revolutionary perspective today can ignore how to reappropriate the means to meet our basic needs.

In this new phase of open armed conflict, aggressive power strategies, and nationalist revival, we are faced with the contradiction between our desire for a cooperative world in which people can organize for subsistence, and the reality of permanent threats posed by inter-imperialist conflicts. Wouldn’t a ‘liberated’ area, or state, which voluntarily abandoned policies of accumulation and monopolization immediately be swallowed up by rival powers?

In many parts of the world, behind the façade of order imposed by the sovereign state, community or religious militias, mafias, territorial gangs, and transnational corporations exist, to whom the repression of our movements and control of our communities are delegated. So, invoking the end of the state as the only horizon for revolution is not enough. The idea seems completely alien to those of us who, living under failed states, are left at the mercy of gang leaders and war lords, with no recourse in the face of poverty, disease, famine, or natural disasters. Destroying or fragmenting the states that crush people will not be enough, nor will simply replacing those who embody them. It’s only by coming together collectively and taking control of our basic needs for safety, health, access to housing and food that we will be able to claim our independence from Empire beyond the moment of insurrection.

The world unified by Empire, whatever language it speaks, whatever god it prays to, whatever currency it uses—Dollar, Euro, Yuan or any other—is not compatible with any other. Its only outcome will be the extermination of life on Earth. All it knows is hegemony, the world as one; counted, mapped, developed, and made uninhabitable by a macabre rush towards the end. If nothing is done, our end will come before theirs. There is no going back, just as there is no maintaining the status quo. There is only a forward march, sometimes resolute, sometimes hazardous, only knowing where we’ve come from. We must break out of our national prism and think of a policy which is internationalist from the outset—reconstructing a world made up of a multitude of worlds. Worlds that are compatible and in the process of becoming so, and that are themselves riven by struggles and contradictions. There’s a need to build a common plan between these worlds. A plan that will enable us to circumvent Empire, hasten its fall, and imagine the aftermath.

Revolution?

/ Sooner or later, it will fall / Rupture by insistence / The organizational dilemma / Choose boldness, measure risk / Defending the revolution / The evidence of popular power /

In 2011, what commentators called the “Arab Spring,” insurgents called “thawra” (revolution). Revolution in Burkina Faso (2014), the “revolution of dignity” in Ukraine (2014), a “spring revolution” in Myanmar (2021), the “revolution of our time” in Hong Kong (2019), Jina’s revolution in Iran (2022). “Revolution! Revolution! Revolution!” chanted the crowd in yellow vests on the Champs Elysée (2019) reminding the rich of Paris of a refrain that weighs like a threat they thought they’d gotten rid of for good.

A few years after its sensational comeback, the fact that so few are asking the revolutionary question is testimony to the strength of the counter-revolution underway. The fact that so many people have recognized themselves as revolutionaries is not a sign of misplaced enthusiasm or youthful reverie. We must never underestimate what the real movement is announcing, to do so risks being swept away by the torrents of history.

Revolution is not an event to be studied, a theory to be developed, a cold body to be dissected. It’s a question asked of ourselves, the “we” that shapes this text. And contrary to what ideologues, intellectuals, and prophets have always asserted, the answer is never absolute or eternal; it can only be momentary, provisional, situational. A glimmer of truth. We have sought to gather the scattered fragments, assemble and interrogate them to see what they might tell us about the future.

Sooner or later, it will fall

Storming palaces and parliaments came back into fashion with the uprisings of 2011. For many participants, the revolution meant the fall of the regime. But hopes raised by the fall of governments in Yemen, Libya, Egypt, Tunisia, and Ukraine were short-lived. Authoritarian or liberal takeovers, foreign intervention, economic crisis, civil war … Removing tyrants is not synonymous with the victory of revolution.

Conversely, the failure to topple regimes in Syria or Iran has not meant the absence of revolutionary achievement. The rejection of the compulsory hijab (veil) and control over ‘morality’ imposed by the Islamic Republic was a radical fracture. Likewise, Syrians’ ability to organize themselves to administer territories liberated from the State collectively, represented an irreversible break with Assad’s totalitarianism. This explains why, thirteen years on, despite brutal counter-insurgency, the revolution’s flag continues to fly high in the provinces of northern Syria that remain beyond regime control, as in the rebellious province of Sweida, in the south of the country. In both Syria and Iran, the revolution has proved an existential turning point and the regime’s hold on bodies and minds has been partially broken. Sooner or later, they will fall.

No single event can put an end to all forms of domination. For a long time, the Grand Soir was the image par excellence of revolution. But repeated failure to bring about profound and lasting change by “seizing central power,” and the eternal appeals of traditional organizations to wait until “the conditions are right,” have led many to abandon the ideal of the fall of the regime as a strategic horizon and look for other prospects for liberation. For many, since the end of the last century, revolution is a process that begins without waiting. A determined but gradual march towards profound transformation embodied in a constellation of events, acts, interventions, ideas, feelings and everyday practices. El tiempo de la revolución es ahora (the time for revolution is now) say feminists in Argentina. Revolution is conceived as being no longer distant, but a way of life and a struggle in the here and now.

The challenge is to dismantle the structures that oppress us. The major strategic imperative is to stop sacrificing the means—or the struggle of some—in the name of an end which is always postponed. This conception of politics as transformation, rather than the conquest of power, relocates revolutionary politics in praxis and in the intimate, previously lacking in the work of so many organizations and activists. It’s about building a radically new life, a new relationship to one’s community, to desire, to money, to care, and even to one’s struggle.

Viewing revolution as a process is not inconsistent with the conviction that the moment of insurrection is central to it. Whatever the outcome, an uprising is always a decisive event. Even in defeat, it leaves irrefutable and embodied experiences. Countless seeds grow in its wake. If, on the other hand, revolution does succeed in toppling a regime, then something promising and perilous is born.

Rupture by insistence

To conceive of revolution without rupture, remaining oblivious to unexpected opportunities, would risk allowing our actions to exist independently of the world around us. For many revolutionaries, revolution as a gradual process means building material and political autonomy, through collective or territorial forms of self-sufficiency. This quest to break away from dependence on the centers has spread to the forests, mountains, and cities of the world. The construction of autonomy has given rise to spaces that are firmly rooted in the world, and which run counter to the infernal march imposed by Empire. Autonomy can take many forms. It can be rooted in a thousand-year-old history, or be entirely new. It can be embodied in a local assembly, an agricultural cooperative, a community canteen, a neighborhood union, a transnational queer solidarity network, or a media collective.

Yet, the construction of autonomy, which is costly in terms of time and energy, can easily become avoidance if it ignores real historical changes and is not challenged by them. Ideologically ‘pure’ insurrections can never exist. Moments of popular revolt are unique opportunities to multiply forces tenfold and scale up experiments. Otherwise, we run the risk of becoming an isolated, “alternative” niche, easily subsumed into capitalism or by the State. Remaining barricaded behind certainties and our own everyday experience condemns us to perpetual failure. The risk of conceiving autonomy as an unchanging form, punctuated by more or less agitation, locks us into cultural trench warfare, which we can only lose because of our adversaries’ colossal resources. We cannot live as we want without dismantling apparatuses of power that regulate social life and control where we live. But we cannot dismantle apparatuses of power alone.

Uprisings break through isolation. They allow for giant leaps forward. They make for unprecedented coalitions and constitute a moment of mass offensive, without which there can be no tipping points or irreversible change. Whether we are members of an agricultural cooperative or a media collective, an affinity group or mass organization, being alert to the possibility of the real movement erupting enables us to deploy forces effectively in the brief moments of opportunity that may present themselves.

Process and event. Perhaps this is the thoroughgoing revolution; the intersection of two ways of seeing and experiencing revolution. On the one hand, the present, patient, ongoing construction of our autonomy, the meticulous preparation for our encounter, the strengthening of our forces. On the other, the eruptive and explosive nature of the uprising, with its exceptional concentration of energies, its unequaled deployment of popular power, its creativity. Thoroughgoing revolutions are made possible by sequences of uprisings that meet and exceed their limits, in search of that rupture through insistence, as a Chilean comrade said.

We never start from scratch. Every insurrection, every experiment in popular power, every assault on Empire is part of a deeper movement, behind us and ahead of us at the same time, below the surface and looming over the horizon. A tidal wave starts out as an imperceptible current in the middle of the ocean. And it becomes one again after crashing against the shore. We need to learn to act as an undercurrent as much as a tsunami. Perhaps this is the full meaning of the mantra of Hong Kong’s revolution: Be water my friend.

The organizational dilemma

The popular mobilizations of our time have often been heterogeneous and diffuse. They’ve rarely been led by traditional organizations, nor defined by pre-existing political ideologies. The more or less spontaneous and horizontal self-organization, impressive though it was in the early days, was insufficient. The decentralized nature of our movements was both their strength and their weakness. The lack of any consistent organizational capacity or medium- to long-term strategic vision, combined with the difficulty of maintaining street tactics, meant that we were caught between repression and co-optation. In some cases, we lacked organizations to take up the revolutionary cause.

In Ecuador during the 2019 revolt, major Indigenous organizations and trade unions were able to mobilize millions of people from across the country and bring them to the capital to reinforce the ranks of insurgents. Due to their strength of appeal, logistical resources, and coordination skills, the movement was able to confront the authorities on several fronts and finally obtain the withdrawal of the contested government measures. This impressive capacity for mobilization reminds us of the potential strength of organizations, but we must also be mindful of their dangers.

Many have become disillusioned with historic organizations of the left because of their bureaucratic tendencies, their attempts to co-opt the movement, or their desire to direct it. Organizational intervention always carries the risk of limiting the spread of the uprising and curbing the radical nature of its demands, its creativity, and sometimes even its nascent popular institutions. Whether it comes from the far right, religious fundamentalists, or certain organized fringes on the left, there will always be groups seeking to push their own agenda during uprisings. Without organizational and strategic consistency, it’s difficult to prevent these factions from seizing power, and we are left at the mercy of their strategies.

An organization is both a concentration of energy and resources; and a network of connections capable of constituting a collective force. In certain contexts, organizations may be necessary, not only to prevent hijacking by reactionary or liberal forces, but also to help a movement achieve its aims. But how can the power of organizations within an uprising be circumscribed? How can we guard against the centralizing effects that organizations inevitably produce? How can we build the strength of the movement as a whole and not just the strength of the organization? A genuinely revolutionary organization is at one with the movement, striving to nourish the strength of the emerging popular powers, keeping the flame of revolt alive at the risk of extinguishing itself. And it can only do this by avoiding imposing its own agenda, its own dogma, its own way of doing or saying things.

In many uprisings, behind the apparent spontaneity of forms of self-organization, we may detect connections built between groups that existed prior to the moment of insurrection: local communities, political affiliations, religious or traditional institutions, professional or sporting societies which together form a substratum that enables something other than chaos to be. But how can we, mid-turbulence, formulate a coherent strategy to coordinate a revolution? During the Sudanese revolution, the hybridization between the organizational experiences of the student movement, former Communist Party activists, and the forces born of the popular revolt allowed resistance committees to come into being. The most promising experiences have been those in which there has been an encounter between partisan forms, constructed over many years, and new forms born of the event. Encounters only happen when both parties are transformed. A willingness to change is essential for any revolutionary force. Make plans: but draw them in pencil.

Choose boldness, measure risk

No single force can be expected to establish a plan for all. Thinking of ourselves as part of a movement that transcends us, rather than as an organization or chapel to be defended at all costs, means behaving and thinking in a complementary, rather than competitive manner. Maximizing the power of a common movement means finding the best combination of tactics to suit the respective situations of each component part. The Kurdish movement combines armed struggle with the election of mayors and deputies to the Turkish assembly. Burma’s pacifist resistance movement for democracy has transformed into an armed struggle with the support of a diaspora that raises funds through queer events and online video games. Lebanese revolutionaries have built self-managed cooperatives as well as trying to reclaim professional organizations.

Avoid fetishizing one mode of action over another and try out new hybridizations. Going against tactical and ideological rigidities opens up new ways of articulating strategies for transformation. No one can say a priori what a revolutionary act should be. A movement gains in strength if it listens to, explores, and connects the different spheres of struggle that challenge the status quo. It must avoid militant dogmatism and aesthetic posturing, without ever neglecting ethical development.

Ethical questions are not incidental to revolutionary strategy, they are at its heart. Working out how to do things together is essential. So is measuring the risks we’re willing to take for ourselves and for others. Keep in touch with what mattered at the start. Always remember what sets us apart from counter-revolutionary forces. Such principles enable us to thread our way through the storm of an uprising. As our Argentinian comrades used to say, if we do not want to reproduce the kind of power we’re fighting against, we must not confront it or regard it as a rival. As a result of the mirror effect, through facing and looking at each other, we always end up mimicking our opponents. When revolutionary forces hope to beat the centers at their own game, they become a deformed and misguided reflection of them.

The path of strategic articulation also involves learning from experience. In recent years, we have again seen how movements that focus on the institutional route, in a quest for concrete change at the expense of building political and material autonomy, are regularly co-opted. And those that assume they can pursue both insurrectionary and institutional avenues in parallel find themselves exhausted. In Argentina, feminists broke down the paralyzing dichotomy between reform and revolution by seeing potential victories in the implementation of direct institutional reforms, such as the legalization of abortion. But beset by fascist forces, after several defeats on the institutional terrain and unproductive alliances with a powerless and discredited progressivism, the movement found itself unable to preserve internal strength. The means for political autonomy was lost. There was no fallback strategy when the institutional route failed.

Both Syriza in Greece and Podemos in Spain seem to have reached the same impasse when they focused on institutional spaces of power: what followed was a disconnection with the popular mobilization, compromise with neoliberal policies, generalized disappointment, and a feeling of betrayal. But remaining outside institutions is neither an objective nor a question of principle. A reform, an election, and perhaps even a presidential candidacy can in certain situations serve the revolutionary cause. We must ensure that such moments serve to strengthen the revolutionary movement and its autonomy and are not merely a chance to launch the political career of inevitable opportunists. When it comes to tactics and devising strategies, inventiveness is what breaks new ground.

Defending the revolution

When the centers loose political ground, weapons intervene. This grim fact condemns most revolutions to war. Resorting to armed struggle is rarely a strategic choice. It’s the level of State violence that determines if and when revolutionaries are forced to pick up arms. Pacifism cannot defend itself against a State, or groups within it, that are prepared to exterminate an entire population to quell a revolt. But the arrival of arms in a revolutionary movement is always a threat to its survival because when they enter the scene, the whole movement is impacted. Many revolutionaries have said how militarization severed them from active participation in the insurrection, when “being a revolutionary” became synonymous with “carrying a gun.” Women and gender dissidents in particular often find themselves marginalized by the militarization of an insurrection. The use of armed violence irreversibly marks the course of a movement and serves to legitimize ever more violent repression by the State against the population as a whole. Our primary concern should be that the taking up of weapons does not radically change a movement’s objectives, composition, and political texture. When taking up arms is inevitable, efforts need to be made to prevent the armed struggle from becoming the sole horizon of the uprising. Survival on the military terrain cannot be the sole lever.

When a State’s armed forces defect, as in Tunisia and Egypt in 2011, something decisive is in play. Defectors often bring their weapons with them, but rarely enough to counter a state’s arsenal. Access to weapons and the financial resources to buy them becomes the alpha and omega of revolutionary struggle, often justifying alliances which, however judicious they may seem at the time, prove dangerous, even fatal, before long.

Unfortunately, the military balance of power often determines scope for revolution. The profoundly asymmetrical nature of confrontation with the State apparatus and superpowers places revolutionaries at a significant disadvantage. Syria and Sudan, two of the most promising and thoroughgoing revolutions of our time, have had painful experiences of this. Towns and villages were reduced to rubble and drowned in blood; millions were displaced from their homes. The trauma will take generations to heal.

Victory for a resistance or revolutionary movement often comes down not to having as many weapons as possible but rather to preventing adversaries from using theirs. The question of defending the revolution is as much a military question as a political one. Whenever possible, the challenge may be to attempt, while there is still time, to deactivate the military apparatus as effectively as possible. Blockade barracks, imprison generals, disarm institutions. But even if successful, what then? What can be done when an outside intervention or an attempt at domestic containment tries to regain control by force? And even if that doesn’t happen, what about the militias and armed gangs who, as in Haiti and Ecuador, try to take advantage of the situation? When weapons intervene, a popular uprising can easily turn into a cacophony of competing authoritarianisms, delivering people into the hands of warlords.

The relationship between the local and the transnational, and the nature of the links built between peoples, revolutionary forces, and popular organizations across the globe, are crucial to preventing revolts from becoming isolated. International support is a major asset on the revolutionaries’ side, which can exert significant pressure depending on the situation. At best it can prevent bloodshed, and at least buy time to organize self-defense. This is one of the horizons of revolutionary internationalism.

The evidence of popular power

“Why build a ‘counter-power’? We are the people. We should have power!” This reflection, formulated by a Yellow Vest protester at an assembly in France, is perhaps the best expression of the aspiration for popular power that we’ve heard. The revolution we seek is neither the refusal of power, nor its negation. That would mean perpetually leaving power in the hands of our adversaries. We cannot be content to always be a dam, a brake, an opposition, even permanent, to the domination of the centers. Popular power is, on the contrary, the active search and living construction of a collective way of forging a new legitimacy, of exercising a different kind of power.

Recent revolts everywhere have sought to increase popular power, or at least to prevent the confiscation of power by a few. Some, in Syria, Hong Kong, Ukraine, or Algeria, thought they were achieving this by demanding a democratic state; or by demanding the abolition or defunding of the police in the United States; or a permanent Citizens Initiative Referendum in France; by ousting the French neo-colonialists and their accomplices in West Africa; by establishing confederalism in Kurdistan or changing the constitution in Chile. The insurgents wanted more power, but that didn’t always mean they wanted to govern.

Others, like some of us, thought that extending the power of the people meant above all building popular power in the heart and in the wake of revolt. Beginning to build from below, from what had already begun to mutate, the principles of self-government that could serve as the architecture for the aftermath of the uprising. Building autonomous power without leaving it to a few vanguards, leaders, officers, or new governments. Removing central power and building popular power.

After the fall of the regime, the resistance committees of the Sudanese revolution, faced with the contradictions and paralysis of the first transitional government, drew up a proposal for the future of the country, so as not to leave the field to the old guard politicians. The Charter for the Establishment of the People’s Authority outlines a new form of governance. It proposes the establishment of a localized, bottom-up system of power in which the civil and popular forms of organization that emerged from the revolution retain a say in the legislative process and the balance of power. It also demands the fair distribution of the country’s wealth and an end to plunder by foreign powers, whoever they may be. With this proposal, Sudanese were trying to defend the revolution without resort to arms. Although the Sudanese revolution seems to have been cornered in a bloody impasse, it certainly has not said its last word. As a Sudanese comrade once said: revolution has become a religion in Sudan.

In Mexico, the struggle for the autonomy of popular powers and the defense of the revolution have never ceased since the first decade of revolts in 1910 which led to the establishment of the Mexican state. For over a hundred years, despite the Institutional Revolutionary Party’s decades long capture of power, the attempts at liberal counter-revolution supported by the United States, and the betrayals of the social-democratic left, a patient strategic wisdom has been woven in every territory, from remote Indigenous communities to the working-class districts of the big cities. Grassroots movements of slum dwellers or rural teachers’ unions, Indigenous councils, community police forces, neighborhood councils, and autonomous health facilities have flourished in a country that is known to be “one of the most violent in the world.” Nowhere else has community power been taken so far. While these experiments are still threatened by many reactionary forces and face the authorities’ corruption, they have demonstrated their ability to take root and resist for decades.

People power is the opposite of powerlessness. It means taking the time to climb the rungs of the ladder, one by one, and not relying on those who want to capture our votes. People Power. These two words in their naked simplicity. Power as the ability to act, to decide, to implement. Popular as diverse, as direct, as transversal, as here, as everywhere, and as now. Popular power as a guarantee against any further electoral betrayal, as an offensive against the status quo, as the only antidote to fascism.

* * *

If revolution is a question, then we can neither win or lose. Only battles can be won or lost. Always partial, sometimes decisive, never definitive. Revolution is the inextinguishable yearning for dignity, and the constant search, for several millennia now, for how to embody it on this Earth.

How can nascent popular powers be protected from the risk of civil war? Is there an alternative to taking up arms, or is it an inevitable horizon of revolution? Is the establishment of a revolutionary power on a “national” scale, in place of the one we are fighting, an indispensable stage in making change irreversible? Or, on the contrary, should we consolidate popular power everywhere to prevent it being brought to heel by the new state apparatus, however revolutionary? We do not have the answers to these questions, which so many revolutionaries have already asked. The search for a theory that would provide the secret formula for victory is a dead end. There is only experimentation, placing bets and more or less fertile strategic compositions. Some will base their answers on the strength of revolutionary organizations, others on emerging forms of territorial power, still others on the unifying power of religions and ideologies. Others will base their responses on a clever mix of all of these.

The path of revolution is not a straight line. It will be like a streak of stars, a series of conflagrations lighting up the night, each one pointing the way more clearly than the last, until we finally pass the point of no return.

Starting over

“And at dawn, armed with ardent patience, we will enter the splendid cities”

Over the last five years, following a number of gatherings, we’ve begun to weave a network that transcends borders, rooted in myriad spaces and territories intent on governing themselves. This is a network comprising individuals and collectives inspired by the cycle of popular uprisings that have taken place in the years since 2011, seeing in these a source of energy and a signal of major upheavals to come.

We’ve opened up a space where the revolutionaries of Khartoum’s resistance committees can exchange ideas and analysis with feminists and members of territorial assemblies in Santiago; where the determined youth of Sri Lanka’s GotaGoGama villages mingle with participants in the ecological struggles of France and the United States. Where grassroots movements from Mexico City’s working class neighborhoods talk to members of local councils from insurgent Syria, and Lebanese and Iraqi farmers connect with Indigenous peoples of Abya Yala. Barely a month after the uprising in Iran in 2022, Iranian exiles were able to debate with activists from grassroots movements in West Africa what the fall of the regime meant and the meaning of the word “revolution.”

From there, we set about laying the foundations for a new kind of transnational force. A force that could draw on the pooling of our experiences and analyses and give itself the means to ensure that they are followed up by action. A force capable of concretely supporting present and future movements and uprisings.

I. Creating a transnational space for liaison

Our first task is to ensure that we are able to meet; to increase the number of connections between the various centers of the emerging revolutionary movement throughout the world. To create the material and logistical conditions for a planetary debate in which approaches to revolution are renewed. We want to create a space that will enable us to go beyond existing connections and enable the birth of a shared strategy. It is important that this new space should last, and be geographically diverse, in order that as many people as possible should recognize something of theirs in it, and something relevant to their experience and to their hopes.

II. Pooling and multiplying our resources

There can be no revolutionary force without material power. Making our perspectives clear and explicit, broadening and multiplying movement between our territories, offers us the possibility of finding material and financial resources, but also allies and tools which, once pooled, will increase our capacity to act.

We want to establish a network of material mutual aid as soon as possible, so that we can quickly offer support during wars, climatic disasters, or revolutions, and at the same time build the long-term infrastructures that will enable our struggles to become self-sustaining in the long term. The balance of these two timeframes is needed if our movements are to survive, maintain their independence, and grow in strength.

The resources available to us on our own small scale may rightly seem infinitesimal given the scale of the task. But we have all experienced circumstances where not only did everything seem possible, but everything happened, with each gesture leading to dozens of others along the way. Revolutionary mutual aid, like courage, can make itself contagious when the time comes.

III. Mapping a planet of friendly places

To meet and organize, we need places. Discreet but accessible places of welcome to which anyone forced to flee their country of origin can turn. We need places of refuge, retreat, care, and protection, places where we can find a little respite and “recharge our batteries.” Also, places dedicated to livelihood issues and training, but also places to dance, make music, share films, create together, and eat well. Many of these places already exist, but they are waiting to be placed on a common map. Connecting these places will be like a process of planetary neighborhooding, of mujawara as our Lebanese comrades say. It will materialize our common oath from one neighborhood to the next, from one village to the next, from one farm to the next.

Of course, we don’t all have the same level of mobility. Building safe and dignified routes of exile, by imagining multiple interconnected territories and stages to facilitate escape and movement, is a major challenge. Finding channels and tricks to enable us to bypass physical and administrative barriers and occasionally gather en masse in organized convoys. Let these routes also be stages for return journeys, coming and going, as state borders crack under the persistent action of our flows.

IV. Producing a transnational revolutionary culture

To disseminate our analyses, to compare them, to allow the experiences of our comrades from different parts of the world be heard everywhere, so that together we can develop a political education worthy of our times. In the medium term, to put in place the means for a major cultural offensive in each of our countries to encourage the return of a non-aligned popular internationalism. Working on building synergies between different types of political, territorial, and community organizations, independent media, communication channels, and cultural venues.

The task before us is to restore legitimacy to the revolutionary perspective by preventing our struggles from facing isolation. Relating histories and experiences that our adversaries want to keep apart. Connecting different fronts within an international revolutionary movement, both such as already exist and as are yet to be built. We can see the stars separated in the sky, or we can see them as constellations.

Between the improbable and the possible

Every dream, every hope for a different life hangs in a fragile equilibrium and oscillates between the shadow of doubt and the glow of certainty. We stand at a crossroads where aspirations for change confront realities of a collapsing world. We can continue to watch as the Empire drags us into the abyss, affecting not to know; we can surrender to general panic or lie prostrate, awaiting the end; or we can meticulously organize an exit plan, betting we can extract a plausible future from an improbable present. We need to find a revolutionary horizon, not just in order to survive, but to live a life worth living.

Now is the time to build structures that can withstand the storms of tomorrow. Now is the time to extend and consolidate our connections. Our respective circumstances will continue to deteriorate, but tipping points of all kinds will create opportunities for change that we can turn to our advantage, provided we are ready. Every step we take, every obstacle we overcome, brings us a little closer to significant victories—victories that can offer some comfort to the souls of those we have lost in battle, who are waiting to rest in peace.

To structure this new force that we are calling for, to give shape to its action, there is still much to be done. Success will depend on responses to the proposal we are making in this text … on the number and determination of those willing to work with us.

We are aware of the magnitude of the task. We are learning from the failures of our elders. We know the many threats we face. The odds are not in our favor. Perhaps we will not turn the tide, become that tsunami.

But as a Catalan friend once said: there are times when not to take risks is a risk not worth taking.

___

Notes:

i It was so hard to find each other, let’s never again be apart

ii Every Single One Means Every Single One

iii Out with Them All

iv Out of Here

v Women, Life, Freedom

READ ALSO

The post Revolutions of our Times- An Internationalist Manifesto by The Peoples Want appeared first on Void Network.

written by Sayid Marcos Tenorio >> soupalestina

Throughout history, almost every national liberation struggle has been labelled “terrorism” by the powers exercising colonial rule or foreign occupation. This strategy is nothing new.

The British Empire branded IRA fighters in Ireland and EOKA guerrillas in Cyprus as terrorists. France portrayed Algeria’s National Liberation Front (FLN) as a criminal organisation. The same happened to the Mozambique Liberation Front (FRELIMO), the People’s Movement for the Liberation of Angola (MPLA), the South West Africa People’s Organisation (SWAPO) in Namibia, and even Nelson Mandela’s African National Congress (ANC).

History, however, vindicated these movements and condemned the colonial regimes that sought to perpetuate their domination.

This pattern reveals a constant: those who occupy a territory seek to strip the occupied people of any legitimacy to resist.

The dehumanisation of resistance is a colonial strategy. By labelling every resistance fighter a “terrorist”, attention is shifted away from illegal occupation, apartheid and the denial of self-determination, and redirected towards the reaction of the occupied people.

This narrative, however, encounters clear limits within international law itself.

From the United Nations Charter to Resolution 1514 (XV) on decolonisation and Resolution 2625 (XXV), which reaffirms the principle of peoples’ self-determination, the understanding has been consolidated that peoples subjected to colonial domination, foreign occupation or racist regimes have the right to struggle for their liberation.

Several subsequent resolutions of the United Nations General Assembly recognised the legitimacy of national liberation movements and acknowledged that such resistance may take the form of armed struggle, provided that it remains subject to the rules of international humanitarian law.

This is precisely why the international community has never automatically equated national liberation movements with terrorist organisations.

International humanitarian law regulates the manner in which armed conflicts must be conducted and imposes obligations on all belligerents, including resistance movements.

However, it does not eliminate the political and legal right of a people to resist occupation. Confusing these two dimensions serves only the interests of occupying powers, because it transforms a conflict of a political and legal nature into a mere policing matter.

The history of the so-called “State of Israel” itself exposes this contradiction.

Before 1948, Irgun and Lehi were regarded as terrorist organisations by the British government because of attacks such as the bombing of the King David Hotel and the assassination of UN mediator Folke Bernadotte.

Years later, their leaders reached the highest levels of government, and Menachem Begin received the Nobel Peace Prize. This demonstrates that the label “terrorist” often reflects political circumstances more than any permanent legal definition.

In the contemporary context, this debate remains highly relevant. Palestine continues to be recognised by the United Nations as a territory under occupation, while Western Sahara remains on the UN list of Non-Self-Governing Territories, awaiting the fulfilment of its people’s right to self-determination.

In this context, the Islamic Resistance Movement (Hamas), which emerged during the First Intifada, and the Polisario Front, recognised by the United Nations as the representative of the Sahrawi people in the Western Sahara peace process, belong to the historical tradition of national liberation movements.

As with South Africa’s ANC, Algeria’s FLN, Namibia’s SWAPO, Mozambique’s FRELIMO and many other movements, both base their struggle on their peoples’ claim to the right of self-determination in the face of occupation or foreign domination.

This does not mean that every military action carried out by resistance organisations is automatically legitimate under international law.

The rules of international humanitarian law apply to all parties to a conflict and prohibit deliberate attacks against civilians, regardless of the cause being defended.

However, possible violations of these rules do not, in themselves, invalidate the legal legitimacy of the struggle for self-determination, nor do they automatically transform a national liberation movement into a terrorist organisation under international law. These are distinct questions, frequently conflated for political convenience.

There is no colonialism without resistance. There never has been.

The French Resistance against Nazi occupation, Vietnamese guerrillas, Algerian fighters, South Africans who confronted apartheid, African liberation movements, the Polisario Front and the Palestinian resistance all demonstrate that no people will indefinitely accept the loss of their land, sovereignty and dignity.

The real question, therefore, is not why resistance exists.

The question the world should be asking is why military occupations, colonial processes and regimes that deny entire peoples the right to determine their own destiny continue to exist.

As long as there is colonisation, apartheid, illegal annexation and denial of self-determination, there will be armed resistance movements.

And international law, despite political pressure and attempts to criminalise liberation movements, continues to uphold the fundamental principle that the freedom of peoples is not an act of terrorism, but a fundamental right of humanity.

___

SOURCE:

The post When the coloniser calls resistance terrorism appeared first on Void Network.

Κοιτώ τον κόσμο πάλι από το παραθύρι
Παραφιλώ και νοερά πετώ στην χώρα του Ζαρατούστρα
Λαμβάνω μέρος στην μάχη του καλού και του κακού
Πηδώ κι εγώ πάνω στις φλόγες να εξαγνιστώ
Στην πόλη που όλα απαγορεύονται και όλα επιτρέπονται
Πειράζω τα μαλλιά της Ζίνα Αμίνι
Στολίζω με ατίθασες τούφες το πρόσωπό της
Στολίζω το δικό μου με πολύχρωμη χιτζάμπ
Πάμε μαζί στην αγορά
Διαλέγουμε μαντήλια με μοδάτα μοτίβα και παντελόνια εφαρμοστά
Βάζουμε κόκκινο κραγιόν για τους κυβερνητικούς, τους πράκτορες και τη Sepah
Είμαστε γυναίκες καζάνια που βράζουν
Πετάμε χέρι-χέρι πάνω από τους ψηλούς μαντρότοιχους στην Τεχεράνη
Δείχνουμε την παλλόμενη καρδιά μας στη Φρουρά του καθεστώτος
Αγοράζουμε τράπουλα στην μαύρη αγορά
Πίσω από τη βιβλιοθήκη διαβάζουμε βιβλία
Μέσα στην καταπακτή πίνουμε και μεθάμε και χασκογελάμε
Μετά κατουράμε τα καθεστώτα μαριονέτες και την καπιταλιστική κερδοσκοπία
Κρυβόμαστε σαν μικρά υποβρύχια κάτω από αμερικανικά αεροπλανοφόρα
Υπογράφουμε το Memorandum of Understanding με φούξια στυλό
Και οι ασύμμετρες τακτικές του σμήνους πολύ μας πάνε
Στον «στόλο κουνουπιών» τσαλαβουτάμε
Φτιάχνουμε συνθήματα
Και απορούμε
Όλα μας φαίνονται τρελά
Ο μιλιταρισμός κλέβει τα επιτεύγματα από τους ανθρώπους
Ο πολεμόχαρος κόσμος μας κλέβει την ανεμελιά
Γινόμαστε οι αποδιοπομπαίοι τράγοι της ανυπακοής
Των προτεσταντικών κανόνων οι αποστάτες
Δεν γνωρίζουμε Αγιατολάχ
Μονάχα θεϊκά σημάδια που διαισθητικά ακολουθούμε
Ιέρειες ενός αιώνιου χρησμού
Για την υπεράσπιση της ζωής, του παιχνιδιού και της αθωότητας

__

Η Ναυσικά Γεωργιτσοπούλου γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα, και είναι οικονομολόγος. Την λένε Ρόζα Μπρούχα όταν γράφει, χορεύει, θυμώνει ή ερωτεύεται. Είναι πέρα για πέρα αληθινή και μέσα στην κοινωνία του θεάματος, καταστασιακή.

The post Οι Ζωροάστρες της Εαρινής Ισημερίας- Ρόζα Μπρούχα appeared first on Void Network.

Decadence in our era comes in technologically mediated forms, emptied of desire and obsessed with self-optimisation

Written by Michèle Mendelssohn and Charlie Tyson

Do you want to have a good time? You know, really enjoy yourself? Click here, and tell us your desires. Maybe it’s a new outfit, or some exotic cuisine delivered anonymously and steaming hot to your door. Maybe it’s porn or gambling. Perhaps you prefer the infinite scroll, the endlessly unfurling ribbon of glossy images and videos starring people you’ll never meet doing things you’ll never do. Or maybe you favor talking to a chatbot who will assure you that you are the most special of all its users.

For anyone with an Internet connection and a little discretionary income, the contemporary moment offers a superabundance of seductive distractions. Why then the pervasive mood of emptiness? Why are so many at once overstimulated and bored?

Welcome to the era of decadence without pleasure.

The concept of decadence as a marker of cultural decline coinciding with a high level of wealth has been around since the twilight of the ancient Greeks and Romans. After the Roman emperor Elagabalus took the throne at 14, he served flamingo brains, seasoned his food with pearls, and, according to one account, smothered guests to death with an avalanche of rose petals. But his vices were outdone by Nero, who had his enemies sewn into wild animal skins and devoured by dogs in an elaborate garden spectacle.

So decadence has an inescapably pejorative ring, suggesting decay, excess and a falling away from norms and ideals. Critics of decadence have usually hailed from the political right, and the same is true today: consider conservative New York Times columnist Ross Douthat’s critique of cultural and economic stagnation in his 2020 book The Decadent Society, or billionaire investor Peter Thiel’s complaints about faltering innovation and the supposed decline of the west. JD Vance likes to invoke the fall of Rome, warning, in his 2026 memoir Communion, that the US is “a great civilization” tumbling into “disrepair”. But plenty of thinkers on the left also worry that modern wealthy societies have entered a period of paralysis, under the shadow of what the Italian theorist Franco “Bifo” Berardi calls “the slow cancellation of the future”.

That all sounds bad. Yet a passionate minority has sometimes found, in decadence, reasons for hope.Cultures later judged decadent produced extraordinary upwellings of art, like the flare of a dying star. Think of the undulating arabesques of Rococo painting before the French Revolution, or the lush shimmering silks of the late Ottomans, or the experimental cinema and nightlife of Weimar Berlin.

Nowhere was the cultural potential of decadence more visible than in the late-19th century. In France, Britain and (with less gusto) in the United States, artists such as Oscar Wilde, Aubrey Beardsley, Joris-Karl Huysmans and Rachilde developed new literary and visual styles championing extravagance, sensuousness and the superiority of artifice. It is to these avant-garde experiments that we owe green carnations (the fakest of flowers), frivolous dandies obsessed with perfumes, a bejeweled tortoise crushed to death by the weight of its splendor, and erotic nightmares including a woman with monstrous flowers growing between her thighs and a male anatomical model whose legs spread at the click of a spring so that he can be penetrated by his female lover. Such taboo-busting grotesquery protested against the inertia of modern civilization by applying moral and aesthetic shock treatment.

The decadents, however, were not just provocateurs. Their revolt against Victorian society’s deadening enslavement to usefulness, materialism and conventionality put forward a positive philosophy of life, a certain way of thinking about pleasure. Against their era’s obsession with use-value and profit, the decadents insisted that pleasure was, or ought to be, “useless”, enjoyed for its own sake in life’s passing moments. “Not the fruit of experience, but experience itself, is the end,” intoned the essayist Walter Pater, one of the guiding lights of English decadence, in his masterpiece The Renaissance. A reclusive Oxford don, Pater was said to have once stopped High Street traffic to stroke a cat. Why? For the sensation of fur beneath his fingers. The virtue of decadent pleasure is that it is useless, an end in itself.

The fixations of fin-de-siècle decadence that inspired Oscar Wilde and company are still with us, but in shrivelled, technologically mediated forms. GLP-1s turn the delights of eating into a problem to be managed. Anti-ageing remedies and “looksmaxxing” turn decadence’s preoccupation with self-styling into a (literally painful) form of self-optimisation. AI restages decadence’s love of artifice by outsourcing human thinking to a chatty, eager-to-please machine butler.

The problem with contemporary culture isn’t that we’re too decadent. We have inherited the surfaces of decadence – luxury, excess, artifice, bodily display – but have surrendered the fin de siècle’s commitment to pleasure. The result is a culture in which pleasure is subordinated to programs of optimisation and replaced at scale by numbing algorithmic stimulation and promises of instant gratification. Whether you’re after goods, food, art or ideas, you can get more, faster, now.

But quantity and speed can’t make up for the paradox at the heart of today’s decadence: the fact that it’s often “meh” and oddly joyless. It’s a sign of the times that this spring, Amazon’s Chinese rival launched in the UK and Europe under a name that promises to deliver emotional fulfilment: Joybuy.

The ‘looksmaxxing’ era

Bryan Johnson, the frequently shirtless tech tycoon who has funnelled his fortune into what he calls the “Don’t Die” movement, has turned his quest for immortality into a prolonged exhibition of ascetic self-management. His lifestyle is harrowingly spartan: he doesn’t drink alcohol, avoids the sun, never goes out in the evening, and subsists primarily on lentils, boiled broccoli and macadamia nuts. Yet his regimen is, in its peculiar way, one of prurient excess. He swallows up to 111 pills a day, tracks his night-time erections, and once tapped his teenage son for blood plasma. His fight against death costs a reported $2m a year.

Johnson presents himself as a man of the future, but he has a 19th-century double. While pallid, faintly androgynous men with money and strange habits are not rare in decadent literature, the most famous is Duke Jean des Esseintes, the hero of Joris-Karl Huysmans’s 1884 novel “Against the Grain”, a work considered the Bible of decadence. The last scion of an aristocratic French family, des Esseintes creates for himself a cloistered world of voluptuous artifice: padded walls, rare books, exotic flowers, fragrant bonbons, subtle liqueurs, perfumes so sweet they verge on rancid.

Like Johnson, des Esseintes is medically fragile, obsessed with death, and preoccupied with the minutiae of his private sensations. Like Johnson, he sees his retreat from ordinary society into a tightly controlled artificial environment as an experiment that tests the limits of human possibility. But whereas des Esseintes’s withdrawal is an immersion into the subtleties of sensation, Johnson’s “Don’t Die” movement treats the delights of the senses as suspect, even fatal. Des Esseintes hosts a funeral banquet for his “dead virility” in a dining room draped in black, opening on to charcoaled gardens, with guests dining on black-bordered plates filled with black food (rye bread, caviar, black pudding, cuts of meat dripping with liquorice-coloured sauce). Johnson, by contrast, treats impotence as a technical problem, repeatedly shocking his penis to increase his erections.

These attitudes reflect the fantasies of a narrow elite obsessed with human enhancement

Johnson’s programme is extreme, but he is not an anomaly. His lifestyle makes visible, in exaggerated form, new attitudes toward pleasure and embodiment being pushed by today’s tech billionaires. While some superwealthy people in or around Palo Alto are biohacking for longevity with the help of concierge medics, others are treating even sexual pleasure as a domain to be perfected through medical interventions. For example, at Dr Sally Greenwald’s exclusive OB-GYN practice, nicknamed the “Billionaire’s Vagina Club” – Greenwald describes her clientele as “the top 0.001%” – middle-aged women can improve their “sexspan” through bespoke advice, hormonal cocktails and tracking devices. “Sex equals sleep, stress reduction, cardiovascular engagement, relational fulfilment, and pelvic-floor health, and each of those equals health,” Greenwald says.

These attitudes reflect the fantasies of a narrow elite obsessed with human enhancement and – above all else – the prolongation of their own survival. The class politics of pleasureless decadence can be roughly summarized as: biohacking and quantified asceticism for the rich, algorithmic stimulation for the rest.

In contexts of extreme inequality, rich people tend to set the terms by which pleasure is understood and experienced. The very fact of inequality injures pleasure, because in a stratified society, food, art, travel and other delights can devolve into occasions to demonstrate rank or taste. Our present social order, however, is not just radically unequal; it’s dominated by a ruling class that distrusts pleasure and sensation. What passes for “fun” among today’s top 0.001% amounts to anything but: think of the 80-hour workweeks championed by tech titans like Elon Musk, or Equinox gym’s “Optimize” longevity membership costing $40,000 a year, or courtside seats at Knicks games inside the miniature surveillance state that is Madison Square Garden. And because of their outsized political and cultural influence, their sway over public and private investment, and their habit of not paying their share of tax, the pleasurelessness of the ultra-monied classes trickles down to the rest of us.

“I think trying to optimise things … is actually the divine spark within us,” recently professed the German biotech billionaire Christian Angermayer, a champion of “humanmaxxing”, the use of drugs and supplements to enhance the body. Divinity aside, it seems pertinent to mention that the person content with every day sensations makes for a poor consumer. But get people outside the plutocratic class to reconceive their minds and bodies as sites of perpetual self-improvement, and you have, in Angermayer’s words, “a total addressable market of ideally 100%”.

The most culturally revealing such market is for GLP-1s such as Ozempic, Wegovy and Mounjaro. One in eight American adults report taking GLP-1 injectables for weight loss, according to a 2025 Gallup poll, and far more express interest in taking them. The global market for this class of drugs is expected to reach $190bn by 2035. For many, these medications confer real benefits. Yet it seems fair to ask: what does the widespread embrace of appetite-governing pharmaceuticals suggest about our culture’s handling of pleasure and desire?

GLP-1s reshape the felt relation between desire and satisfaction, as research has already begun to show. While more studies are needed, some users report a diminution of pleasure across several areas of their lives: they complain of lethargy, decreased libido, emotional flatness and a weakened connection to the social dimensions of eating.

The decadence of the fin de siècle celebrated cornucopian abundance. Take for example Aubrey Beardsley’s 1896 drawing The Fruit Bearers, depicting two figures bearing colossal bowls of fruit, lush grapes overhanging, a peacock in the background observing the opulent procession. In contrast, today’s anhedonic decadence celebrates the inhibition, even the transcendence, of appetite. While in haute cuisinethe trappings of indulgence are preserved – some upmarket eateries now offer “small appetite” menus featuring caviar and foie gras – the tendency is toward delicate minimalism. Because eating is a quintessentially communal activity, an intervention in how people eat is also an intervention in how we socialize.

It seems reasonable to expect, meanwhile, that the widespread uptake of such drugs may contribute to a tightening not just of belts but of beauty norms. Looksmaxxing, an online subculture aimed primarily at young men, presents a darker strain of physical perfectionism, treating the body as a site of correction. Of course, women have long been ground down by painful and impossible beauty standards. What’s striking about looksmaxxing is the migration of this kind of disciplinary logic into a male subculture that speaks of beauty in terms of brutal domination: anyone can be “mogged” (outshone by a more handsome man), and one of the purposes of maxxing is to increase one’s “sexual market value”. Key to this subculture is the rejection of subjective taste in favor of mathematical norms (looksmaxxers prize certain ratios of facial proportion, measuring, for instance, the height of the forehead or the distance between the pupils).

“[T]o make oneself beautiful is a universal instinct,” a young Max Beerbohm wrote in his 1894 essay A Defence of Cosmetics, a send-up of decadence’s cult of artifice. Whereas the fin-de-siècle decadents with their love of makeup treated the face as a mask to play with or an enigma to contemplate, looksmaxxers recast the face as a set of homogenizing metrics requiring arduous correction. “The men are weeping in the gym,” writes Andrew McMillan in his prescient 2015 poem about punitive male beauty standards:

they have got too close to the glass

and now they are laying

in the broken pools of their own faces.

 

The pleasureless decadence machine

The fin de siècle had its own cult of masculine self-display in the form of the dandy, with his carefully tailored coat, polished shoes and pigskin gloves. The dandy’s concern for appearance was just part of the era’s wide-ranging love of stylization. “The first duty in life is to be as artificial as possible,” Oscar Wilde proclaimed. “What the second duty is no one has yet discovered.” Wilde and other decadents prized the made over the natural. Artifice was a way of intensifying the given world, overlaying the hard facts of life with a glittering sheen or a more pleasant smell. After all, what is the dandy’s perfume but a victory for pleasure over necessity?

AI marks a triumph of artifice more sweeping than the old decadents could have imagined. Yet far from bolstering our capacity for perceptual intensity, AI presents new threats to both. Its productions – LinkedIn posts about the virtues of entrepreneurship, cartoon soap operas about the infidelities of anthropomorphized fruits – are eerily hollow, with no felt experience, embodiment or sensation behind them. AI is the pleasureless decadence machine.

There is no pleasure or pain for an AI, no skin in the game

Carissa Véliz

Already our algorithmically driven culture is saturated with a deluge of slop that promises numbing, empty stimulation. The old decadents were fascinated by the prospect of mental oblivion, the loss of self-control in the face of overwhelming beauty. Today, AI researchers warn of “human enfeeblement” as tech companies seek to draw users into relations of dependency and infantilization, with machines to do their “thinking” for them.

While the fin-de-siècle left imprints on visual art, fashion, music and other art forms, it was primarily as a literary movement that its decadence made cultural interventions. Crucial to decadent writing was a taste for language – lilting rhythms, overheated exclamations – that would affect the reader viscerally, leaving her trembling, her moral assumptions upended. In contrast, LLMs leach language of pleasure by blandifying it: the algorithm steers language away from the idiosyncratic and toward the predictable.

Pleasure isn’t just about hedonism or indulgence in “useless” objects. It is one of the principal ways we, as embodied beings, perceive value. Pain teaches us not to touch the hot stove twice; pleasure guides us toward the sweetness of clean water and fresh air. Pleasure is not infallible: some things that feel good are cruel, addictive, or destructive. But the embodied experience of pleasure is crucial to how we learn and how we make judgments about what is good, beautiful and worth pursuing. These are not judgments we can wisely cede to disembodied machines.

“There is no pleasure or pain for an AI, no skin in the game,” the philosopher Carissa Véliz writes in her recent book Prophecy. As a result, an AI “cannot care, and therefore cannot value”. Without some felt relation to pleasure and pain, judgments of value and taste become abstract and bloodless.

Reclaiming everyday pleasures

Because of its commitment to embodied pleasure, fin-de-siècle decadence offers powerful lessons for the increasingly disembodied, tech-optimised world championed by elites. This is not to suggest, however, that the old decadents were living uncomplicated lives of satisfaction and joy. WB Yeats called the poets of 1890s London “the tragic generation”. The decadents could be moody and morbid, susceptible to ennui, spleen and other Baudelairean ailments. In other words, they were all too human. Some died young, succumbing to alcoholism or tuberculosis; others abandoned the religion of art to join the Catholic church. Fin-de-siècle decadence had, moreover, an aristocratic and misogynistic bent. Many of its most influential English champions were highly educated men who regarded ordinary life with aloofness, even contempt.

From the start, however, decadence was both an elite and a minoritarian movement, spearheaded largely by men (and some women) of privilege – but responsible for injecting a new awareness of queerness into public consciousness.

Oscar Wilde’s 1890 novel The Picture of Dorian Gray is a story of a thrill-seeker’s descent into decadent squalor – hedonism, moral bankruptcy, irresponsible self-indulgence and the exploitation of others – in the name of never ageing. But when Victorian society raged at Dorian’s monstrosity, Wilde countered that “vice and virtue are to the artist materials for an art” that can reveal humanity to itself. Sure, Dorian was a perverted Peter Pan, a bad boy who didn’t want to grow up and face consequences. But his scandalous romp reflected society’s concealed desires back to itself.

In fin-de-siècle decadence, we can also see a growing appreciation of female desire. The 1892 poetry collection Sight and Song by Michael Field – the pen name of two lesbian lovers who wrote as one – turns an explicitly female gaze on the art-historical canon. A poem in response to Leonardo da Vinci’s drawing of Leda, the princess seduced by Zeus in the form of a swan, grants Leda all the power: “She draws the fondled creature to her will.” Their Saint Sebastian is, by contrast, a passive icon of masculine beauty, “with body fresh for use, for pleasure fit, / With its energies and needs together knit”.

So too have Black and postcolonial artists drawn from late-19th-century decadence in asserting their own claims to pleasure. Bruce Nugent’s homoerotic story Smoke, Lilies and Jade (1926), one of the more audacious works of the Harlem Renaissance, opens with the Black hero, Alex, lying on his bed, exhaling blue smoke from a cigarette. Alex idly ponders Wilde’s remark that “a cigarette is the most perfect pleasure because it leaves one unsatisfied” before passing into the streets in search of more gratifying pleasures. He meets a white man he calls Beauty, and the two embrace: Alex “could feel Beauty’s body … close against his … hot … tense … white … and soft”. That sentence’s panting prose gives away the game – Alex knows that enjoying the pleasure forbidden to him is the ultimate decadent act.

If a New Decadence is to emerge, we need artists to invent it and individuals to … appreciate its disruptive energies

And now? A renewed, democratic decadence could stage a revolt against optimisation, encouraging ordinary people to brace themselves against the siren simulations of the digital world. Because contemporary culture looks decadent but feels punishing and devoid of meaning, a New Decadence could respond powerfully to this essential contradiction. Every day acts of aesthetic perception – such as Walter Pater stopping traffic to stroke a cat – matter. But if a New Decadence is to emerge, we need artists to invent it and individuals to pause and appreciate its disruptive energies.

So far, neodecadent energies in art have been submerged in satirical entertainments about rich people behaving badly – films like Saltburnor TV shows like The White Lotus that reproduce the structure of pleasureless decadence by equating pleasure with status, power and consumption.

There are signs, however, of something more original and less reactive emerging, an art that foregrounds the senses for an era that distrusts the body. The sensuous cinema of Peter Strickland; the frightening but gorgeous blood-coloured sculptures of Anish Kapoor; the reinvigoration of Black decadence in Shola von Reinhold’s novel Lote; the Dionysian reimagining of the fin de siècle in John Corigliano’s opera The Lord of Cries – none of this amounts to a coherent movement. Yet all these works offer, to their respective artforms, materials from which a New Decadence could arise – a movement that could give pleasure back to people, make the social body’s pulses race again, and force fresh blood through today’s complacent, anemic culture.

Walter Pater prefaced his study of the Renaissance with a sort of epicurean pleasure script, a series of diagnostic questions you can ask yourself to get a better handle on what you experience:

What is this song or picture, this engaging personality presented in life or in a book, to me? What effect does it really produce on me? Does it give me pleasure? and if so, what sort or degree of pleasure? How is my nature modified by its presence, and under its influence?

Your answers to these questions, he argues, have the virtue of satisfying your soul. Giving your attention to what you are feeling, analyzing your impressions, being moved and attentive to life’s everyday experiences – this is where real pleasure lies, so long as your pleasure harms no one else’s.

Why strive for pleasure? Why long for it? Because – contra the Bryan Johnsons of the world – we will die. “A counted number of pulses only,” Pater writes, “is given to us of a variegated, dramatic life.” Like Johnson, like the humanmaxxers, Pater counts his pulses. “Our one chance lies,” he writes, “in expanding that interval, in getting as many pulsations as possible into the given time.”

How different Pater’s pulse-counting is from that of the biometric ascetics. Against the pressure to optimise life, decadence issues a different command: feel it.

___

SOURCE: https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2026/jul/26/age-of-decadence-pleasure-ai

The post Why does everything feel so joyless? Τhe age of decadence without pleasure appeared first on Void Network.

The Trump administration has announced a renewed crusade against “far-left terrorism,” which sounds okay if you don’t know that the word “terrorism” only ever means “behavior which goes against the agendas of the western empire.”

The United States has for example placed sanctions on UN special rapporteur Francesca Albanese for calling attention to Israeli atrocities in Gaza, justifying the move by claiming the human rights expert has “expressed support for terrorism”. In the UK, police have been arresting people on terrorism charges just for holding signs which say “I oppose genocide, I support Palestine Action”.

The designation has nothing to do with actual acts of terrorism as the average westerner conceives of that notion. In 2024 the US government removed its $10 million bounty on former Al Qaeda leader Ahmed al-Sharaa (AKA Abu Mohammad al-Jolani) because he facilitated Washington’s regime change agendas in Syria, where he is now the sitting president. You can literally be a leader in the most notorious terrorist network on earth and still see that designation disappear into thin air as soon as you start assisting the geostrategic ambitions of the empire.

The White House announced on Thursday that it has launched “an unprecedented global offensive against the transnational threat of Radical Left terrorism,” under which “far-left extremism will be treated with the same seriousness and ferocity the world has long reserved for jihadist terrorism.”

Journalist Ken Klippenstein reports that according to leaked documents from Marco Rubio’s State Department, groups to be targeted under the new marching orders will include “violent far-left and anarchist networks and other violent extremist actors,” as well as “violent pro-Iranian and antisemitic networks” and “militant anti-tech and eco-terrorist movements.”

The move is premised on a White House memo known as NSPM-7, a directive that critics have been warning about for months due to its dangerously authoritarian implications and lack of congressional approval. In the words of Trump advisor Stephen Miller, NSPM-7 “directs, for the first time in American history, all of our law enforcement and intelligence agencies to work together to disrupt, identify, defund, debank, arrest, and prosecute these political terrorists that are operating in our country.”

This line strongly echoes the language of a 1967 FBI memo describing the goals of the J Edgar Hoover program COINTELPRO to “expose, disrupt, misdirect, discredit, or otherwise neutralize the activities of black nationalist hate-type organizations and groupings.”

Between 1956 and 1971, the FBI conducted covert operations under COINTELPRO to infiltrate and subvert Black civil rights groups, the Communist Party USA, Vietnam War protester organizations, and feminist groups with the goal of stomping out all meaningful leftward political movement in the United States. The feds never fully stopped running such programs of course — groups like Occupy Wall Street and Black Lives Matter were known to have been targeted by police surveillance and infiltration. But it’s clear the rightists in the White House are aiming for something far more aggressive, and FBI Director Kash Patel sounds super stoked about the chance to become a 21st century J Edgar Hoover.

“Secretary Rubio hosted the Ministerial on the Resurgence of Political Terrorism — under President Trump’s leadership this FBI has been proud to support this important work through National Security Presidential Memorandum (NSPM) 7, focusing federal law enforcement to investigate and disrupt organizations engaging in political violence and terrorism,” Patel said on Twitter regarding the latest escalation.

So it seems the United States is looking at a reinvigorated COINTELPRO for the 2020s, this time with police drones and AI-assisted mass surveillance. As Americans become more and more hostile toward US warmongering, more and more fed up with the state of Israel, more and more convinced that their government doesn’t care about them, and more and more discontented with what unbridled capitalism is doing to their bank accounts, their society, and their world, their rulers are responding with the iron fist of tyranny.

And what makes all this especially threatening is that you know whatever measures they roll out while the Republicans are running things will remain in place when the Democrats are in power, because as we have discussed here many times before, it is the Democratic Party’s job to prevent leftward movement in the United States. This will be one of those many, many times the Republicans did something evil and the Democrats just quietly kept it running in the background to protect the interests of the capitalist empire. Because that is their job.

But the fact that this is happening in the first place should inspire hope, not despair. The empire managers aren’t ramping up authoritarianism because it’s easy and fun; they’re doing it because they need to. They know they’re losing their grip, and they know that they are vastly outnumbered by the ordinary human beings who just want a better world for their children.

They are afraid. And they are afraid because they are losing.

Keep pushing.

WRITEN by Caitlin Johnston

Caitlin’s Newsletter is a reader-supported publication. To receive new posts and support her work, consider becoming a free or paid subscriber.

The best way to make sure you see everything she publish is to get on her free mailing list. Her work is entirely reader-supported, so if you enjoyed this piece here are some options where you can toss some money into her tip jar if you want to. Click here for links for her social media, books, merch, and audio/video versions of each article. All her work is free to bootleg and use in any way, shape or form; republish it, translate it, use it on merchandise; whatever you want. All works co-authored with her husband Tim Foley.

Bitcoin donations: 1Ac7PCQXoQoLA9Sh8fhAgiU3PHA2EX5Zm2

Feature image by Billy Hathorn — Own work, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16032779

The post They’re Launching A New COINTELPRO For The 21st Century appeared first on Void Network.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο επικίνδυνο για μια κοινωνία, από ένα Κράτος που επιτρέπει στην Αστυνομία του να αποθρασυνθεί.

Ο Θοδωρής Ζαβραδινός, 20 ετών, πυροβολήθηκε από αστυνομικούς τα ξημερώματα της 8ης Ιουλίου 2026 στο Άργος μετά από αυτοκινητιστική καταδίωξη και υπέκυψε στα τραύματά του τρεις ημέρες αργότερα. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένα απολύτως στοιχείο που να τεκμηριώνει την αναγκαιότητα της αστυνομικής καταδίωξης.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος χάνει τη ζωή του από πυρά αστυνομικού, η δημόσια συζήτηση ακολουθεί σχεδόν την ίδια διαδρομή. Πριν ακόμη ολοκληρωθεί οποιαδήποτε έρευνα, πριν εξεταστούν οι συνθήκες, πριν ακουστούν οι μάρτυρες, ενεργοποιείται ένας γνώριμος μηχανισμός παραγωγής νοήματος. Το βλέμμα μετατοπίζεται από την πράξη του κρατικού οργάνου στη ζωή του νεκρού. Αναζητούνται στοιχεία που θα μπορούσαν να μειώσουν την αξία του ως ανθρώπου: η κοινωνική του θέση, η οικονομική του κατάσταση, οι παρέες του, η ψυχική του υγεία, μια προηγούμενη σύλληψη, μια διοικητική παράβαση, ένα χρέος, μια εξάρτηση, μια αναπηρία. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο δικαστήριο που συνεδριάζει μέσα από τα τηλεοπτικά πάνελ και τα πρωτοσέλιδα, αποφασίζοντας ποιοι πολίτες αξίζουν πλήρη ανθρώπινα δικαιώματα και ποιοι μπορούν να μετατραπούν σε υποσημείωση μιας αστυνομικής ανακοίνωσης.

Η διαδικασία αυτή δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους λειτουργεί η σύγχρονη κρατική εξουσία. Δεν αρκεί η βία να ασκηθεί. Πρέπει να αποκτήσει ηθική νομιμοποίηση, να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη, ως αποτέλεσμα μιας ατομικής αποτυχίας, μιας λανθασμένης επιλογής ή ενός “επικίνδυνου χαρακτήρα”. Έτσι, η ευθύνη μετατοπίζεται από τον φορέα της ένοπλης εξουσίας στον άνθρωπο που βρίσκεται νεκρός.

Το περιστατικό στο Άργος δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα, φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα ερώτημα που κάθε σύγχρονη κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίσει χωρίς υπεκφυγές: ποιο είναι το πραγματικό όριο της κρατικής βίας; Πότε ένας αστυνομικός θεωρεί ότι νομιμοποιείται να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή; Και, κυρίως, ποιος ελέγχει αυτή την απόφαση όταν έχει πλέον καταστεί μη αναστρέψιμη;

Στη φιλελεύθερη πολιτική θεωρία, το Κράτος θεμελιώνεται πάνω σε ένα παράδοξο. Οι πολίτες αποδέχονται ότι μόνο αυτό θα κατέχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, ακριβώς επειδή υποτίθεται ότι η χρήση της θα είναι αυστηρά περιορισμένη, απολύτως αναλογική και διαρκώς ελεγχόμενη. Η αστυνομία δεν δημιουργήθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη· δημιουργήθηκε για να εφαρμόζει τον νόμο. Η διάκριση αυτή δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μία από τις βασικές προϋποθέσεις κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος. Τη στιγμή που ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός μετατρέπεται σε αυτόν που αποφασίζει επί τόπου ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει, η διάκριση ανάμεσα στην επιβολή του νόμου και στην απονομή της δικαιοσύνης αρχίζει να καταρρέει.

Αυτό ακριβώς καθιστά κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία πολιτικό γεγονός, ανεξάρτητα από την ποινική της αξιολόγηση. Δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο θύμα και τον συγκεκριμένο αστυνομικό. Αφορά τη σχέση όλων των πολιτών με την κρατική εξουσία. Κάθε φορά που διευρύνονται τα όρια της αποδεκτής αστυνομικής βίας, αλλάζει αθόρυβα η ίδια η έννοια της δημοκρατίας. Η εξαίρεση μετακινείται λίγο πιο κοντά στον κανόνα.

Η ιστορία δείχνει ότι αυτές οι μετατοπίσεις δεν συμβαίνουν ποτέ απότομα, δεν ανακοινώνονται, δεν ψηφίζονται ως πολιτικό πρόγραμμα, κανένας δεν θα εμφανισθεί ποτέ ως ο πολιτικός φορέας που μετέτρεψε την αστυνομία σε δολοφονική μηχανή. Όλα αυτά προχωρούν σταδιακά, μέσα από μικρές μεταβολές στην κοινωνική ανοχή. Μια υπόθεση χαρακτηρίζεται «μεμονωμένο περιστατικό», η επόμενη «ιδιαίτερη περίπτωση», η τρίτη παρουσιάζεται ως «αναγκαία επέμβαση». Κάποια στιγμή, αυτό που πριν από μία δεκαετία θα προκαλούσε γενικευμένη εξέγερση, κοινωνική κατακραυγή, θα έκανε τα θεμέλια της εξουσίας να τρίζουν, αντιμετωπίζεται ως ακόμη μία είδηση της καθημερινότητας.

Σε αυτή τη διαδικασία παίζει καθοριστικό ρόλο η γλώσσα. Οι άνθρωποι δεν «δολοφονούνται» αλλά «Καταλήγουν». Δεν πυροβολούνται, απλά «Εξουδετερώνονται». Οι σφαίρες μετατρέπονται σε «επιχειρησιακές ενέργειες». Η ευθύνη εξαφανίζεται μέσα σε έναν τεχνοκρατικό λόγο που μοιάζει ουδέτερος, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μηχανισμός αποπολιτικοποίησης της βίας. Η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα· τη διαμορφώνει. Όταν αλλάζουν οι λέξεις, αλλάζει σταδιακά και η ηθική μας αντίληψη για όσα συμβαίνουν.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, δεν είναι η ίδια η κρατική βία. Κράτη με μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος υπήρχαν πάντοτε. Το πραγματικά ανησυχητικό είναι η εξοικείωση της κοινωνίας μας με αυτήν. Όταν η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής παύει να γεννά ερωτήματα και αρχίζει να γεννά δικαιολογίες, τότε δεν μεταβάλλεται μόνο ο τρόπος λειτουργίας της αστυνομίας. Μεταβάλλεται η ίδια η κοινωνική συνείδηση.

Καμία κοινωνία δεν κινδυνεύει μόνο όταν αυξάνεται η αυθαιρεσία των κρατικών μηχανισμών. Κινδυνεύει πολύ περισσότερο όταν οι άνθρωποι παύουν να τη θεωρούν αυθαιρεσία.

Η δολοφονία του Θοδωρή Ζαβραδινού στο Άργος δεν ζητά μια εύκολη ανάλυση. Ζητά να τεθούν ξανά τα ερωτήματα που μια κοινωνία οφείλει να θέτει κάθε φορά που ένας άνθρωπος πεθαίνει από κρατικά πυρά στον τόπο που μας έτυχε να ζούμε. Πόση εξουσία επιτρέπεται να συγκεντρώνει ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός; Πόσο εύκολα αποδεχόμαστε την αφαίρεση μιας ζωής ως φυσιολογικό εργαλείο διατήρησης της δημόσιας τάξης; Και, τελικά, τι είδους κοινωνία διαμορφώνεται όταν η αξία της ανθρώπινης ζωής αρχίζει να εξαρτάται από το ποιος ήταν ο νεκρός;

Από το σημείο αυτό αρχίζει η ουσιαστική πολιτική συζήτηση. Όχι για μία μόνο υπόθεση. Αλλά για το πώς μια δημοκρατία μετασχηματίζεται αθόρυβα, όταν η κρατική βία παύει να αποτελεί την έσχατη εξαίρεση και αρχίζει να γίνεται ένα ακόμη στοιχείο της κανονικότητας.

Η κοινωνιολογία των νεκρών – Ποιοι πεθαίνουν από αστυνομικές σφαίρες;

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος σκοτώνεται από αστυνομικά πυρά, η δημόσια συζήτηση ξεκινά από το συγκεκριμένο περιστατικό. Ήταν δικαιολογημένη η χρήση του όπλου; Υπήρχε κίνδυνος; Τι προηγήθηκε; Πρόκειται για εύλογα ερωτήματα. Υπάρχει όμως ένα ακόμη ερώτημα που σπάνια τίθεται, επειδή η απάντησή του είναι πολύ πιο ενοχλητική.

Ποιοι είναι αυτοί που πεθαίνουν;

Αν παρατηρήσει κανείς τις περισσότερες υποθέσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα, αρχίζει να διακρίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Τα θύματα δεν προέρχονται τυχαία από τον πληθυσμό. Δεν αποτελούν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας.

Είναι νέοι, φτωχοί, Ρομά, μετανάστες, άνθρωποι με ψυχική νόσο, εξαρτημένοι, είναι άνθρωποι με αναπηρία ή άνθρωποι που για κάποιον λόγο βρίσκονται ήδη στο περιθώριο της κοινωνικής κανονικότητας.

Η παρατήρηση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση είναι ίδια. Ούτε ότι κάθε αστυνομικός δρα με τα ίδια κίνητρα. Υποδεικνύει όμως κάτι βαθύτερο: η κρατική βία δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στην κοινωνία. Όπως κάθε μορφή εξουσίας, ασκείται επιλεκτικά.

Στην εγκληματολογία υπάρχει ένας όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία: διαφορική αστυνόμευση. Οι μηχανισμοί καταστολής δεν επιτηρούν όλες τις κοινωνικές ομάδες με την ίδια ένταση. Ορισμένες γειτονιές ελέγχονται διαρκώς, άλλες σχεδόν ποτέ. Ορισμένα σώματα θεωρούνται εξαρχής ύποπτα. Ορισμένες συμπεριφορές εκλαμβάνονται ως επικίνδυνες μόνο όταν προέρχονται από συγκεκριμένους ανθρώπους.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε μια εύπορη συνοικία ένας άνθρωπος που τρέχει μπορεί να θεωρηθεί αθλητής, ενώ σε μια φτωχή συνοικία ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να θεωρηθεί ύποπτος.

Η ίδια πράξη αλλάζει σημασία ανάλογα με το σώμα που την εκτελεί.

Αυτό ακριβώς είναι το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης αστυνόμευσης. Η υποψία προηγείται του γεγονότος. Οι άνθρωποι δεν αξιολογούνται μόνο για όσα κάνουν αλλά και για όσα αντιπροσωπεύουν στα μάτια της εξουσίας.

Στην Ελλάδα, η αλληλουχία των υποθέσεων είναι αποκαλυπτική. Ο δεκαπεντάχρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος και ο νεαρός Βασίλης Μάγγος, οι Ρομά Νίκος Σαμπάνης και Κώστας Φραγκούλης και τα άπειρα ανώνυμα θύματα καθημερινής ρατσιστικής αστυνομικής βίας, ο μετανάστης Μοχάμεντ Καμράν στο αστυνομικό τμήμα του Άγιου Παντελεήμονα, οι 600 πρόσφυγες του ναυαγίου στην Πύλο και οι χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες που χάνονται στα σύνορα μας και δεν θα μάθουμε ποτέ το όνομα τους, ο ανάπηρος Αντώνης Καργιώτης που δολοφονήθηκε από λιμενικούς στο λιμάνι του Πειραιά, ο εργάτης Κώστας Μανιουδάκης στην Κρήτη, ο Ζακ Κωστόπουλος, που έχασε τη ζωή του στην Ομόνοια μέσα σε μια αλυσίδα βίαιων ενεργειών ευυπόληπτων πολιτών και αστυνομικών. Οι υποθέσεις αυτές δεν είναι ίδιες μεταξύ τους. Ανήκουν όμως στην ίδια πολιτική γεωγραφία. Τα θύματα δεν ανήκαν στους ανθρώπους που απολαμβάνουν υψηλό κοινωνικό κύρος, οικονομική ισχύ ή θεσμική προστασία.

Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι οι Αφροαμερικανοί υφίστανται δυσανάλογα υψηλά ποσοστά αστυνομικής βίας, ενώ το ποσοστό αυτό φτάνει στο 50% των Αφροαμερικανών αναπήρων. Στη Βραζιλία, η πλειονότητα όσων σκοτώνονται από την αστυνομία είναι νέοι, φτωχοί και μαύροι από τις φαβέλες. Στο Μεξικό, η στενή σχέση ανάμεσα στη στρατιωτικοποίηση της δημόσιας ασφάλειας, την κρατική διαφθορά και την ατιμωρησία των αρχών έχει οδηγήσει σε χιλιάδες θανάτους και εξαφανίσεις κατά βάση φτωχών και ακτιβιστών. Στη Γαλλία, οι υποθέσεις νέων από τις μεταναστευτικές κοινότητες επανέρχονται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο και δολοφονίες νεαρών από τα προάστια έχουν προξενήσει ευρύτατες κοινωνικές εξεγέρσεις. Στη Βρετανία, οι ανεξάρτητες έρευνες για τη χρήση της αστυνομικής βίας αναδεικνύουν επίσης σημαντικές φυλετικές και κοινωνικές ανισότητες.

Παρά τις διαφορετικές ιστορικές και πολιτικές συνθήκες, εμφανίζεται ένα κοινό μοτίβο. Η πιθανότητα να βρεθεί κανείς αντιμέτωπος με την πιο ακραία μορφή κρατικής βίας δεν κατανέμεται ισότιμα. Η κοινωνική ανισότητα δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στον πλούτο ή στην εκπαίδευση. Αφορά ακόμη και την πιθανότητα να επιβιώσει κανείς από μια συνάντηση με την αστυνομία.

Εδώ βρίσκεται και μια βαθύτερη αντίφαση του σύγχρονου νεοφιλελεύθερου κράτους. Ενώ υπόσχεται ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στον νόμο, στην πράξη παράγει διαφορετικές κατηγορίες πολιτών ως προς την προστασία που απολαμβάνουν. Όσο αυξάνονται οι κοινωνικές ανισότητες, τόσο ενισχύεται ο ρόλος των μηχανισμών καταστολής ως εργαλείων διαχείρισης των κοινωνικών συνεπειών αυτών των ανισοτήτων. Η αστυνομία καλείται όλο και συχνότερα να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχουν κοινωνικές, οικονομικές ή ψυχιατρικές αιτίες, χωρίς να διαθέτει ούτε την εκπαίδευση ούτε την δικαιοδοσία, ούτε την αποστολή για να τα διαχειριστεί.

Έτσι, η φτώχεια αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας τάξης. Η νευροδιαφορετικότητα αντιμετωπίζεται ως απειλή. Η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως εγκληματικότητα. Η σωματική ή άλλη βλάβη αντιμετωπίζεται ως ύποπτη συμπεριφορά. Ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σταδιακά σε έναν χώρο όπου ο καθένας μας αξιολογείται συνεχώς ως πιθανός κίνδυνος.

Η υπόθεση του Άργους έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη μακρά αλυσίδα ερωτημάτων. Δεν αρκεί να διερευνηθούν οι επιμέρους συνθήκες του περιστατικού. Χρειάζεται να εξεταστεί και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό έγινε δυνατό. Τι είδους επαγγελματική κουλτούρα διαμορφώνεται όταν ένας ένστολος καλείται καθημερινά να αναγνωρίζει «απειλές» μέσα στην κοινωνία; Ποια χαρακτηριστικά ενεργοποιούν αυτή την αναγνώριση; Πώς εκπαιδεύεται να διακρίνει τον άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια από εκείνον που θεωρεί εχθρό;

Γιατί τελικά, οι αστυνομικές σφαίρες δεν κατανέμονται τυχαία. Ακολουθούν τις αόρατες χαράξεις της κοινωνικής ιεραρχίας. Και όσο μια κοινωνία αποδέχεται αυτή την πραγματικότητα ως φυσική κατάσταση, τόσο απομακρύνεται από την ίδια την ιδέα της ισότητας απέναντι στον νόμο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος κρατά το όπλο. Το ερώτημα είναι ποιοι θεωρούνται, ήδη πριν από οποιαδήποτε πράξη τους, άνθρωποι των οποίων η ζωή αξίζει λιγότερο στα μάτια της εξουσίας.

Το κράτος της καχυποψίας απέναντι στο δικαίωμα της διαφορετικότητας

Από τις πρώτες κιόλας ώρες μετά τη δολοφονία στο Άργος, ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης στράφηκε προς μια κατεύθυνση «αποκαλύψεων». Δεν αναζητήθηκε πρωτίστως τι έκανε ο αστυνομικός. Αναζητήθηκε αν ο νεκρός «έπρεπε» να οδηγεί.  Αν το ποσοστό “αναπηρίας” του ήταν συμβατό με την οδήγηση. Αν η διάγνωσή του μπορούσε να εξηγήσει τη συμπεριφορά του. Σαν να μετατράπηκε η ίδια η ύπαρξη του σε τεκμήριο ενοχής.

Το ερώτημα αυτό δεν είναι απλώς προσβλητικό για τη μνήμη ενός ανθρώπου. Είναι επικίνδυνο για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζουν καθημερινά με κάποια μορφή αναπηρίας ή νευροαναπτυξιακής ιδιαιτερότητας. Γιατί πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα απορία κρύβεται μια πολύ βαθύτερη αντίληψη: ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει μόνο σε όσους ανταποκρίνονται σε ένα πρότυπο «κανονικού» ανθρώπου.

Η αντίληψη αυτή έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Για δεκαετίες η αναπηρία αντιμετωπιζόταν αποκλειστικά ως ατομικό ιατρικό πρόβλημα. Το πρόβλημα θεωρούνταν ότι βρίσκεται μέσα στο σώμα του ανθρώπου. Αν κάποιος δεν μπορεί να κινηθεί, να επικοινωνήσει ή να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες κοινωνικές προσδοκίες, τότε εκείνος είναι το πρόβλημα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια, το κίνημα των αναπήρων ανέτρεψε αυτή τη θεώρηση. Ανέπτυξε αυτό που σήμερα ονομάζεται κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία. Σύμφωνα με αυτό, η αναπηροποιήση δεν παράγεται μόνο από μια βιολογική ή νευρολογική διαφορά. Παράγεται κυρίως από μια κοινωνία που έχει σχεδιαστεί για έναν μόνο τύπο ανθρώπου και αντιμετωπίζει κάθε διαφορετικότητα ως απόκλιση. Ένας άνθρωπος σε αναπηρικό αμαξίδιο δεν αποκλείεται από την δημόσια ζωή επειδή δεν περπατά. Αποκλείεται επειδή η πόλη δεν είναι πρσβάσιμη, επειδή υπάρχει σκάλα αντί για ράμπα. Ένας τυφλός δεν αποκλείεται κοινωνικά επειδή δεν βλέπει. Αποκλείεται όταν δεν υπάρχουν προσβάσιμες πληροφορίες. Ένας άνθρωπος αυτιστικός δεν δυσκολεύεται επειδή αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον κόσμο. Δυσκολεύεται επειδή ολόκληρος ο δημόσιος χώρος έχει σχεδιαστεί σαν να υπάρχει μόνο ένας αποδεκτός τρόπος επικοινωνίας, αντίληψης και συμπεριφοράς και όλοι εμείς οι υπόλοιποι μάθαμε να συνυπάρχουμε μόνο με όσους η κοινωνία μας έμαθε να θεωρούμε «κανονικούς», «λειτουργικούς» και «αρτιμελείς».

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία έχει κυρώσει και η Ελλάδα, βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Δεν αντιμετωπίζει τα ανάπηρα άτομα ως αντικείμενα φροντίδας ή οίκτου, αλλά ως ισότιμους πολίτες με πλήρες δικαίωμα στη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή, στην αυτονομία, στην εργασία, στην εκπαίδευση, στις μετακινήσεις και στη λήψη αποφάσεων για τη ζωή τους. Η βλάβη δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανικανότητα. Το «ποσοστό αναπηρίας» δεν περιγράφει την προσωπικότητα, την κρίση ή τις δυνατότητες ενός ανθρώπου. Πρόκειται για ένα διοικητικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την πρόσβαση σε κρατικές παροχές και υπηρεσίες. Δεν είναι μια συνολική αξιολόγηση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η δημόσια χρήση του ως συνώνυμου της επικινδυνότητας αποκαλύπτει πόσο λίγο κατανοούμε ακόμη τη φύση των αναπήρων, αποκαλύπτει τον διάχυτο, συνειδητό ή ασυνείδητο μισαναπηρισμό αυτής της κοινωνίας.

Η ανοιχτή επιστολή της Βασιλικής Κωστοπούλου, μιας γυναίκας που ζει στο φάσμα του αυτισμού και κατοικεί επίσης στο Άργος, φωτίζει αυτή την πραγματικότητα με τρόπο που καμία ακαδημαϊκή ανάλυση δεν μπορεί να πετύχει. Δεν περιγράφει μια «ασθένεια». Περιγράφει μια διαφορετική αισθητηριακή και γνωστική εμπειρία του κόσμου. Μας λέει ότι: Ο ήχος ενός απορριμματοφόρου μπορεί να είναι αφόρητος. Το έντονο φως μπορεί να προκαλεί σωματικό πόνο. Ένα απρόσμενο άγγιγμα μπορεί να βιώνεται ως εισβολή. Η προφορική πληροφορία μπορεί να χάνεται πριν προλάβει να γίνει κατανοητή. Η αναμονή ενός γεγονότος μπορεί να παραλύει ολόκληρη την ημέρα. Οι γρήγορες κινήσεις, η δυσκολία στην οπτική επαφή, η αμηχανία απέναντι στους αγνώστους, η ανάγκη απομάκρυνσης από έναν χώρο με υπερβολικά ερεθίσματα δεν αποτελούν ενδείξεις εγκληματικής συμπεριφοράς. Είναι μέρος της καθημερινότητας πολλών ανθρώπων στο φάσμα.

Κι όμως, αν δει κανείς αυτές τις ίδιες συμπεριφορές μέσα από το βλέμμα μιας κουλτούρας διαρκούς αστυνομικής επιφυλακής, μπορούν εύκολα να μεταφραστούν σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Κινείται νευρικά, αποφεύγει την επαφή, δεν υπακούει αμέσως, τρέχει, δεν απαντά, δεν συνεργάζεται, συμπεριφέρεται «παράξενα». Το ίδιο γεγονός αποκτά δύο εντελώς διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με το ποιος το παρατηρεί. Για τον ειδικό στην αναπηρία αποτελεί μια εκδήλωση αισθητηριακής υπερφόρτωσης ή πανικού. Για έναν αστυνομικό που έχει εκπαιδευτεί πρωτίστως να εντοπίζει απειλές, μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη επικινδυνότητας ή ενοχής.

Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Από τη μία πλευρά, η επιστήμη μας οδηγεί σε μια ολοένα βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης νευροποικιλότητας. Γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός «φυσιολογικός» εγκέφαλος, αλλά ένα ευρύ φάσμα τρόπων αντίληψης, επεξεργασίας πληροφοριών και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η έννοια της νευροποικιλότητας μάς καλεί να δούμε αυτές τις διαφορές όχι ως ελαττώματα που πρέπει να εξαφανιστούν, αλλά ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.

Από την άλλη πλευρά, οι μηχανισμοί ασφάλειας φαίνεται να λειτουργούν με το ακριβώς αντίθετο υπόδειγμα. Αναζητούν γρήγορες κατηγοριοποιήσεις. Οποιαδήποτε απόκλιση από την αναμενόμενη συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί ύποπτη. Η κοινωνία της πολυμορφίας συναντά το κράτος της καχυποψίας. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους αυτιστικούς ανθρώπους. Αφορά κάθε άνθρωπο που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν ταιριάζει στην εικόνα του «κανονικού» πολίτη. Τον άνθρωπο σε ψυχική κρίση. Τον άνθρωπο με άνοια. Τον άνθρωπο που βρίσκεται σε κατάσταση σοκ. Τον κωφό που δεν άκουσε μια εντολή. Τον άνθρωπο που πανικοβλήθηκε και έτρεξε. Τον άνθρωπο που δεν μπόρεσε να εξηγήσει εγκαίρως τι του συμβαίνει. Τον μετανάστη που δεν μιλά Ελληνικά, την τρανς κοπέλα που τρόμαξε μπροστά στο σεξιστικό βλέμμα των αστυνομικών.

Για να το πούμε λοιπόν απλά: Μια χαρά μπορεί να οδηγεί ένα άτομο με αυτισμό και πιστοποιημένη αναπηρία 88%. Ο αυτισμός από μόνος του δεν αποκλείει κάποιον από την οδήγηση. Ούτε το υψηλό ποσοστό αναπηρίας σημαίνει αυτομάτως ότι δεν μπορεί να οδηγεί. Το αν ένα άτομο μπορεί να οδηγεί εξαρτάται από: την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, το αν πληροί τις προϋποθέσεις για χορήγηση ή ανανέωση άδειας οδήγησης, τις πραγματικές λειτουργικές του ικανότητες.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Θοδωρής «επιτρέπεται» να βρίσκεται στον δρόμο. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, ο δρόμος ανήκει και σε εκείνον. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Μπορεί μια αστυνομία να λειτουργήσει μέσα σε μια κοινωνία ολοένα μεγαλύτερης ανθρώπινης ποικιλότητας χωρίς να έχει ποτέ εκπαιδευτεί ριζικά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη διαφορετικότητα; Μπορεί ένας ρατσιστής, φασίστας αστυνομικός να ξεχωρίζει την ανάγκη από την απειλή, την κρίση πανικού από την εγκληματική πρόθεση, τη νευρολογική ιδιαιτερότητα από την παραβατικότητα; Ποιος θα μας προστατέψει απ΄τους προστάτες;

Αυτό δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα δικαιωμάτων. Είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα της κοινωνίας στον 21ο αιώνα. Γιατί η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσο άνετα ζουν όσοι ταιριάζουν στην κυρίαρχη νόρμα. Κρίνεται από το αν εκείνοι που αποκλίνουν από αυτήν μπορούν να κυκλοφορούν, να εργάζονται, να οδηγούν, να αγαπούν, να φοβούνται, να κάνουν λάθη και να επιστρέφουν στο σπίτι τους ζωντανοί.

Η βιομηχανία της απανθρωποποίησης

Η βία δεν αρχίζει τη στιγμή που τραβιέται η σκανδάλη. Η σφαίρα είναι συνήθως το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης διαδικασίας. Πολύ πριν αφαιρεθεί μια ανθρώπινη ζωή, έχει προηγηθεί μια μακρά πολιτισμική εργασία που έχει ως στόχο να μειώσει την αξία αυτής της ζωής. Η ιστορία δείχνει ότι σχεδόν καμία κοινωνία δεν αποδέχεται εύκολα τη βία απέναντι σε ανθρώπους που αναγνωρίζει ως πλήρως ίσους. Για να γίνει ανεκτή η βία, προηγείται σχεδόν πάντοτε η απανθρωποποίηση.

Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη ηθική έννοια. Πρόκειται για έναν κοινωνικό μηχανισμό. Ο άνθρωπος παύει να παρουσιάζεται ως άνθρωπος. Γίνεται «λαθρομετανάστης», γίνεται «γύφτος», «πρεζάκι», «γνωστός στις αρχές»,  «ψυχικά διαταραγμένος», «ανώμαλος», «αναρχοάπλυτος», «φρικιό», «επικίνδυνος», γίνεται «παραβατικό στοιχείο», «μέλος εγκληματικής οργάνωσης», «κομμούνι», «δημόσια απειλή» χάνει την ανθρώπινη υπόσταση, γίνεται μια κατηγορία. Και όταν κάποιος μετατρέπεται σε κατηγορία, αρχίζει να εξαφανίζεται το πρόσωπό του.

Η κοινωνική ψυχολογία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες αυτόν τον μηχανισμό. Όσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον ως μοναδικό άνθρωπο με ιστορία, σχέσεις, φόβους και όνειρα, τόσο ευκολότερα αποδεχόμαστε την άσκηση βίας εναντίον του. Η απανθρωποποίηση δεν είναι απλώς ένα ηθικό πρόβλημα· αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις της πολιτικής βίας.

Στη σύγχρονη εποχή, αυτή η διαδικασία δεν πραγματοποιείται μόνο μέσα από την επίσημη κρατική γλώσσα. Αναπαράγεται καθημερινά από τηλεοπτικές εκπομπές, πρωτοσέλιδα, διαδικτυακούς τίτλους, αναρτήσεις και σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα. Μέσα σε λίγες ώρες από ένα τραγικό γεγονός, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται από το ερώτημα «τι συνέβη;» στο ερώτημα «τι άνθρωπος ήταν το θύμα;».

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι ουδέτερη, αποτελεί μια μορφή πολιτικής διαχείρισης της κοινωνικής ενσυναίσθησης. Αν πειστείς ότι ο νεκρός ήταν αρκετά διαφορετικός από εσένα, τότε θα πενθήσεις λιγότερο. Αν πειστείς ότι «κάτι θα είχε κάνει», τότε θα απαιτήσεις λιγότερη λογοδοσία. Αν πειστείς ότι «τέτοιοι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι», τότε θα δεχθείς ευκολότερα περισσότερη καταστολή. Έτσι, η εξαίρεση μετατρέπεται σταδιακά σε κανόνα.

Η διαδικασία αυτή ενισχύεται από τον τρόπο που λειτουργεί πλέον ο ψηφιακός δημόσιος χώρος. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ουδέτερα μέσα επικοινωνίας. Οι αλγόριθμοί τους τείνουν να προβάλλουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις: θυμό, φόβο, αγανάκτηση, περιφρόνηση. Οι ακραίες διατυπώσεις διαδίδονται ταχύτερα από τις ψύχραιμες αναλύσεις, επειδή παράγουν μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι ο δημόσιος λόγος είναι πολύ πιο βίαιος και μισαλλόδοξος απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.

Ταυτόχρονα, η διεθνής έρευνα έχει καταδείξει ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά από πραγματικούς πολίτες. Τα τελευταία χρόνια έχουν αποκαλυφθεί σε πολλές χώρες οργανωμένα δίκτυα ψεύτικων λογαριασμών, αυτοματοποιημένων προφίλ (bots) και εταιρειών πολιτικής επικοινωνίας που αναλαμβάνουν να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, να ενισχύουν συγκεκριμένα αφηγήματα ή να δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας αυθόρμητης κοινωνικής συναίνεσης.

Είναι γνωστές οι αποκαλύψεις για την παρέμβαση της Cambridge Analytica στην εκλογή Τράμπ και υπέρ των υποστηρικτών του Brexit, όπου δημόσιες καταγγελίες για χρήση προσωπικών δεδομένων εκατομμυρίων χρηστών του Facebook χωρίς την συγκατάθεση τους οδήγησαν την εταιρία σε πτώχευση. Ένα εκτεταμένο δίκτυο από εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας παρεμβαίνουν στην δημόσια ζωή προς όφελος συντηρητικών και φασιστικών πολιτικών δυνάμεων. Η BlackCore θεωρείται ύποπτη για παρέμβαση στις δημοτικές εκλογές της Γαλλίας, ενώ έχει εμπλακεί και στις εκλογές στη Νέα Υόρκη, τη Σκωτία, το Τόγκο και την Αγκόλα. Μέσα από επιστημονικές και δημοσιογραφικές έρευνες που αφορούν οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψυχολογικής στόχευσης σε πολλές χώρες, έχει γίνει σαφές ότι η κοινή γνώμη δεν είναι πάντοτε το αυθόρμητο άθροισμα εκατομμυρίων ανεξάρτητων απόψεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιθετικό σχόλιο προέρχεται από κάποιο οργανωμένο δίκτυο. Σημαίνει όμως ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος είναι ευάλωτος στη χειραγώγηση μέσω fake profile, χιλιάδες αυτοματοποιημένα σχόλια και ρομποτικές δημοσιεύσεις, οργανωμένες καμπάνιες κατασκευής της κοινής γνώμης με ισχυρή χρηματοδότηση και πληρωμένα trolls. Όταν η κοινωνία εκτίθεται καθημερινά σε χιλιάδες παρόμοια μηνύματα, δημιουργείται ένα φαινόμενο που οι κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν «κατασκευή κοινωνικού κανόνα». Οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν φυσιολογική μια άποψη όταν πιστεύουν ότι την συμμερίζονται «οι περισσότεροι», ακόμη κι αν αυτή η εντύπωση είναι τεχνητά διογκωμένη.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Δεν επιχειρείται μόνο να πειστεί ο πολίτης ότι ένας συγκεκριμένος άνθρωπος άξιζε την τύχη του. Επιχειρείται να πειστεί ότι η ίδια η κοινωνία είναι αμετάκλητα ρατσιστική, κυνική, αδιάφορη και μισάνθρωπη. Ότι «ο κόσμος έτσι σκέφτεται». Ότι «όλοι λένε πως καλά του έκαναν». Ότι η κοινωνική  αλληλεγγύη είναι μια αφελής μειοψηφική στάση.

Αυτή είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική πολιτική τεχνική. Γιατί όταν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι βρίσκεται μόνος απέναντι σε μια πλειοψηφία που αποδέχεται τη βία, συχνά σιωπά. Δεν αλλάζει απαραίτητα γνώμη· παύει όμως να τη διατυπώνει δημόσια. Έτσι, η ψευδαίσθηση της συναίνεσης αυτοτροφοδοτείται.

Αυτή είναι ίσως η πιο ύπουλη μορφή αυταρχισμού στον 21ο αιώνα, γιατί δεν απαιτεί καμιά λογοκρισία και δεν χρειάζεται να απαγορεύσει τον λόγο. Για την ακρίβεια χρησιμοποιεί το ακριβώς αντίθετο, την υπερ-πληροφόρηση και τον υπερπληθωρισμό του δημόσιου λόγου μέσα από τον οποίο διαδίδει το δηλητήριο της κυρίαρχης άποψης. Αρκεί κάθε φορά να δημιουργείται η αίσθηση ότι κάθε διαφορετική φωνή είναι απομονωμένη, περιθωριακή και χωρίς κοινωνικό έρεισμα. Μια κοινωνία που απαξιώνει την κοινωνία είναι μια κοινωνία δούλων.

Η κοινωνική οργάνωση δεν στηρίζεται μόνο στις εκλογές και στους θεσμούς. Στηρίζεται και στην πεποίθηση ότι οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να αναγνωρίσουν ο ένας στον άλλον μια κοινή ανθρώπινη αξία, ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση, την καταγωγή, την αναπηρία, τη θρησκεία ή τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Γι’ αυτό η μεγαλύτερη νίκη κάθε αυταρχικής πολιτικής δεν είναι η αύξηση της αστυνομικής ισχύος. Είναι η παραγωγή μιας κοινωνίας που παύει να σοκάρεται όταν ένας άνθρωπος δολοφονείται από τους αστυνομικούς. Μια κοινωνία που παύει να αναζητά την αλήθεια και αρχίζει να αναζητά επιχειρήματα για να δικαιολογήσει τον δολοφόνο. Και αυτή, είναι μια κοινωνία βαθιά τραυματισμένη, επειδή έχει αποδεχτεί την βία του ισχυρού και έχει εκπαιδευτεί να αμφιβάλλει πρώτα για την αξία του θύματος και έπειτα για τις πράξεις της εξουσίας. Αυτή η αντιστροφή της ηθικής πυξίδας δεν είναι αναπόφευκτη· είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών, επικοινωνιακών και πολιτισμικών διεργασιών. Ακριβώς γι’ αυτό μπορεί και πρέπει να αμφισβητηθεί, ακριβώς για αυτό οργανώνουμε την καταστροφή της.

Η πολιτική της απόσπασης της προσοχής

Στις σύγχρονες δημοκρατίες, η πολιτική εξουσία δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις που λαμβάνει. Κρίνεται και από την ικανότητά της να καθορίζει ποια γεγονότα θα απασχολήσουν την κοινωνία και ποια θα περάσουν σχεδόν απαρατήρητα. Η εξουσία δεν λειτουργεί μόνο μέσα από νόμους, δικαστήρια ή αστυνομικές επιχειρήσεις. Λειτουργεί και μέσα από την οργάνωση της δημόσιας προσοχής.

Σε μια εποχή όπου εκατομμύρια πληροφορίες διακινούνται καθημερινά, το πιο πολύτιμο πολιτικό αγαθό είναι η κατάκτηση της προσοχής του θεατή. Όποιος καθορίζει το αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και το πολιτικό της αποτέλεσμα. Η επικοινωνιακή θεωρία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως agenda setting: τα μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικοί θεσμοί δεν μας λένε απαραίτητα τι να πιστέψουμε, αλλά επηρεάζουν αποφασιστικά ποια ζητήματα θα συζητήσουμε, ποια θα θεωρήσουμε πως πρέπει να συζητηθούν, ποιοι είναι οι όροι της δημόσιας συζήτησης και ποια πράγματα δεν επιτρέπεται να πούμε και είναι απαράδεκτο να ειπωθούν σε αυτές τις συζητήσεις.

Όταν μια κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών, δημιουργείται έντονη πίεση στον δημόσιο λόγο. Η κοινωνία ζητά εξηγήσεις, οι δημοσιογράφοι αναζητούν ευθύνες, οι οικογένειες των θυμάτων απαιτούν λογοδοσία. Σε τέτοιες στιγμές, η διαχείριση της ατζέντας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Δεν χρειάζεται να υποθέσει κανείς την ύπαρξη κάποιας κεντρικής συνωμοσίας για να παρατηρήσει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Συχνά, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων πολιτικών πιέσεων, αναδύονται νέα ζητήματα δημόσιας ασφάλειας, νέες αστυνομικές επιχειρήσεις, νέες εξαγγελίες ή νέες υποθέσεις που καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο. Άλλοτε πρόκειται για πραγματικές αστυνομικές επιτυχίες. Άλλοτε για εξελίξεις που θα είχαν έτσι κι αλλιώς συμβεί. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι συχνά το ίδιο: η συζήτηση μετατοπίζεται.

Το ερώτημα αλλάζει. Από το «γιατί οι αστυνομικοί δολοφόνησαν έναν αθώο άνθρωπο;» περνάμε στο «πόσο αποτελεσματική είναι η αστυνομία απέναντι στην εγκληματικότητα;». Από τη λογοδοσία περνάμε στην ασφάλεια και από τον έλεγχο της εξουσίας περνάμε στην επιβεβαίωση της αναγκαιότητάς της.

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι τυχαία. Βασίζεται σε έναν παλιό πολιτικό μηχανισμό: όταν ένας θεσμός αμφισβητείται, επιδιώκει να υπενθυμίσει τον λόγο για τον οποίο υπάρχει- ειδικά προς τους υποστηριχτές και τους υπηκόους του. Αν η αστυνομία δέχεται κριτική για υπέρμετρη χρήση βίας, η δημόσια εικόνα της μπορεί να ενισχυθεί μόνο μέσα από αφηγήσεις που αναδεικνύουν τη συμβολή της στην αντιμετώπιση του εγκλήματος. Όταν η αστυνομία κατηγορείται ότι δολοφονεί αθώους τότε πρέπει να έρθει στο προσκήνιο ένα παλιότερο έγκλημα και η υπόθεση άμεσα να διαλευκανθεί, ακόμα και αν τον ρόλο του ενόχου τον παίζουν άτομα από το σωρό που φορτώθηκαν ανυπόστατες κατηγορίες, προφυλακίστηκαν, έμειναν χρόνια στη φυλακή και τελικά αθωώθηκαν όταν πλέον η προσοχή των θεατών είχε εστιαστεί σε άλλο θέμα. Οι δύο αυτές όψεις της λειτουργίας της αστυνομίας συνυπάρχουν και συχνά ανταγωνίζονται για τον ίδιο δημόσιο χώρο.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν μια αστυνομική επιχείρηση είναι πραγματική ή όχι. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: ποια γεγονότα αναδεικνύονται, ποια υποβαθμίζονται και με ποιον τρόπο συνδέονται μεταξύ τους στον δημόσιο λόγο;

Η δημόσια ζωή δεν απαιτεί μόνο αποτελεσματικούς θεσμούς. Απαιτεί και άτομα που μπορούν να παρακολουθούν περισσότερες από μία πραγματικότητες ταυτόχρονα. Η πραγματική εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν οικοδομείται πάνω στη σιωπή ή στην επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά στη διαφάνεια, στην ανεξάρτητη διερεύνηση και στην ανάληψη ευθύνης όπου αυτή προκύπτει. Όταν ξανά και ξανά η αστική δημοκρατία αποτυγχάνει να λογοδοτήσει απέναντι στην κοινωνία και να απαντήσει στα ερωτήματα που θέτει η ίδια στον εαυτό της, τότε γίνεται φανερό ότι στην πραγματικότητα οι θεσμοί της είναι μια λαμπερή βιτρίνα πίσω από την οποία κρύβεται το σκοτάδι του κόσμου- η υποκρισία των ισχυρών, οι διεστραμμένη θέληση για εξουσία και έλεγχο, η καθημερινή άντληση πλούτου από τις ανάγκες και τις επιθυμίες των απλών ανθρώπων που μετατρέπονται σε τηλεκατευθυνόμενη μάζα, στατιστικά στοιχεία, υποψήφια θύματα αστυνομικής δολοφονίας.

Μέσα σε αυτή την αποθράσυνση της εξουσίας κάθε νέα υπόθεση κρατικής βίας αντιμετωπίζεται επικοινωνιακά ως εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί γρήγορα. Και όσο η δημόσια συζήτηση μετακινείται διαρκώς από γεγονός σε γεγονός, τόσο μειώνεται η δυνατότητα της κοινωνίας να επεξεργαστεί ουσιαστικά τα βαθύτερα προβλήματα που αυτά αποκαλύπτουν.

Ίσως αυτή να είναι η πιο σοβαρή συνέπεια της πολιτικής απόσπασης της προσοχής. Δεν εξαφανίζει μόνο ένα γεγονός από την επικαιρότητα. Εξαφανίζει τη δυνατότητα της κοινωνίας να μάθει από αυτό. Κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία, κάθε καταγγελία για βασανιστήρια, κάθε οικονομικό σκάνδαλο, κάθε υπόθεση θεσμικής αυθαιρεσίας δεν αφορά μόνο το παρελθόν, είναι μια δοκιμασία για το μέλλον μιας κοινωνίας.

Αν η συλλογική μνήμη διακόπτεται κάθε φορά από τον επόμενο επικοινωνιακό θόρυβο, τότε η  «εξυγίανση» και η λογοδοσία μετατρέπεται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση χωρίς κανένα περιεχόμενο και οι ίδιες παθογένειες επιστρέφουν ξανά και ξανά με διαφορετικά πρόσωπα, γίνονται όπλο στα χέρια των ισχυρών που αποκτούν βαθιά αίσθηση ατιμωρησίας, αποθρασύνονται και δολοφονούν. Σε αυτό το φαύλο κύκλο αστικής παρακμής αξίζει μόνο η καταστροφή των θεσμών της.

Η ατιμωρησία των δημόσιων λειτουργών δεν είναι δυσλειτουργία του συστήματος· είναι προϋπόθεση της εξουσίας.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος δολοφονείται από αστυνομικά πυρά, ακολουθεί σχεδόν πάντοτε η ίδια τελετουργία. Ανακοινώνεται η διενέργεια μιας Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης. Γίνεται λόγος για ανεξάρτητη διερεύνηση. Οι πολιτικοί προϊστάμενοι δηλώνουν ότι «η Δικαιοσύνη θα αποφανθεί». Οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης καλούν την κοινωνία να περιμένει τα πορίσματα. Πρόκειται για μια γλώσσα που δημιουργεί την εντύπωση ότι το κράτος ελέγχει αποτελεσματικά τον εαυτό του. Αυτό ακριβώς είναι το πρώτο επίπεδο της ατιμωρησίας.

Η ατιμωρησία δεν σημαίνει μόνο ότι κάποιος δεν καταδικάζεται. Σημαίνει, πρωτίστως, ότι η ίδια η διαδικασία παράγει την αίσθηση πως η λογοδοσία υπάρχει, ακόμη κι όταν καταλήγει να είναι αποσπασματική, καθυστερημένη ή ανώδυνη για τον μηχανισμό που καλείται να ελέγξει.

Αυτό δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Από τη Γαλλία μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες και από τη Βραζιλία μέχρι το Μεξικό, οι κοινωνικοί επιστήμονες περιγράφουν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Οι μηχανισμοί που διαθέτουν το μονοπώλιο της νόμιμης βίας διαθέτουν σχεδόν πάντοτε και ισχυρούς μηχανισμούς αυτοπροστασίας. Συνδικαλιστικές ενώσεις, πειθαρχικά συμβούλια, εσωτερικές έρευνες, εισαγγελικές αξιολογήσεις, πολιτική κάλυψη, επικοινωνιακή υπεράσπιση, όρκοι σιωπής και εκβιασμοί. Δεν πρόκειται για μια μυστική συνωμοσία. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο κάθε γραφειοκρατικός μηχανισμός τείνει να προστατεύει τη συνοχή και τη νομιμοποίησή του.

Το κράτος, όπως κάθε οργανωμένος θεσμός, δυσκολεύεται να παραδεχθεί ότι η ίδια του η βία μπορεί να είναι παράνομη. Γιατί μια τέτοια παραδοχή δεν αφορά μόνο τον μεμονωμένο δράστη, αλλά θίγει την αξιοπιστία ολόκληρου του μηχανισμού. Γι’ αυτό και η συζήτηση σπάνια αφορά τις δομές. Εξατομικεύεται, εξειδικεύεται κατά περίπτωση έτσι ώστε ο θεατής να μην μπορεί ποτέ να ενώσει τις ιστορίες, τις περιπτώσεις, την λεπτή κόκκινη γραμμή που αφήνει το αίμα των θυμάτων στην συνείδηση μας.

Αν υπάρξει καταδίκη, θα πρόκειται για «τον κακό αστυνομικό». Αν υπάρξει αθώωση, θα πρόκειται για «τη δύσκολη στιγμή». Σε κάθε περίπτωση, ο θεσμός παραμένει σχεδόν ανέγγιχτος.

Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά σε διάφορες παραλλαγές. Σε όλες σχεδόν τις μεγάλες αστυνομικές υποθέσεις, το πολιτικό ερώτημα μετατρέπεται σε ποινικό. Αντί να συζητάμε πώς στελεχώνεται και εκπαιδεύεται η αστυνομία, πώς συγκροτείται η επιχειρησιακή της κουλτούρα, ποια κοινωνικά στερεότυπα αναπαράγει ή ποια μορφή εξουσίας καλείται να υπηρετήσει, περιοριζόμαστε στην αναζήτηση της ατομικής ευθύνης ενός προσώπου.

Έτσι, ακόμη και όταν ένας αστυνομικός καταδικαστεί, το σύστημα μπορεί να εμφανιστεί δικαιωμένο. «Οι θεσμοί λειτούργησαν.» «Η δικαιοσύνη αποδόθηκε» Όμως, λειτούργησαν πραγματικά οι θεσμοί;  Ή μήπως απλώς απορρόφησαν την κοινωνική πίεση, μετατρέποντας ένα δομικό πρόβλημα σε μια εξατομικευμένη υπόθεση; Και τελικά ποιους υπηρετεί η αστική δικαιοσύνη;

Η αναρχική κριτική στο αστικό κράτος ξεκινά ακριβώς από αυτό το σημείο. Δεν υποστηρίζει ότι οι κρατικοί λειτουργοί είναι εκ φύσεως πιο βίαιοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι οι θεσμοί δεν είναι ουδέτεροι, οι εξουσίες δεν είναι ανεξάρτητες, το κράτος δεν υπηρετεί την κοινωνία, το σύστημα δεν οργανώθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη.

Κάθε θεσμός παράγει συγκεκριμένες συμπεριφορές, συγκεκριμένες προτεραιότητες και συγκεκριμένες μορφές εξουσίας. Ένας αστυνομικός δεν δρα ποτέ μόνο ως άτομο. Δρα μέσα σε μια ιεραρχία, μέσα σε μια επαγγελματική κουλτούρα, μέσα σε μια αλυσίδα εντολών, μέσα σε μια πολιτική αντίληψη για το τι σημαίνει «τάξη» και ποιος θεωρείται απειλή απέναντί της.

Γι’ αυτό και η ατιμωρησία δεν είναι απλώς η απουσία τιμωρίας. Είναι η δυνατότητα του ίδιου του συστήματος να αναπαράγει αδιάκοπα τις προϋποθέσεις που γεννούν την επόμενη υπόθεση. Η μεγαλύτερη αυταπάτη που μπορεί να καλλιεργηθεί είναι ότι το πρόβλημα θα λυθεί αν βρεθούν «καλύτεροι» αστυνομικοί, «καλύτεροι» υπουργοί ή «καλύτεροι» δικαστές. Η ιστορία των κοινωνικών αγώνων δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Καμία εξουσία ποτέ και πουθενά δεν αυτοπεριορίστηκε επειδή ανακάλυψε ξαφνικά τις ηθικές της υποχρεώσεις. Κάθε ουσιαστικός περιορισμός της κρατικής αυθαιρεσίας υπήρξε αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης.

Οι εργάτες δεν απέκτησαν δικαιώματα επειδή οι εργοδότες έγιναν πιο γενναιόδωροι. Οι γυναίκες δεν ψήφισαν επειδή το κράτος αποφάσισε αυθόρμητα ότι είχε έρθει η ώρα της ισότητας. Οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα επειδή το κράτος μετάνιωσε για τον ρατσισμό του. Οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι δεν έπαψαν να διώκονται επειδή οι κυβερνήσεις έγιναν ξαφνικά ανεκτικές.

Προηγήθηκαν δεκαετίες συγκρούσεων. Απεργιών, διαδηλώσεων, ανυπακοής, συλλογικής οργάνωσης, ατομικά ρίσκα και κοινωνικό κόστος.

Το κράτος σχεδόν πάντοτε ακολούθησε, ποτέ δεν προηγήθηκε. Απορρόφησε τις κοινωνικές αντιστάσεις όπου μπορούσε, διαχώρισε τους εξεγερμένους από τους ρεφορμιστές, έδωσε τις μικρές αλλαγές που ήταν απαραίτητες για να καταπνιγεί το πνεύμα της εξέγερσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θεσμικές κατακτήσεις είναι αδιάφορες. Σημαίνει ότι η πηγή τους βρίσκεται αλλού, βρίσκεται στην κοινωνία. Στην ικανότητα των ανθρώπων να συγκροτούν συλλογικότητες, να παράγουν αλληλεγγύη, να διατηρούν τη μνήμη απέναντι στη λήθη, να μετατρέπουν το ιδιωτικό πένθος σε δημόσιο πολιτικό γεγονός.

Η πραγματική αντίθεση, λοιπόν, δεν είναι ανάμεσα σε μια «καλή» και μια «κακή» αστυνομία. Είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την κοινωνία. Η μία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πληθυσμό προς διαχείριση. Η άλλη τους αντιμετωπίζει ως κοινότητες που μπορούν να οργανώσουν συλλογικά τη ζωή τους, να υπερασπιστούν τους πιο ευάλωτους και να θέσουν όρια σε κάθε μορφή εξουσίας που επιχειρεί να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη.

Γιατί η ιστορία δεν αλλάζει όταν οι εξουσίες γίνονται πιο ανθρώπινες, αλλά όταν οι κοινωνίες παύουν να θεωρούν την εξουσία, την ανισότητα και την εκμετάλλευση αναπόφευκτα φυσικά φαινόμενα.

Η εξουσία οργανώνεται. Η κοινωνία γιατί παραμένει διασπασμένη;

Κάθε φορά που ένα γεγονός όπως η δολοφονία του Θοδωρή συγκλονίζει την κοινωνία, επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα.

Λίγες ημέρες οργής, συγκεντρώσεις στις μεγάλες πόλεις, πολιτικές ανακοινώσεις και αναλύσεις, λίγες ακόμη δημοσιεύσεις και έπειτα η ζωή συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα.

Όχι επειδή οι άνθρωποι ξέχασαν, αλλά επειδή η μνήμη, όταν δεν αποκτά συλλογική μορφή, μετατρέπεται σε ατομική θλίψη. Και η ατομική θλίψη δεν μπορεί να αναμετρηθεί με τις οργανωμένες μορφές εξουσίας. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του κράτους. Όχι μόνο ότι διαθέτει πολύ περισσότερη βία, αλλά ότι διαθέτει διάρκεια.

Η κυβέρνηση αλλάζει υπουργούς, αλλά το υπουργείο παραμένει. Ένας αρχηγός της αστυνομίας αποχωρεί, αλλά ο μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί. Οι δικαστές αλλάζουν, όμως η θεσμική λογική αναπαράγεται. Το κράτος έχει μνήμη. Έχει μηχανισμούς. Έχει συνέχεια.

Απέναντί του, οι κοινωνικές αντιστάσεις συχνά εμφανίζονται αποσπασματικές. Κάθε αγώνας ξεκινά σχεδόν από την αρχή, σαν να μην υπήρξαν οι προηγούμενοι. Κάθε γενιά αναγκάζεται να ξαναμάθει όσα η προηγούμενη είχε ήδη κατακτήσει με κόπο. Η ιστορική εμπειρία δεν συσσωρεύεται πάντοτε· πολλές φορές διασκορπίζεται μαζί με τις συλλογικότητες που διαλύονται, με τις προσωπικές συγκρούσεις που τις διαπερνούν, με την κόπωση όσων αποσύρονται. Αυτό δεν αφορά μόνο τον αναρχικό χώρο. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό μοντέλο. Είναι μια βαθιά πολιτισμική αναδιάρθρωση. Δεν επιδιώκει μόνο να ιδιωτικοποιήσει τις δημόσιες υπηρεσίες. Επιδιώκει να ιδιωτικοποιήσει και την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία.

Το πρόβλημα γίνεται ατομικό, η αποτυχία γίνεται προσωπική ευθύνη, η ανασφάλεια γίνεται προσωπικό άγχος, η φτώχεια βιώνεται σαν ατομική ανεπάρκεια, η κατάθλιψη γίνεται προσωπική υπόθεση. Η αδικία παύει να γίνεται αντιληπτή ως κοινωνική σχέση και μετατρέπεται σε ατομική μοίρα. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, διαλύεται η ίδια η έννοια του «εμείς». Και όταν διαλύεται το «εμείς», διαλύεται και η δυνατότητα αντίστασης.

Ο αναρχικός χώρος δεν βρίσκεται έξω από αυτή την ιστορική συνθήκη. Θα ήταν πολιτικά ανέντιμο να το ισχυριστούμε. Και εμείς κουβαλάμε τις αντιφάσεις της εποχής μας. Πολλές φορές εγκλωβιζόμαστε σε μικρούς πολιτικούς μικρόκοσμους, σε οργανωτικές περιχαρακώσεις και προσωπικές αντιπαλότητες που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τα κοινωνικά επίδικα.

Βασανίζουμε ο ένας τον άλλον σε μια διαρκή αναζήτηση της ιδεολογικής καθαρότητας, τη στιγμή που η ίδια η κοινωνία βυθίζεται ολοένα βαθύτερα στην επισφάλεια, στον φόβο και στον αυταρχισμό. Η ιστορία, όμως, δεν δικαιώνει ποτέ όσους είχαν το πιο αψεγάδιαστο θεωρητικό σχήμα. Δικαιώνει όσους κατάφεραν να δημιουργήσουν δεσμούς και να αντεπιτεθούν, να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη και ελπίδα, να οργανώσουν τις διαλυμένες κοινότητες, να μετατρέψουν την αγανάκτηση σε συλλογική δύναμη.

Ο αναρχισμός, όταν υπήρξε ιστορικά δημιουργικός, δεν υπήρξε απλώς μια ιδεολογία άρνησης. Υπήρξε μια πρόταση κοινωνικής οργάνωσης. Έχτισε κοινότητες αγώνα, εργατικά σωματεία, συνεταιρισμούς, ελευθεριακά σχολεία, πολιτείες ελεύθερων ανθρώπων και κομμούνες, δίκτυα αλληλοβοήθειας, λαϊκές συνελεύσεις, χώρους πολιτισμού και αντικουλτούρας. Δεν περιορίστηκε στην καταγγελία της εξουσίας. Προσπάθησε να αποδείξει, μέσα στην ίδια την κοινωνία, ότι οι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν διαφορετικά τις σχέσεις τους, την επιβιώση, τη χαρά και τη ζωή τους.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό καθήκον της εποχής μας. Όχι να πείσουμε τους ανθρώπους ότι το κράτος προστατεύει τα συμφέροντα των ισχυρών αναπαράγοντας τη βία, την εκμετάλλευση και το άδικο. Οι περισσότεροι το γνωρίζουν ήδη αυτό, ακόμη κι αν δεν το ομολογούν. Το ζούμε κάθε μέρα στο πετσί μας όσο και αν δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε.

Το δύσκολο είναι να ξαναπιστέψουμε εμείς, οι σύγχρονοι προλετάριοι αυτού το κόσμου που δεν έχουμε τίποτα άλλο να κερδίσουμε από αυτό τον αγώνα παρά μόνο τον κόσμο ολόκληρο, ότι η κοινωνία μπορεί να είναι ισχυρότερη από τους ίδιους τους φόβους της. Ότι η αλληλεγγύη δεν είναι μια ηθική αρετή- είναι μια υλική δύναμη, μια ενσώματη πράξη, μια πανίσχυρη δυνατότητα. Είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι κατάφεραν ιστορικά να επιβιώσουν απέναντι σε πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς εξουσίας.

Η δολοφονία του Θοδωρή δεν είναι μόνο μια ακόμη κρατική δολοφονία που προστίθεται σε έναν μακρύ κατάλογο, είναι και μια δοκιμασία για όλους εμάς. Για το αν θα αρκεστούμε, για άλλη μια φορά, να καταγράψουμε την αγριότητα του κράτους ή αν θα καταφέρουμε να οικοδομήσουμε τις κοινωνικές σχέσεις που μπορούν πραγματικά να την αμφισβητήσουν.

Γιατί καμία κυβέρνηση δεν φοβήθηκε ποτέ μια οργισμένη ανακοίνωση. Φοβήθηκε, όμως, πάντοτε μια κοινωνία που έπαψε να είναι άθροισμα απομονωμένων ατόμων και άρχισε να λειτουργεί ως κοινότητα. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη. Όχι στους διαδρόμους της εξουσίας, αλλά στους δεσμούς που δημιουργούνται ανάμεσα στους ανθρώπους όταν αποφασίζουν ότι η ελευθερία, η ισότητα και η αξιοπρέπεια δεν θα αποτελούν αιτήματα που απευθύνονται προς το κράτος, αλλά σχέσεις που οικοδομούμαι καθημερινά ανάμεσα μας.

Η κοινωνία που θέλουμε να υπερασπιστούμε

Κάθε κρατική δολοφονία αφήνει πίσω της δύο νεκρούς. Τον άνθρωπο που μόλις χάθηκε. Και κάτι από την ίδια την κοινωνία που μόλις πέθανε.

Γιατί κάθε φορά που συνηθίζουμε την εικόνα ενός ανθρώπου πεσμένου στην άσφαλτο, κάθε φορά που αναζητούμε πρώτα τα λάθη του θύματος αντί να απαιτούμε λογοδοσία από εκείνον που κρατούσε το όπλο, κάθε φορά που δεχόμαστε ότι υπάρχουν ζωές περισσότερο και λιγότερο άξιες προστασίας, κάτι πεθαίνει μέσα μας.

Δεν είναι η δημοκρατία και οι θεσμοί που απειλούνται. Είναι η ίδια η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλον ως ελεύθερα, αυτεξούσια όντα, να μπορούμε να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλον στα μάτια.

Η εξουσία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνο με τη βία. Η βία είναι ακριβή. Η βία παράγει αντιστάσεις. Αυτό που πραγματικά χρειάζεται το κράτος είναι την αποδοχή μας, να συνηθίσουμε, να θεωρήσουμε φυσιολογικό ότι ορισμένοι άνθρωποι θα πεθαίνουν με διαταγή της αστυνομίας, ότι οι φτωχοί θα ελέγχονται περισσότερο, ότι οι Ρομά θα θεωρούνται εξαρχής ύποπτοι, οι μετανάστες θα αντιμετωπίζονται ως διαρκής απειλή, οι τοξικοεξαρτημένοι δεν θα είναι τίποτα άλλο παρά μόνο αποτυχημένες ζωές, οι ψυχικά πάσχοντες θα είναι επικίνδυνοι, οι αυτιστικοί, οι ανάπηροι, οι έμφυλα ανυπότακτοι και όσοι αποκλίνουν από την εικόνα του «κανονικού» ανθρώπου θα οφείλουν συνεχώς να αποδεικνύουν ότι δικαιούνται να βρίσκονται ανάμεσά μας.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Δεν είναι η τραγική μοίρα ενός μόνο ανθρώπου. Αλλά η αξία όλων των ανθρώπων. Γιατί όταν αρχίσεις να αποδέχεσαι ότι υπάρχουν αναλώσιμες ζωές, πολύ σύντομα θα ανακαλύψεις ότι οι αναλώσιμοι διαρκώς πολλαπλασιάζονται.

Στην αρχή είναι ο φτωχός, μετά ο μετανάστης, ύστερα ο Ρομά, ο τοξικοεξαρτημένος, ο ψυχικά ασθενής, η τρανς,  ο ανάπηρος και έπειτα ο αναρχικός, ο κομμουνιστής, ο κάθε πολιτικός αντίπαλος και τελικά όποιος αρνείται να σκύψει το κεφάλι και να υπακούσει στις εντολές, κάθε άνθρωπος που, σε κάποια στιγμή της ζωής του, θα σταθεί απέναντι στην εξουσία χωρίς αρκετή δύναμη για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Αυτό μας διδάσκει η ιστορία. Η αυθαιρεσία δεν γνωρίζει όρια. Αντίθετα, γνωρίζει μόνο συνήθεια. Κάθε φορά που γίνεται ανεκτή, διευρύνεται. Κάθε φορά που μένει αναπάντητη, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Κάθε φορά που η κοινωνία σωπαίνει, η εξουσία ακούει τη σιωπή ως συγκατάθεση.

Γι’ αυτό και η απάντηση δεν μπορεί να είναι η ανάθεση. Δεν θα έρθει από έναν φωτισμένο υπουργό, έναν «καλό» αρχηγό της αστυνομίας. Δεν θα έρθει από μια κυβέρνηση που ξαφνικά θα αποφασίσει να περιορίσει την ίδια της την ισχύ ή ένα κόμμα της αντιπολίτευσης που θα υποσχεθεί καλύτερες μέρες.

Ό,τι κατακτήθηκε ιστορικά απέναντι στην εξουσία, κατακτήθηκε επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να περιμένουν και σταμάτησαν να υπακούνε. Οργάνωσαν κοινότητες αγώνα, έστησαν σωματεία, δημιούργησαν συνελεύσεις, έχτισαν δίκτυα αλληλεγγύης, υπερασπίστηκαν ο ένας τον άλλον, έμαθαν να μετατρέπουν την ιδιωτική αγωνία σε συλλογική πράξη.

Αυτή είναι η μοναδική δύναμη που καμία κυβέρνηση δεν κατάφερε ποτέ να ελέγξει ολοκληρωτικά. Όχι γιατί είναι ισχυρότερη από το κράτος σε όπλα, αλλά γιατί είναι ισχυρότερη σε κάτι βαθύτερο. Παράγει σχέσεις. Και οι σχέσεις είναι ο πραγματικός αντίπαλος κάθε εξουσίας που επιδιώκει να κυβερνά μέσα από τον φόβο.

Γιατί ο φόβος λειτουργεί μόνο όταν οι άνθρωποι είναι μόνοι τους. Όταν όμως συναντιούνται, μιλούν, οργανώνονται, φροντίζουν ο ένας τον άλλον, υπερασπίζονται τον πιο αδύναμο σαν να υπερασπίζονται τον ίδιο τους τον εαυτό, τότε η πολιτική παύει να είναι υπόθεση επαγγελματιών της εξουσίας και επιστρέφει εκεί όπου γεννήθηκε: στις ίδιες τις κοινωνίες.

Ο Θοδωρής δεν θα επιστρέψει. Καμία ανακοίνωση δεν μπορεί να ανατρέψει αυτό το γεγονός.

Το ερώτημα είναι διαφορετικό. Τι θα κάνουμε εμείς με την απουσία του; Θα την αφήσουμε να γίνει ακόμη ένας αριθμός στη μακρά στατιστική των κρατικών δολοφονιών; Ή θα την μετατρέψουμε σε μνήμη που οργανώνει, που συνδέει, που αφυπνίζει και που γεννά νέες μορφές συλλογικής ζωής;

Οι εξουσίες φοβούνται ελάχιστα τους νεκρούς. Φοβούνται, όμως, εκείνες τις κοινωνίες που αρνούνται να τους αφήσουν να πεθάνουν για δεύτερη φορά μέσα στη λήθη. Η μνήμη, όταν γίνεται συλλογική πράξη, παύει να είναι πένθος και γίνεται δύναμη. Αυτή είναι η πιο ουσιαστική μορφή δικαιοσύνης που μπορεί να γεννήσει μια κοινωνία η οποία δεν περιμένει να σωθεί από τους θεσμούς της εξουσίας, αλλά επιλέγει να αλλάξει η ίδια τους όρους με τους οποίους υπάρχει.

___

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

The post ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ: Αποκαλύψεις για την Αστυνομική δολοφονία στο Άργος appeared first on Void Network.

Mohamed al-Wahidi, 57 years old, a husband, father and grandfather, spent his days doing what aid workers do in a place with almost nothing left: clearing rubble, reopening roads, repairing a leaking pipe, filling a community water tank, or building tents for families with nowhere else to go. In his spare time, he carried out a “perilous project” setting up screens and generators across Gaza so people could watch the World Cup. On the eve of Egypt’s match against Argentina, Israel killed him along with the 33-year-old taxi driver as well as two young brothers, ages 8 and 10, walking nearby. Israel’s military said it was investigating “the incident.”

As it almost always does, Israel commits murder first, then trumps up a pretext after the kill.

Al-Wahidi is one name in Gaza’s daily killing rituals under the supposed ceasefire. Israel has murdered more than 1,100 Palestinians in the Strip since October 2025 — 265 of them children. Not a single Israeli civilian has been killed on the other side. This is the ‘peace’ Trump’s Board is managing.

Nearly one million people remain trapped in tents through a Gaza summer where temperatures reach 35 degrees Celsius. Season after season, they are left exposed to the elements: first a freezing winter, then the merciless heat of summer. Families survive in tent cities or beneath dangling concrete slabs in destroyed buildings. Meanwhile, Israel continues to block shade nets and plastic sheeting at the border, just as it blocked warm blankets during the winter.

Children bake in tents, while Israel keeps pushing the civilian population into smaller corridors. When the so-called Board of Peace was formed, Israel occupied 53 percent of Gaza. A month later, 60 percent. By late May, Prime Minister Netanyahu ordered the IDF to seize 70 percent. 2.3 million human beings squeezed into an ever-shrinking cage away from all the farming areas. Energy Minister Eli Cohen has said the quiet part out loud, telling Israeli radio that Israeli control will keep growing “until we reach 100 percent.” The next phase envisions corralling Palestinians into fenced “humanitarian shelters” near the ruins of Rafah as part of the ultimate ethnic cleansing program, cynically marketed as a “plan for free movement.”

Concentration camps built on the same mechanisms Nazi Germany used to cage Jews in World War II. A UN independent commission of inquiry released this summer found that Israel’s killing of children in Gaza is not collateral damage of war but part of a strategy to destroy the biological continuity of Palestinian society. Acts that meet the legal definition for war crimes and the crime against humanity.

Israel has murdered or injured more than 10% of Gaza’s population since October 2023. At least 20,179 children, more than 5,000 under five years old, and another 44,143 injured. The number of murdered children is one third of the total number of dead Palestinians in Gaza. The commission documented children shot by snipers and quadcopter-mounted rifles with a precision that ruled out accidents and cited Israeli soldiers’ own testimonies where soldiers celebrate and congratulate each other after murdering civilians. The commission called Gaza, the most dangerous place on earth to be a child.

In June, a father named Bahaa Abu Al-Ajeen watched an Israeli soldier kneel and shoot his three-year-old son in the head as the boy cried in his arms near Deir al-Balah. In April, nine-year-old Ritaj Rihan was shot through the mouth while standing in a classroom tent waiting for her teacher. These are not outliers under a ceasefire. They are the continuation of an Israeli genocide under the shadow of the ceasefire.

When Israel and the US launched their war against Iran at the end of February, Israel closed every crossing into Gaza outright. Not because there is any connection, but because of Israel’s malevolent nature and because it can get away with it under the fog of war. Weekly truck deliveries collapsed from an average of roughly 4,200 down to just 590. Kerem Shalom and Zikim remain the only crossings still functioning, and even now, roughly half the trucks arriving from Egypt are turned away rather than unloaded.

As of now, aid volumes have never recovered to where they stood before the Iran war, let alone reached the minimum the UN says Gaza needs. Four UN agencies have already warned that the famine the ceasefire was supposed to end could return without sustained access. Sixty-eight percent of Gaza’s population is now burning garbage to cook because there isn’t enough gas. Not one of Gaza’s 37 hospitals is fully operational; only nineteen are even partially running. Nearly half of essential medicines are out of stock, and Israel is delaying the surgical equipment needed to treat the more than 43,000 people left with life-changing injuries. More than 40,000 people who will likely become permanently disabled for lack of treatment are another phase of Israel’s silent genocide.

The Board of Peace’s own six-month progress report claims aid distribution rose 70 percent and that basic food needs have been “stabilized” for the first time since 2023. In the art of euphemism, 70 percent of zero is zero, and basic food has “stabilized,” meaning shipments are entering regularly, but not that it is adequate. Conspicuously absent from the report is any mention that aid truck deliveries have never returned to their pre-Iran war levels and remain well below the minimum the UN itself considers necessary.

The Board’s own biannual report to the Security Council spends its pages blaming the Palestinian resistance, with no mention of an occupying army that has pushed past the ceasefire’s demarcated line, nor Israel’s order to aid groups like Doctors Without Borders, the Norwegian Refugee Council, and Oxfam to choose between handing over staff names to a government that targets humanitarian workers, or ceasing operations in Gaza entirely.

Even how to count the murdered journalists is contested. The Committee to Protect Journalists (CPJ) was pressured to redefine who qualifies as a “Palestinian” journalist. The move was intended to give Israel a license to kill Palestinian reporters with impunity. A CPJ board member who objected to considering Israel’s request was removed within days of protesting publicly. The board ultimately kept its definition intact, but only after stripping 20 murdered Palestinian journalists from the count.

This is what the Board of Peace normalizes: an occupying power expanding while a one-sided truce remains in force, a starvation policy rebranded as a stabilization success, concentration camps as a housing plan, ethnic cleansing as free movement and a licensed death toll that keeps climbing with impunity.

A grandfather who wanted nothing more than to give displaced families an hour of joy watching a soccer match instead became another name on the ever-growing list of genocide victims. In Gaza, where “The essence of childhood has been destroyed,” even the smallest acts of humanity have become acts punishable by death.

Peace was never the Board’s plan. Genocide management was.

___

Written by Jamal Kanj

READ ALSO

The post Trump’s Board made Gaza the Most Dangerous Place on Earth to be a Child appeared first on Void Network.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Women & Revolution- a Spartacist Publication της Διεθνούς Κομμουνιστικής Ένωσης (4η Διεθνής)

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

Εισαγωγή του μεταφραστή:

Η επιλογή μετάφρασης και δημοσίευσης του συγκεκριμένου τροτσκιστικού κειμένου για την «Τρανς Απελευθέρωση» έγινε μετά από πολύ σκέψη. Ως αναρχικοί είναι δεδομένο ότι έχουμε διαφωνίες με κάποιες από τις πολιτικές απόψεις που θα συναντήσει εδώ ο αναγνώστης. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εκτεταμένο δοκίμιο αποτελεί σημαντική μαρξιστική συνεισφορά στον διάλογο για την απελευθέρωση των τρανς ατόμων. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια έχουν ξεσπάσει έντονες διαφωνίες, συγκρούσεις και διασπάσεις σχετικά με ζητήματα που φέρνει στην επιφάνεια το κείμενο και στους χώρους της αριστεράς αλλά και στο πεδίο των φεμινιστικών κινημάτων. Υπό αυτή την λογική η κριτική σκέψη, η συνεκπαίδευση και ο αναστοχασμός είναι πιο γόνιμες στάσεις από την αποσιώπηση, τις καταγγελίες και την συκοφαντία.

Το κείμενο αναδεικνύει με σαφήνεια την αναγκαιότητα να συνδεθεί η απελευθέρωση των τρανς με τον ευρύτερο αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, αποσαφηνίζοντας ότι η κοινωνική αποδοχή των τρανς και η δυνατότητα φυλομετάβασης δεν είναι απλώς ζήτημα ιδεολογίας, επιλογής ή ατομικής βούλησης, αλλά συνδέεται με τις κοινωνικές και υλικές σχέσεις που αναπαράγουν τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανισότητες. Επιπλέον, αναγνωρίζει την ανάγκη υπεράσπισης των υλικών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των τρανς γυναικών και ανδρών, την πάλη για δωρεάν δημόσια υγεία και εκπαίδευση, κοινωνική πρόνοια, και έμπρακτη ένωση των τρανς αγώνων με τα φεμινιστικά κινήματα και τους αγώνες της εργατικής τάξης – όλα στοιχεία που η αναρχική προσέγγιση θεωρεί καθοριστικά για την κοινωνική απελευθέρωση.

Ωστόσο, από αναρχική σκοπιά δεν μπορούμε να ταυτιστούμε με την τροτσκιστική θέση για τον ρόλο του εργατικού επαναστατικού κόμματος ως κεντρικό φορέα των αγώνων ενάντια στην καταπίεση. Οι αναρχικές θεωρίες και πρακτικές απορρίπτουν κάθε συγκεντρωτική οργάνωση της εξουσίας είτε στα πλαίσια ενός σοσιαλιστικού κράτους είτε σε μια ενιαία «επαναστατική οργάνωση», υποστηρίζοντας ότι η απελευθέρωση οικοδομείται οριζόντια και εξισωτικά, μέσα από άμεσες, αδιαμεσολάβητες και αυτοοργανωμένες διαδικασίες.

Οι αγώνες ενάντια σε κάθε εξουσία και κάθε μορφή κυριαρχίας και αυταρχισμού, οι αγώνες για ελευθερία, ισότητα και αξιοπρέπεια όλων των καταπιεσμένων είναι αδιαχώριστοι και ισότιμοι, χωρίς προσδοκία ότι η απελευθέρωση θα καθοριστεί ή θα υπαγορευτεί a priori από οποιαδήποτε κομματική πρωτοπορία ή «κεντρική» πολιτική οργάνωση.

Η πολιτική καθοδήγηση ή η ταξική θέση δεν συνεπάγονται απαραίτητα ταξική συνείδηση, ούτε οδηγούν αυτόματα στην συμμετοχή και πυροδότηση κοινωνικών αγώνων. Η σύγκρουση των συμφερόντων μας με τα συμφέροντα των καταπιεστών μας, συχνά οδηγεί σε εθελοδουλία, υποταγή, ατομισμό και ιδιώτευση. Η κοινωνική επανάσταση δεν αφορά μόνο την εργασία και την οργάνωση της παραγωγής, αφορά εξίσου όλες τις σχέσεις κυριαρχίας, ανισότητας και ελέγχου, αφορά όλες τις πλευρές της ανθρώπινης ζωής και της κοινωνικής συνύπαρξης. 

Με αυτά κατά νου, θεωρώ ότι το κείμενο είναι μια σημαντική θεωρητική κατάθεση, ένα χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη μιας επαναστατικής στρατηγικής υπέρ της απελευθέρωσης των τρανς γυναικών και ανδρών, εφόσον αξιοποιηθεί με κριτικό πνεύμα σαν εργαλείο ανοιχτού διαλόγου και συνδυαστεί με οριζόντιες πρακτικές αγώνα και κοινωνικές δομές αυτοοργάνωσης, αμοιβαίας φροντίδας και αλληλοβοήθειας.

Μετάφραση / Εισαγωγή: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των Φιλελεύθερων και οι Μαρξιστικές απαντήσεις

Με την επιστροφή του στην εξουσία, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχασε χρόνο για να εξαπολύσει έναν καταιγισμό μέτρων ενάντια στις τρανς. Αυτό κλιμακώνει μια τάση που παρατηρείται σε όλο τον κόσμο. Αντιδραστικοί κάθε απόχρωσης επισημαίνουν τα εξαιρετικά περιορισμένα και κατεκτημένα με αγώνες δεκαετιών δικαιώματα των τρανς ανθρώπων ως απόδειξη του ηθικού και κοινωνικού εκφυλισμού της Δύσης. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ομάδα, τα τρανς άτομα έχουν νιώσει τη δεξιά στροφή των πολιτικών τάσεων. Κόμματα και δημόσια πρόσωπα που μέχρι πρόσφατα είχαν μια φιλελεύθερη στάση στο ζήτημα των τρανς, προσπαθούν τώρα μανιωδώς να αποστασιοποιηθούν. Ξεκίνησαν αποφεύγοντας το ζήτημα. Αλλά πολύ γρήγορα, οι φιλελεύθεροι του χθες ενώνονται με τη χορωδία της αντίδρασης, κατανοώντας ότι οι καριέρες τους στο κατεστημένο εξαρτώνται από αυτό.

Γιατί το τρανς κίνημα αποτελεί βασικό στόχο για την αντίδραση; Ενώ το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα βιώνει τη μεταστροφή της κοινής γνώμης, γενικά αδυνατεί να εξηγήσει τους λόγους αυτής της αλλαγής. Ως αποτέλεσμα, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει μια συνεκτική προοπτική για το πώς να αντιπαλέψει κανείς αυτό το εχθρικό περιβάλλον. Το τρανς κίνημα βρίσκεται ολοένα και πιο απομονωμένο και πολιτικά αποπροσανατολισμένο, αβέβαιο για το τι πρέπει να κάνει ή ποιον να εμπιστευθεί.

Το μαρξιστικό κίνημα μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να καλύψει αυτό το κενό. Πολλοί αυτοαποκαλούμενοι Μαρξιστές υιοθετούν ανοιχτά αντιδραστικές, αντι-τρανς θέσεις, χρησιμοποιώντας αναλυτικές μεθόδους πιο συγγενείς με εκείνες της Καθολικής Εκκλησίας παρά με οποιονδήποτε σοβαρό μαρξιστή θεωρητικό. Πολλά μαρξιστικά κόμματα απλώς σιωπούν πάνω στο ζήτημα. Εκείνα που δεν σιωπούν και έχουν καταδικάσει τις επιθέσεις ενάντια στα τρανς άτομα δεν έχουν συνεισφέρει σοβαρές απαντήσεις ή προοπτικές. Γενικά, απλώς προσθέτουν στοιχεία μαρξιστικής φρασεολογίας και ανάλυσης πάνω σε ένα θεμελιωδώς φιλελεύθερο πρόγραμμα.

Το παρόν άρθρο αποτελεί μια συμβολή προς την κάλυψη αυτού του κενού. Καταρχάς, παρέχει μια υλιστική εξήγηση για τους τρέχοντες πολιτισμικούς πολέμους, εξηγώντας γιατί λαμβάνουν χώρα τώρα και γιατί δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με φιλελεύθερα, ρεφορμιστικά μέσα. Δεύτερον, συνεισφέρει μια βασική μαρξιστική κατανόηση του τρανς ζητήματος, αντιπαραθέτοντάς την τόσο στον αντιδραστικό εμπειρισμό του αντι-τρανς λόγου όσο και στον φιλελεύθερο ιδεαλισμό του κυρίαρχου κινήματος για την υποστήριξη των τρανς. Από αυτούς τους δύο πυλώνες θα αρχίσουμε να οικοδομούμε τον σκελετό ενός εργατικού προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς, εφαρμοσμένου στο πλαίσιο της αυξανόμενης συντηρητικής αντίδρασης και της φιλελεύθερης προδοσίας.

Μέρος Πρώτο: Ο Σταδιακός Μετασχηματισμός και οι Τάσεις της Ιστορίας

Τις τελευταίες δεκαετίες, η κυρίαρχη άποψη στο LGBTQ+  κίνημα ήταν ότι η ιστορία έχει τις ανόδους και τις καθόδους της αλλά, σύμφωνα με τα λόγια του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά γέρνει προς τη δικαιοσύνη». Οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες αντιμετώπισαν έντονες περιόδους ηθικού πανικού τη δεκαετία του 1950 και στα τέλη της δεκαετίας του 1970, αλλά τελικά η στάση της κοινωνίας και οι πολιτικές αποφάσεις φιλελευθεροποιήθηκαν. Τώρα, σε πολλές κοινωνίες αυτά τα άτομα αποτελούν μέρος του κυρίαρχου ρεύματος και γίνονται αποδεκτά σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Η ιδέα ήταν – και για ορισμένους εξακολουθεί να είναι – ότι το ίδιο θα συμβεί για τις τρανς γυναίκες και τρανς άνδρες: παρά την τρέχουσα οπισθοδρόμηση, αργά ή γρήγορα τα πράγματα θα διορθωθούν.

Ήδη αυτό το ρεφρέν ακούγεται άνευ νοήματος σε πολλές τρανς, οι οποίες  στρέφονται προς τα αριστερά αναζητώντας πιο ριζοσπαστικές απαντήσεις. Ακόμη και η φιλελεύθερη- αριστερή συγγραφέας Shon Faye γράφει στο ενημερωτικό βιβλίο της The Transgender Issue (Allen Lane, 2021) ότι «δεν μπορεί να υπάρξει τρανς απελευθέρωση υπό τον καπιταλισμό». Ωστόσο, αυτή η αυξημένη ριζοσπαστικότητα δεν οδηγεί απαραίτητα σε επαναστατικά συμπεράσματα. Για παράδειγμα, η Faye γράφει επίσης ότι «η μόνη ελπίδα που έχουν τα τρανς άτομα για την επίτευξη ωφέλιμων πολιτικών αλλαγών που θα θεσπιστούν στο Κοινοβούλιο είναι μέσω εσωτερικού λόμπινγκ και, τελικά, της εκλογής του Εργατικού Κόμματος». Αυτό δείχνει ότι κάποιος μπορεί γενικά να πιστεύει ότι ο καπιταλισμός είναι ασύμβατος με τα τρανς δικαιώματα, αλλά να εξακολουθεί να θεωρεί τη σταδιακή κοινωνική μεταρρύθμιση ως οδό προς τα εμπρός και όχι την επανάσταση.

Επομένως, δεν αρκεί οι Μαρξιστές να δηλώνουν την κοινοτοπία ότι η απελευθέρωση, για παράδειγμα, των τρανς ή των cis γυναικών είναι ασύμβατη με τον καπιταλισμό. Είναι αναγκαίο να δείξουν γιατί οι επαναστατικές μέθοδοι της εργατικής τάξης είναι απαραίτητες για την επίτευξη της απελευθέρωσης, σε αντίθεση με τα φιλελεύθερα μεταρρυθμιστικά μέσα. Για να το κάνουμε αυτό πρέπει να αντιμετωπίσουμε την βασική αυταπάτη ότι η πρόοδος για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα ήταν δυνατή στο παρελθόν και θα είναι σίγουρα δυνατή ξανά στο μέλλον. Θα το κάνουμε δείχνοντας τις συγκεκριμένες συνθήκες που έκαναν αυτές τις μεταρρυθμίσεις δυνατές εξαρχής, πώς αυτές οι συνθήκες εξαφανίζονται με ταχύ ρυθμό και γιατί είναι αυτοκτονικό να πιστεύουμε ότι θα επιστρέψουν.

Από την Συντηρητική Αντίδραση στον Φιλελευθερισμό

Για να κατανοήσουμε πώς η κατάσταση των σεξουαλικά καταπιεσμένων ομάδων εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου, είναι απαραίτητο να πάμε πέρα από τις ιδέες και τις στάσεις που υπάρχουν στα μυαλά των ατόμων. Ο Μαρξ εξέφρασε κάποτε την διάσημη θέση ότι «οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες: δηλαδή, η τάξη που είναι η κυρίαρχη υλική δύναμη της κοινωνίας είναι ταυτόχρονα και η κυρίαρχη πνευματική της δύναμη» («Θέσεις για τον Φόιερμπαχ», 1845). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική καπιταλιστική τάξη είναι η τάξη που κυριάρχησε στον κόσμο οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Εξαιτίας αυτού, οι κυρίαρχες ιδέες για τη σεξουαλικότητα εξελίχθηκαν παράλληλα με τα συμφέροντα και τους στόχους του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Την εποχή έντασης του Ψυχρού Πολέμου, όταν η καπιταλιστική κυριαρχία απειλούνταν, η προτεραιότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ήταν να διασφαλίσει την εσωτερική σταθερότητα απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Lavender Scare» στη δεκαετία του 1950 — ο ηθικός πανικός για τους γκέι στην κυβέρνηση των ΗΠΑ — ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τις αντι-κομμουνιστικές διώξεις του ΜακΚάρθι. Ούτε είναι σύμπτωση ότι η σταυροφορία της Anita Bryant ενάντια στην ομοφυλοφιλία στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συνέπεσε με την ανάγκη των ΗΠΑ να ανακάμψουν από τις πολιτικές και στρατιωτικές ήττες που υπέστησαν τη δεκαετία του ’60 και του ’70.

Κατά κανόνα, δεν υπάρχει πιο ισχυρό όπλο για να συντρίψει κανείς την αριστερά και να ενώσει μια χώρα σε αντιδραστικούς σκοπούς από το να βασιστεί στις πιο συντηρητικές κοινωνικές προκαταλήψεις σχετικά με τη σεξουαλικότητα και την οικογένεια. Πολλοί μαχητικοί εργάτες-ακτιβιστές, έτοιμοι να υποστούν ξυλοδαρμούς και φυλάκιση για τις πεποιθήσεις τους, καταρρέουν με την παραμικρή υπόνοια ότι συνδέονται με σεξουαλικές «παρεκκλίσεις». Οι άρχουσες τάξεις των ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία χρήσης ηθικών πανικών γύρω από τη σεξουαλική παρέκκλιση ως εργαλείο κοινωνικού ελέγχου.

Παρόλα αυτά, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι ΗΠΑ δεν είχαν πλέον έναν ισχυρό εξωτερικό εχθρό για να κινητοποιηθούν εναντίον του. Αντιθέτως, στόχος τους ήταν να επεκτείνουν την οικονομική και κοινωνική επιρροή τους σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι οικουμενικές αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν τα τέλεια ιδεολογικά εργαλεία για να δικαιολογήσουν την αμερικανική παρέμβαση και κυριαρχία. Επιπλέον, με την ταξική πάλη σε ύφεση και χωρίς σοβαρούς γεωπολιτικούς αντιπάλους, η αμερικανική άρχουσα τάξη μπορούσε να επιτρέψει πιο χαλαρούς κοινωνικούς κανόνες στο εσωτερικό και να απελευθερώσει τα άγρια και κερδοφόρα πνεύματα του καταναλωτικού ατομικισμού.

Ωστόσο, παρά όλους τους λόγους περί διαφωτισμού και ελευθερίας τη δεκαετία του 1990, η φιλελευθεροποίηση της ομοφυλοφιλίας, και ειδικότερα το δικαίωμα στον γάμο, εξακολουθούσε να θεωρείται ταμπού από το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κατεστημένου των ΗΠΑ. Μόνο μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν πρόεδρος ήταν ο Ομπάμα, νομιμοποιήθηκε ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Τότε η άρχουσα τάξη χρειαζόταν να υποβιβάσει τις συνθήκες της εργατικής τάξης ενώ διατηρούσε την κοινωνική ειρήνη μέσω ενός αρώματος προοδευτισμού. Οι μεταρρυθμίσεις σε κοινωνικά ζητήματα όπως ο γάμος ήταν ιδανικές, αφού δεν κόστιζαν τίποτα οικονομικά και ήταν φυσικές προεκτάσεις των φιλελεύθερων αρχών της ανεκτικότητας και της ελεύθερης ατομικής επιλογής. Παραδόξως, ήταν μόνο εξαιτίας της κυριολεκτικής χρεοκοπίας της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που η καπιταλιστική τάξη μπόρεσε να προχωρήσει τόσο πολύ προς τη σεξουαλική φιλελευθεροποίηση.

Παρόμοιες μεταρρυθμίσεις έγιναν σε όλο τον δυτικό κόσμο κατά την ίδια περίοδο, για παράδειγμα στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία. Καθώς ο οικονομικός στυλοβάτης της δυτικής κυριαρχίας διαβρωνόταν και οι ιμπεριαλιστικές άρχουσες τάξεις επιτίθονταν στις υλικές συνθήκες διαβίωσης, αυτές βασίζονταν όλο και περισσότερο στις φιλελεύθερες ιδέες για να αντισταθμίσουν την παρακμάζουσα ισχύ τους. Γι’ αυτό ο υποστηρικτικός λόγος προς τα LGBTQ+ άτομα έγινε κυρίαρχος στην πολιτισμική και πολιτική σφαίρα των περισσότερων δυτικών χωρών: τηλεοπτικές σειρές είχαν γκέι πρωταγωνιστές και έγινε κανόνας για εταιρείες, πολιτικούς και αστυνομικούς να παρελαύνουν στα Pride φεστιβάλ. Πέρα από το ότι παρείχε ένα υποκριτικό επίχρισμα προοδευτικότητας, μια τέτοια φιλελεύθερη στάση προσέφερε και ένα βολικό ρόπαλο για να χτυπηθούν εργάτες, μετανάστες και χώρες του Τρίτου Κόσμου· κάθε μορφή αντίστασης στο φιλελεύθερο status quo μπορούσε εύκολα να αντιμετωπιστεί με κατηγορίες περί οπισθοδρόμησης και σωβινισμού.

Έτσι, ενώ η κοινωνική φιλελευθεροποίηση είναι ασφαλώς προοδευτική, οι υποκείμενοι οικονομικοί λόγοι για τους οποίους συνέβη στις αρχές του 21ου αιώνα ριζώνουν σε οπισθοδρομικές οικονομικές συνθήκες και αντιδραστικά ταξικά συμφέροντα. Αυτό δεν αναιρεί τους μακρούς και επίπονους αγώνες που έδωσαν γενιές ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστών. Αντίθετα, εξηγεί γιατί κατάφεραν να επιτύχουν στον βαθμό που το έκαναν και γιατί το κίνημα έγινε λιγότερο ριζοσπαστικό και ολοένα πιο συμβατό με τον εταιρικό καπιταλισμό.

Το Ζήτημα των Τρανς και η Παρακμή της Ηγεμονίας των ΗΠΑ

Συνολικά, οι συνθήκες για τις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες ακολούθησαν την ίδια γενική πορεία όπως για τους γκέι και τις λεσβίες, αλλά με μια σημαντική καθυστέρηση. Τα τρανς δικαιώματα και η δημόσια επίγνωση του ζητήματος μόλις άρχιζαν να κάνουν τα πρώτα βήματα προς το mainstream τη στιγμή που η δεξιά λαϊκιστική αντίδραση άρχισε να αποκτά νέα δυναμική. Το 2014 το περιοδικό Time παρουσίασε στο εξώφυλλό του τη τρανς ηθοποιό Laverne Cox με τον τίτλο «Το σημείο καμπής για τα τρανς άτομα— το επόμενο σύνορο των πολιτικών δικαιωμάτων της Αμερικής». Ένα χρόνο αργότερα, ο Donald Trump ανακοίνωσε την πρώτη του υποψηφιότητα για την προεδρία.

Όπως αποδείχθηκε, το τρανς ζήτημα δεν ήταν απλώς το επόμενο σύνορο του αμερικανικού φιλελευθερισμού, αλλά στην πραγματικότητα το τελευταίο του σύνορο. Ήταν το ύστατο σημείο που μπορούσε να σπρώξει τη σεξουαλική απελευθέρωση πριν συναντήσει ένα αξεπέραστο όριο. Οι φιλελεύθεροι είχαν προχωρήσει τόσο μακριά στα ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα και σε άλλα κοινωνικά θέματα προκειμένου να αντισταθμίσουν τη φθίνουσα κοινωνική τους επιρροή. Αλλά όσο εκείνοι πήγαιναν ολοένα και πιο πέρα, η αντίδραση στον φιλελευθερισμό γινόταν όλο και πιο ισχυρή. Οι συντηρητικές κοινωνικές δυνάμεις αντιλαμβάνονται αυτήν την αυξανόμενη αδυναμία και χρησιμοποιούν το τρανς ζήτημα ως πολιτικό πολιορκητικό κριό ενάντια στο φιλελεύθερο κατεστημένο των προηγούμενων δεκαετιών.

Από τη μία πλευρά, το τρανς ζήτημα ενσαρκώνει τα όρια του φιλελεύθερου ρεφορμισμού πάνω στα ζητήματα της σεξουαλικότητας. Η έννοια της ελεύθερης επιλογής και της ανοχής προσκρούει στα οικονομικά και κοινωνικά όρια του καπιταλισμού. Η έλλειψη υλικών πόρων και τα εμπεδωμένα συντηρητικά συμφέροντα καθιστούν τελικά αδύνατη την υπέρβαση μιας κοινωνικής οργάνωσης που βασίζεται στην μονογαμική ετεροφυλοφιλική οικογένεια— ένα ζήτημα που θα εξετάσουμε πιο αναλυτικά παρακάτω.

Αλλά την ίδια στιγμή, το τρανς ζήτημα σήμερα ενσαρκώνει επίσης τα όρια της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου οι οικονομικοί και κοινωνικοί πυλώνες αυτής της τάξης συγκρούονται με τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης που τους δημιούργησε. Όλο και περισσότερο, ο φιλελευθερισμός έχει γίνει ένα περιττό εμπόδιο στην προσπάθεια να αποκατασταθεί η κυρίαρχη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο. Αν το τρανς ζήτημα αποτελεί τέτοιο σημείο ανάφλεξης στους πολιτισμικούς πολέμους, είναι επειδή βρίσκεται στο όριο ανάμεσα στη φιλελεύθερη τάξη της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας και την αναδυόμενη τάξη της συντηρητικής αντίδρασης που γεννιέται από την παρακμή του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Όσον αφορά τα ευρύτερα τμήματα της εργατικής τάξης, ο φιλελευθερισμός έχει πλέον μετατραπεί στο σύμβολο όλων των πραγμάτων που απεχθάνονται οι εργάτες στο κατεστημένο. Για δεκαετίες τους έλεγαν να καταπίνουν τις οικονομικές επιθέσεις και την αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού στο όνομα κενών ιδανικών. Τώρα είναι εύκολο για τη δεξιά να εκμεταλλευτεί αυτή τη δυσαρέσκεια για να καλλιεργήσει μια γενικευμένη κοινωνική οπισθοδρόμηση. Οι άμεσοι στόχοι είναι οι μειονότητες, αλλά ο πραγματικός σκοπός είναι να τεθεί ο δυτικός ιμπεριαλισμός σε μια πιο επιθετική πορεία ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης στο εσωτερικό και στους ανταγωνιστές στο εξωτερικό. Με δεδομένο ότι τόσο η άρχουσα τάξη όσο και η εργατική τάξη απομακρύνονται από το καθεστώς των προηγούμενων δεκαετιών, η κοινωνική συνθήκη που επέτρεψε περιορισμένες μεταρρυθμίσεις για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εισέρχεται σε μια τελική κρίση. Αυτός είναι ο βασικός παράγοντας πίσω από τη λυσσαλέα σύγκρουση γύρω από το τρανς ζήτημα.

Η μόνη προοπτική για ουσιαστικά κέρδη για τις γυναίκες και τις σεξουαλικές μειονότητες θα ήταν μέσω μιας ανανεωμένης και διαρκούς περιόδου παγκόσμιας οικονομικής ευημερίας. Ωστόσο, αυτό αποκλείεται πλήρως, δεδομένου ότι οι Αμερικανοί καπιταλιστές είναι αποφασισμένοι να διατηρήσουν τον έλεγχο πάνω στον κόσμο και μπορούν να το κάνουν μόνο αυξάνοντας τον εθνικό ανταγωνισμό και γενικά υποβαθμίζοντας το βιοτικό επίπεδο (βλ. «The Breakdown of U.S. Hegemony & the Struggle for Workers Power», Spartacist No. 68, September 2023). Τελικά, είναι οι οικονομικές πραγματικότητες ενός κόσμου που κυβερνάται από τον ιμπεριαλισμό που αποκλείουν σοβαρά κέρδη για οποιαδήποτε καταπιεσμένη ομάδα, πόσο μάλλον μια βαθμιαία και ρεφορμιστική πορεία για την απελευθέρωση των τρανς.

Μέρος Δεύτερο: Ξεδιαλύνοντας το Φύλο

Η Σύγκρουση πίσω από τους Πολέμους των Φύλων**

Μεγάλο μέρος της συζήτησης που αφορά το ζήτημα των τρανς περιστρέφεται γύρω από ορισμούς. Πριν καταδυθούμε σε αυτά τα ταραγμένα νερά, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τα πολιτικά ζητήματα που βρίσκονται πίσω από τις μάχες για το κοινωνικό φύλο, το βιολογικό φύλο και τη βιολογία. Μεγάλο μέρος της σχετικής βιβλιογραφίας ξεκινά με ορισμούς ως βάση για την ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης πολιτικής οπτικής. Αν και αυτό φαίνεται λογικό εκ πρώτης όψεως, στην πραγματικότητα καλύπτει τη συζήτηση με μια ψευδή αίσθηση αντικειμενικότητας. Πίσω από τη σύγκρουση των ορισμών βρίσκεται μια σύγκρουση συμφερόντων. Έτσι, πριν παρουσιάσουμε τις δικές μας απαντήσεις και ορισμούς, θα εντοπίσουμε τους πολιτικούς στόχους του τρανς και του αντι-τρανς κινήματος, καθώς και τη δική μας κομμουνιστική κοσμοθεωρία.

Όπως υποδηλώνουν οι λέξεις «τρανσέξουαλ» και «τρανσφοβικό», τα τρανς άτομα είναι άτομα που επιθυμούν να αναγνωρίζονται κοινωνικά ως ένα φύλο διαφορετικό από εκείνο στο οποίο είχαν έως τώρα κοινωνικοποιηθεί. Ως εκ τούτου, το τρανς κίνημα ως πολιτικό κίνημα επιδιώκει να καταστήσει δυνατές και κοινωνικά αποδεκτές τέτοιες μεταβάσεις για τα άτομα. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει τον κόσμο και τα επιχειρήματα που αναπτύσσει προκύπτουν όλα από αυτόν τον πολιτικό στόχο.

Όσοι αποτελούν το αντι-τρανς κίνημα —είτε πρόκειται για TERFs (ριζοσπάστριες φεμινίστριες που αποκλείουν τις τρανς), είτε θρησκευόμενες ομάδες, είτε αρσενικούς σωβινιστές, είτε ακόμη και ψευδο-μαρξιστές— αν και διαφέρουν μεταξύ τους, ενώνονται στη μάχη ενάντια στην κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων. Φυσικά, αυτές οι διαφορετικές κατευθύνσεις έχουν διακριτά και συχνά αντιθετικά συμφέροντα. Ωστόσο, συγκλίνουν στην επιθυμία να καταστήσουν πιο δύσκολη ή αδύνατη την κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων ως το φύλο με το οποίο τα ίδια τα άτομα ταυτίζονται. Οι διάφορες θεωρίες και τα επιχειρήματα που αναπτύσσουν αποσκοπούν όλα στην επίτευξη αυτού του πολιτικού σκοπού.

Όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε, ακόμη και αν μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης γύρω από το τρανς ζήτημα εστιάζει στο βιολογικό φύλο έναντι του κοινωνικού φύλου, στον ορισμό της γυναικείας ταυτότητας κ.ο.κ., αυτό δεν αποτελεί την ουσία του ζητήματος. Το ζήτημα είναι απλώς αν είναι κοινωνικά επιθυμητό και επιτρεπτό τα άτομα να μπορούν να μεταβαίνουν από το ένα φύλο στο άλλο. Όλες οι δημόσιες συγκρούσεις που αφορούν τις έννοιες περιστρέφονται στην πραγματικότητα γύρω από αυτό το θεμελιώδες ερώτημα.

Ως κομμουνιστές, ο πολιτικός μας στόχος είναι να επιτύχουμε μια πλήρως εξισωτική κοινωνία αφθονίας, απαλλαγμένη από τάξεις και κάθε άλλη μορφή καταπίεσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από τον έμφυλο καταμερισμό της κοινωνίας. Έτσι, οι στόχοι μας είναι συμβατοί και αλληλεπικαλύπτονται με αυτούς του τρανς κινήματος. Υποστηρίζουμε ξεκάθαρα ότι ναι, τα άτομα θα πρέπει να επιτρέπεται να μεταβαίνουν σε άλλο φύλο και γενικά να κάνουν ό,τι επιθυμούν με το σώμα τους. Υποστηρίζουμε επίσης ότι η κοινωνία θα πρέπει να διευκολύνει αυτή τη διαδικασία μετάβασης. Αλλά πέρα από αυτό, πιστεύουμε ότι ο αγώνας για σεξουαλική απελευθέρωση —συμπεριλαμβανομένης της τρανς απελευθέρωσης— αποτελεί υπόθεση που όχι μόνο συμβαδίζει με τον αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των καθημερινών της αγώνων στη σημερινή κοινωνία. Με άλλα λόγια, το καθήκον δεν είναι να περιμένουμε το κομμουνιστικό μέλλον, αλλά να αγωνιστούμε σήμερα για την προώθηση αυτού του σκοπού.

Εκεί που διαφοροποιούμαστε ως κομμουνιστές είναι στο ότι αντιλαμβανόμαστε τον αγώνα για την τρανς απελευθέρωση ως μέρος ενός ευρύτερου αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης. Καθοριστικά, διαφοροποιούμαστε επίσης από το τρανς κίνημα στα μέσα και στις μεθόδους μέσω των οποίων επιδιώκουμε την επίτευξη των πολιτικών μας στόχων. Στον αγώνα μας, καθοδηγούμαστε από τη διδασκαλία του επιστημονικού σοσιαλισμού, γνωστή και ως Μαρξισμός.

Βιολογία και Κοινωνία

Μεγάλο μέρος του λόγου ενάντια στην κοινωνική αποδοχή και ένταξη των τρανς ατόμων περιστρέφεται γύρω από τη βιολογία. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη βιολογική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών και ότι το να υποστηρίζει κανείς πως μια τρανς γυναίκα είναι γυναίκα συνιστά απόρριψη της βασικής επιστήμης. Αυτό οδηγεί στην ερώτηση που πάντα θέτουν κακόβουλοι παρουσιαστές talk show ή προκλητικοί YouTubers: «Τι είναι γυναίκα;» Οποιαδήποτε απάντηση που δεν βασίζεται στην επαναβεβαίωση της ουσιαστικής βιολογικής διαφοράς μεταξύ ανδρών και γυναικών χλευάζεται και απορρίπτεται.

Αν και είναι αναμφισβήτητο ότι υπάρχουν θεμελιώδεις και ποιοτικές βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αυτές μάς λένε ελάχιστα για το τι σημαίνει να είναι κανείς άνδρας ή γυναίκα σε μια δεδομένη κοινωνία. Είναι απλώς ψευδές να πιστεύει κανείς ότι οι κοινωνικές σχέσεις καθορίζονται από τη βιολογία. Στην πραγματικότητα, η ίδια η ανθρώπινη εξέλιξη διαψεύδει αυτόν τον μύθο και δείχνει μια διαρκή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάπτυξης του πολιτισμού και της τεχνικής και των αλλαγών στη φυσική ανατομία. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της γλώσσας και η χρήση εργαλείων οδήγησαν σε βάθος χρόνου στη διόγκωση του ανθρώπινου εγκεφάλου, δηλαδή ο πολιτισμός άλλαξε τη βιολογία. Αυτό δείχνει ότι η βιολογία δεν αποτελεί τον αποφασιστικό παράγοντα για την κατανόηση των ανθρώπινων κοινωνικών σχέσεων.

Με τον ίδιο τρόπο, οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων, ούτε είναι ανεξάρτητες από τις κοινωνικές σχέσεις, ούτε υπαγορεύουν τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ικανότητα ένας άνθρωπος να κυοφορεί έχει σημασία σε όλους τους πολιτισμούς, αλλά το τι σημαίνει συγκεκριμένα να είναι κάποια «γυναίκα» αλλάζει δραστικά μεταξύ πολιτισμών και εποχών. Η επαναβεβαίωση των βιολογικών χαρακτηριστικών ενός ανθρώπου θηλυκού φύλου δεν λέει τίποτα για το τι σημαίνει κάποια να είναι γυναίκα σε μια σύγχρονη δυτική κοινωνία ή γυναίκα σε ένα παραδοσιακό χωριό στην Υποσαχάρια Αφρική. Γι’ αυτό είναι παραπλανητικό και αντιπαραγωγικό στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες να εστιάζουμε τη συζήτηση για το τρανς ζήτημα στις ανατομικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Η δόλια ερώτηση «τι είναι γυναίκα;» επιχειρεί να συγχωνεύσει τη βιολογική και την κοινωνική σημασία του να είναι κανείς γυναίκα. Για να απαντήσει κανείς, πρέπει να ξεμπλέξει τα δύο ζητήματα. Μερικές φορές οι δημαγωγοί καθιστούν αυτό αδύνατο. Όμως πολύ συχνά είναι και οι ίδιες οι φιλικές προς τα τρανς άτομα φωνές που συμβάλλουν στη σύγχυση του ζητήματος.

Φάσμα και Διχοτομία

Σε απάντηση προς την κοινωνία γενικότερα και τους αντι-τρανς ιδεολόγους που επιμένουν στο γεγονός ότι υπάρχουν θεμελιώδεις βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, πολλοί τρανς διανοούμενοι έχουν εσφαλμένα επιτεθεί στην ίδια την ιδέα ότι υπάρχει μια διχοτομία μεταξύ της ανδρικής και γυναικείας βιολογίας. Οι περισσότεροι δεν αρνούνται ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά επιμένουν ότι αυτές οι διαφορές δεν είναι μονοδιάστατες αλλά βρίσκονται σε ένα φάσμα και ότι το δυαδικό φύλο αποτελεί καθαρή επινόηση. Για να στηρίξουν αυτό το επιχείρημα, επισημαίνουν τον μεγάλο βαθμό ποικιλίας στα σωματικά χαρακτηριστικά του κάθε φύλου και το γεγονός ότι ορισμένα ίντερσεξ άτομα δεν είναι δυνατό να προσδιοριστούν με τρόπο αδιαμφισβήτητο ως βιολογικώς αρσενικά ή θηλυκά.

Στην εξέγερσή του απέναντι στις άκαμπτες κοινωνικές κατηγορίες, ο τρανς ακαδημαϊκός Jack Halberstam φτάνει στο σημείο να επιτεθεί στην τάση να αποδίδονται «κατηγορίες» ουσιαστικά σε οτιδήποτε στον φυσικό κόσμο:

«Η μανία για τη θεϊκή λειτουργία της ονοματοδοσίας ξεκίνησε, όχι τυχαία, με την αποικιοκρατική εξερεύνηση. Όπως γνωρίζει όποιος έχει επισκεφθεί βοτανικούς ή ζωολογικούς κήπους, η συλλογή, ταξινόμηση και ανάλυση της χλωρίδας και της πανίδας του κόσμου πορεύτηκαν χέρι-χέρι με διάφορες μορφές αποικιακής επέκτασης και επιχείρησης.»
— Trans (University of California Press, 2018)

Αν και ασφαλώς είναι αληθές ότι η επιστήμη αναπτύχθηκε παράλληλα με τον καπιταλισμό και τα πολλά του εγκλήματα, το πρόβλημα δεν είναι η «ονοματοδοσία» και η «ταξινόμηση» ή η επιστήμη εν γένει. Απλώς δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει τον κόσμο, φυσικό ή κοινωνικό, χωρίς κατηγορίες και ονόματα. Και αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τον κόσμο, δεν μπορείς να τον αλλάξεις.

 Κατά βάση, δεν είναι καθόλου αντιδραστικό να αναγνωρίζει κανείς ότι υπάρχουν πράγματι ένα σύνολο ποιοτικών βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών —ή μεταξύ φυτών. Το να αποδεχτεί κανείς μια διχοτομία δεν υπονομεύει το γεγονός ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία εντός των κατηγοριών ή ότι υπάρχουν ορισμένες ιδιαίτερες περιπτώσεις που είναι δύσκολο να ταξινομηθούν. Τα πάντα στη φύση συνδυάζουν διακριτές κατηγορίες και μεταβατικές, ενδιάμεσες καταστάσεις.

Για παράδειγμα, η εξέλιξη των ειδών λαμβάνει χώρα μέσω μιας διαδικασίας κατά την οποία η συσσώρευση μικρών γενετικών διαφορών οδηγεί τελικά στην εμφάνιση ενός θεμελιωδώς διαφορετικού τύπου ζώου ή φυτού. Είναι γενικά αδύνατο να υποδειχθεί η ακριβής στιγμή κατά την οποία η ποσότητα μετατρέπεται σε ποιότητα. Όμως αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι σε κάποιο σημείο καθίσταται σαφές πως έχει λάβει χώρα μια ποιοτική αλλαγή. Όπως μπορούμε να πούμε ότι η τίγρη και το λιοντάρι είναι δύο διαφορετικά είδη, μπορούμε να πούμε ότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι δύο διαφορετικά βιολογικά φύλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο λίγκας ή τα ίντερσεξ άτομα δεν υπάρχουν. Αλλά και τα δύο αποτελούν ακραίες παραλλαγές εντός μιας διχοτομίας.

Η ποικιλία και η αντίθεση συνυπάρχουν σε όλα. Το να αρνείσαι την ποικιλία σε αφήνει με μια άκαμπτη αντίληψη της πραγματικότητας, ανίκανη να παρατηρήσει την αλλαγή και τις αντιφάσεις. Το να αρνείσαι τις αντιθέσεις σε αφήνει με μια άμορφη αντίληψη της πραγματικότητας όπου όλα είναι σχετικά και υποκειμενικά.

Επιστρέφοντας στο τρανς ζήτημα, από τη μια, έχουμε τους αντι-τρανς ιδεολόγους που βλέπουν τον κόσμο μόνο μέσα από άκαμπτες βιολογικές κατηγορίες. Αυτό τους οδηγεί στο να απορρίπτουν ή να καταγγέλλουν ορισμένες αντιφατικές καταστάσεις, ιδίως εκείνες στις οποίες οι άνθρωποι δρουν συνειδητά για να αλλάξουν στοιχεία της φυσικής και χημικής τους ύπαρξης, ώστε να προσεγγίσουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά ενός διαφορετικού φύλου. Από την άλλη, έχουμε πολλές τρανς ακτιβίστριες και τρανς ακτιβιστές που αρνούνται οποιαδήποτε ποιοτική διαφορά ανάμεσα στα φύλα, πράγμα που τους καθιστά ανίκανους να αντιμετωπίσουν με ευφυή τρόπο τις πραγματικότητες του φυσικού και κοινωνικού κόσμου.

Το τρανς κίνημα δεν έχει καμία ανάγκη να απορρίψει το δυαδικό φύλο για να προωθήσει τον σκοπό του. Το αντίθετο: μια καλύτερη επιστημονική κατανόηση των βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει κάποια ημέρα ακόμη και στην υπέρβαση των βιολογικών σεξουαλικών διαφορών συνολικά. Το εμπόδιο σε αυτήν την προοπτική και στην τρανς απελευθέρωση γενικότερα δεν βρίσκεται, ωστόσο, στους σημερινούς επιστημονικούς περιορισμούς αλλά στις καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις.

Καπιταλισμός και Φύλο

Το πιο συνηθισμένο επιχείρημα όσων αντιδρούν στην απελευθέρωση των τρανς είναι ότι «ο άνδρας είναι άνδρας» και «η γυναίκα είναι γυναίκα», ότι όλοι γνωρίζουν πως αυτό είναι αλήθεια και ότι δεν μπορεί ένα άτομο να αλλάξει από το ένα στο άλλο. Για αυτούς, όποιος αμφισβητεί αυτά τα προφανή «γεγονότα» ζει σε έναν κόσμο φαντασίας. Με μια έννοια, το πιο βασικό αντεπιχείρημα σε αυτή τη συλλογιστική είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρανς άνθρωποι που ζουν την καθημερινή τους ζωή χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται ή να ενδιαφέρεται ότι είναι τρανς. Στην πραγματικότητα, είναι σαφώς δυνατό να πραγματοποιηθεί κοινωνική μετάβαση από το ένα φύλο στο άλλο. Αυτό, φυσικά, δεν λύνει τη διαμάχη. Στο βάθος, το αντι- τρανς κίνημα πιστεύει ότι τέτοιες μεταβάσεις είναι επιζήμιες για την κοινωνία και ότι θα πρέπει είτε να σταματήσουν εντελώς είτε να περιοριστούν αυστηρά.

Αυτό θέτει τα ερωτήματα «Γιατί υπάρχει τόση αντίδραση και εναντίωση στη μετάβαση φύλου;» και «Γιατί το επιχείρημα ότι η μετάβαση είναι αδύνατη έχει τόσο μεγάλη απήχηση;» Για να απαντήσουμε, πρέπει να ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι οι ιδέες σχετικά με τους έμφυλους ρόλους, τη σεξουαλικότητα και τη μετάβαση φύλου δεν προκύπτουν απλώς στα μυαλά των ατόμων, αλλά αποτελούν αντανάκλαση της κοινωνίας όπως αυτή είναι σήμερα οργανωμένη.

Στο εξαιρετικό του βιβλίο Η Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους (1884), ο Φρίντριχ Ένγκελς εξηγεί πώς η καταπίεση των γυναικών, δηλαδή οι άνισες έμφυλες σχέσεις, ριζώνουν στην εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας και την ανάπτυξη της πατριαρχικής οικογένειας. Από την εποχή της δουλείας έως τις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες, αυτή η μορφή οικογένειας υπήρξε η βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης.

Κάθε σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία είναι οργανωμένη γύρω από μια νόρμα που συνίσταται σε ένα ετεροσεξουαλικό μονογαμικό ζευγάρι που ανατρέφει παιδιά στα οποία θα κληροδοτήσει την περιουσία του (εάν διαθέτει). Στον ιδιωτικό χώρο της οικογένειας, βασικά καθήκοντα όπως η ανατροφή των παιδιών, η εκπαίδευση, η φροντίδα και η οικιακή εργασία παρέχονται, κυρίως από γυναίκες. Αυτή η οικογενειακή δομή αποτελεί θεμελιώδη θεσμό του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος καπιταλισμός υπονομεύει τα θεμέλια του θεσμού παρέχοντας στις γυναίκες έναν βαθμό οικονομικής ανεξαρτησίας, αποδυναμώνοντας τον ρόλο της εκκλησίας και αναπτύσσοντας την ατομικότητα. Όμως, ενώ η νόρμα μπορεί να υπονομευθεί, συχνά σε σημαντικό βαθμό, αυτό δεν μπορεί να προσφέρει τις κοινωνικές συνθήκες που είναι αναγκαίες για να αντικατασταθεί πλήρως ο κοινωνικός ρόλος που παίζει η οικογένεια.

Με πιο απλούς όρους, η οικογένεια μπορεί να αντικατασταθεί μόνο στον βαθμό που τα καθήκοντά της αναλαμβάνονται από την κοινωνία. Όση περισσότερη κοινωνικοποιημένη υγεία και εκπαίδευση υπάρχει, τόσο λιγότερο αυτά τα βάρη πέφτουν στην οικογένεια. Όσο περισσότερο τα άτομα είναι ελεύθερα από τον οικονομικό ανταγωνισμό και την ανάγκη, τόσο περισσότερο θα είναι ελεύθερα να συσχετίζονται και να ζουν με όποιον θέλουν και με όποιον τρόπο το θέλουν. Η ιδιαιτερότητα του ζητήματος, φυσικά, είναι ότι ο καπιταλισμός εν δυνάμει, σε πολύ βασικό, αμφισβητούμενο και πρωταρχικό βαθμό μπορεί να παρέχει τέτοιες συνθήκες. Στη σημερινή περίοδο καπιταλιστικής παρακμής όμως, με τις παραγωγικές δυνάμεις να συρρικνώνονται, βλέπουμε μια ανατροπή όσων έχουν κερδηθεί και μια ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από τη βασική οικογενειακή δομή. Αυτή η πραγματικότητα βρίσκεται πίσω από την παγκόσμια κρίση στην υγεία, την εκπαίδευση και τη φροντίδα των ηλικιωμένων.

Επιπλέον, οι καπιταλιστές έχουν άμεσο συμφέρον να διατηρήσουν την παραδοσιακή ετεροσεξουαλική οικογένεια τόσο για πολιτικούς λόγους (για την ενίσχυση της κοινωνικής συμμόρφωσης) όσο και για οικονομικούς— ώστε να μεγαλώνει και να συντηρείται ένα διευρυμένο εργατικό δυναμικό. Αυτοί οι παράγοντες δείχνουν ότι η αυξανόμενη υστερία ενάντια στους διεμφυλικούς ανθρώπους είναι μόνο η αρχή ενός κύματος αντίδρασης που τελικά θα στραφεί ενάντια σε όλες τις γυναίκες και σε όλους όσους δεν συμμορφώνονται αυστηρά με τα άκαμπτα πρότυπα της μονογαμικής οικογένειας.

Στις δυτικές κοινωνίες, ο Χριστιανισμός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της αντι- τρανς εκστρατείας. Η θρησκεία, μέσα από τους αμετάβλητους ηθικούς κώδικές της, που υπαγορεύονται από τον ίδιο τον Θεό, προσφέρει ένα δόγμα που κατοχυρώνει την ιερότητα της ατομικής ιδιοκτησίας, την υποταγή των γυναικών στους άνδρες και, φυσικά, τον συμπαγή και αδιαμφισβήτητο διαχωρισμό των δύο φύλων. Η θρησκεία ως θεσμός προσφέρει πάντα τη συνεπέστερη φωνή στην υπεράσπιση της πατριαρχικής οικογένειας και μια βάση για συντηρητικούς κοινωνικούς κανόνες και αξίες.

Ωστόσο, όπως ο καπιταλισμός διαβρώνει τα θεμέλια της ετεροσεξουαλικής οικογένειας, έτσι υπονομεύει και την επιρροή της θρησκείας. Στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες, οι πραγματικότητες της σύγχρονης ζωής έχουν οδηγήσει την πλειονότητα στο να μην προσκολλάται σε άκαμπτες ερμηνείες των θρησκευτικών κειμένων. Ακόμη και μεταξύ θρησκευόμενων ανθρώπων έχει υπάρξει αυξανόμενη αποδοχή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων και λεσβιών και, μέχρι πρόσφατα, των δικαιωμάτων των διεμφυλικών ατόμων.

Από μόνα τους, τα θρησκευτικά επιχειρήματα δεν έχουν υπάρξει τα πιο αποτελεσματικά όπλα στη διαμόρφωση της αντίδρασης ενάντια στις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες. Αντίθετα, εκεί όπου η παραδοσιακή συντηρητική σκέψη έχει καταφέρει να συνδεθεί με πιο σύγχρονους ιδεολογικούς χώρους είναι μέσω της υπεράσπισης της γυναικείας ταυτότητας. Με ειρωνικό τρόπο, στο ζήτημα των διεμφυλικών ατόμων, ο φεμινισμός έχει υπάρξει βοηθητικός προς τις ίδιες πατριαρχικές αξίες που επιδιώκει να αμφισβητήσει.

Γιατί υπάρχουν οι TERFs;

Στη Βρετανία, που θεωρείται από πολλούς το επίκεντρο της αντίδρασης ενάντια στα τρανς άτομα, μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου διεξάγεται ανάμεσα σε υποστηρικτές των τρανς δικαιωμάτων και φεμινίστριες που μερικές φορές θεωρούν τον εαυτό τους προοδευτικό ή ακόμη και αριστερό, δηλαδή τις λεγόμενες TERFs. Το βασικό φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στη διεύρυνση των δικαιωμάτων των τρανς είναι ότι αυτό γίνεται εις βάρος των κατακτημένων δικαιωμάτων των γυναικών. Υπάρχουν κάποιες φανατισμένες εκδοχές αυτού του επιχειρήματος που ουσιαστικά κατηγορούν τις τρανς γυναίκες ως αρπακτικά, σεξουαλικά αποκλίνοντα, άτομα που έχουν στόχο να «οικειοποιηθούν» τη γυναικεία ταυτότητα. Ωστόσο, οι πιο αποτελεσματικές— και πιο επικίνδυνες— εκδοχές αυτών των επιχειρημάτων διατυπώνονται από γυναίκες με φιλελεύθερη χροιά όπως η Kathleen Stock, μια ήπια ακαδημαϊκός που είναι η ίδια λεσβία.

Απέναντι σε ανθρώπους όπως η Stock, δεν αρκεί απλώς να τους φωνάζεις και να τους κατηγορείς ότι είναι προκατειλημμένες anti- trans φανατικές. Αντίθετα, για να ηττηθεί το terf- φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στα δικαιώματα των τρανς, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από τη σύγκρουση. Τι ώθησε γυναίκες όπως η Stock ή η J.K. Rowling να εισέλθουν στη δημόσια συζήτηση για το ζήτημα των τρανς ατόμων και κυρίως, τί ήταν αυτό που έκανε τις παρεμβάσεις τους τόσο δημοφιλείς; Η απλή απάντηση είναι ότι στηρίζονται πάνω στην καταπίεση των γυναικών. Χρησιμοποιούν το γεγονός ότι οι γυναίκες υπόκεινται σε βία, έχουν λιγότερες οικονομικές ευκαιρίες και αντιμετωπίζουν κάθε είδους σεξιστικές προκαταλήψεις για να παρουσιάσουν τις τρανς γυναίκες ως ανταγωνίστριες των γυναικείων δικαιωμάτων.

Στο φυλλάδιό του «Beyond Binaries» (Ιούλιος 2024), το Socialist Workers Party (στη Βρετανία) απορρίπτει χωρίς δεύτερη συζήτηση τα επιχειρήματα των TERFs, γράφοντας ότι «η δεξιά—και ορισμένοι σοσιαλιστές και φεμινίστριες που τους έδωσαν αριστερό άλλοθι—βάσισαν την αντίθεσή τους στη μεταρρύθμιση του GRA [Gender Recognition Act] στο ψέμα ότι οι τρανς γυναίκες αποτελούν απειλή για τα δικαιώματα των γυναικών» (η έμφαση στο πρωτότυπο). Ας είμαστε σαφείς: είναι ψευδές να αντιπαρατεθεί η υπόθεση των γυναικών με εκείνη των τρανς ανθρώπων. Τούτου λεχθέντος, το να απορρίπτεται απλώς αυτό το ζήτημα ως ψέμα δεν αποτελεί σοβαρό ή αποτελεσματικό επιχείρημα. Η αλήθεια είναι ότι, εάν το δούμε αποκλειστικά μέσω του πρίσματος της κοινωνίας όπως είναι σήμερα οργανωμένη, όπου όλοι ανταγωνίζονται για έναν περιορισμένο και όλο και πιο συρρικνωμένο όγκο πόρων, υπάρχει μια συγκεκριμένη ένταση μεταξύ της βελτίωσης των συνθηκών για τα τρανς άτομα και της βελτίωσης της ζωής των γυναικών.

Θα ασχοληθούμε με το ζήτημα του πώς μπορούν να ξεπεραστούν αυτές οι εντάσεις αργότερα στο άρθρο. Αλλά πρώτα πρέπει να επιμείνουμε στη σημασία της αναγνώρισης της πραγματικότητας αυτής της σύγκρουσης συμφερόντων. Είτε πρόκειται για το θέμα του αθλητισμού, των βραβείων, των καταφυγίων, των φυλακών, των τουαλετών ή των προγραμμάτων θετικής δράσης, το πρόβλημα των περιορισμένων οικονομικών πόρων βρίσκεται παντού. Συχνά τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα—όπως το θέμα των τρανς γυναικών στον ελίτ αθλητισμό—δεν είναι αυτά που αφορούν τους περισσότερους ανθρώπους στην καθημερινότητά τους. Ωστόσο, αυτά είναι σημαντικά συμβολικά ζητήματα που αποτελούν συμπυκνωμένες εκφράσεις πραγματικών εντάσεων, που υποβόσκουν.

Στο βάθος, το πρόβλημα είναι ότι η ενσωμάτωση των τρανς όχι μόνο επιβαρύνει περαιτέρω πόρους που ήδη είναι περιορισμένοι για τις cis (μη-trans) γυναίκες, αλλά επίσης αμφισβητεί την άκαμπτη έμφυλη διαίρεση μέσα από την οποία οργανώνεται η κοινωνία. Ενώ αυτή η διαίρεση είναι τελικά η αιτία της καταπίεσης των γυναικών, οι έμφυλα διαχωρισμένοι χώροι και τα κοινωνικά προγράμματα θεωρούνται από τις περισσότερες γυναίκες ως σημαντικά δικαιώματα που προσφέρουν έναν βαθμό προστασίας μέσα σε μια πατριαρχική και συχνά βίαιη κοινωνία. Ο δρόμος προς τα εμπρός για την αποδοχή και την ενσωμάτωση των διεμφυλικών απαιτεί να δοθούν στις διάφορες διχογνωμίες, συγκρούσεις και εντάσεις εκείνες οι κατάλληλες απαντήσεις που θα οδηγήσουν σε αυξημένα κοινωνικά οφέλη τόσο για τα τρανς άτομα γενικά όσο και για τις cis γυναίκες. Τέτοιες απαντήσεις δεν θα βρεθούν ποτέ με το να αρνούμαστε ή να υποβαθμίζουμε τη σύγκρουση συμφερόντων ή με το να υποστηρίζουμε ότι η προκατάληψη είναι ο μόνος παράγοντας που σπρώχνει γυναίκες με προοδευτικό προσανατολισμό προς μια αντι- τρανς κατεύθυνση.

Μέρος του προβλήματος είναι ότι τόσο οι TERFs όσο και οι ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές βλέπουν τον κόσμο μέσα από ένα φεμινιστικό πρίσμα. Φυσικά, υπάρχει μια σαφής διαφορά ανάμεσα στον αντιδραστικό ρόλο που παίζουν οι TERFs, δουλεύοντας ενεργά για να περιοριστούν τα δικαιώματα των τρανς, και τους ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές που θέλουν να βελτιώσουν τις συνθήκες για μία από τις πιο καταπιεσμένες ομάδες της κοινωνίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι όλο και περισσότερο παρατηρείται μια σύγκλιση μεταξύ των TERFs και ακροδεξιών πολιτικών ρευμάτων. Τούτου λεχθέντος, μέσα στη φεμινιστική τους κοσμοθεωρία, τόσο οι TERFs όσο και το mainstream του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος προσεγγίζουν το πρόβλημα της γυναικείας και της σεξουαλικής καταπίεσης με όρους που επικεντρώνονται τόσο στην ταυτότητα όσο και σε αυτό που θεωρείται δυνατό σύμφωνα με τους τρέχοντες κοινωνικούς και οικονομικούς κανόνες.

Για παράδειγμα, οι TERFs αποδίδουν τεράστια σημασία στο ποιος ανήκει ή δεν ανήκει στην κατηγορία «γυναίκα». Αυτό συμβαίνει επειδή η «γυναικεία ταυτότητα» είναι ο καθοριστικός φακός μέσω του οποίου βλέπουν όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Το να είναι κανείς γυναίκα ή όχι καθορίζει το αν είναι καταπιεστής ή όχι, αν επιτρέπεται να παρευρεθεί σε συναντήσεις μόνο για γυναίκες και αν έχει επωφεληθεί ή όχι από το «ανδρικό προνόμιο». Μια τέτοια κατανόηση του κόσμου όχι μόνο κάνει ελάχιστα πράγματα για να βελτιώσει την κατάσταση των γυναικών, αλλά η διχαστική της λογική οδηγεί σε ολοένα αυξανόμενο κατακερματισμό και συγκρούσεις μεταξύ διαφόρων καταπιεσμένων ομάδων— ξεκινώντας από τις ίδιες τις φεμινίστριες.

Όσο για το mainstream ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα, η εστίασή του έχει στραφεί στο lobbying εταιρειών και θεσμών για να αλλάξουν τη γλώσσα που χρησιμοποιούν ώστε να γίνει πιο συμπεριληπτική προς μια ολοένα αυξανόμενη σειρά ταυτοτήτων. Αυτή η επιμονή απορρέει από τη φεμινιστική ιδέα ότι η γλώσσα και οι ιδέες, και όχι οι υλικά ριζωμένοι κοινωνικοί θεσμοί, είναι η πηγή της καταπίεσης. Αυτός ο τύπος ακτιβισμού οδηγεί σε ελάχιστες, αν όχι ανύπαρκτες, θετικές αλλαγές στη ζωή των τρανς, αλλά επιτυγχάνει στο μέγιστο να προκαλέσει κοινωνική αντίδραση. Το κλασικό παράδειγμα είναι η J.K. Rowling να χλευάζει τη χρήση της φράσης «άνθρωποι που έχουν έμμηνο ρύση».

Όταν πρόκειται για συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, και οι δύο πλευρές της διαμάχης συνήθως βλέπουν το ζήτημα μόνο μέσω του πλαισίου του τι είναι εφικτό εντός του κυρίαρχου πολιτικού mainstream. Χωρίς την κατανόηση ότι ο ίδιος ο καπιταλισμός αφαιρεί πόρους από όλες τις καταπιεσμένες ομάδες, οι φεμινίστριες, είτε τρανς-συμπεριληπτικές είτε όχι, κατά κανόνα προτείνουν πολιτικές που θα εφαρμοσθούν εκ των πραγμάτων εις βάρος των υλικών συμφερόντων ή των ευαισθησιών μιας άλλης καταπιεσμένης ομάδας. Για παράδειγμα, η ένταξη των τρανς γυναικών στο γυναικείο σωφρονιστικό σύστημα χωρίς να αλλάξει οτιδήποτε άλλο στον βάρβαρο τρόπο με τον οποίο φυλακίζονται οι άνθρωποι είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει εντάσεις και περιστατικά κοινωνικών εκρήξεων. Και πάλι, χωρίς κατανόηση της έντασης που προκαλείται από τους περιορισμένους πόρους και τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις, είναι αδύνατο να προταθούν λύσεις ικανές να οδηγήσουν στην υπέρβαση ή έστω στην ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων μεταξύ των καταπιεσμένων ομάδων.

Το Πρόβλημα με τον Φιλελεύθερο Ιδεαλισμό

Έχουμε ήδη θίξει ορισμένα από τα προβλήματα της κυρίαρχης ιδεολογίας αυτών που υποστηρίζουν τα διεμφυλικά άτομα όσον αφορά τη βιολογία και τον φεμινισμό. Και τα δύο σχετίζονται με ένα ευρύτερο υποκείμενο ζήτημα: το κίνημα έχει ιδεαλιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Με τον όρο «ιδεαλιστικό» εννοούμε μια φιλοσοφική κοσμοθεωρία που δεν αντιλαμβάνεται την καταπίεση ως θεμελιωδώς παραγώμενη από τις οικονομικές σχέσεις, αλλά από λανθασμένες αντιλήψεις που αιωρούνται στα κεφάλια των ανθρώπων.

Το Judith Butler είναι ένα από τα κορυφαία άτομα της παγκόσμιας ακαδημίας στον χώρο των gender studies και έχει ασκήσει τεράστια επιρροή στη διαμόρφωση των ιδεολογικών θεμελίων του σύγχρονου LGBTQ+ κινήματος. Σύμφωνα με το Butler:

«Η πολιτική υπόθεση ότι πρέπει να υπάρχει μια παγκόσμια βάση για τον φεμινισμό, μια βάση που πρέπει να βρεθεί σε μια ταυτότητα που υποτίθεται ότι υπάρχει διαπολιτισμικά, συχνά συνοδεύει την άποψη ότι η καταπίεση των γυναικών έχει μια ενιαία μορφή, διακριτή μέσα στη παγκόσμια ή ηγεμονική δομή της πατριαρχίας ή της ανδρικής κυριαρχίας…. Η φεμινιστική βιασύνη να θεμελιώσει μια παγκόσμια κατάσταση για την πατριαρχία ώστε να ενισχύσει την εντύπωση ότι ο φεμινισμός αντιπροσωπεύει το σύνολο των γυναικών, έχει  οδηγήσει σταδιακά προς μια κατηγοριακή ή φαντασιακή καθολικότητα της δομής της κυριαρχίας, που υποτίθεται ότι παράγει τη κοινή υποταγμένη εμπειρία των γυναικών.»

—Gender Trouble (Routledge, 1990)

Πίσω από την ορολογία, το Butler απορρίπτει την άποψη ότι η «πατριαρχία», δηλαδή η καταπίεση των γυναικών, ριζώνει σε οποιοδήποτε ενιαίο κοινωνικό θεσμό. Δηλαδή, αρνείται ότι η πατριαρχική οικογένεια είναι ο θεσμός που κατοχυρώνει και αναπαράγει τη φυλετικά έμφυλη διαίρεση της κοινωνίας. Ως αποτέλεσμα, το Judith Butler δεν επιδιώκει να πολεμήσει την έμφυλη καταπίεση μέσω της δημιουργίας κοινωνικών συνθηκών που μπορούν να αντικαταστήσουν την οικογένεια ως θεσμό, αλλά μέσω της αμφισβήτησης και της ανατροπής των υφιστάμενων κοινωνικών κανόνων:

«Ως στρατηγική για την απο-φυσικοποίηση και επανασηματοδότηση των κατηγοριών του σώματος, περιγράφω και προτείνω ένα σύνολο παρωδιακών πρακτικών, βασισμένων σε μια επιτελεστική θεωρία των έμφυλων πράξεων, που διαταράσσουν τις κατηγορίες του σώματος, του φύλου, του γένους και της σεξουαλικότητας και επιτρέπουν την υπονομευτική επανασηματοδότησή τους και τον πολλαπλασιασμό τους πέρα από το δυαδικό πλαίσιο.»

Ενώ η υπέρβαση των έμφυλων κανόνων μπορεί να είναι απελευθερωτική προοπτική για εκείνους που απορρίπτουν το φύλο τους και/ή τις κοινωνικές προσδοκίες που το συνοδεύουν, τέτοιες πράξεις δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να αμφισβητήσουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία στο σύνολό της είναι οργανωμένη.

Η διαίρεση της κοινωνίας σε δύο φύλα είναι ένα κοινωνικό δεδομένο, εξίσου πραγματικό με τη βιολογική διαίρεση μεταξύ των φύλων. Δεν είναι προϊόν ιδεών, αλλά ενός ιστορικά εξελιγμένου θεσμού που διατηρείται από υλικούς περιορισμούς και ταξικά συμφέροντα της αστικής τάξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πατριαρχικές σχέσεις πρέπει να είναι μόνιμες. Αλλά για να σπάσουν οι έμφυλοι κανόνες, είναι τελικά αναγκαίο να μετασχηματιστεί η κοινωνία, όχι η ταυτότητα κάποιου.

Κάποιος μπορεί να μισεί τον καπιταλισμό και να πάει να ζήσει σε μια κοινότητα στο δάσος, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει. Με τον ίδιο τρόπο, κάποιος μπορεί να ταυτίζεται ως μη δυαδικός, gender non-conforming ή οτιδήποτε άλλο, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η κοινωνία (εκτός από πολύ απομονωμένους, μικροαστικούς κύκλους) θα συνεχίσει να τοποθετεί τα άτομα μέσα σε ένα έμφυλο δυαδικό σύστημα. Όσοι απορρίπτουν τέτοιους κανόνες σε προσωπική βάση περιθωριοποιούνται από την κοινωνία· δεν την αλλάζουν.

Οι «Μαρξιστές» υποστηρικτές των τρανς

Ο μαρξισμός ως επαναστατικό δόγμα αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα σε άμεση αντιπαράθεση με αυτό που τότε ονομαζόταν «ουτοπικός σοσιαλισμός». Οι ουτοπικοί σοσιαλιστές επινοούσαν διάφορα σχέδια υπέρβασης του καπιταλισμού μέσω της αλλαγής της συλλογικής συνείδησης ή μέσω της σύλληψης ιδανικών μικρο-κοινωνιών. Αντιθέτως, το δόγμα του επιστημονικού σοσιαλισμού που επεξεργάστηκαν οι Μαρξ και Ένγκελς εντόπισε τις δυνάμεις και τις δυναμικές μέσα στον καπιταλισμό που έχουν τη δυνατότητα να ανατρέψουν την υπάρχουσα ταξική δομή και να θέσουν τις βάσεις για την εξέλιξη προς μια εξισωτική κοινωνία. Η κινητήρια δύναμη αυτής της επανάστασης δεν ήταν ένα σύνολο ιδεών, αλλά τα συμφέροντα μιας τάξης, του προλεταριάτου.

Για οποιονδήποτε μαρξιστή αυτό είναι στοιχειώδες. Αναλόγως, πολλοί μαρξιστές ασκούν κριτική στη μεταμοντέρνα θεωρία φύλου ως ιδεαλιστική. Ωστόσο, όσοι είναι υπέρ των τρανς το κάνουν χλιαρά, ενώ ταυτόχρονα προωθούν τις ίδιες αυταπάτες που υποτίθεται ότι καταπολεμούν. Στην προσπάθειά τους να μην «αποξενωθούν» από το κίνημα, υγροποιούν το μαρξιστικό πρόγραμμα σε κοινότοπο φιλελεύθερο ιδεαλισμό. Όχι μόνο αυτό αποπροσανατολίζει τους ριζοσπαστικούς αγωνιστές για τα δικαιώματα των τρανς, αλλά καθιστά εύκολο για τους αντιδραστικούς να επιτεθούν στο κίνημα ως προϊόν καθαρού ιδεαλισμού.

Ένα σαφές παράδειγμα αυτής της συμφιλίωσης μπορεί να φανεί στο φυλλάδιο του SWP που αναφέρθηκε παραπάνω:

«Μπορούμε να κατανοήσουμε το φύλο ως έχον δύο ευρείες συνιστώσες. Πρώτον, το φύλο είναι εξωτερικό προς το άτομο. Βασίζεται σε αντιληπτούς έμφυλους ρόλους που μας αποδίδει η κοινωνία, από το πώς ενεργούμε και ντυνόμαστε έως το πως συμπεριφερόμαστε και μιλάμε. Δεύτερον, είναι επίσης μια βαθιά εσωτερική αίσθηση του εαυτού μας ή της έμφυλης ταυτότητάς μας μέσα στα άτομα, και οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να την εκφράζουν όπως επιλέγουν.»

Εδώ το SWP συγχέει τα πάντα. Από τη μία, παρουσιάζει το φύλο ως κάτι με κοινωνικό χαρακτήρα, αν και αόριστα ορισμένο. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει το φύλο ως μια προσωπική «αίσθηση του εαυτού» ανοιχτή σε μια εντελώς ιδεαλιστική και ακόμη και θρησκευτική ερμηνεία. Και τελικά, εκφράζει την ευχή ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να εκφράζουν τις επιθυμίες τους όπως θέλουν.

Στον πυρήνα του, ο ορισμός του SWP συσκοτίζει το γεγονός ότι το φύλο είναι προϊόν κοινωνικών σχέσεων, όχι του ίδιου του νου. Μόνο όταν η εσωτερική επιθυμία για αλλαγή φύλου αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους μπορεί να πραγματοποιηθεί στην πράξη. Επιπλέον, η βούληση κάποιου να αποκτήσει μια συγκεκριμένη ταυτότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα γίνει κοινωνικά αποδεκτή ως τέτοια. Αυτή άλλωστε είναι η βάση της τρανς καταπίεσης. Προφανώς αυτό είναι αυτονόητο, και οι τρανς περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο το γνωρίζουν. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε ένα άτομο που «περνάει» κοινωνικά ως τρανς και σε ένα άτομο που δεν «περνάει» ή σε ένα μη δυαδικό άτομο.

Για το SWP και τους φιλελεύθερους ΛΟΑΤΚΙ+, ο ορισμός του φύλου αποκλειστικά ως προϊόν κοινωνικών σχέσεων θα θεωρούνταν πιθανότατα προσβλητικός και υποχώρηση στον αντι-τρανς λόγο. Αλλά είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι ο καπιταλισμός δεν θα επιτρέψει στους περισσότερους τρανς ανθρώπους να ενσωματωθούν κοινωνικά στο φύλο της επιλογής τους. Και ποτέ δεν θα καταστήσει κοινωνικά αποδεκτό να βρίσκεται κανείς εκτός του έμφυλου δυαδικού συστήματος. Η αναγνώριση αυτού δεν αποτελεί υποχώρηση προς τα δεξιά. Είναι αναγνώριση του τι έχουμε απέναντί μας. Το να ισχυρίζεται κανείς ότι η «εσωτερική αίσθηση του εαυτού» οδηγεί αυτόματα σε μια διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα δεν τον καθιστά σύμμαχο— τον κάνει να παραπλανά τους τρανς ανθρώπους, όπως ακριβώς έκαναν οι φιλελεύθεροι για δεκαετίες.

Η απάντηση του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος στην τρανς καταπίεση ήταν να επιμείνει ότι τα άτομα πρέπει να «επιβεβαιώνουν» το φύλο. Αν και αυτό είναι σίγουρα το κοινωνικά συνειδητοποιημένο πράγμα που πρέπει να γίνεται, όχι μόνο από κομμουνιστές αλλά από όλους, είναι εντελώς αυταπάτη να πιστεύουμε ότι η «κοινωνική επιβεβαίωση» από μόνη της μπορεί να διαρρήξει τους άκαμπτους έμφυλους κανόνες της κοινωνίας. Στην πραγματικότητα, η επιβεβαίωση φύλου δεν έχει ποτέ ξεπεράσει τα στενά όρια της φιλελεύθερης διανόησης και της ΛΟΑΤΚΙ+ υποκουλτούρας—ένα γεγονός πασιφανές σήμερα.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αναγνώριση αυτού του γεγονότος μεταξύ των Μαρξιστών που γράφουν για το τρανς ζήτημα. Αυτό είναι εμφανές στο «Ten Theses on the Gender Question—Revisited», όπου η συντρόφισσα Roxy Hall γράφει ότι:

«Αν και η τρανς ταυτότητα δεν είναι αφ’ εαυτής επαναστατική—το όπλο της κριτικής δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την κριτική δια των όπλων—πρέπει να ενθαρρύνουμε τους πάντες να επαναστατήσουν με τους δικούς τους τρόπους ενάντια στις έμφυλες ιεραρχίες που μας επιβάλλονται. Δεν θα ήταν ωφέλιμο να υπάρχουν όλων των ειδών άνθρωποι που αντιστέκονται στους έμφυλους κανόνες, που σπάνε τον συμβολικό δεσμό μεταξύ των χαρακτηριστικών του φύλου και των έμφυλων ρόλων, ζώντας με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους; Σίγουρα η διαδικασία της κατάργησης του φύλου θα εμφανιστεί αρχικά ως μια έκρηξη διαφορετικών τρόπων ζωής.»

—thepartyist.com, 2 Ιουνίου 2024

Όχι, το να «ζεις με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους» δεν θα βοηθήσει καθόλου στην κατάργηση του φύλου. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Αλλάζοντας τον «τρόπο ζωής» μας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις συντηρητικές ιδέες της κοινωνίας χωρίς να κάνουμε τίποτα για να αλλάξουμε τη δομή της. Στο πλαίσιο όπου οι συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης δέχονται διαρκή επίθεση και όπου η τάξη αυτή εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη δομή της οικογένειας, η ώθηση προς την υπέρβαση των κοινωνικών κανόνων ως πολιτική στρατηγική θα οδηγήσει μόνο σε συντηρητική αντίδραση. Αντί για «τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους ζωής», αυτό που καθίσταται αναγκαίο είναι να δείξουμε τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους τα υλικά συμφέροντα της εργατικής τάξης προωθούνται μέσω της υπεράσπισης των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων των τρανς.

Μια ακόμη έκφραση των ιδεαλιστικών υποχωρήσεων που κάνουν οι Μαρξιστές γράφοντας για το τρανς ζήτημα είναι η σχεδόν καθολική αποδοχή της έννοιας ότι τα φύλα «ανατίθενται κατά τη γέννηση». Το SWP και η Roxy Hall επαναλαμβάνουν αυτόν τον ιδεαλιστικό μύθο. Αυτή η αντίληψη και πάλι υποβαθμίζει το γεγονός ότι οι έμφυλες σχέσεις είναι ένα αντικειμενικό κοινωνικό δεδομένο, όχι μια λανθασμένη ιδέα ή μια αυθαίρετη ετικέτα που αποδίδεται στα μωρά. Το φύλο που έχει κάποιος κατά τη γέννησή του δεν είναι πιο αυθαίρετο από τη φυλή, την εθνικότητα ή την τάξη του. Παρόλο που κάθε ένα από αυτά τα παραδείγματα είναι πολύ διαφορετικά, όλα είναι προϊόν των αντικειμενικών κοινωνικών σχέσεων μέσα στις οποίες κάποιος γεννιέται. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κατηγορίες αυτές είναι αμετάβλητες διά βίου. Αλλά σημαίνει ότι η αλλαγή τους είναι μια κοινωνική διαδικασία, η οποία γενικά είναι πολύ δύσκολη.

Οι περισσότεροι Μαρξιστές και ΛΟΑΤΚΙ+ υπερασπιστές εξοργίζονται όταν οι δεξιοί συγκρίνουν την αλλαγή φύλου με την αλλαγή φυλής. Το κλασικό παράδειγμα είναι της Rachel Doležal, μιας γυναίκας που γεννήθηκε λευκή αλλά ταυτιζόταν ως μαύρη και κατείχε ηγετική θέση στην NAACP. Οι φιλελεύθεροι αντιδρούν με φρίκη στην ιδέα ότι θα μπορούσε κάποιος να επιλέξει και να επιτύχει να γίνει μαύρος στην Αμερική και κατασκευάζουν κάθε είδους περίπλοκες δικαιολογίες, γιατί η αλλαγή φυλής, σε αντίθεση με τη μετάβαση φύλου, είναι ηθικά κατακριτέα. Αυτή η αντίδραση αποκαλύπτει μια ηθικιστική προσέγγιση της φυλετικής καταπίεσης—όπως ακριβώς και η αλλαγή φύλου, δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς λανθασμένο στο να αλλάξει κάποιος φυλή. Αλλά αυτή η αντίδραση αντανακλά επίσης μια ιδεαλιστική αντίληψη του φύλου, σύμφωνα με την οποία πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με άλλες κοινωνικές διαιρέσεις, το φύλο είναι μοναδικά υποκείμενο στην ατομική βούληση.

Ξανά και ξανά βρίσκουμε το ίδιο μοτίβο. Το τρανς κίνημα δέχεται επίθεση από δεξιούς, μισαλλόδοξους και φεμινίστριες. Αυτές οι επιθέσεις επαναβεβαιώνουν τους άκαμπτους και αδιαπέραστους κοινωνικούς νόμους που ρυθμίζουν τις έμφυλες σχέσεις. Το κίνημα υποστήριξης των τρανς αντιδρά σε αυτές τις επιθέσεις προσπαθώντας να υπερασπιστεί το δικαίωμα και τη δυνατότητα των ατόμων να αλλάξουν φύλο. Αλλά διεξάγοντας αυτόν τον δίκαιο αγώνα, στηρίζεται σε ιδεαλιστικές θεωρίες φύλου που απλώς τροφοδοτούν την αντίδραση και ενισχύουν την απομόνωση των τρανς ατόμων.

Σε αυτό προσθέτουν μια ισχυρή δόση φιλελεύθερου ηθικισμού: πρέπει να είσαι ευγενικός, ανεκτικός, διαφωτισμένος, συνειδητοποιημένος για τα προνόμιά σου, κ.λπ., κ.λπ. Αυτή η στρατηγική είχε κάποια επιτυχία όταν προερχόταν από την ισχυρότερη αστική τάξη στον κόσμο. Αλλά τώρα που οι ΗΠΑ έχουν στραφεί απότομα ενάντια στον φιλελευθερισμό, με την Amazon, το Facebook και την J.P. Morgan να εγκαταλείπουν τα προγράμματα DEI και τον «woke καπιταλισμό», το τρανς κίνημα έχει βρεθεί να κρατάει την καυτή πατάτα και να αντιμετωπίζει την εχθρότητα όλων όσων έχουν βαρεθεί να υφίστανται κενές ηθικολογικές νουθεσίες καθώς η ζωή τους χειροτερεύει.

Ο λόγος που οι Μαρξιστές πρέπει να αποκαλύψουν την ψευδότητα των ιδεαλιστικών αντιλήψεων του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος είναι ότι αυτές καθιστούν απολύτως αδύνατη την οργάνωση μιας πραγματικής αντίστασης υπέρ των τρανς και κάθε άλλης κατηγορίας ατόμων που η σεξουαλικότητα τους δεν γίνεται κοινωνικά αποδεκτή. Το τρανς κίνημα δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να προσκολλάται στους μύθους και τις αυταπάτες που το οδήγησαν στη εκτεθειμένη και ευάλωτη θέση όπου βρίσκεται σήμερα. Περισσότερο από ποτέ, είναι κρίσιμο να υιοθετήσει ένα επαναστατικό και υλιστικό πρόγραμμα για την τρανς απελευθέρωση.

Μέρος Τρίτο: Ένα Μαρξιστικό Πρόγραμμα για την Καταπολέμηση της Αντίδρασης

Στο άρθρο του το 1909, «Η Στάση του Εργατικού Κόμματος απέναντι στη Θρησκεία», ο Λένιν καταθέτει την εξής επιχειρηματολογία:

«Κανένα εκπαιδευτικό βιβλίο δεν μπορεί να εξαφανίσει τη θρησκεία από το μυαλό των μαζών που καταπιέζονται από τη σκληρή εργασία και που βρίσκονται στο έλεος των τυφλών καταστροφικών δυνάμεων του καπιταλισμού, μέχρι οι ίδιες οι μάζες να μάθουν να παλεύουν αυτή τη ρίζα της θρησκείας, να πολεμούν την κυριαρχία του κεφαλαίου σε όλες τις μορφές της, με ενότητα, οργάνωση, σχέδιο και συνείδηση.

«Σημαίνει αυτό ότι τα εκπαιδευτικά βιβλία κατά της θρησκείας είναι επιβλαβή ή περιττά; Όχι, τίποτα τέτοιο. Σημαίνει ότι η αθεϊστική προπαγάνδα της Σοσιαλδημοκρατίας πρέπει να υποτάσσεται στον βασικό της στόχο— την ανάπτυξη της ταξικής πάλης των εκμεταλλευόμενων μαζών ενάντια στους εκμεταλλευτές.»

Η βασική αυτή προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως και σε ερωτήματα που σχετίζονται με την καταπίεση των τρανς. Είναι απαραίτητο για τους Μαρξιστές να επιχειρηματολογούν ενάντια στις οπισθοδρομικές αντιλήψεις μέσα στην εργατική τάξη όσον αφορά τις έμφυλες σχέσεις, και όχι μόνο την καταπίεση των γυναικών. Αλλά αυτή η δουλειά πρέπει να καθοδηγείται από την ταξική πάλη και να εμπλουτίζεται από αυτήν.

Με άλλα λόγια, εμείς ως Μαρξιστές θέλουμε η διαχωριστική πολιτική γραμμή στην κοινωνία να είναι ανάμεσα σε εργάτες και καπιταλιστές, όχι ανάμεσα σε φίλο-τρανς και αντι-τρανς θέσεις, ούτε ανάμεσα σε φιλελεύθερους «woke» και οπισθοδρομικούς συντηρητικούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα θάψουμε το ζήτημα ή θα προσαρμοστούμε σε οπισθοδρομικά προκαταλήψεις, αλλά αντίθετα ότι φέρνουμε το τρανς ζήτημα στο προσκήνιο ως αναγκαιότητα για την επιδίωξη της ίδιας της απελευθέρωσης των εργατών. Η εφαρμογή αυτής της μεθόδου και η ανάπτυξη ενός προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς δεν είναι εύκολη υπόθεση, ειδικά σε μια περίοδο όπου το τρανς ζήτημα έχει γίνει τόσο διχαστικό. Αυτό πρέπει να γίνει με συγκεκριμένα μέτρα για κάθε χώρα και χώρο εργασίας, αλλά ως γενικά θεμέλια για ένα τέτοιο πρόγραμμα προτείνουμε τα εξής βασικά σημεία:

1) Απορρίψτε τους Φιλελεύθερους

Πρέπει να αντλήσουμε διδάγματα από την καταστροφική πορεία που οδήγησε τα τρανς άτομα στη θέση που βρίσκονται σήμερα. Το πιο σαφές και προφανές μάθημα είναι ότι οι φιλελεύθεροι είναι απόλυτα αναξιόπιστοι σύμμαχοι και δεν μπορούν με κανέναν τρόπο να θεωρηθούν άξιοι εμπιστοσύνης. Οι Δημοκρατικοί, το Βρετανικό Εργατικό Κόμμα, τα Πράσινα Κόμματα, η Die Linke: όλοι έχουν δείξει ότι όταν η πίεση γίνεται μεγάλη, αφήνουν τους καταπιεσμένους ακάλυπτους. Είναι αυτοκτονικό να περιμένουμε ότι οι φιλελεύθεροι θα πιεστούν να γίνουν πραγματικοί υπερασπιστές των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Οι καριέρες τους στο κατεστημένο και οι καπιταλιστικές τους επιθυμίες προηγούνται πάντα των δήθεν αξιών τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει ποτέ να σχηματίσουμε κάποιο είδος αμυντικού μετώπου ή να συμμετάσχουμε σε κοινές δράσεις με φιλελεύθερους. Σε μια περίοδο δεξιάς επίθεσης κατά των δημοκρατικών δικαιωμάτων, τέτοιες συμμαχίες μπορεί να είναι αναγκαίες. Αλλά πρέπει να συνάπτονται με την κατανόηση ότι οι φιλελεύθεροι είναι άτολμοι και προδοτικοί. Τελικός σκοπός μιας τέτοιας συμμαχίας πρέπει να είναι να απομακρυνθούν οι αγωνιστές βάσης από τον φιλελευθερισμό δείχνοντας τη σωστή στρατηγική των Μαρξιστών. Δεν πρέπει να εξαλείψουμε το Μαρξιστικό πρόγραμμα ώστε να κατευνάσουμε τους φιλελεύθερους, όπως έχουν κάνει ξανά και ξανά οι Μαρξιστές που υποστηρίζουν τα τρανς άτομα.

2) Απορρίψτε τα Κενά Σύμβολα

Η απελευθέρωση των τρανς είναι μια υλική πράξη. Η πρόοδός της μπορεί να μετρηθεί από το βαθμό στον οποίο είναι εφικτό για τα άτομα να αλλάξουν φύλο και από το βαθμό στον οποίο οι έμφυλες διακρίσεις υπάρχουν στην κοινωνία. Οι ιδέες και η συνείδηση θα αλλάξουν σε άμεση αναλογία με τις αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις και τα θεσμικά όργανα. Δεν θα αλλάξουν μέσω μιας «woke» ιδεολογικής εκστρατείας που επιπλήττει τους ανθρώπους για το τι σκέφτονται ή πώς μιλούν. Πρέπει φυσικά να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους και να αντιταχθούμε σθεναρά στη μισαλλοδοξία—συμπεριλαμβανομένου του εκούσιου «misgendering», δηλαδή της συνειδητής άρνησης από κάποιον χρήσης του φύλου που επιλέγει το άτομο για το εαυτό του. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι το μοναδικό ή κύριο επίκεντρο του αγώνα. Αντί να στοχεύουμε στη γλώσσα και τα σύμβολα, ο αγώνας πρέπει να επικεντρωθεί στην υπεράσπιση των υλικών συνθηκών και των δικαιωμάτων των τρανς απέναντι στην τρέχουσα αντιδραστική επίθεση.

3) Καμία Υποχώρηση στην Αστική Ηθική

Δεν είναι σύμπτωση ότι η αντίδραση κατά των τρανς έχει επικεντρωθεί τόσο έντονα στο ζήτημα των τρανς παιδιών. Σύμφωνα με την παραδοσιακή ηθική, τα παιδιά είναι ασεξουαλικά όντα που δεν έχουν καμία δυνατότητα να πάρουν αποφάσεις για τη ζωή και το σώμα τους. Ως εκ τούτου, έχει εξαπολυθεί μια υστερική εκστρατεία ενάντια στους αναστολείς της ήβης και κάθε είδους φροντίδα επιβεβαίωσης φύλου για όσους έχουν νομικά χαρακτηριστεί ανήλικοι. Ως αποτέλεσμα αυτής της εκστρατείας, οι τρανς έχουν δυσφημιστεί ως σεξουαλικοί διεστραμμένοι και «groomers», ενώ οι υποστηρικτές τους στον ιατρικό χώρο έχουν κατηγορηθεί για κακοποίηση ανηλίκων, ιατρική αμέλεια και ακόμη και για «ακρωτηριασμό».

Σε απάντηση αυτών των αηδιαστικών και έντονων επιθέσεων, υπάρχει ισχυρή πίεση να συμμορφωθεί κάποιος όσο το δυνατόν περισσότερο στους παραδοσιακούς σεξουαλικούς κανόνες και αξίες. Για παράδειγμα, πολλοί που δηλώνουν ότι είναι υπέρ των τρανς παραδέχονται ότι τα παιδιά δεν πρέπει να έχουν καμία δυνατότητα να μεταβούν σε άλλο φύλο πριν από την νομική ενηλικίωση. Αυτό είναι αδιέξοδο. Τέτοιες παραχωρήσεις όχι μόνο δεν θα μειώσουν την αντίδραση, αλλά ανοίγουν επίσης την πόρτα σε περαιτέρω περιορισμούς των δικαιωμάτων των τρανς.

Οι παραχωρήσεις στη αστική ηθική θέτουν το κίνημα LGBTQ+ σε επικίνδυνη κατηφόρα. Το να παραδεχτεί με οποιονδήποτε τρόπο ότι τα άτομα δεν έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για το σώμα και τη σεξουαλικότητά τους σημαίνει ότι αφαιρείται η βάση του κινήματος. Παραδίδει την εξουσία της απόφασης στην οικογένεια, το κράτος και τη θρησκεία— στις ίδιες θεσμικές δομές που ευθύνονται για την καταπίεση των παιδιών, των γυναικών και των τρανς ανθρώπων.

4) Αναζητήστε Καταπιεσμένες Θρησκευτικές Μειονότητες

Οι καταπιεσμένες μειονότητες, ιδιαίτερα οι Μουσουλμάνοι στη Δύση, δεν είναι το πρώτο μέρος όπου οι περισσότεροι τρανς ακτιβιστές θα αναζητούσαν συμμάχους. Παρόλο που οι πιστοί Μουσουλμάνοι μπορεί να είναι πολύ συντηρητικοί σε θέματα σεξουαλικότητας, αποτελούν επίσης μία από τις πιο καταπιεσμένες και στοχοποιημένες ομάδες σε πολλές χώρες. Οι Μουσουλμάνοι, όπως και οι τρανς, βρίσκονται ολοένα και περισσότερο απομονωμένοι και στοχοποιημένοι από το κράτος. Σε αντίθεση με τους φιλελεύθερους που είναι απασχολημένοι προσπαθώντας να ενταχθούν στο νέο κοινωνικά συντηρητικό καθεστώς, στους Μουσουλμάνους συχνά απαγορεύεται αυτή η δυνατότητα.

Υπάρχει μια αντικειμενική βάση για μια συμμαχία που βασίζεται στην υπεράσπιση των βασικών δημοκρατικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, τέτοιες συμμαχίες είναι δυνατές μόνο εάν οι αντιλήψεις που υπάρχουν στο μυαλό των ανθρώπων τίθενται σε δεύτερη μοίρα μπροστά στα κοινά συμφέροντα και των δύο ομάδων. Με τη σειρά της, η κοινή πάλη θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην αλλαγή νοοτροπίας και στις δύο πλευρές.

5) Δημιουργία Ενότητας μεταξύ Τρανς και Απελευθέρωσης των Γυναικών

Δεν υπήρξε μεγαλύτερη ζημιά στον αγώνα των τρανς από τη σύγκρουση με τον φεμινισμό. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις συντηρητικές και τομεακές απόψεις πολλών γυναικών. Αλλά έχει επίσης να κάνει με τον τρόπο που το ζήτημα των τρανς έχει προωθηθεί από το κύριο ρεύμα του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Στην προσπάθεια να καταρριφθεί το αυστηρό φράγμα μεταξύ των φύλων, το κίνημα έχει συχνά προσβάλει τις ευαισθησίες των γυναικών. Για παράδειγμα, είναι αφελές να ισχυρίζεται κανείς ότι η σύνδεση της γυναικείας ανατομίας και της εμμήνου ρύσης με τις γυναίκες αποκλείει εξ ορισμού τους τρανς άνδρες. Μετά από χιλιετίες κατά τις οποίες η καταπίεση των γυναικών συνδεόταν με τα σώματά τους, είναι κατανοητό ότι πολλές γυναίκες αντιδρούν αρνητικά όταν τους λένε ότι αυτή η σύνδεση δεν μπορεί πλέον να γίνεται.

Επιπλέον, η ιδέα ότι οι τρανς άνθρωποι μπορούν να ενταχθούν σε χώρους μόνο για γυναίκες χωρίς να δημιουργηθούν σοβαρές κοινωνικές εντάσεις αγνοεί το πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η διαχωρισμένη βάση των φύλων και η καταπίεση στην κοινωνία. Δεν υπάρχει τέλεια λύση σε αυτό το πρόβλημα υπό τον καπιταλισμό. Ο αυστηρός διαχωρισμός των φύλων με βάση τη βιολογία δεν αποτελεί λύση. Είναι όχι μόνο πρακτικά ανέφικτος αλλά και επικίνδυνος και καταπιεστικός για τους τρανς ανθρώπους. Οι τρανς πρέπει να έχουν πρόσβαση στους χώρους του φύλου της επιλογής τους. Ταυτόχρονα, πρέπει να προβλέπονται μέτρα που να λαμβάνουν υπόψη τις συντηρητικές απόψεις και να μειώνουν τις συγκρούσεις αξιών.

Οι λύσεις συνήθως βρίσκονται στην αύξηση των πόρων με τρόπο που θα ωφελήσει τόσο τις τρανς όσο και τις cis γυναίκες γενικότερα. Μια προφανής λύση στη σύγκρουση σχετικά με την πρόσβαση των τρανς γυναικών σε καταφύγια γυναικών είναι να χτιστούν περισσότερα καταφύγια, να επιτρέπεται η πρόσβαση στις τρανς γυναίκες και ταυτόχρονα να προσφέρεται η επιλογή αυστηρού βιολογικού διαχωρισμού για όσες γυναίκες το επιθυμούν.

Ενώ προς το παρόν η υπεράσπιση της γυναικείας ταυτότητας είναι το κύριο όπλο που χρησιμοποιείται ενάντια στις τρανς γυναίκες, η τρέχουσα συντηρητική αντίδραση στρέφεται επίσης κατά του συνόλου των γυναικών. Οι συνθήκες των γυναικών, των LGBTQ+ ανθρώπων και των εργαζομένων είναι τελικά αλληλένδετες. Όλοι έχουν συμφέρον να ενωθούν σε κοινό αμυντικό αγώνα και, ευρύτερα, να αγωνιστούν για την απελευθέρωση των γυναικών, των τρανς και της εργατικής τάξης.

6) Η Εργατική Τάξη Είναι Η Καθοριστική Δύναμη

Η εργατική τάξη είναι η μόνη τάξη που μπορεί να υπερασπιστεί αποφασιστικά τα δικαιώματα των τρανς. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή είναι η πιο φιλελεύθερη ομάδα της κοινωνίας—δεν είναι—αλλά επειδή έχει άμεσο ταξικό συμφέρον να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να εδραιώσει μια κοινωνία χωρίς τάξεις που δεν θα χρειάζεται την καταπίεση βάσει φύλου.

Η βάση για μια συμμαχία τρανς και εργατικής τάξης δεν απαιτεί οι τρανς να εγκαταλείψουν τον αγώνα ενάντια στη δική τους καταπίεση. Η καταπίεση των τρανς  — όπως και η καταπίεση των ομοφυλόφιλων, των λεσβιών, των γυναικών και των φυλετικών μειονοτήτων— διαιρεί και αποδυναμώνει την εργατική τάξη. Μόνο με τον αγώνα για την απελευθέρωση κάθε καταπιεσμένης ομάδας εξίσου στην κοινωνία μπορεί να δημιουργηθεί ενότητα. Αυτό δεν είναι φιλελεύθερο «κολάζ». Η συγκολλητική ουσία που μπορεί να ενώσει αυτούς τους αγώνες είναι ο ταξικός αγώνας.

Αυτό δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία· οι διάφοροι αγώνες πρέπει να συνενωθούν συνειδητά. Αλλά ο ταξικός αγώνας, μέσω των δικών του νόμων και της δυναμικής του, παρέχει το πεδίο για να πραγματοποιηθεί αυτή η διαδικασία. Ο κοινός αγώνας για ένα κοινό συμφέρον είναι η προϋπόθεση για την υπέρβαση της κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Για να πραγματοποιηθούν τέτοιοι αγώνες, δεν πρέπει να τίθενται προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, θα ήταν εντελώς αντιδραστικό να αποχωρήσει κάποιος από μια απεργία επειδή οι εργαζόμενοι εκφράζουν οπισθοδρομικές απόψεις στο ζήτημα των τρανς. Αντίθετα, πρέπει να έρχεται στο προσκήνιο, μέσα από τη διαδικασία της σύγκρουσης, το γεγονός ότι τα δικαιώματα των τρανς συνδέονται με εκείνα των εργαζομένων. Αυτό θα βοηθήσει στην αλλαγή των οπισθοδρομικών απόψεων.

Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι το κίνημα των τρανς δεν είναι ενιαίο. Παρόλο που όλοι και όλες οι τρανς είναι καταπιεσμένες και καταπιεσμένοι, δεν μοιράζονται όλοι ένα κοινό συμφέρον. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο οι τρανς ακτιβιστές και ακτιβίστριες να θέτουν πάντα τα συμφέροντα της εργατικής τάξης πάνω από όλα. Πρέπει, για παράδειγμα, να αποφεύγουν να στηρίζονται σε εταιρικές πολιτικές  ως μέσο υπεράσπισης των δικαιωμάτων τους.

Το κίνημα των τρανς θα πρέπει όσο το δυνατόν περισσότερο να συνδέει τον δικό του αγώνα με εκείνον της εργατικής τάξης. Ένα προφανές σημείο συνάντησης είναι ο αγώνας για δημόσια υγειονομική περίθαλψη, ένα καυτό ζήτημα που αφορά όλους μας. Η κρίση στην δημόσια υγειονομική περίθαλψη πηγαίνει χέρι-χέρι με τις επιθέσεις ενάντια στη φυλομετάβαση, στην ιατρική φροντίδα με αποδοχή και επιβεβαίωση φύλου αλλά και στα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών. Δεν χρειάζεται καν να συζητήσουμε πόσο ο αγώνας για καλύτερη υγειονομική περίθαλψη θα ωφελήσει τα τρανς άτομα. Το να αποτελέσει η ιατρική φροντίδα των τρανς, κεντρικό ζήτημα του αγώνα για ελεύθερη, δημόσια υγειονομική περίθαλψη όλων μας, σίγουρα μπορεί να ενδυναμώσει τους κοινούς μας αγώνες φέρνοντας χιλιάδες τρανς και τις οικογένειές τους στο ευρύτερο κοινωνικό κίνημα.

The post Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των φιλελεύθερων και μαρξιστικές απαντήσεις appeared first on Void Network.

“Statistics likes to talk about people in large numbers, because that way it can’t see their faces.”

EXCAVATOR

No one looks at an excavator and thinks:

“What a shame it’s not destroying anything right now.”

But the moment I refused to take part in a war, people suddenly appeared who were convinced I was wasting my life.

LANGUAGE

I’m tired of having to justify the fact that I was born in Ukraine and consider Russian my native language. I grew up in a Russian-speaking mining town in eastern Ukraine. It wasn’t a political statement. It was my life.

Before becoming president, Ukraine’s current president played a president in the popular Ukrainian TV series Servant of the People. The show was in Russian. If most Ukrainians had spoken Ukrainian back then, the show probably would have been in Ukrainian too. But for some reason it wasn’t. Neither were most of the films, music, books, TV programs, and everyday conversations I grew up with.

Some people see language as proof of loyalty. I see it as a tool. A hammer doesn’t become guilty because someone used it to hit another person. Language doesn’t either.

DUTY

Talk of duty begins precisely where volunteers run out.

No one asks a hammer whether it wants to drive nails or crack skulls. Its value is measured solely by its usefulness. Conversations about a man’s duty to his country often work the same way.

If I am expected to pretend to be a tool, then let me be neither a hammer nor a rifle. I’d rather be somebody’s vibrator.

UNITY

On the first day of the war, I boarded a bus from Kyiv to Lviv. Back then, every missile seemed to be flying not just toward the city, but directly at you. At least that’s how it felt.

Somewhere along the way came the news that men were no longer allowed to leave the country. A strange feeling. That morning you had still been a person. By evening, you had become a prohibited category.

Then soldiers pulled me off the bus. They forced me to sign a document stating that I was volunteering for military service. Later, friends explained that such a thing couldn’t possibly have happened. Later, women on the street politely reminded me that all men were expected to report to the draft office. Later, taxi drivers stopped asking for my destination and started asking: “The draft office?”

TV talked about national unity. In reality, the world was losing its mind faster than a morning erection appears. I’ve already used some of these stories in my fiction. The rest are still too dangerous to publish.

Everyone kept saying the war would be over in a few days. Four years have passed. No, the last missile won’t change anything. Some wars end before they begin. Others continue long after the ceasefire.

BORDERS

There it is again: another well-fed, comfortable person talking about the importance of borders. It’s strange hearing that from people who cross dozens of invisible borders every day.

The border between work and home.

The border between a friend and a lover.

The border between a child and an adult.

The border between the person you were a year ago and the person you are today.

Everything good in my life began with breaking someone’s rules. So whenever I hear that borders are sacred, I remember that love, emigration, and growing up begin with crossing them.

NATURE

I’m tired of hearing that sex between men is unnatural. That we should look to nature for guidance. Fine. Let’s take a look at what nature actually has to offer.

As a child from a broken home, it pains me to write this, but nature is not particularly sentimental. A cuckoo chick dropped into another bird’s nest throws the other chicks out to monopolize the attention of its foster parents. Nobody calls that unnatural.

I’ve been on many dates. Some of them were terrible, but none of my partners ever tried to eat me afterward, as female praying mantises and some spiders do.

Ducks evolved complex reproductive anatomy to protect themselves from gang rape.

Maybe we shouldn’t look to nature for moral guidance in every situation. Maybe we should just make love.

If morality is determined by nature, then infanticide, cannibalism, and group violence must also be considered natural.

Fortunately, people usually build ethics not on what exists in nature, but on consent, freedom, and the absence of harm. That’s why the argument that something is “unnatural” tells us nothing about whether it is good or bad.

And if my sex life is still your strongest argument against me, perhaps you’ve simply run out of arguments.

OBSERVATION

No important story in my life has ever started with:

“I followed all the instructions.”

THE FACELESS MAN

States love faces. Faces are easy to hit. Easy to photograph. Easy to paste into documents.

I met the Faceless Man in Romania. He was trying to sell an old book. What interested me wasn’t the book itself, but the description. It read:

“They say the illustrations in this book were drawn by Satan himself.”

Naturally, I didn’t believe it. But I became curious about the kind of person who would advertise a book that way. That’s how I found the Faceless Man.

Now he helps me distribute my stories. He’s from Ukraine too. Also of military age. Also refused to fight. We both find it amusing when people ask, yet again:

“Why doesn’t he have a face?”

Are you aware that men with Ukrainian passports can’t even access consular services anymore? It’s hardly surprising that he has no face. That country steals young men’s identities. Or at least tries to.

Later he admitted that he had never intended to sell the book. He simply knew that a book like that would attract unusual people.

One of those people was me.

SECURITY

I was walking down the street listening to a podcast about Michel Foucault’s Discipline and Punish. It talked about how the state created a system in which people police themselves even when no one is watching.

That’s how a woman wears makeup not because she wants to, but because she feels compelled to meet expectations imposed on her idea of femininity.

That’s how a prisoner behaves even after the guard has walked away.

I’d read Foucault before. I’d walked down that street before. But only then did I notice that there were sixteen cameras on it. None of them was pointed directly at me. None told me to stop. None demanded my papers. They were simply there.

That’s what a modern city looks like: nobody accuses you of anything. They just keep watching, in case.

COLLECTOR

The Faceless Man collects weird things. Banned books. Photographs of demolished monuments. Letters written by executed authors.

The thing is that this weirdo doesn’t really collect objects. He collects evidence that the world could have been arranged differently.

STATISTICS

When the war began, I quickly realized that, as far as the state was concerned, there were two different people.

The first was me.

The second was a military-aged man.

The first read books, wrote stories, and had sex.

The second existed only in a spreadsheet.

The state showed little interest in the first one, but a great deal of interest in the second. That was probably the moment I first understood how dangerous statistics can be.

Statistics doesn’t know who you are. It only knows which category to place you in. Age. Sex. Citizenship. Fitness for service.

To statistics, I was never a person. Every statistic is a cemetery where names have been replaced with numbers. I was merely the intersection of several parameters. That’s why I enjoy ruining statistics. Sometimes it’s the only way to remind a system that it made a mistake.

COERCION

I’d like someone to shave me every evening. But I’d want them to do it with care. I’d want them to enjoy the feeling of the razor gliding across my neck.

Problems don’t begin when people develop unusual desires. Problems begin when they stop caring about reciprocity and start valuing an action more than the person involved in it.

Yes, I’d like someone to shave me. But I’d want there to be an erotic subtext. The act itself doesn’t interest me. That’s why it would never occur to me to force someone to do it. Coercion would destroy the very thing that made it meaningful.

States and ideologies make this mistake all the time. They try to obtain through coercion what can exist only voluntarily.

An employer dreams of a worker who arrives at work with the same enthusiasm people bring to a date. A state dreams of a soldier who dies with the same enthusiasm people bring to bed. Both love talking about duty. Both become nervous when a person remembers their right to refuse.

The greatest stories of love, success, heroism, and self-sacrifice always exist on the other side of coercion. An artist carrying paintings from country to country while living in exile. A volunteer driving humanitarian aid across half a continent. A woman donating a kidney to her sister. What makes them beautiful is that they could have chosen otherwise.

Try forcing them to do the same thing, and you end up with an entirely different story.

DIALOGUE

“You can find something positive in any situation,” I tell the Faceless Man.

“Even this one?”

“At least the state can’t steal your identity twice.”

EUROPEAN PROTECTION

For all four years of the war, one thing has continued to irritate me. The European Union granted temporary protection to people with Ukrainian passports, yet never said the obvious part out loud: some of us need protection not only from the war, but from Ukraine itself.

I am one of those people.

At first, I thought the EU’s refusal to acknowledge this was merely a bureaucratic oversight. The Faceless Man disagreed. We even made a bet. If he turned out to be right, he would shave me every day for a month. What I would owe him if he won is better left undisclosed.

Now, as more and more people discuss restricting or even revoking protection for military-aged men, I am beginning to suspect that the Faceless Man was right.

It no longer looks like an oversight. It looks like a reservation left for the future. A way of preserving the right to decide, one day, who I really am. A refugee. A taxpayer. Or military manpower.

It seems the Faceless Man won’t need to buy new razor blades after all.

STRENGTH

I like large dogs. But when people see a Rottweiler, they immediately start talking about what it might do: maul someone, attack someone, tear someone apart. Very rarely does anyone point out that a dog can also lie in the sun and mind its own business.

Something similar happens whenever people talk about men. The moment a man happens to be physically stronger than those around him, society starts discussing what that strength should be used for: let him die for state borders, let him die for women and children. For some reason, people are far less interested in a man’s right to simply keep that strength to himself.

IRONY

In May, the Faceless Man disappeared for two weeks. It later turned out that he had simply gone to buy a book. When he returned, he said:

“The state loves statistics for the same reason a butcher loves scales.”

After that, I had to buy him a beer.

QUESTIONS FOR HOMEWORK

If borders are so sacred, why do people cross them for love?

If language determines loyalty, why did the Ukrainian president play a president in Russian?

If security is so important, why do cameras appear before trust?

If coercion works, why do states have to threaten people with punishment?

RECOMMENDATIONS FOR PROPER CONDUCT

And while people continue searching for moral guidance in nature, let me remind you that necrophilia has been repeatedly observed among those adorable penguins.

Welcome to the world of natural values.

ANTIHERO

Today, the Faceless Man told me about a dream he had. In the dream, he was trying to burn off his fingerprints with acid. It hurt. When he woke up, the first thing he did was check his hands.

Sometimes I think the Faceless Man exists only because states need people they can enter into a spreadsheet. Every phenomenon eventually creates its opposite. There are no locks without lockpicks. No heroes without villains. No system of records without those who want to disappear from them.

If nobody tried to count him, describe him, classify him, or use him, perhaps his face would have returned long ago. But that hasn’t happened. And the longer I watch the world, the less the Faceless Man seems like an exception.

He simply understood what was happening before everyone else.

___

More info and texts: https://ikharkow.com/ Support Ilya: https://buymeacoffee.com/ikharkow

The post How to Ruin Statistics: A Lesson from Ukraine- by Ilya Kharkow appeared first on Void Network.