ΤΡ. 18/11/2025
ώρα 20.00
Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο
Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ
Ρ. Παλαμηδη 2, Ψυρρή

Η ομιλία θα μεταφράζεται στα Ελληνικά. Θα συντονίσει τη συζήτηση και θα θέσει ερωτήματα ο σκηνοθέτης & ποιητής Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο.

Ο Τεχνολαϊκισμός είναι μια πολιτική λογική που συνδυάζει την επίκληση στην ειδημοσύνη (τεχνοκρατία) και τη λαϊκιστική επίκληση στον «λαό» γενικά. Αυτή η νέα πολιτική λογική –που αποτελεί πλέον τον κεντρικό άξονα του πολιτικού ανταγωνισμού στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες- έρχεται να επικαθίσει στην παραδοσιακή διαμάχη ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά. Έτσι, αυτό που αντικαθιστά την ιδεολογική μορφή της πολιτικής είναι μια λογική σύμφωνα με την οποία οι πολιτικοί ανταγωνίζονται στη βάση τεχνοκρατικών ή λαϊκιστικών ισχυρισμών.

Η λογική του τεχνολαϊκισμού αναδύεται ακριβώς όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, όταν τα κόμματα παύουν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά οράματα οργάνωσης της κοινωνίας και η κοινοβουλευτική πολιτική αφορά πλέον τη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος.

Ο Christopher Bickerton είναι Καθηγητής ‘Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Κοινωνίας’ στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και υπότροφος Πολιτικών Επιστημών στο Κουίνς Κόλετζ του Κέιμπριτζ. Επίσης, είναι επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τους συγγραφείς του βιβλίου:

The post Τεχνολαϊκισμός: Christopher Bickerton (Cambridge University) Ομιλία- Παρουσίαση βιβλίου ΤΡ. 18/11/2025 appeared first on Void Network.

Στο βιβλίο τους “Technopopulism: The New Logic of Democratic Politics“, οι καθηγητές πολιτικής θεωρίας Carlo Invernizzi Accetti και Christopher Bickerton αμφισβητούν πολλές από τις βασικές παραδοχές σχετικά με την προέλευση της κρίσης της δημοκρατίας και υποστηρίζουν ότι πρέπει να προχωρήσουμε πέρα ​​από την «απλουστευτική ιδέα ότι, στη σωστή δόση, ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία μπορούν να αντισταθμίσουν το ένα το άλλο».

Σε αυτή τη συνέντευξη, συζητάμε την απουσία ιδεολογικών πεδίων στη σύγχρονη πολιτική, τους λόγους για τους οποίους χρειαζόμαστε πολύ περισσότερη διαμεσολάβηση, και πώς το παράδοξο της “συμπερίληψης” –που ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί «όλους» μας– είναι στην πραγματικότητα αντιπλουραλιστικό.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τον Carlo Invernizzi Acceti από τον Jonny Gordon-Farleigh για το περιοδικό Stir to Action

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Το βιβλίο σας “Τεχνολαϊκισμός: Η Νέα Λογική της Δημοκρατικής Πολιτικής”, ξεκινά με μια ανάλυση της κρίσης της δημοκρατίας, των κομματικών σχηματισμών που μεταμορφώνονται σε βαθμό να γίνονται αγνώριστοι, της παρακμής των ενδιάμεσων θεσμικών οργάνων και της περιθωριοποίησης του πολιτικού κομματισμού. Μπορείτε να ανατρέξετε σε αυτή την ιστορία και τις συνέπειες της για την τρέχουσα πολιτική μας κατάσταση;

Η λέξη κρίση (crises) προέρχεται από την αρχαία ελληνική γλώσσα, ήταν ιατρικός όρος, και σήμαινε τη μετάβαση από μια κατάσταση σε μια άλλη, συνήθως περιγράφει μια κατάσταση που οδηγεί ή στην υγεία ή στο θάνατο. Άρα είναι μια ισχυρή μετάβαση. Αν θέλουμε να καταλάβουμε ποια είναι η κρίση της δημοκρατίας στην εποχή μας, πρέπει να δούμε από πού ξεκινήσαμε και πού βρισκόμαστε σήμερα, και να προσπαθήσουμε να σκεφτούμε τι προκάλεσε αυτή τη μετάβαση.

Αν σκεφτούμε τη δημοκρατική πολιτική στα μέσα του εικοστού αιώνα, δομήθηκε θεμελιωδώς από τον ιδεολογικό διαχωρισμό μεταξύ αριστεράς και δεξιάς. Τα κόμματα ανταγωνίζονταν γύρω από ιδεολογικά πεδία που αντιστοιχούσαν στις αρθρώσεις των συμφερόντων και των αξιών συγκεκριμένων ομάδων μέσα στις κοινωνίες. Έτσι, για παράδειγμα, το Εργατικό Κόμμα αντιπροσώπευε την άρθρωση των συμφερόντων και των αξιών μιας συγκεκριμένης ομάδας εντός της κοινωνίας –της εργατικής τάξης– ενώ άλλα κόμματα αντιπροσώπευαν τα συμφέροντα της αριστοκρατίας της γης, ενός γενάρχη ή των αγροτικών πληθυσμών. Υπήρχαν όμως και άλλοι διαχωρισμοί, όπως η θρησκεία. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, υπήρχε το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα, το οποίο εκπροσωπούσε τα συμφέροντα και τις αξίες των Χριστιανών σε αντίθεση με τις κοσμικές ομάδες. Έτσι, η αριστερά και η δεξιά αποτελούσαν τις συναρθρώσεις αυτών των διαφορετικών συμφερόντων και αξιών και ενθάρρυναν τα κόμματα να κινητοποιήσουν διαφορετικές ομάδες συμφερόντων μέσα στις κοινωνίες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι διαφορές στα εκλογικά αποτελέσματα ήταν σχετικά μικρές και, είναι ενδιαφέρον ότι τα κόμματα κέρδιζαν όταν κατάφερναν να κινητοποιήσουν τις δικές τους ομάδες.

Αν πάμε γρήγορα μπροστά στο σήμερα, αυτό που έχουμε είναι μια πολύ διαφορετική πολιτική κατάσταση. Σχεδόν κάθε πολιτικό κόμμα έχει την πρόθεση να πει ότι δεν είναι ούτε αριστερό ούτε δεξιό. Αντίθετα, προσπαθούν να επιτύχουν τη συναίνεση όσο το δυνατόν ευρύτερου μέρους του πληθυσμού. Όχι ενός συγκεκριμένου τμήματος της κοινωνίας –όπως η εργατική τάξη– αλλά του εκλογικού σώματος γενικότερα. Έτσι, τα πολιτικά κόμματα απευθύνονται πλέον σε όσο το δυνατόν ευρύτερες κατηγορίες εντός του εκλογικού σώματος, προωθώντας ιδιαίτερα την «ικανότητα» και τη «δημοτικότητά» τους. Αυτό έχει περιθωριοποιήσει σταδιακά τις ιδεολογικές πλατφόρμες στο κομματικό μας σύστημα, αυτές που έχουν άμεσα τις ρίζες τους σε κοινωνικά συμφέροντα και αξίες.

Λοιπόν, πώς φτάσαμε από εκεί ως εδώ; Το επιχείρημα που αναπτύσσουμε ο Κρις Μπίκερτον και εγώ στο βιβλίο μας είναι ότι υπάρχουν βαθιές κοινωνικές και πολιτικές αιτίες για αυτόν τον μετασχηματισμό. Αρχικά αυτός ο μετασχηματισμός ανταποκρίθηκε στις αλλαγές που συνέβησαν στις κοινωνικές ομάδες που προηγουμένως δομούσαν τους πολιτικούς διαχωρισμούς. Αν και αυτές οι κοινωνικές τάξεις δεν έχουν εξαφανιστεί, διαφέρουν θεμελιωδώς από τη μεταπολεμική εποχή. Εκείνη την εποχή, ο διαχωρισμός μεταξύ του ποιος είναι ή δεν είναι μέρος της εργατικής τάξης ήταν αμέσως ξεκάθαρος. Σήμερα, ο πολιτισμός είναι πολύ πιο ομοιογενής και οι κοινωνικές ή οικονομικές τάξεις είναι πολύ πιο περίπλοκες. Ομοίως, οι θρησκευτικές διαιρέσεις δεν είναι πλέον οι ίδιες μετά την γενικευμένη εκκοσμίκευση των κοινωνιών μας.

Όσον αφορά την κρίση της δημοκρατίας, αυτές οι αλλαγές που συνέβησαν στις κοινωνικές τάξεις δεν αντικατοπτρίστηκαν σε ανάλογες αλλαγές στα κόμματα που οργάνωναν την πολιτική συμμετοχή. Αυτή είναι η θεωρία που προωθούσαν τη δεκαετία του 1960 πολιτικοί επιστήμονες, όπως ο Seymour Martin Lipset, ο George Lipsitz και ο Stein Rokkan, και ονομάστηκε «υπόθεση του παγώματος». Υποστήριζαν ότι τα κόμματα, χριστιανικά και μη, παρέμειναν παγωμένα σε ιστορικούς κοινωνικούς διαχωρισμούς, όπως το “προλεταριάτο” και η “αστική τάξη”,  ακόμη και όταν η κοινωνία είχε πλέον πάψει να αντικατοπτρίζει αυτούς τους συγκεκριμένους διαχωρισμούς. Αυτό οδήγησε σε έναν σταδιακό διαχωρισμό μεταξύ της κοινωνίας και της πολιτικής, καθώς η πολιτική σταδιακά αποσπάστηκε από την εκπροσώπηση των συμφερόντων και των αξιών των κοινωνικών ομάδων, και με τη σειρά της, η κοινωνία έμεινε σταδιακά χωρίς αντιπροσώπευση και κλείστηκε στον εαυτό της.

Έτσι, η αυξανόμενη απομάκρυνση της κοινωνίας από την πολιτική είναι, στη ρίζα της, μια κρίση των ενδιάμεσων φορέων: των πολιτικών κομμάτων, των συνδικάτων, των εκκλησιών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Παρά τις αλλαγές στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, αυτά τα ενδιάμεσα όργανα ήταν σε μεγάλο βαθμό ανίκανα να μεταμορφωθούν και αυτό οδήγησε, σε μια αυτοαναφορική τάξη πολιτικών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την εκλογική επιτυχία, και μια κοινωνία που αναδιπλώθηκε όλο και περισσότερο στον εαυτό της μέχρι του σημείου που πλέον νιώθει εντελώς αποξενωμένη από την ίδια την πολιτική. Αυτό δημιούργησε την κρίση της δημοκρατίας που ζούμε σήμερα.

Η πολιτική θεωρία έχει επιμείνει σε μεγάλο βαθμό στην αντίθεση μεταξύ της “τεχνοκρατίας” –της διαδικασίας, δηλαδή, όπου ειδικοί βρίσκουν λύσεις σε συλλογικά προβλήματα με μη πολιτικά μέσα, και του “λαϊκισμού”– την αξίωση εκπροσώπησης κατά αποκλειστικότητα, όλου του “λαού”, δηλαδή των συμφερόντων ολόκληρου του εκλογικού σώματος. Όμως, το έργο σας προτείνει ότι αυτοί οι «τρόποι πολιτικής δράσης» – η τεχνοκρατία και ο λαϊκισμός – έχουν συνδυαστεί για να σχηματίσουν μια νέα λογική για τη δημοκρατική πολιτική. Μπορείτε να εξηγήσετε την έννοια του τεχνολαϊκισμού;

Η έννοια της κρίσης της δημοκρατίας είναι αρνητική – μας λέει ότι υπάρχει ένα κενό στη θέση αυτού που υπήρχε πριν. Πολλοί έχουν αναλύσει και θρηνήσει αυτή την κρίση της δημοκρατίας, αλλά λίγοι προσπάθησαν πραγματικά να δώσουν ένα όνομα σε αυτό που την αντικαθιστά. Τεχνολαϊκισμός είναι το όνομα που δώσαμε σε αυτή τη νέα λογική της δημοκρατικής πολιτικής.

Ας αποσαφηνίσουμε λοιπόν αυτή την έννοια του τεχνολαϊκισμού. Η βασική ιδέα είναι ότι οι πολιτικοί στην εποχή μας δεν ανταγωνίζονται ως προς τις ιδεολογικές τους διαφορές. Αντίθετα, πρωτίστως βλέπουμε να ανταγωνίζονται σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους ότι είναι ικανότεροι διαχειριστές, δηλαδή, σύμφωνα με αυτό που ονομάζουμε “τεχνοκρατία”. Οι πολιτικοί ή τα κόμματα ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε μια συγκεκριμένη γνώση που τα καθιστά αποτελεσματικά. Ή από την άλλη μπαίνουν στην πολιτική αρένα με τον ισχυρισμό της εκπροσώπησης του λαού, δηλαδή, σύμφωνα με αυτό που λέμε “λαϊκισμό”. Σε αυτή την περίπτωση, οι πολιτικοί ή τα κόμματα ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε μια συγκεκριμένη γνώση σχετικά με το τι πραγματικά θέλει ο «λαός».

Λοιπόν, πώς σχετίζεται αυτό με την αντίθεση “αριστεράς-δεξιάς”; Ενώ ο ανταγωνισμός της αριστεράς με την δεξιά συνεχίζεται, επικαλύπτεται όλο και περισσότερο από αυτή τη νέα τεχνολαϊκιστική λογική, η οποία υποστηρίζουμε ότι γίνεται όλο και πιο κυρίαρχη. Έτσι, αυτό που αντικαθιστά την ιδεολογική μορφή της πολιτικής είναι μια λογική σύμφωνα με την οποία, οι πολιτικοί ανταγωνίζονται με βάση τους ισχυρισμούς τους ότι είναι τεχνοκράτες δηλαδή ικανοί ή, από την άλλη, ότι είναι δημοφιλείς δηλαδή λαϊκιστές. Για να αποσαφηνίσουμε περαιτέρω αυτές τις δύο έννοιες, νομίζω ότι είναι χρήσιμο να ξεκινήσουμε από το σημείο που εσείς προτείνατε – αυτό του είδος της πολιτικής θεωρίας όπου η «τεχνοκρατία» και ο «λαϊκισμός» θεωρούνται αντίθετα πράγματα.

Στην πολιτική θεωρία, η τεχνοκρατία συχνά μας φέρνει στο μυαλό εικόνες οικονομολόγων, ελίτ και ειδικών σε κλειστά δωμάτια που λαμβάνουν αποφάσεις για άλλους ανθρώπους – μια εκδοχή της πολιτικής από πάνω προς τα κάτω. Αντίθετα, ο λαϊκισμός συνδέεται με εικόνες πληβειακών μαζών, που εισβάλλουν στις εκλογικές διαδικασίες και εκδιώκουν την υπάρχουσα πολιτική τάξη – ένα είδος πολιτικής από κάτω προς τα πάνω. Και με αυτόν τον τρόπο αυτά τα δύο θεωρούνται αντίθετα.

Σημείο εκκίνησης της διατριβής μας είναι η ιδέα ότι στην πραγματικότητα πέρα ​​από αυτό το επίπεδο αντίθεσης, υπάρχει μια θεμελιώδης συμπληρωματικότητα ή ακόμα και ομοιότητα μεταξύ τεχνοκρατίας και λαϊκισμού, που έγκειται στο γεγονός ότι και οι δύο είναι μορφές «πολιτικής της μιας και μοναδικής αλήθειας».

Τόσο οι τεχνοκράτες όσο και οι λαϊκιστές ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε κάποιο είδος θεμελιώδους αλήθειας, που τους δίνει το δικαίωμα και τους νομιμοποιεί να κυβερνούν όλους τους άλλους.

Οι τεχνοκράτες ισχυρίζονται ότι έχουν την γνώση ή την “τεχνογνωσία” που τους νομιμοποιεί να λένε στους άλλους τι να κάνουν. Οι λαϊκιστές ισχυρίζονται επίσης ότι έχουν πρόσβαση σε ένα συγκεκριμένο είδος γνώσης, το οποίο καθορίζει τις πολιτικές τους αποφάσεις. Αυτός ο τρόπος πολιτικής, λειτουργεί ως βάση της νομιμοποίησης τους. Ως μορφές «πολιτικής της μιας και μοναδικής αλήθειας», οι τεχνοκρατικοί και λαϊκιστικοί πολιτικοί σχηματισμοί μπορούν να απορρίψουν την αντιπολίτευση ως παράνομη – αφού, αν εσύ είσαι κάτοχος της «αλήθειας», όποιος διαφωνεί με τη θέση σου, απλώς, κάνει λάθος.

Ένας τεχνοκράτης, για παράδειγμα, δεν έχει χρόνο να ξοδέψει για την πολιτική αντιπολίτευση και δεν βλέπει καμία αξία στη συζήτηση μαζί της. Και με τον ίδιο τρόπο, ο λαϊκιστής δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητα της αντιπολίτευσης, γιατί αν ξέρεις ήδη τι θέλει πραγματικά ο λαός, ό,τι σκέφτεται ή θέλει κάποιος άλλος είναι παράνομο. Ο “άλλος”, σε κάθε περίπτωση, μπορεί να είναι μια ελίτ ή ένας ξένος που δεν έχει νόμιμο μερίδιο συμμετοχής στην πολιτική. Έτσι και οι δύο αυτές προσεγγίσεις έχουν μια σημαντική συμπληρωματικότητα: είναι «πολιτικές της μιας και μοναδικής αλήθειας» και άρα, εκ φύσεως, αντιπλουραλιστικές.

Για αυτό το λόγο έχουν και τους ίδιους εχθρούς. Στην Ιταλία, ένα καλό παράδειγμα είναι ο Mario Monti, ο πρώην Ευρωπαίος επίτροπος που έγινε πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, και ο άσπονδος εχθρός του, Beppe Grillo. Ο Μόντι είναι ο τεχνοκράτης, ο Γκρίλο ο λαϊκιστής. Παρά την αντίθεση τους, και οι δύο πολιτικοί μοιράζονται τους ίδιους εχθρούς – τους ενδιάμεσους φορείς που οργανώνουν την πολιτική συμμετοχή. Μισούν τα κόμματα, τους επαγγελματίες πολιτικούς, τα μέσα ενημέρωσης και τα συνδικάτα. Όλες αυτές οι μορφές διαμεσολάβησης είναι εχθροί του λαϊκισμού και της τεχνοκρατίας. Και αυτό δεν είναι τυχαίο – και οι δύο βασίζονται σε μια παρόμοια αντίληψη για την πολιτική ως μια μορφή «αλήθειας».

Με άλλα λόγια, ο τεχνολαϊκισμός τοποθετεί τα συμφέροντα του «όλου» –μιας αποδιοργανωμένης μάζας– απέναντι στο «μέρος». Σε τι διαφέρει αυτό από την προηγούμενη πολιτική λογική; Εάν, παλαιότερα, η αριστερή και η δεξιά πολιτική λειτουργούσαν σε ένα οριζόντιο επίπεδο που διευθετούσε τον νόμιμο ανταγωνισμό μεταξύ ίσων «πλευρών» (δηλαδή μεταξύ κομμάτων που εκπροσωπούν διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα), αντίθετα, ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία είναι και οι δύο κάθετες μορφές πολιτικής που εμφανίζονται ως ένα είδος «ολόκληρου» ενάντια στα διάφορα «μέρη».

Αυτό που υποστηρίζουμε στο βιβλίο είναι ότι λόγω αυτής της ομοιότητας – του γεγονότος ότι ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία είναι και οι δύο μορφές «πολιτικής της αλήθειας» – παρουσιάζουν μαζί μια νέα λογική για τη δημοκρατική πολιτική σε ένα πλαίσιο όπου οι πολιτικές ομαδοποιήσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί και οι πολιτικοί ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν τα συμφέροντα «όλων». Ακριβώς επειδή δεν απευθύνονται στα συμφέροντα οποιασδήποτε συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας (δηλαδή «τμημάτων»), οι πολιτικοί μπορούν τώρα να εξασφαλίσουν την εύνοια πολύ μεγάλων κομματιών ενός αποδιοργανωμένου γενικού πληθυσμού. Το πιο σημαντικό, παρά την προφανή αντίθεση μεταξύ τεχνοκρατίας και λαϊκισμού, είναι ότι, οι πολιτικοί έμαθαν επίσης γρήγορα πως μπορούν άνετα να απευθύνονται και στις δύο πλευρές. Δεν είναι απαραίτητο ότι είσαι αντιλαϊκός εάν είσαι ικανός και κανένας δεν μπορεί να πει πως είσαι ανίκανος εάν είσαι δημοφιλής. Στην πραγματικότητα, είναι απολύτως εφικτό να είναι κάποιος και ικανός και δημοφιλής, και άριστος και λαϊκός ήρωας, και καθώς οι πολιτικοί προσπαθούν να απευθύνονται στα συμφέροντα όλων μέσα στην κοινωνία, είναι προς το συμφέρον τους να είναι και τα δύο.

Έτσι, στο πλαίσιο της υπόθεσής μας για τον τεχνολαϊκισμό, προτείνουμε ότι οι πολιτικοί, που δεν είναι δεσμευμένοι να εκπροσωπούν συγκεκριμένα συμφέροντα και αξίες, είναι ολοένα και πιο ελκυστικοί και στα δύο στρατόπεδα- και ανάμεσα στους τεχνοκράτες και ανάμεσα στους λαϊκιστές. Τις τελευταίες δεκαετίες, για παράδειγμα, εάν ενδιαφέρεσαι να κερδίσεις τις εκλογές, δεν ισχυρίζεσαι ότι εκπροσωπείς τα συμφέροντα και τις αξίες διαφορετικών «τμημάτων» της κοινωνίας – υποστηρίζεις ότι μπορείς να είσαι ένα κόμμα ή ένας πολιτικός, αποτελεσματικός και δημοφιλής σε «όλους».

Στο βιβλίο σας μιλάτε για το «δίλημμα της δομικής εξάρτησης», την ιδέα ότι η πολιτική υποτάσσεται στις ανάγκες των αγορών. Ο τεχνολαϊκισμός φαίνεται να εμφανίζεται ως μια νέα λογική σε αυτή την μετα-πολιτική εποχή.

Η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ διατύπωσε την ιδέα ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική». Αυτό ειπώθηκε για να υποστηριχθεί ότι υπάρχει μόνο ένα ρεαλιστικό μοντέλο πολιτικής οικονομίας. Καθώς δεν υπάρχουν πραγματικές ιδεολογικές διαφωνίες σχετικά με το μέλλον, το πολιτικό σύστημα παύει να είναι ένα πεδίο συζήτησης ή ανταγωνισμού των οικονομικών συμφερόντων ή των διαφορετικών κοινωνικών αξιών. Άλλωστε, εάν οι στόχοι είναι ήδη προκαθορισμένοι μέσα σε ένα αμετάβλητο οικονομικό πλαίσιο, ποιο είναι το νόημα της συζήτησης ή της διαφωνίας;

Έτσι, η λογική του τεχνολαϊκισμού αναδύεται ακριβώς όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, όταν τα κόμματα παύουν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά οράματα οργάνωσης της κοινωνίας. Σε αυτό το σημείο, οι πολιτικοί δεν έχουν άλλο πεδίο για να συναγωνιστούν μεταξύ τους εκτός από το πόσο ικανοί είναι στην εκπλήρωση των αναγκών του συστήματος. Ως επακόλουθο, η δημοκρατική πολιτική πλέον αφορά τη «φροντίδα» του τρέχοντος συστήματος, αντί να είναι ένα πεδίο αντίπαλων προτάσεων ή διεκδίκησης διαφορετικών «κατευθύνσεων» που μπορεί να πάρει το ίδιο το σύστημα.

Πριν από την άνοδο του τεχνολαϊκισμού, για παράδειγμα, αν ήσουν σοσιαλιστής, είχες μια πολύ διαφορετική ιδέα για το πώς θα έπρεπε να μοιάζει η κοινωνία από ό,τι αν ήσουν φιλελεύθερος ή χριστιανοδημοκράτης. Σε αυτό το πλαίσιο –σε έναν ευρύ ιδεολογικό ορίζοντα– η τεχνοκρατία δεν είχε νόημα. Εάν δεν υπάρχει μια απόλυτη και γενική συναίνεση σχετικά με τους «στόχους» της πολιτικής διαδικασίας, το ζήτημα της ορθής διαχείρισης δεν είναι κεντρικής σημασίας. Πρώτα πρέπει να συμφωνήσουμε για τους πολιτικούς μας στόχους και μετά να αποφασίσουμε ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος επίτευξης τους. Στην πραγματικότητα, η τεχνοκρατία υπήρχε στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 μέσα στα κόμματα – ήταν φυσικό να συζητηθεί ποια άτομα θεωρούνταν περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικά μέσα σε ένα κόμμα επειδή τα μέλη του είχαν ήδη μεταξύ τους μια γενική συναίνεση. Όμως σήμερα, επειδή δεν υπάρχει σχεδόν καμία ιδεολογική απόκλιση, η τεχνοκρατία και ο λαϊκισμός γίνονται, συνολικά, οι κύριες μορφές ανταγωνισμού μεταξύ των κομμάτων.

Όσον αφορά το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο, ισχυρίζεστε ότι ο τεχνολαϊκισμός μπορεί να παρατηρηθεί σε πολλές διαφορετικές «περιπτώσεις», όπως στο Αγγλικό “Νέο Εργατικό Κόμμα” – «μέσω του κόμματος», στο Ιταλικό “Κίνημα των Πέντε Αστέρων” – «μέσω της εκλογικής βάσης» και στον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν – «μέσω ενός ηγέτη». Μπορείτε να αναλύσετε αυτές τις «ποικίλες» μορφές τεχνολαϊκισμού;

Το Νέο Εργατικό Κόμμα είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση τεχνολαϊκισμού, καθώς βρίσκεται στην αρχή αυτής της μετάβασης, αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι ιδεολογίες εκείνης της περιόδου εξαντλήθηκαν ή ξεπεράστηκαν. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπλερ και οι Νέοι Εργατικοί έκαναν έκκληση στην σύλληψη ενός «Τρίτου Δρόμου» –μιας πολιτικής πέρα ​​από την αριστερά και τη δεξιά– η οποία κατευθυνόταν ουσιαστικά προς ένα μετα-ιδεολογικό στάδιο δημοκρατικής πολιτικής. Σε αυτό το διάστημα βλέπουμε –σύμφωνα με το επιχείρημά μας– την ανάδυση του τεχνολαϊκισμού «μέσω ενός κόμματος».

Ένα από τα πιο σημαντικά συνθήματα που εκλαϊκεύει ο Μπλερ είναι: «σημασία έχει αυτό που λειτουργεί». Βασικά λέει, «Δεν με ενδιαφέρουν οι ιδεολογικές προκαταλήψεις, επικεντρώνομαι στην επίλυση των προβλημάτων». Είναι μια ρεαλιστική κίνηση που προσπαθεί να διαλύσει την παλιά ιδέα ότι το Εργατικό Κόμμα είναι ανίκανο να αντιμετωπίσει την οικονομία – και υπονοεί ότι το κόμμα θα βασιστεί σχεδόν σε οτιδήποτε για να είναι «αποτελεσματικό». Η αποτελεσματική πολιτική, κυρίως, είναι δυνατή μόνο όταν η Θάτσερ έχει ήδη καταδείξει ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική».

Έτσι, η βαθιά τεχνοκρατική τάση μέσα στους Νέους Εργατικούς αυτοπαρουσιάζεται ως ικανός διαχειριστής της οικονομίας, αλλά, ταυτόχρονα, ευαγγελίζεται και μια προσέγγιση ενάντια στα κατεστημένα. «Είμαι νέος, θα κάνω επανάσταση στο κόμμα». Αυτό δεν είναι το παλιό κόμμα των εργατικών, είναι το Νέο Εργατικό κόμμα. Ως μέρος αυτής της λαϊκιστικής προσέγγισης, υπάρχει η συνεχής και γενική επωδός του «λαού», που αντικαθιστά την παραδοσιακή αναφορά του κόμματος στην «τάξη» και αποτελεί σημαντικό μέρος της αποπολιτικοποίησης που επέρχεται υπό τον Μπλερ. Έτσι, το New Labour επικεντρώνεται στις λαϊκιστικές εκκλήσεις – η Νταϊάνα γίνεται η «Πριγκίπισσα του Λαού» και το Millennium Dome γίνεται ο «Θόλος του Λαού». Μέσα από αυτή την κρίση ιδεολογιών που εκδηλώνεται στο Εργατικό Κόμμα αναδύεται η τεχνολαϊκιστική λογική.

Είναι επίσης ενδιαφέρον να σκεφτούμε πώς συμβαίνει αυτή η σύνθεση στο New Labour. Πώς συγκέντρωσαν τόσα λαϊκιστικά και τόσα τεχνοκρατικά στελέχη; Το επιχείρημά μας στο βιβλίο είναι ότι η καινοτομία των Νέων Εργατικών ήταν να μετατρέψουν θεμελιωδώς το κόμμα από όργανο εκπροσώπησης συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων σε εκλογική μηχανή. Και ένα μέρος αυτής της διαδικασίας, μια από τις πιο γνωστές στρατηγικές του Μπλερ, είναι να αποδυναμώσει τον ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων και άλλων οργανωμένων ομάδων μέσα στο κόμμα. Για αυτόν τον τρόπο δημοκρατικής πολιτικής, πρέπει να έχεις όσο το δυνατόν ευρύτερη βάση και όσο το δυνατόν ισχυρότερη ηγεσία. Και τι αντικαθιστά τα συνδικάτα και τις εσωκομματικές οργανώσεις; Η ενσάρκωση του τεχνολαϊκισμού – οι δημοσκόποι.

Υποστηρίζουμε ότι ο Μπλερ ήταν ένας από τους πρώτους τεχνολαϊκιστές, αλλά την ίδια στιγμή στην Ιταλία, ο Μπερλουσκόνι χρησιμοποίησε επιστημονικά την δημοσκοπική μελέτη της κοινής γνώμης και την χρήση των γκάλοπ για την χάραξη της πολιτικής στρατηγικής του κόμματος του. Ως κομματική πολιτική, σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να σκεφτούμε, κατά βάση, τις προεκλογικές εκστρατείες. Ουσιαστικά, το κόμμα γίνεται μηχανή εκλογής της ηγεσίας (και όχι πολλά άλλα) και το κύριο όργανο του είναι η επιστημονική μελέτη της κοινής γνώμης. Στη φιγούρα του δημοσκόπου και στη χρήση των δημοσκοπήσεων για την κατανόηση των προτιμήσεων των ψηφοφόρων, έχετε μια σύνθεση μεταξύ λαϊκισμού και τεχνοκρατίας. Έχετε ειδικούς που χρησιμοποιούν επιστήμη, δεδομένα και τεχνικές για να μελετήσουν «τους ανθρώπους» – ως αποδιοργανωμένα, εξατμισμένα άτομα – και αυτή η τεχνογνωσία επιτρέπει στους πολιτικούς ηγέτες να ισχυρίζονται ότι βασίζουν τα πολιτικά τους προγράμματα σε λαϊκά αιτήματα.

Αυτή η μορφή πολιτικής που βασίζεται και καθοδηγείται από τις δημοσκοπήσεις – ξεκινώντας από τη μεταπολιτευτική εποχή, αλλά τώρα πανταχού παρούσα – είναι μια μορφή τεχνολαϊκισμού. Στην προηγούμενη εποχή, οι δημοσκοπήσεις δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη χρησιμότητα για τα πολιτικά κόμματα, καθώς αυτά αποτελούσαν μια οργανική άρθρωση συμφερόντων και αξιών διαφορετικών «τμημάτων» της κοινωνίας (δηλαδή της εργατικής τάξης, των βιομήχανων κ.λπ.). Αποτελούσαν τη διαμεσολαβημένη έκφραση μιας κοινωνικής ομάδας. Τώρα, όταν το κόμμα γίνεται αποκλειστικά μια μηχανή εκλογικής νίκης, χρειάζεται να χρησιμοποιήσει την «επιστήμη» για να μελετήσει την κοινωνία προκειμένου να αποκτήσει εκλογικό πλεονέκτημα. Αντικαθιστώντας λοιπόν το μέλος του κόμματος και τον συνδικαλιστή με τον δημοσκόπο, ο Μπλερ καταφέρνει να δημιουργήσει αυτό τον τύπο κόμματος με ισχυρή ηγεσία και ευρεία εκλογική βάση. Αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό του τεχνολαϊκιστικού κόμματος.

Άλλοι σχηματισμοί που ερευνούμε στο βιβλίο είναι νεότεροι και αντιπροσωπεύουν πιο «αγνά» παραδείγματα τεχνολαϊκισμού. Ας πάρουμε λοιπόν μόνο δύο παραδείγματα. Στην Ιταλία, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων θεωρείται η επιτομή του λαϊκισμού. Ο Beppe Grillo, ένας κωμικός που κατέβηκε στον πολιτικό στίβο εναντίον της κάστας των πολιτικών – «la casta» όπως τους ονόμαζε – και υποστήριξε ότι η πολιτική ελίτ είναι διεφθαρμένη. «Όλοι μας είμαστε άξιοι» ήταν το λαϊκιστικό του σύνθημα. Αλλά δεν υπήρχε μόνο μια βαθιά λαϊκιστική τάση, αλλά και μια τεχνοκρατική. Τα Πέντε Αστέρια αναφέρονται σε πέντε τομείς και ισχυρίζονται ότι σε αυτούς προσφέρουν πιο αποτελεσματικές λύσεις, σε τομείς όπως το νερό, το περιβάλλον, τη συνδεσιμότητα και τις μεταφορές. Αυτό που βλέπουμε εδώ δεν είναι μια έκκληση σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, αξίες ή συμφέροντα, αλλά μια πολιτική εστίαση σε τομείς που αυτοί θεωρούν πως τεχνικά είναι πιο ικανοί.

Λοιπόν, εδώ πώς επιτυγχάνεται η σύνθεση; Στην πραγματικότητα, πολύ διαφορετικά από την περίπτωση των Νέων Εργατικών. Εδώ το βασικό πρόσωπο, που είναι και λαϊκιστής και τεχνοκράτης, είναι ο «πολίτης- ειδικός». Σε αυτήν την περίπτωση, ο εμπειρογνώμων πολίτης συχνά κινητοποιείται μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίες βασίζονται κυρίως στην προϋπόθεση ότι η συλλογική ευφυΐα και οι ικανότητες ενός μεγάλου αριθμού (διαχωρισμένων) ατόμων μπορούν να παράγουν καλύτερες λύσεις από έναν μικρό αριθμό ειδικών. Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο, σε αυτήν την νέα έννοια του πολίτη, το άτομο δεν είναι φορέας συμφερόντων ή αξιών, αλλά πάροχος εξειδικευμένων ικανοτήτων. Ο πολίτης-ειδικός είναι ένα αρχέτυπο τεχνολαϊκισμού, όπως και ο δημοσκόπος.

Το τελευταίο παράδειγμα που δίνουμε στο βιβλίο είναι ο Εμανουέλ Μακρόν, ο πρόεδρος της Γαλλίας. Ο Μακρόν είναι επίσης μέλος ενός νέου τύπου πολιτικού κόμματος, επομένως τον βλέπουμε ως άλλο ένα καθαρό παράδειγμα τεχνολαϊκισμού. Η τεχνοκρατική τάση ήταν εμφανής στην προεκλογική του εκστρατεία, στην οποία ισχυρίστηκε ότι θα έλυνε τα οικονομικά προβλήματα της Γαλλίας. Όσον αφορά τη λαϊκιστική του θέση, παρουσιάστηκε στην προεκλογική εκστρατεία του ως ενάντια στο κατεστημένο, ενάντια στις πολιτικές ελίτ που έχουν υπερβολικό έλεγχο του πολιτικού μας συστήματος. Στον Μακρόν υπάρχει μια ισχυρή εξατομίκευση της ηγεσίας, στοιχείο που ονομάζουμε «ηγετικό» τεχνολαϊκισμό – είναι ο άνθρωπος που θα «λύσει τα προβλήματα του λαού», ενσαρκώνει τόσο την ικανότητα όσο και τη δημοτικότητα. Ίσως θυμάστε μάλιστα, το κόμμα του – En Marche! – είχε τα ίδια αρχικά με το όνομα του, Εμμανουέλ Μακρόν. Έτσι, μπορείτε να δείτε από αυτά τα τρία παραδείγματα – «μέσω του κόμματος», «μέσω της εκλογικής βάσης» και «μέσω του ηγέτη» – υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι τεχνολαϊκισμού στη σημερινή πολιτική.

___

Ο Carlo Invernizzi Accetti είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας στο City College της Νέας Υόρκης (CUNY). Αναπληρωτής Ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών του Institut d’Etudes Politiques de Paris (Sciences Po); και Επισκέπτης Αναπληρωτής Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στη Σχολή Διεθνών και Δημοσίων Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κολούμπια (SIPA).

ΔΕΣ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Τεχνολαϊκισμός: Η Νέα Λογική της Δημοκρατικής Πολιτικής appeared first on Void Network.

Bertolt Brecht, “Η αρχαιότητα”  (Ιστορίες του κ. Κόϋνερ)

Οι εκλογές είναι ένας μηχανισμός που παράγει μία έννομη δυνατότητα λήψης αποφάσεων – δηλαδή τη νομιμοποίηση μιας εξουσίας, από το επίπεδο της λειτουργίας ενός σωματείου έως αυτό της κρατικής διακυβέρνησης. Στην αστική δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό ειδικότερα, οι εκλογές, μαζί με αυτήν την θεμελιώδη λειτουργία τους, είναι και ένας τρόπος συμπερίληψης των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων, επιτρέποντας έτσι τη κυκλοφορία ενός προγραμματικού-ιδεολογικού πλουραλισμού στη δημόσια σφαίρα. Αυτό που οι εκλογές ποτέ δεν (μπορούν να) κάνουν, είναι ν’ αποφασίζουν για τη βασική δομή (τους τρόπους παραγωγής, συναλλαγής, νομοθέτησης, απόδοσης ευθυνών κ.ο.κ.) ενός κοινωνικού σχηματισμού· ούτε μπορούν να παράγουν ιδεολογική-πολιτισμική ηγεμονία. Αντιθέτως, το εκλογικό παιχνίδι συντελείται μέσα σε ένα κανονιστικό- αξιακό πλαίσιο ήδη διαμορφωμένο από την ταξική πάλη και ευρύτερα τις κοινωνικές συγκρούσεις, τον καθημερινό πολιτικό ανταγωνισμό, και άλλες πολιτισμικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε όλο το φάσμα του κοινωνικού. Στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες συγκεκριμένα, η (ανά)παραγωγή του πολιτισμικού και κανονιστικού- αξιακού πλαισίου εντός του οποίου επιτελούνται οι κοινοβουλευτικές εκλογές, διαμεσολαβείται και διαμορφώνεται από τους τεράστιους ομίλους των media, είτε παραδοσιακών είτε διαδικτυακών, και τη βιομηχανία της κουλτούρας (η οποία επίσης βρίσκεται στην ιδιοκτησία τεράστιων επιχειρηματικών ομίλων). Δεδομένου του βαθμού που η εμπειρία της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας σήμερα διαμεσολαβείται από τις αναπαραστάσεις της, η δύναμη της Νέας Δημοκρατίας σε αυτόν τον τομέα δεν πρέπει να υποτιμάται. Άλλωστε η συμπερίληψη όλων των μεθόδων επιβολής, καταστολής, επιτήρησης και διάχυσης των λόγων της κυριαρχίας, είναι η μόνη αποδεκτή μορφή διακυβέρνησης, μαζί με την επιτάχυνση των τεχνικών και τεχνολογικών εξελίξεων και διαμεσολαβήσεων.

Την ίδια στιγμή, κάθε τι που μας απελπίζει και μας εξοργίζει σήμερα εδώ, μας φέρνει δίπλα σε όλους τους απελπισμένους και τους εξοργισμένους αυτού του πλανήτη. Αξιολογούμαστε όλοι σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς και στην περίπτωση που επιθυμούμε να εκπληρώσουμε τις ικανότητες μας επιτρέπεται να το κάνουμε αυτό μόνο σύμφωνα με τους νόμους της. Στην θέση της κοινής αίσθησης του να ανήκεις κάπου, που πρόσφερε κάποτε η κοινωνία, μοιραζόμαστε μια παγκόσμια αίσθηση άγχους και αποστέρησης, επιβεβλημένη σε μεγάλο βαθμό από  την κοινή μας θέληση να συνεχίζουμε να την ανεχόμαστε. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι ιδιαιτέρως καινούργιο αλλά ποτέ πριν αυτό δεν ήταν τόσο παγκόσμιο. Και επίσης, υπάρχει κάτι ακόμα που έχει αλλάξει: Όταν οι άνθρωποι επαναστατούν κάπου, οι πάντες το μαθαίνουν την ίδια στιγμή σε ολόκληρο τον κόσμο …

Χάριν ευκολίας μπορούμε να ονομάζουμε το θετικό περιεχόμενο του κυρίαρχου εδώ και κάποιες δεκαετίες πολιτισμικού- κανονιστικού- αξιακού περιβάλλοντος ως “νεοφιλελεύθερο”: αντί συλλογικών δικαιωμάτων, κεφαλαιοποίηση ατομικών ικανοτήτων· αντί μίας θεσμοποιημένης κοινωνικής αλληλεγγύης, η εξ’ ορισμού άνιση κατανομή του πλούτου που επενδύεται και προστίθεται στην αγορά· αντί της ισότητας η αξιοκρατία. Στο πολιτικό επίπεδο, παράλληλα, η σχέση των κομμάτων εξουσίας με την εκλογική τους βάση, σταδιακά μετατράπηκε σε σχέση συναλλαγής παρά ιδεολογικής ταύτισης, καθόσον παγιώνεται ένας ιδιάζων δικομματικός- μονοκομματισμός δια της απορρόφησης των πολιτικών οικογενειών της κεντροδεξιάς και της σοσιαλδημοκρατίας και της μετατροπής τους σε διαχειριστικές εκδοχές της νέας συναίνεσης περί “τέλους της ιστορίας” και “ανωτερότητας της οικονομίας της αγοράς”.

Χωρίς πλέον ουσιαστικές ιδεολογικές-προγραμματικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων εξουσίας, το αποφασιστικό κριτήριο ήταν και είναι η ικανότητα επικοινωνιακής επικράτησης, έχοντας για κύρια σημεία αναφοράς την τεχνοκρατική αποτελεσματικότητα και την ηθική υπόσταση, σ’ ένα περιβάλλον όπου η απελευθέρωση του κεφαλαίου και η δικαίωση του ατομικού κινήτρου για μέγιστο κέρδος παράγουν, μαζί με την διόγκωση των ανισοτήτων, μια εκθετική αύξηση της διαφθοράς εις βάρος των όποιων θεσμικών ελέγχων (ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν εν απουσία ιδεολογικών συγκρούσεων).

Στο κοντινό παρελθόν, υπήρχαν, προφανώς, ιδιάζουσες περιπτώσεις όπως ο Μπερλουσκονισμός στην Ιταλία, που μάλιστα αποδείχτηκε εικόνα από το μέλλον, μίας όψιμης σε εμάς εποχής όπου ιδιότητες σαν τη διαφθορά, τον νεοπλουτισμό και την αξιοποίηση της εξουσίας για πρόσβαση σε καταναλωτικές απολαύσεις (συμπεριλαμβανομένων  και των ανθρώπινων σωμάτων) αποτελεί εκλογικό πλεονέκτημα. Σε κάθε περίπτωση, το ούτως ή άλλως καθορισμένο πλαίσιο διεξαγωγής του κοινοβουλευτικού παιχνιδιού στένευε εξαιρετικά, με τις εκλογές να αφορούν επί της ουσίας την ομαλή διαχείριση του υπάρχοντος (καθ’ ομοίωση του οποίου αναπαρίστατο και το μέλλον). Το τοτέμ της διαδικασίας ήταν η «μεσαία τάξη», η ιερή αγελάδα ενός κόσμου όπου η εκμετάλλευση στο επίπεδο της παραγωγής (δηλαδή, η απόσπαση υπεραξίας) αναπληρωνόταν με την υπέρ-απόλαυση και της κατανάλωση (περιλαμβανομένης της απόλαυσης να είσαι ηθικός και προοδευτικός στις καταναλωτικές/ πολιτικές σου επιλογές σ’ έναν καταφανώς άδικο κόσμο).

Στην Ελλάδα, η συνθήκη που εξέφρασε παραδειγματικά ο Μπερλουσκονισμός εκφραζόταν στο πεδίο της πολιτικής κυρίως στην τοπική αυτοδιοίκηση, ενώ στο κοινωνικό επίπεδο εδραιωνόταν σε φαινόμενα όπως ο μαφιόζικος παραγοντισμός στον επαγγελματικό αθλητισμό. Στην κεντρική πολιτική σκηνή, από την άλλη, υπήρχαν ακόμη μεγάλες ιδέες να παράγουν κάποιου τύπου συλλογικά ιδεώδη/φαντασιώσεις (ΕΕ, εκσυγχρονισμός, Ολυμπιακοί αγώνες), έστω και αν αυτά ήταν κρατικά κατευθυνόμενα και επιχρύσωναν το ατομικιστικό/ ηδονιστικό ήθος που διαχεόταν στα κανάλια, τα κέντρα διασκέδασης και τα στριπτιζάδικα που φύτρωναν σαν μανιτάρια.

Ύστερα ξέσπασε η κρίση, η οποία οδήγησε σε μαζικές κινητοποιήσεις και υψηλής έντασης ταραχές, ανοίγοντας την πολιτική συζήτηση σε αξιοσημείωτο βαθμό και οδηγώντας στην εμφάνιση εξίσου αξιοσημείωτων μορφών αυτό-οργάνωσης. Αναμενόμενα, οι κινηματικές διεργασίες αποτυπώθηκαν κάποια στιγμή στην κεντρική πολιτική σκηνή, αρνητικά ως κρίση του παγιωμένου δικομματισμού και θετικά στην άνοδο του Σύριζα. Ο τελευταίος μέσα σε μικρό διάστημα έγινε κόμμα εξουσίας, ικανοποιώντας την πλειοψηφική τάση του αντιμνημονιακού κινήματος με το να δηλώνει ικανός να μπλοκάρει την λιτότητα και την υποτίμηση που επιβάλλονταν μέσω των μνημονίων, χωρίς να χρειάζεται ρήξη με το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο· αρκούσε μονάχα να δοθεί στο αστικό κράτος η δέουσα μορφή (ισονομία, ευνομία κλπ.).

Την ίδια στιγμή, ο Σύριζα αποδεχόταν την συνέχεια του Κράτους και των στρατηγικών επιλογών του ελληνικού αστισμού, μία εκ των οποίων ήταν φυσικά η οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση ως όρος παραμονής στην ΕΕ. Η αντίφαση αυτή έφτασε στην κορύφωση της στο δημοψήφισμα, όπου εν μέσω τεράστιας κοινωνικής πόλωσης φάνηκαν όχι μόνο τα όρια του Σύριζα μα και του αντί-μνημονιακού κινήματος. Κανένα αποτέλεσμα όμως, όσο απογοητευτική και αν ήταν η εξέλιξη, δεν αλλάζει το γεγονός ότι η περίοδος εκείνη στέκει ως μια από τις λίγες ιστορικές στιγμές όπου η εκλογική διαδικασία έγινε τόπος παρέμβασης της λαϊκής αυτενέργειας, θέτοντας τα δικά της πολιτικά-προγραμματικά επίδικα (δημοκρατία, δικαιοσύνη). Φυσικά, οι εκλογές έτσι απορρόφησαν την λαϊκή αυτενέργεια και τις κοινωνικές εντάσεις ουδετεροποιώντας τες· αλλά και αυτό μόνο εκ των υστέρων φάνηκε πώς μπορεί να γίνει επί του πρακτέου. Για μία μικρή περίοδο, ο φόβος και η αβεβαιότητα περάσανε στο στρατόπεδο των κυρίαρχων τάξεων, χαράσσοντας ένα τραύμα που φαίνεται ακόμα σήμερα στη κυρίαρχη διαχείριση της ιστορικής μνήμης, και συγκεκριμένα στον απόλυτο εξορκισμό του αντί-μνημονιακού κινήματος και την επιθετική, κατασταλτική στάση του κράτους απέναντι σε κάθε αυτοοργανωμένο εγχείρημα των κοινωνικών κινημάτων.

Η άνοδος της Νέας Δημοκρατίας αποτελεί πολιτική έκφραση αυτού του εξορκισμού, καθώς η ανασυγκρότηση της κυβερνώσας Δεξιάς περιείχε ως όρο την αξιακή άρνηση όλων όσων είχαν εμφανιστεί τα χρόνια των κινητοποιήσεων. Η θετική μορφή αυτής της απαξίωσης είναι η επαναφορά ενός ρητά δεξιού νεοφιλελευθερισμού, χωρίς πολλά προοδευτικά φτιασίδια (αν και τούτα υφίστανται, σε μια ιδιαίτερα μετριοπαθή μορφή woke φιλελευθερισμού). Οι συλλογικές προσδοκίες απαγορεύονται. Το καθεστώς προβάλλει αποκλειστικά ένα ήθος ατομικισμού, καταναλωτισμού, κυνισμού και συντηρητισμού, που βρίσκει τη δικαίωση του στο κανονιστικό-αξιακό μοντέλο συμπεριφοράς και υποκειμενοποίησης που προσδιορίσαμε ως νεοφιλελεύθερο.

Ισχύει πιθανώς ότι από άποψη ποσοστών οι παροικούντες την «δεξιά πολυκατοικία» είναι γενικά σταθεροί εδώ και δεκαετίες, όπως εξίσου σταθερό  λίγο-πολύ είναι το κοινωνικό προφίλ τους. Από αυτήν την σκοπιά το επίδικο για τη ΝΔ ήδη από το 2019 ήταν η συγκρότηση ενός εκλογικού ποσοστού, επαρκούς για να της δώσει αυτοδυναμία, μέσα από το ετερόκλητο πλήθος ολιγαρχών, και αστών, ευκατάστατων μεσοαστών, μικροαστικών αφεντικών, φιλόδοξων στελεχών, φερέλπιδων επαγγελματιών, ικανοποιημένων ή φοβισμένων εργαζόμενων και συντηρητικών συνταξιούχων που κινούνται (σταθερά ή πρόσκαιρα) στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, υποσχόμενη σε όλους αυτό που αντιστοιχεί στην κοινωνική τους θέση (πλούτο, άνεση, καριέρα, ασφάλεια, σταθερότητα, επιβίωση).

Εδώ αναδεικνύεται ακόμα περισσότερο η σημασία του κανονιστικού-αξιακού πλαισίου, καθότι η στήριξη στη ΝΔ χρειαζόταν (και θα χρειάζεται) ως αντάλλαγμα την αδιαφορία για έναν τρόπο διακυβέρνησης βασισμένο στην διαφθορά, τα σκάνδαλα και τη βία (κυρίως προς τον «άλλο» – μετανάστες, αναρχικούς, αριστεριστές, κοινωνικά αποκλεισμένους). Γιατί όχι άλλωστε; Η αδιαφορία προς την κρατική διαφθορά είναι αντανάκλαση της κρατικής εγκατάλειψης των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και την πασιφανή κοινωνική παρακμή που αυτή προκαλεί, με τη μία να θρέφει, να δικαιώνει και να αθωώνει την άλλη. Τουτέστιν το ήθος είναι κοινό.

Υπό αυτήν την έννοια, στο κανονιστικό- αξιακό πεδίο, η ψήφος στη ΝΔ αποτελεί τον θρίαμβο της στρατηγικής σκέψης και της κοινής λογικής εν απουσία οποιουδήποτε πολιτειακού/ συλλογικού ήθους. Αν λοιπόν, η εκτεταμένη διαφθορά, ο κυνισμός, η απάθεια, η αδιαφορία, ο ανταγωνισμός κλπ. είναι η ειδική μορφή που παίρνει η νεοφιλελευθεροποίηση της ελληνικής κοινωνίας, την ίδια στιγμή ο εκλογικός θρίαμβος της ΝΔ αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη διάβρωση του δημοκρατικού χαρακτήρα του αστικού κράτους.

O Σύριζα ήθελε να είναι η ηθική συνείδηση αυτής της ιστορικής συνθήκης, η δύναμη που θα υπερασπιστεί την χαμένη τιμή της αστικής δημοκρατίας. Όχι τυχαία συντάχθηκε μαζί του το κοινωνικό κομμάτι που έχει απομείνει να υπερασπίζεται με ειλικρίνεια την έννοια της αστικής δημοκρατίας όπως και την αντίστοιχη του κράτους-δικαίου, και να σκανδαλίζεται για την παρακμή τους: η αριστερή και κεντροαριστερή διανόηση. Οι αντιφάσεις όμως που είχαν εμφανιστεί την περίοδο των μνημονίων έχουν πλέον γίνει η τυπική μορφή του κόμματος. Ο Σύριζα θα έφερνε δικαιοσύνη παντού χωρίς να αλλάξει επί της ουσίας τίποτα στη συγκρότηση του κράτους (Αστυνομία, Δικαιοσύνη κλπ.) και χωρίς να αμφισβητήσει στο ελάχιστο τις στρατηγικές επιλογές του ελληνικού αστισμού: απόδοση ευθυνών στα σκάνδαλα μα εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της ίδιας Δικαιοσύνης που όλα τα ξεπλένει· αύξηση δαπανών για την υγεία και την παιδεία μαζί με Ραφάλ και δημοσιονομική σταθερότητα· ανθρώπινα δικαιώματα με φράχτες και κέντρα κράτησης· υψηλοί μισθοί μαζί με ανταγωνιστικότητα· μέριμνα για το περιβάλλον με εξορύξεις και γεωτρήσεις – ένας αριστερός διαχειριστής μιας πραγματικότητας δεδομένης.

Την ίδια ώρα, το κόμμα βαυκάλιζε ότι έσωσε την χώρα από την χρεωκοπία, ξεχνώντας (;) ότι αυτό το επέτυχε συνεχίζοντας στο ακέραιο τη μνημονιακή αναδιάρθρωση, και ότι προϋπόθεση για την επικράτηση του Μητσοτακισμού ήταν η ματαίωση της προσδοκίας για κάτι διαφορετικό (και ας μην ήταν επαναστατικής έντασης) που ευδοκίμησε τα χρόνια μεταξύ 2010-2015. Η άλλη όψη του κυνισμού και της αδιαφορίας είναι η παραίτηση από την ελπίδα για αλλαγή, παραίτηση που μπορεί να εκφραστεί εξίσου ως αποχή ή ψήφο στο λιγότερο κακό. Γιατί λοιπόν να προκαλεί έκπληξη ότι ο Σύριζα είναι πλέον κοντά στο εκλογικό αποτέλεσμα με το ΠΑΣΟΚ, του οποίου την κατάρρευση κάποτε καρπώθηκε· τι πραγματικά διαφορετικό κομίζουν πλέον τα δύο κόμματα;

Όχι ότι ένα πιο αριστερό πρόγραμμα, χωρίς αντίστοιχες οργανωτικές δομές στην κοινωνική βάση, θα ήταν εχέγγυο επιτυχίας, σίγουρα όχι σε μια περίοδο απογοήτευσης, παραίτησης και μακράς κινηματικής υποχώρησης (με πρόσκαιρες εξαιρέσεις, όπως το ξέσπασμα αγανάκτησης και φρίκης στο δυστύχημα των Τεμπών).

Σε κάθε περίπτωση πάντως, η «κεντρώα» στροφή του Σύριζα ήταν αντικειμενική έκφραση της αποδοχής της αναδιάρθρωσης ως νέας κανονικότητας και της προσπάθειας να γίνει αποδεκτός από τα κέντρα πολιτικής και οικονομικής εξουσίας (ντόπια και διεθνή). Παρομοίως, δεδομένου του παραγοντισμού/ μικροκομματισμού του πολιτικού συστήματος και ελλείψει μιας κουλτούρας προγραμματικών συγκλίσεων, μόνο μια έντονη κινηματική δραστηριότητα θα μπορούσε να πιέσει για τη δημιουργία ενός προεκλογικού μετώπου ενάντια στη ΝΔ και ενός προγράμματος ικανού να εκφράσει την εκτεταμένη κοινωνική δυσαρέσκεια, δημιουργώντας ένα αντίβαρο μπλοκ σε αυτό που συντάσσεται πίσω από τη ΝΔ.

Ας μην κοροϊδευόμαστε πάντως, ακόμα και ένα τέτοιο μέτωπο, όπως δείχνει η Πορτογαλία, θα είχε κοντά ποδάρια (όσο καλύτερο και αν ήταν από τη ΝΔ σε επιμέρους ζητήματα). Διότι, όπως η εξέγερση στη Γαλλία αντίστοιχα επιβεβαιώνει ξανά (σε μια μακρά σειρά ηττηθέντων λαϊκών κινημάτων και ξεσηκωμών, συμπεριλαμβανομένου και του αντί- μνημονιακού κινήματος) στην παρούσα συγκυρία, δεν υφίστανται οι συνθήκες μεγάλων μεταρρυθμίσεων προς δημοκρατική/ φιλολαϊκή κατεύθυνση· σίγουρα όχι στο εύρος και της ένταση που καθόρισε κάποτε την ενσωμάτωση του εργατικού κινήματος και τον εκδημοκρατισμό του αστικού κράτους.

Δικαιώνονται λοιπόν έτσι οι κριτικές στις «εκλογικές αυταπάτες»; Εν μέρει σίγουρα, σήμερα περισσότερο από ποτέ.

Από την άλλη όμως, η κρίση της μεταρρυθμιστικής προοπτικής είναι και κρίση της επαναστατικής προοπτικής. Διότι αν κάποτε ο ρεφορμισμός ήταν η διαλεκτική άρνηση της επανάστασης (άρα αντίστροφα η επανάσταση η διαλεκτική άρνηση του ρεφορμισμού), εξίσου άτοπα σήμερα, ως προγραμματικές μορφές, είναι τα επαναστατικά προτάγματα που κάποτε ανταγωνίζονταν τον ρεφορμισμό για την ψυχή των πληβειακών τάξεων. Γι’ αυτό και η ήττα του Σύριζα ως δύναμης μεταρρύθμισης, που είχε συντελεστεί ήδη από το 2015, συνοδεύεται από την ήττα όλου του φάσματος στ’ αριστερά του, περιλαμβανομένου των ιδεολογικών τάσεων που ανοιχτά μιλάνε για κάποιου τύπου επανάσταση ως μοναδική διέξοδο.

Όχι απλά γιατί η άκρα αριστερά και η αναρχία δεν κάνουν αυτό που πρέπει (αν και προφανώς υφίστανται οργανωτικά προβλήματα και ιδεολογικά κολλήματα), αλλά επίσης γιατί η αντικειμενική συγκυρία καθιστά αυτά που λένε ανεδαφικά, τουλάχιστον υπό την προοπτική μιας άμεσης βελτίωσης των όρων ζωής στη βάση των υπαρκτών υλικών δυνατοτήτων. Καμία έκπληξη λοιπόν που οι πρακτικές και ο λόγος αυτών των τάσεων στις τρέχουσες εκλογές έπασχαν από μια χτυπητή έλλειψη άμεσης απάντησης στα ιστορικά διακυβεύματα της κοινωνικής συνθήκης – ίδια συνθήματα, ίδιες αφίσες, ίδια οργανωτικά και ιδεολογικά αδιέξοδα. Καμία έκπληξη που η απεύθυνση τους είναι τόσο περιορισμένη, αφού η κριτική στο υπάρχον αδυνατεί να ξεπεράσει το επίπεδο της αφηρημένης άρνησης του.

Η αδυναμία αναρχικών και ακροαριστερών ομάδων να πούνε κάτι στοιχειωδώς πρακτικό και να οργανώσουν πρακτικά τους κοινωνικούς αγώνες για ζωτικά ζητήματα – όπως, για παράδειγμα, αυτό της ενέργειας, της τερατώδους αύξησης των ενοικίων και των βασικών διατροφικών ειδών, της εργασιακής επισφάλειας, της οικολογικής καταστροφής-, είναι η υποκειμενική έκφραση μιας αντικειμενικής συνθήκης που τις ξεπερνά – οργανωτικά όσο και γνωστικά. Για αυτό επίσης, οι λαϊκές εξεγέρσεις του σήμερα είναι υπό μία έννοια πολύ πιο πρακτικές και οξυδερκείς, όχι μόνο από τα κόμματα που αναζητάνε ψήφους σε αυτές μα και από τις πολιτικές μειοψηφίες που συμμετέχουν στις ταραχές προσδοκώντας την Μεγάλη Ρήξη.

Οι εκλογές εν τέλει, όσο απρόσμενο και αν ήταν το αποτέλεσμα τους, δεν κόμισαν κάτι νέο. Περισσότερο πιστοποίησαν ό, τι η αστική δημοκρατία έχει πάψει προ πολλού να είναι η ενεργός πραγματικότητα της ισότητας και της ελευθερίας (έστω και σε αυτόν τον ιστορικά καθορισμένο και περιορισμένο βαθμό που ήταν). Αν όμως αυτό σημαίνει ότι η χαμένη τιμή της δεν σώζεται, η παρακμή της δεν είναι κάτι που πρέπει να μας χαροποιεί καθαυτή ή να παίρνουμε ελαφρά. Πέρα από το γεγονός ότι η λογική του «όσο χειρότερα γίνονται τα πράγματα τόσο αφυπνίζεται ο κόσμος» είναι εντελώς αβάσιμη ιστορικά και θεωρητικά. Πρέπει να έχουμε γνώση ότι όσο τα πράγματα ζορίζουν, το κομμάτι που ψηφίζει Μητσοτάκη αδιαφορώντας για το πόσο διεφθαρμένο και αυταρχικό είναι το καθεστώς που ηγείται, θα αδιαφορήσει εξίσου και για ένα ανοιχτά φασιστικό καθεστώς– αρκεί να εγγυάται κερδοφορία και σταθερότητα. Τούτου δοθέντος, ο μεγάλος ηττημένος των εκλογών δεν είναι άλλος από όλους και όλες εμάς που πρέπει να ζήσουμε μέσα από την εργασία μας, την επισφάλεια και την ανεργία μας σε συνθήκες διάλυσης όσων έχουν απομείνει από εργατικά δικαιώματα και κοινωνικό κράτος· που ελπίζουμε να μην αρρωστήσουμε σοβαρά και χρειαστούμε περίθαλψη· όσων θέλουμε να κινούμαστε και να δημιουργούμε σε δημόσιους χώρους· όσων, είτε ψηφίσαμε είτε όχι (και ας μην ξεχνάμε ότι σημαντικό κομμάτι των πληβειακών τάξεων δεν έχει δικαίωμα ψήφου), στέκονται στα αριστερά της ΝΔ, πολιτικά μα και αξιακά-ηθικά.

Αυτός ωστόσο είναι και ένας λόγος να μην απελπιζόμαστε με το εκλογικό αποτέλεσμα, ούτε να πέφτουμε στην μνησίκακη καταγγελία του «ηλίθιου λαού που παίρνει ό,τι του αξίζει». Η νίκη της ΝΔ, πέρα από αυτό που η ίδια εκφράζει θετικά, είναι έκφραση της αδυναμίας του αντίπαλου κοινωνικού δέους να εκφραστεί πολιτικά ως δύναμη και βούληση αλλαγής, αφού ακόμα και μια εκλογική νίκη του Σύριζα και η συγκρότηση μιας «προοδευτικής διακυβέρνησης» θα εξέφραζαν επί της ουσίας τους αυτή την αδυναμία. Όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ως κοινωνική πραγματικότητα το αντίπαλο αυτό δέος υφίσταται ήδη και δεν είναι τόσο μειοψηφικό όσο ενίοτε λέγεται. Βρίσκεται μέσα σε όσους/όσες ψηφίζουν αριστερά αλλά και σε όσες/όσους απέχουν ή απλά δεν μπορούν να ψηφίσουν. Σε αυτό το πλήθος υπάρχει ένα εν ενεργεία ήθος και μια εν δυνάμει πολιτική υποκειμενικότητα ικανή να συγκρουστεί με την Δεξιά και το αξιακό- κανονιστικό πλαίσιο που αυτή παράγει, διακινεί και επιβάλει.

Πέρα από το σύμπλεγμα αηδίας, απογοήτευσης και θυμού του αριστερού, μεσοαστικού Facebook που δηλώνει ότι θα μεταναστεύσει στην «πολιτισμένη Ευρώπη», πέρα από τον σεχταρισμό ενός υπέρ-ριζοσπαστισμού που βαπτίζει επανάσταση και «άλλο κόσμο» τον μικρόκοσμο του ή τον τρόπο που αυτοπροσδιορίζεται, συνεχίζει να υπάρχει η δυνατότητα κριτικής σκέψης, συγκροτημένης οργανωτικά παρουσίας και παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, η απελευθερωτική πρόταση του συντονισμού των αντικαθεστωτικών δυνάμεων στους χώρους που οι πληβείοι ζουν και εργάζονται, στις κοινότητες αγώνα που υπάρχουν και τις κοινωνικές εκρήξεις που έρχονται. Αυτό που σίγουρα χρειάζεται, είναι λιγότερες μεγαλοστομίες, περισσότερος αναστοχασμός, αδογμάτιστος διάλογος, υπομονή, επιμονή, και επίγνωση των συνθηκών, της κλίμακας και του μεγέθους των προβλημάτων που μας περιβάλουν. Διότι απέναντι στα αδιέξοδα και τα όρια του κοινοβουλευτισμού, παραμονεύουν και τα αδιέξοδα και τα όρια τα δικά μας.

Παραμονεύουν όμως και οι μεγάλες μας δυνάμεις.

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

http://voidnetwork.gr

The post Κενό Δίκτυο- Εκλογές 2023: Μια κριτική αποτίμηση appeared first on Void Network.

Εισαγωγή

Η Δημοκρατία συνιστά το καθολικό πολιτικό ιδεώδες της εποχής μας. Ο George Bush, τη χρησιμοποίησε για να δικαιολογήσει την εισβολή στο Ιράκˑ ο Obama, συνεχάρη τους εξεγερμένους της πλα­τείας Ταχρίρ για την εγκαθίδρυσή της στην Αίγυπτο˙ το κίνημα Occupy Wall Street, υποστήριξε ότι έχει αποστάξει την καθαρή της μορφή. Στην πραγματικότητα, από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Βόρειας Κορέας ως και την αυτόνομη περιφέρεια της Ροζάβα, κάθε κυβέρνηση και λαϊκό κίνημα αυτοαποκαλείται δημοκρατικό.

Και ποια είναι η θεραπεία για τα προβλήματα που ενέχει η δη­μοκρατία; Όλοι συμφωνούν: περισσότερη δημοκρατία. Από τις αρ­χές του αιώνα, έχουμε δει ένα πλήθος νέων κινημάτων που υπόσχονται πραγματική δημοκρατία, σε αντίθεση με τους φαινο­μενικά δημοκρατικούς θεσμούς τους οποίους περιγράφουν ως καταναγκαστικούς, αλλοτριωμένους θεσμούς που παράγουν κοινωνικούς αποκλεισμούς.

Υπάρχει κάποιο κοινό νήμα που συνδέει όλα αυτά τα διαφορετι­κά είδη δημοκρατίας; Ποια από όλες αυτές τις δημοκρατίες είναι η πραγματική; Μπο­ρεί καμιά από αυτές να περατώσει τη συμμετοχικότητα και την ελευθερία, έννοιες που σχετίζουμε με τον όρο “δημοκρατία”;

Οι προβληματικές αυτές, προέκυψαν μέσω των εμπειριών που αποκτήσαμε συμμετέχοντας σε αμεσοδημοκρατικά κινήματα. Το συμπέρασμα μας είναι ότι οι δραματικές ανισορροπίες στην οικονομική και πολιτική εξουσία, που έχουν οδηγήσει τους αν­θρώπους στους δρόμους, από τη Νέα Υόρκη ως και το Σεράγεβο, δεν οφείλονται σε τυχαία ελαττώματα συγκεκριμένων ειδών δημο­κρατίας, αλλά στα δομικά τους χαρακτηριστικά, που χρονολογού­νται από τις απαρχές της δημοκρατίας και που εμφανίζονται σχε­δόν σε κάθε παράδειγμα δημοκρατικής διακυβέρνησης, ανά τους αιώνες. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία διατήρησε τον μηχανι­σμό που είχε αρχικά εφευρεθεί για να υπηρετεί τους βασιλιάδες˙ η άμεση δημοκρατία τείνει να τον αναπαράγει σε μικρότερη κλί­μακα, ακόμη και έξω από τις επίσημες δομές του κράτους. Η δη­μοκρατία δεν είναι συνώνυμο της αυτοδιάθεσης.

Βεβαίως, πολλά καλά πράγματα συχνά χαρακτηρίζονται “δημο­κρατικά”. Δεν επιχειρηματολογούμε ενάντια στον διάλογο, τις συνε­λεύσεις, τα δίκτυα, τις ομοσπονδίες ή τους ανθρώπους με τους οποίους δε συμφωνούμε πάντα. Η διαφωνία, θα λέγαμε, βρίσκεται στο ότι όταν συμμετέχουμε σε τέτοιες πρακτικές, αν αντιλαμβανόμαστε αυτό που κάνουμε ως δημοκρατία – ως μια μορφή συμμετοχικής διακυβέρνησης και όχι ως συλλογική ελευθεριακή πρακτική – τότε, αργά ή γρήγορα, θα αναπαράγουμε όλα τα προβλήματα που συνδέονται με λιγότερο δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης. Αυτό ισχύει τόσο για την αντιπροσωπευτική, όσο και για την άμε­ση δημοκρατία, καθώς επίσης και για τη συναινετική διαδικασία. Αντί οι δημοκρατικές διαδικασίες να υποστηρίζονται ως αυτοσκο­πός, ας επιστρέψουμε στις αξίες που αρχικώς μας οδήγησαν προς αυτή: την ισότητα, τη συμμετοχικότητα, την ιδέα ότι κάθε άνθρω­πος θα πρέπει να ελέγχει το πεπρωμένο του.

Εάν η δημοκρατία δεν είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πραγμάτωσης αυτών των αξιών, τότε ποιος είναι; Καθώς η κοινω­νική ανυπακοή αυξάνεται συνεχώς στις δημοκρατίες του σήμερα, η συζήτηση αυτή βρίσκει ολοένα και περισσότερο χώρο. Εάν επι­μένουμε να προσπαθούμε να αντικαταστήσουμε την άρχουσα τάξη με μια πιο συμμετοχική έκδοση του ίδιου πράγματος, τότε θα συνεχίσουμε να καταλήγουμε εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε και άτομα που μοιράζονται την απογοήτευσή μας, θα στραφούν προς μία πιο αυταρχική εναλλακτική λύση. Χρειαζόμαστε ένα πλαίσιο το οποίο θα μπορέσει να εκπληρώσει τις υποσχέσεις που η δημο­κρατία έχει προδώσει.

Παρακάτω εξετάζουμε τα κοινά θέματα που συνδέουν διαφορε­τικές μορφές δημοκρατίας, εντοπίζουμε την εξέλιξή της από την κλασική της μορφή έως τις σύγχρονες παραλλαγές της (αντιπρο­σωπευτική, άμεση, συμμετοχική) και αξιολογούμε το πώς ο δημο­κρατικός λόγος και οι δημοκρατικές διαδικασίες  εξυπηρετούν τα κοινωνικά κινήματα που τις υιοθετούν. Στο πλαίσιο αυτό περι­γράφουμε το τι σημαίνει να επιδιώξουμε την ελευθερία απ’ ευθεί­ας, παρά μέσω της δημοκρατικής κυριαρχίας.

Η μελέτη αυτή είναι το αποτέλεσμα ενός πολυετούς διηπειρωτι­κού διαλόγου. Συμπληρωματικά στηριχθήκαμε σε μελέτες περι­πτώσεων από συμμετέχοντες σε κινήματα που προωθήθηκαν ως αμεσοδημοκρατικά μοντέλα: το κίνημα της 15Μ στην Ισπανία (2011), την κατάληψη της πλατείας Συντάγματος στην Ελλάδα (2011), το κίνημα Occupy στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (2011-2012), την εξέγερση της Σλοβενίας (2012-2013), τις Ολο­μέλειες στη Βοσνία (2014) και την επανάσταση της Ροζάβα (2012-2016). Όλα τα παραπάνω μπορούν να βρεθούν στο www.crimethink.com.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ;

Κοινοί παρανομαστές της δημοκρατίας:

– ένας τρόπος καθορισμού του ποιοι συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων (δήμος)                                                        

– ένας τρόπος εκτέλεσης των αποφάσεων (κράτος)

– ένας χώρος νόμιμης λήψης αποφάσεων (πόλη)

– και οι πόροι που τη συντηρούν (οίκος)

Τι ακριβώς είναι η δημοκρατία; Οι περισσότεροι ορισμοί των λεξικών μιλούν για την κυριαρχία της πλειοψηφίας ή για τη διακυβέρνηση μέσω εκλεγμένων αντιπροσώπων. Από την άλλη, ορισμένοι ριζοσπάστες[i] έχουν υποστηρίξει ότι η “αληθινή” δη­μοκρατία μπορεί να πραγματωθεί μόνο πέρα και έξω από το μονοπώλιο της δύναμης του κράτους. Θα πρέπει να νοήσουμε τη δημοκρατία ως μία καθορισμένη διαδικασία λήψης απο­φάσεων με συγκεκριμένη ιστορική διαδρομή ή ως μία γενική προσδοκία για ισότιμη, συμμετοχική και χωρίς αποκλεισμούς άσκηση πολιτικής;

Για να επισημάνουμε το αντικείμενο της κριτικής μας, ας ξε­κινήσουμε με τον όρο καθαυτό. Η λέξη δημοκρατία πρωτοεμ­φανίζεται στην αρχαία Ελλάδα και αποτελείται από τα συνθε­τικά “δήμος” (άνθρωποι) και “κράτος” (δύναμη). Αυτή η δια­τύπωση, της εξουσίας από τους ανθρώπους, την οποία συνα­ντάμε και στη Λατινική Αμερική ως λαϊκή δύναμη, θέτει το ερώτημα: ποιοι άνθρωποι και τι είδους δύναμη;

Οι δύο αυτές λέξεις-ρίζες, δήμος και κράτος, προτείνουν δύο κοινούς παρανομαστές του συνόλου των δημοκρατιών: ο καθο­ρισμός του ποιος συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων και του ποιος επιβάλει τις αποφάσεις αυτές. Με άλλα λόγια, υπηκο­ότητα και αστυνόμευση. Αυτά είναι τα βασικά στοιχεία της δη­μοκρατίας˙ αυτά είναι που την καθιστούν μορφή διακυβέρνη­σης. Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό, περιγράφεται ορθότερα ως αναρχία – η απουσία διακυβέρνησης, από το ελληνικό: “χωρίς” (στερητικό “α”) και “αρχή” (εξουσία).

Ποιος περιλαμβάνεται στο δήμο; Κάποιοι[ii] υποστηρίζουν ότι ετυμολογικά η λέξη δήμος ποτέ δεν αναφερόταν σε όλους τους ανθρώπους, αλλά σε συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις. Ακόμη και όταν οι θιασώτες της διατυμπάνισαν την υποτιθέμενη συμ­μετοχικότητα της, στην πράξη η δημοκρατία πάντα απαιτούσε τη διάκριση μεταξύ συμπεριλαμβανομένων και αποκλει­σμένων.[iii] Αυτό θα μπορούσε να ισχύει όσον αφορά το νομοθε­τικό σώμα, τα δικαιώματα ψήφου, την ιθαγένεια, την ιδιότητα του μέλους, τη φυλή, το φύλο, την ηλικία ή τη συμμετοχή σε υπαίθριες συνελεύσεις. Αλλά σε κάθε μορφή δημοκρατίας, για να υπάρχουν νόμιμες αποφάσεις, πρέπει να υπάρχουν τυπικές συνθήκες νομιμότητας και μια καθορισμένη ομάδα ανθρώπων που τις ικανοποιούν.

Από αυτή την άποψη, η δημοκρατία θεσμοποιεί τον επαρχια­κό, σοβινιστικό χαρακτήρα της ελληνικής της καταγωγής, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει φαινομενικά ένα μοντέλο που μπορεί να είναι καθολικό. Γι αυτό και η δημοκρατία έχει αποδειχθεί συμβατή με τον εθνικοσοσιαλισμό και το κράτος˙ προϋποθέτει τον Άλλον, ο οποίος δεν έχει τα ίδια δικαιώματα ή πολιτική αυτενέργεια.

Η εστίαση στην ένταξη και τον αποκλεισμό φαίνεται καθαρά στη σύγχρονη δημοκρατία μέσα από το σημαίνον έργο του Rousseau “Κοινωνικό Συμβόλαιο”, στο οποίο τονίζεται ότι δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ δημοκρατίας και δουλείας. Όσοι πε­ρισσότεροι οι “κακοί” στις αλυσίδες, τόσο καλύτερη η ελευθε­ρία των πολιτών, υποστηρίζει. Ή, όπως το έθεσε αργότερα ο Isaiah Berlin, η ελευθερία του λύκου είναι ο θάνατος του πρόβατου. Η έννοια του μηδενικού αθροίσματος, που εκφράζε­ται μέσα από αυτή τη μεταφορά, είναι η θεμελίωση της συζή­τησης περί δικαιωμάτων που παρέχονται και προστατεύονται από το κράτος. Με άλλα λόγια, για να είναι ελεύθεροι οι πολί­τες, θα πρέπει να παραχωρηθεί στο κράτος απόλυτη εξουσία και η δυνατότητα πλήρους ελέγχου. Το κράτος επιδιώκει να παράγει πρόβατα, διατηρώντας τη θέση του λύκου για τον εαυτό του.

Αντιθέτως, εάν κατανοήσουμε την ελευθερία ως αθροιστική, η ελευθερία του ενός γίνεται η ελευθερία όλων: δεν είναι μονό θέμα προστασίας από τις αρχές, αλλά διασταύρωσης μεταξύ τους έτσι ώστε να μεγιστοποιούνται οι δυνατότητες για όλους. Σε αυτό το πλαίσιο, όσο συγκεντρώνεται η καταναγκαστική δύναμη τόσο ελαττώνεται η ελευθερία. Αυτός ο τρόπος αντίλη­ψης της ελευθερίας είναι κοινωνικός παρά ατομικιστι­κός: προσεγγίζει την ελευθερία ως μία συλλογικά παραγόμενη σχέση, σύμφωνα με τις δυνατότητες μας και όχι μια στατική φούσκα ιδιωτικών δικαιωμάτων.[iv]

Ας πάμε τώρα στην άλλη ρίζα. Το κράτος. Η δημοκρατία μοι­ράζεται την κατάληξη αυτή, με λέξεις όπως αριστοκρατία, αυ­τοκρατορία, γραφειοκρατία, πλουτοκρατία και τεχνοκρατία. Κάθε ένας από τους όρους αυτούς περιγράφει τη διακυβέρνη­ση από ένα μέρος της κοινωνίας, όλοι όμως μοιράζονται ένα κοινό. Το κοινό τους νήμα είναι το κράτος, η ισχύς, η δύναμη.

Τι είδους δύναμη; Ας συμβουλευτούμε για άλλη μια φορά τους αρχαίους Έλληνες.

Στα χρόνια της κλασικής περιόδου, κάθε αφηρημένη έννοια προσωποποιούνταν από ένα θεϊκό ον. Το Κράτος ήταν ένας αδυσώπητος Τιτάνας που ενσωμάτωνε την καταναγκαστική δύναμη που συνδέονταν με την κρατική εξουσία. Μία από τις παλαιότερες πηγές όπου εμφανίζεται το Κράτος, είναι το θεα­τρικό έργο “Προμηθέας Δεσμώτης”, γραμμένο από τον Αισχύλο στις απαρχές της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Το έργο ξεκινά με το Κράτος και τη Βία να συνοδεύουν τον δέσμιο Προμηθέα, που έχει τιμωρηθεί επειδή έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και την έδωσε στους ανθρώπους. Το Κράτος παρουσιάζεται ως δεσμοφύλακας που εκτελεί άβουλα τις διαταγές του Δία – ένα κτήνος “φτιαγμένο για πράξεις τυράννου”.

Το είδος της δύναμης που προσωποποιείται από το Κράτος, συνιστά το κοινό που έχει η δημοκρατία με την αυτοκρατορία και κάθε άλλη μορφή εξουσίας. Μοιράζονται τα θεσμικά όργα­να εξαναγκασμού: τον νομικό μηχανισμό, την αστυνομία και τον στρατό. Όλα όσα προϋπήρχαν της δημοκρατίας και επιζούν και μετά και μέσα από αυτή. Αυτά είναι τα εργαλεία που “έγιναν για πράξεις τυράννου”, είτε στο πηδάλιο είναι ο βασι­λιάς, είτε η τάξη των γραφειοκρατών, είτε ο ίδιος ο λαός. “Δη­μοκρατία απλά σημαίνει ξυλοφόρτωμα του λαού, από τον λαό, για τον λαό”, είπε κάποτε ο Oscar Wilde. Ο Mu’ammer al Gaddafi, έναν αιώνα μετά, στο Πράσινο βιβλίο, επαναδιατύπω­σε χωρίς ειρωνεία: “Δημοκρατία είναι η επιτήρηση του λαού, από τον λαό”.

Στα νέα ελληνικά, η λέξη κράτος έχει απλώς την έννοια της πολιτείας. Για να κατανοήσουμε τη δημοκρατία, θα πρέπει να ρίξουμε μια προσεκτικότερη ματιά στην έννοια της διακυβέρ­νησης καθ’ αυτήν.

“Δεν υπάρχει καμία αντίφαση μεταξύ της άσκησης της δημοκρατίας και του νόμιμου κεντρικού διοικητικού ελέγ­χου, σύμφωνα με τη γνωστή ισορροπία μεταξύ συγκε­ντρωτισμού και δημοκρατίας… Η δημοκρατία εδραιώνει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και η κύρια δύναμή της είναι ο σεβασμός. Η δύναμη που πηγάζει από τη δημο­κρατία προϋποθέτει υψηλότερο βαθμό προσήλωσης στην εκτέλεση των εντολών, με μεγάλη ακρίβεια και ζήλο.”Saddam Hussein, Democracy: A Source of Strength for the Individual and Society.

[i]
πχ, Cindy Milstein, Democracy Is Direct.
[ii]
Coordination of Anarchist Groups, Contra la Democracia.
[iii]
πρβ. Sarah Song, The Boundary Problem in Democratic Theory: Why the Demos Should Be Bounded by the State.
 

[iv]
“Είμαι πραγματικά ελεύθερος όταν όλα τα ανθρώπινα όντα που με περιβάλλουν, άντρες και γυναίκες, είναι εξίσου ελεύθερα. Η ελευθερία των άλλων ανθρώπων, αντί να αρνείται ή να περιορίζει την ελευθερία μου, είναι απεναντίας η αναγκαία προϋπόθεση και επιβεβαίωσή της.” M. Bakunin.
 

ΜΟΝΟΠΩΛΩΝΤΑΣ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

“Όπως στα απολυταρχικά καθεστώτα ο βασιλιάς είναι νόμος, έτσι και στις ελεύθερες χώρες ο νόμος οφείλει να είναι βασιλιάς.” Thomas Paine, Common Sense

“Η μεγάλη δυσκολία βρίσκεται στο εξής: πρέπει πρώτα να ενεργοποιήσεις την κυβέρνηση, ώστε να ελέγξει τους κυβερνώμενους και στη συνέχεια να την υποχρεώσεις να ελέγξει τον ίδιο της τον εαυτό.”

James Madison, The Federalist

Ως μορφή διακυβέρνησης, η δημοκρατία έχει τον τρόπο να προσφέρει μια σειρά από άχρηστες επιθυμίες, απορροφώντας τους πόρους και τις δραστηριότητες της μειοψηφίας σε πολιτι­κές που προστάζει η πλειοψηφία. Σε κάθε δημοκρατία υπάρχει ένας νόμιμος χώρος λήψης αποφάσεων, ξέχωρος από την πραγ­ματική ζωή. Μπορεί να είναι οι βουλευτές σε μια αίθουσα κοι­νοβουλίου, μια γενική συνέλευση σε ένα πεζοδρόμιο ή μια εφαρμογή που ζητά ψήφους μέσω iPhone. Σε κάθε περίπτωση, η πηγή της νομιμότητας δεν αφορά στις άμεσες ανάγκες και επιθυμίες μας, αλλά σε μια συγκεκριμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων και πρωτοκόλλου. Σε ένα κράτος αυτό ονομάζεται “κανόνας δικαίου”, αν και η ιδέα δεν προϋποθέτει απαραίτητα ένα επίσημο νομικό σύστημα. Αυτή είναι η ουσία της διακυ­βέρνησης: αποφάσεις που παίρνονται σε ένα χώρο, καθορίζουν τι θα ισχύει σε όλους τους άλλους χώρους. Το αποτέλεσμα εί­ναι η αποξένωση – η προστριβή μεταξύ του τι αποφασίζεται και του τι βιώνεται.

Η δημοκρατία υπόσχεται να λύσει αυτό το πρόβλημα ενσω­ματώνοντας τους πάντες στο χώρο της λήψης αποφάσεων: ο κανόνας για όλους από όλους. “Οι πολίτες μιας δημοκρατίας υποτάσσονται στον νόμο, γιατί αναγνωρίζουν πως, έστω και έμμεσα, υποτάσσονται στον εαυτό τους ως οι δημιουργοί του νόμου”.[i] Όμως, αν όλες αυτές οι αποφάσεις λαμβάνονταν από όσους τους αφορούν άμεσα, δε θα υφίστατο ανάγκη ύπαρξης μέσων επιβολής αυτών των αποφάσεων.

Τι προστατεύει τις μειοψηφίες απέναντι σε αυτό το “ο νικη­τής τα παίρνει όλα” σύστημα; Οι υποστηρικτές της δημοκρατί­ας εξηγούν ότι οι μειονότητες θα προστατεύονται από θεσμι­κές διατάξεις – “συνταγματικούς ελέγχους”. Με άλλα λόγια, η ίδια δομή που τους εξουσιάζει, υποτίθεται ότι τους προστα­τεύει από αυτήν.[ii] Υπό αυτό το πρίσμα, δημοκρατία και προ­σωπική ελευθερία θεωρούνται θεμελιωδώς αντίθετες:[iii] για να διατηρηθεί η ατομική ελευθερία, μια κυβέρνηση θα πρέπει να αφαιρέσει την ελευθερία του συνόλου. Ωστόσο, είναι πράγματι αισιόδοξο να πιστεύουμε ότι τα θεσμικά όργανα θα είναι απο­τελεσματικότερα από τους ανθρώπους που τα διαχειρίζονται. Όση περισσότερη δύναμη εκχωρούμε σε μια κυβέρνηση για την προστασία των περιθωριοποιημένων, τόσο πιο επικίνδυνη μπο­ρεί να γίνει όταν στραφεί εναντίον τους.

Πόσο εύκολα θα αποδεχόσασταν την ιδέα ότι η δημοκρατική διαδικασία θα πρέπει να υπερισχύει της συνείδησης και των αξιών σας; Ας κάνουμε μια γρήγορη υπόθεση. Φανταστείτε πως βρίσκεστε σε μια δημοκρατία με σκλάβους – ας πούμε στην αρχαία Ελλάδα ή στην αρχαία Ρώμη ή στις Ηνωμένες Πο­λιτείες της Αμερικής, ως τα τέλη του 1865. Θα υπακούατε στο νόμο και θα αντιμετωπίζατε τους ανθρώπους ως ιδιοκτησία, προσπαθώντας παράλληλα να αλλάξετε τους νόμους, γνωρίζο­ντας πολύ καλά πως στο μεταξύ μπορεί να υπάρξουν πολλές ακόμη γενιές που θα ζήσουν και θα πεθάνουν με τις αλυσίδες; Ή θα ενεργούσατε με τη συνείδηση σας, κατά παράβαση του νόμου, όπως η Harriet Tubman και και ο John Brown;[iv]

Αν ακολουθούσατε τα βήματα της Tubman, τότε και σεις πι­στεύετε πως υπάρχει κάτι πιο σημαντικό από το κράτος δικαί­ου. Αυτό είναι ένα πρόβλημα για όποιον θέλει να συμμορφω­θεί με τον νόμο ή με τη βούληση της πλειοψηφίας, τον τελικό κριτή της νομιμότητας.

“Δεν μπορεί να υπάρξει μία κυβέρνηση στην οποία οι πλειονότητες να μην αποφασίζουν κατ’ ανάγκην βάσει σωστού ή λάθους, αλλά με βάση τη συνείδηση;”

Henry David Thoreau, Civil Disobedience

Η ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

“Πρέπει να πιστέψουμε ότι πριν τους Αθηναίους, δεν έτυχε ποτέ και πουθενά να συγκεντρωθούν τα μέλη μιας κοινότητας, ώστε να λάβουν κοινές αποφάσεις με τρόπο που θα έδινε σε όλους ίσα δικαιώματα;”

David Graeber, Fragments of an Anarchist Anthropology

Από την εποχή της αρχαίας Αθήνας, της ξακουστής “γενέτει­ρας της δημοκρατίας”, μπορούμε να διακρίνουμε τον αποκλει­σμό και τον εξαναγκασμό ως βασικά χαρακτηριστικά όλων των δημοκρατικών κυβερνήσεων. Μόνο οι ενήλικοι, στρατιωτικά εκ­παιδευμένοι άνδρες, μπορούσαν να ψηφίζουν˙ γυναίκες, δού­λοι, οφειλέτες και όσοι στερούνταν αθηναϊκού αίματος, εξαι­ρούνταν. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, η δημοκρατία πε­ριελάμβανε κάτι λιγότερο από το ένα πέμπτο του πληθυσμού.

Πράγματι, η δουλεία ήταν πιο διαδεδομένη στην αρχαία Αθή­να και οι γυναίκες είχαν λιγότερα δικαιώματα σε σχέση με τους άνδρες. Μεγαλύτερη ισότητα μεταξύ ανδρών πολιτών, προφανώς σήμαινε μεγαλύτερη αλληλεγγύη κατά των γυναι­κών και των ξένων. Ο χώρος στον οποίο ασκούνταν η συμμετο­χική πολιτική συνιστούσε μία κλειστή κοινότητα.

Μπορούμε να χαρτογραφήσουμε τα όρια της κλειστής κοι­νότητας στην αθηναϊκή αντίθεση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτι­κού – μεταξύ πόλης και οίκου.[v] Η πόλη, η ελληνική πόλη-κράτος, ήταν ένας χώρος δημόσιου λόγου, όπου οι πολίτες αλ­ληλεπιδρούσαν ως ίσοι. Αντίθετα, ο οίκος, το νοικοκυριό, ήταν ένας ιεραρχικός χώρος, μέσα στον οποίο οι αρσενικοί ιδιοκτή­τες κυριαρχούσαν – μια ζώνη εκτός πολιτικού πεδίου, που, πα­ρόλα αυτά, χρησίμευε ως θεμέλιό του. Σε αυτή τη διχοτόμηση, ο οίκος είναι αυτός που παρέχει τους πόρους που χρειάζονται για τη συντήρηση του πολιτεύματος, εν τούτοις θεωρείται δε­δομένο ότι προηγείται και γι αυτό είναι έξω από αυτό.

Αυτές οι κατηγορίες παραμένουν κοντά μας ως και σήμερα. Οι λέξεις “πολιτική” (τα ζητήματα της πόλης) και “αστυνομία” (η διοίκηση της πόλης) προέρχονται από το πόλη, ενώ η “οικο­νομία” (η διαχείριση του νοικοκυριού) και η “οικολογία” (η με­λέτη του νοικοκυριού) προέρχονται από το οίκος.

Η δημοκρατία εξακολουθεί να βασίζεται σε αυτή τη διαίρεση. Όσο υπάρχει πολιτικός διαχωρισμός μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού, τα πάντα, από το νοικοκυριό (τον έμφυλα διαχωρι­σμένο οικείο χώρο, που συντηρεί την άρχουσα τάξη μέσω αόρατης και απλήρωτης εργασίας[vi]) έως και ολόκληρες ήπειροι και λαοί (όπως για παράδειγμα η Αφρική κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας[vii]) μπορούν να υποβιβαστούν από την πολι­τική σφαίρα. Ομοίως, οι θεσμοί της ιδιοκτησίας και της οικονο­μίας της αγοράς που παράγουν και που έχουν χρησιμεύσει ως θεμέλια από την απαρχή της δημοκρατίας, είναι αναμφισβήτη­τοι, καθώς επιβάλλονται και παράλληλα υπερασπίζονται από τον πολιτικό μηχανισμό.

Ευτυχώς, η αρχαία Αθήνα δεν είναι το μοναδικό σημείο ανα­φοράς για την ισότητα στη λήψη αποφάσεων. Μια συνοπτική έρευνα άλλων κοινωνιών, αποκαλύπτει αρκετά παραδείγματα, πολλά από τα οποία δεν βασίζονται στον αποκλεισμό ή τον εξαναγκασμό. Όμως, θα πρέπει να τα κατανοήσουμε και αυτά ως δημοκρατίες;

Στο Αποσπάσματα Αναρχικής Ανθρωπολογίας, ο David Graeber ρωτά τους συναδέλφους του για ποιο λόγο αναγνωρί­ζουν την Αθήνα ως γενέτειρα της δημοκρατίας· υποθέτει πως τα μοντέλα των Ιροκουά, των Βερβερίνων, των Σουλαουέζι και των Ταλένσι[viii], δεν τυγχάνουν μεγάλης προσοχής, επειδή κα­νένα από αυτά δεν επικεντρώνεται στην ψηφοφορία. Από τη μία, ο Graeber έχει δίκιο να κατευθύνει την προσοχή μας σε κοινωνίες που εστιάζουν στην οικοδόμηση συναίνεσης και όχι στην άσκηση καταναγκασμού: πολλές από αυτές ενσωμα­τώνουν σπουδαιότερες αξίες, που συνδέονται με τη δημοκρα­τία πολύ περισσότερο από όσο το έκανε η Αθήνα. Από την άλλη όμως, δεν έχει νόημα να ονομάσουμε τα παραδείγματα αυτά δημοκρατικά, τη στιγμή που αμφισβητούνται τα πιστο­ποιητικά των Ελλήνων, οι οποίοι εφεύραν τον όρο. Με το να επιβεβαιώνουμε την αξία των μη-Δυτικών παραδειγμάτων αποδίδοντάς τους τιμητική ιδιότητα, στο πλαίσιο του δικού μας ομολογουμένως κατώτερου Δυτικού παραδείγματος, πράττουμε εθνοκεντρικά. Αντ’ αυτού, ας παραδεχτούμε ότι η δημοκρατία, ως συγκεκριμένη ιστορική πρακτική, που χρονολογείται από την εποχή της Σπάρτης και της Αθήνας και που βρήκε μιμητές παγκοσμίως, δεν έχει αντα­ποκριθεί στα πρότυπα που έθεσαν οι προαναφερθείσες κοινω­νίες και δεν έχει νόημα να τις περιγράφουμε ως δημοκρατικές. Θα ήταν πιο υπεύθυνο και πιο ακριβές, να τις περιγράφουμε και να τις τιμούμε με τους δικούς τους όρους.Έτσι, η αυθεντική δημοκρατία δεν είναι τελικά άλλη από αυτή της Αθήνας.

Κι αν η Αθήνα έγινε τόσο ισχυρή, όχι λόγω του βαθμού ελευ­θερίας, αλλά λόγω του τρόπου με τον οποίο το κράτος χρησιμοποίησε την συμ­μετοχικότητα προς όφελος του; Εκείνη την εποχή, οι περισ­σότερες κοινωνίες στην ανθρώπινη ιστορία ήταν ακρατικές˙ κάποιες ήταν ιεραρχικές, κάποιες άλλες συμμετοχικές, αλλά καμία ανιθαγενής κοινωνία δεν είχε την κεντρική εξουσία του κράτους. Αντίθετα, η ισονομία στα υπάρχοντα κράτη ήταν ελάχιστη. Οι Αθηναίοι καινοτόμησαν, εισάγοντας μία υβριδική φόρμα, στην οποία η οριζοντιότητα συνέπιπτε με τον αποκλει­σμό και τον εξαναγκασμό. Εάν θεωρείτε δεδομένο ότι το κράτος είναι επιθυμητό ή τουλάχιστον αναπόφευκτο, το παρα­πάνω ακούγεται ελκυστικό. Αν όμως το κράτος είναι η ρίζα του προβλήματος, τότε η δουλεία και η πατριαρχία της αρχαί­ας Αθήνας δεν ήταν πρόωρες παρατυπίες του δημοκρατικού μοντέλου, αλλά ενδείξεις των ανισορροπιών ισχύος που κωδι­κοποιούνται στο DNA του δημοκρατικού μοντέλου εξ αρχής.

ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ – ΜΙΑ ΑΓΟΡΑ ΙΣΧΥΟΣ

“Αυτοί που πιστεύουν πως υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ δημοκρατίας και μοναρχίας, δύσκολα μπορούν να διακρίνουν το πώς ένα θεσμικό όργανο μπορεί να υποστεί τόσες μεταλλάξεις και παρόλα αυτά να παραμείνει το ίδιο. Ωστόσο, ρίχνοντας μια γρήγορη ματιά, θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι στην εξέλιξη της, η Αγγλική μοναρχία – με όλες της τις διευρύνσεις και τις επαναστάσεις της, ακόμη και με το υπερπόντιο άλμα της με το οποίο δη­μιουργήθηκε μια αποικία που έγινε ανεξάρτητο έθνος και στη συνέχεια ισχυρό κράτος – κράτησε ουσιαστικά αμε­τάβλητες τις κρατικές της λειτουργίες και συμπεριφορές.”

Randolph Bourne, The State

“Ένα συνταγματικό σώμα είναι το μέσο που χρησιμο­ποιούν οι προνομιούχες τάξεις όταν μια δικτατορία δεν είναι εφικτή. Έτσι, εμποδίζει μια επανάσταση ή σε περί­πτωση που μια επανάσταση έχει ήδη ξεσπάσει, σταματά την πρόοδό της με τη δικαιολογία της νομιμοποίησής της, προσπαθώντας ταυτόχρονα να πάρει πίσω όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτά που κέρδισαν οι άνθρωποι κατά την επαναστατική περίοδο.”

Errico Malatesta, Against the Constituent Assembly as against the Dictatorship

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει περισσότερα κοι­νά με την αρχαία Ρώμη από ότι με την Αθήνα. Αντί να κυβερ­νούν άμεσα, οι Ρωμαίοι πολίτες εξέλεγαν αντιπροσώπους που διηύθυναν μια σύνθετη γραφειοκρατική δομή. Καθώς η ρω­μαϊκή επικράτεια επεκτείνονταν και ο πλούτος αυξάνονταν, οι μικροί αγρότες έχαναν τη βάση τους και μεγάλοι αριθμοί εκ­διωχθέντων πλημμύρισαν την πρωτεύουσα. Η αναταραχή αυτή ανάγκασε τη Δημοκρατία[i] να επεκτείνει το δικαίωμα ψήφου σε όλο και μεγαλύτερα κομμάτια του πληθυσμού. Ωστόσο, η πολιτική ένταξη δεν εξουδετέρωσε την οικονομική στρωματο­ποίηση της ρωμαϊκής κοινωνίας. Όλα αυτά ακούγο­νται ανατριχιαστικά οικεία.

Η Ρωμαϊκή Δημοκρατία έληξε όταν ο Ιούλιος Καίσαρας κα­τέλαβε την εξουσία. Από τότε και στο εξής, η Ρώμη κυβερνού­νταν από αυτοκράτορες. Παρόλα αυτά, ελάχιστα πράγματα άλλαξαν για τον μέσο Ρωμαίο πολίτη. Η γραφειοκρατεία, ο στρατός, η οικονομία και τα δικαστήρια, συνέχισαν να λειτουρ­γούν όπως πριν.

Πάμε στα γρήγορα δεκαοκτώ αιώνες μπροστά, στην Αμερικα­νική Επανάσταση. Εξοργισμένοι με τη “φορολόγηση χωρίς αντιπροσώπευση”, τα βορειοαμερικανικά υποκείμενα της Βρε­τανικής Αυτοκρατορίας επαναστάτησαν και ίδρυσαν τη δική τους αντιπροσωπευτική δημοκρατία,[ii] πλαισιωμένη από  μια ρωμαϊκού τύπου Γερουσία. Όμως και πάλι η λειτουργία του κράτους παρέμενε αμετάβλητη. Εκείνοι που πάλεψαν για να απαλλαχτούν από τον βασιλιά, ανακάλυψαν ότι η “φορολόγηση με αντιπροσώπευση” είχε ελάχιστη διαφορά. Το αποτέλεσμα ήταν να ξεσπάσουν μια σειρά από εξεγέρσεις – η εξέγερση του Σάι, η εξέγερση του Ουίσκυ, η εξέγερση του Φρέι και άλλες – οι οποίες, χωρίς εξαίρεση, κατεστάλησαν βίαια. Η νέα δημο­κρατική κυβέρνηση πέτυχε την καταστολή του πληθυσμού εκεί που η Βρετανική Αυτοκρατορία είχε αποτύχει, χάρη στην πίστη πολλών από αυτούς που είχαν επαναστατήσει εναντίον του βα­σιλιά: ότι θα έπρεπε να αντιπροσωπεύονται από τη νέα κυβέρ­νηση.[iii]

Η ιστορία αυτή έχει επαναληφθεί ξανά και ξανά. Στη Γαλλι­κή επανάσταση του 1848, ο προσωρινά διορισμένος από την κυβέρνηση διοικητής της αστυνομίας, εισήλθε στο εκκενωμένο γραφείο του, από τον βασιλιά διορισμένο, διοικητή της αστυνο­μίας και παρέλαβε τα έγγραφα που ο προκάτοχός του είχε αφήσει. Τον εικοστό αιώνα, στις μεταβάσεις από τη δικτατορία στη δημοκρατία, που έγιναν στην Ελλάδα, την Ισπανία, τη Χιλή και πιο πρόσφατα στην Τυνησία και την Αίγυπτο, τα κινήματα που ανέτρεψαν τους δικτάτορες έπρεπε να συνεχίσουν την πάλη ενάντια στην ίδια ακριβώς αστυνομία, που βρίσκονταν πια υπό τις διαταγές του δημοκρατικού καθεστώτος. Αυτό εί­ναι το κράτος, αυτό που κάποιοι ονομάζουν “Βαθύ Κράτος”, αυτό που μεταφέρεται από το ένα καθεστώς στο άλλο.

Νόμοι, δικαστήρια, φυλακές, υπηρεσίες πληροφοριών, εφορίες, στρατοί, αστυνομίες – τα περισσότερα από τα μέσα κατανα­γκαστικής εξουσίας που θεωρούμε καταπιεστικά σε ένα μο­ναρχικό ή δικτατορικό καθεστώς, λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε μια δημοκρατία. Ωστόσο, όταν μας επιτρέπεται να ψηφίζουμε για το ποιος θα τα εποπτεύει, υποτίθεται πως μας ανήκουν, ακόμη και όταν τα μέσα αυτά στρέφονται εναντίον μας. Αυτό είναι το μεγάλο επίτευγμα δυόμιση αιώνων δημο­κρατικών επαναστάσεων: αντί να καταργήσουν τα μέσα με τα οποία κυβερνούσαν οι βασιλιάδες, τα κατέστησαν δημοφιλή.

Η μεταφορά της ισχύος από τους εξουσιαστές στις κοινοβου­λευτικές αίθουσες, εξυπηρέτησε την πρόωρη παύση των εξελι­κτικών κινημάτων, από την εποχή της Αμερικανικής Επα­νάστασης. Αντί να πετύχουν μέσω της άμεσης δράσης τις αλ­λαγές που επεδίωκαν, οι επαναστάτες ανέθεσαν το έργο αυτό στους νέους αντιπροσώπους που ανέλαβαν το πηδάλιο του κράτους – μόνο για να δουν τα όνειρα τους να προδίδονται.

Το κράτος είναι πράγματι πανίσχυρο, αλλά αυτό που σίγουρα δεν μπορεί να πετύχει, είναι ελευθερία για τους υπηκόους του. Δε μπορεί, γιατί αντλεί την ίδια του την ύπαρξη μέσα από την υποταγή τους. Μπορεί να υποτάσσει, να επιτάσσει και να συ­γκεντρώνει πόρους, να επιβάλλει τέλη και υποχρεώσεις, να μειώνει δικαιώματα και παραχωρήσεις – τα βραβεία παρηγο­ριάς των κυβερνώμενων – δεν μπορεί όμως να παράσχει αυτο­διάθεση. Το Κράτος μπορεί να κυριαρχήσει, αλλά δεν μπορεί να απελευθερώσει.

Αντ’ αυτού, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία υπόσχεται την ευκαιρία της διακυβέρνησης μέσω ενός συστήματος εναλλαγής: μια ασαφής βασιλεία, προσωρινά διανεμημένη, δυναμική κι όμως ιεραρχική όπως το χρηματιστήριο. Πρακτικά, δεδομένου ότι η εξουσία μεταβιβάζεται, υπάρχουν πάντα κυβερνώντες με τεράστια δύναμη σε σχέση με τους υπόλοιπους. Συνήθως, όπως για παράδειγμα οι Μπους και οι Κλίντονς, υποστηρίζονται από μία de facto άρχουσα τάξη. Αυτή η άρχουσα τάξη, τείνει να καταλαμβάνει τα ανώτερα στρώματα όλων των κοινωνικών ιε­ραρχιών, τόσο των επίσημων όσο και των ανεπίσημων. Ακόμη κι αν ένας πολιτικός έχει μεγαλώσει στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, όσο ασκεί εξουσία, τα συμφέροντά του αποκλίνουν από τα συμφέροντα των κυβερνώμενων. Αλλά το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οι προθέσεις των πολιτικών˙ είναι ο μηχα­νισμός του ίδιου του κράτους.

Ανταγωνιζόμενοι για το δικαίωμα διαχείρισης της κατανα­γκαστικής δύναμης του κράτους, οι διαγωνιζόμενοι δεν αμφι­σβητούν στιγμή την αξία του ίδιου του κράτους, έστω κι αν στην πράξη είναι οι αποδέκτες της δύναμής του. Η αντιπροσω­πευτική δημοκρατία λειτουργεί σα μια βαλβίδα αποσυμπίεσης: όταν ο κόσμος αισθάνεται απογοητευμένος, επικεντρώνεται στις επόμενες εκλογές, θεωρώντας το κράτος ως κάτι δεδο­μένο. Πράγματι, αν θέλετε να μπει ένα τέλος στην κερδοσκο­πία των εταιρειών, ή την περιβαλλοντική καταστροφή, δεν θεω­ρείτε το κράτος ως το μόνο ικανό μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού; Τι κι αν ήταν το κράτος που καθόρισε εξαρχής τις συνθήκες για να μπορέσουν να ευδοκιμήσουν τα παραπάνω…

Αυτά περί δημοκρατίας και κοινωνικής ανισότητας. Τι γίνεται όμως με την οικονομική ανισότητα που ενυπάρχει στη δημο­κρατία από το ξεκίνημά της; Θα πίστευε κάποιος, πως ένα σύ­στημα βασισμένο στην αρχή της πλειοψηφίας, θα είχε  σκοπό να αμβλύνει τις διαφορές μεταξύ πλουσίων και φτωχών, μιας και οι φτωχοί αποτελούν πλειονότητα. Όμως, όπως ακριβώς και στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η σημερινή υπεροχή της δημο­κρατίας προϋποθέτει ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ αυτών που έχουν και αυτών που δεν έχουν. Πώς μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο;

Όπως ο καπιταλισμός διαδέχτηκε τη φεουδαρχία στην Ευ­ρώπη, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία αποδείχθηκε πιο στα­θερή από τη μοναρχία γιατί παρείχε ευελιξία μέσα στις ιεραρ­χίες του κράτους. Το δολάριο και το ψηφοδέλτιο αποτελούν μηχανισμούς ιεραρχικής διανομής της ισχύος, λειτουργώντας έτσι ώστε να αποσυμφορίζονται οι ίδιες οι ιεραρχίες. Σε αντί­θεση με την πολιτική και οικονομική στασιμότητα της περιόδου της φεουδαρχίας, ο καπιταλισμός και η δημοκρατία ανακατα­νέμουν διαρκώς την εξουσία. Χάρη σε αυτή την μεγάλη ευελι­ξία, ο δυνητικός επαναστάτης έχει καλύτερες πιθανότητες να βελτιώσει τη θέση του στην παρούσα κατάσταση, παρά να την ανατρέψει. Κατά συνέπεια, η αντιπολίτευση τείνει να ανατρο­φοδοτεί το πολιτικό σύστημα από τα μέσα, πάρα να το απειλεί.

Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι για την πολιτική ό,τι είναι για την οικονομία ο καπιταλισμός. Οι επιθυμίες του κα­ταναλωτή και του ψηφοφόρου αναπαρίστανται από νομίσματα που υπόσχονται την ατομική ενδυνάμωση, αλλά τελικά συγκε­ντρώνονται αμείλικτα στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας. Όσο η ισχύς συγκεντρώνεται εκεί, είναι πολύ εύκολο να μπλο­κάρει, να εξαγοράσει ή να καταστρέψει όποιον προσπαθήσει να την απειλήσει.

Αυτό εξηγεί γιατί όταν οι πλούσιοι και ισχυροί είδαν τα συμ­φέροντα τους να απειλούνται από τους δημοκρατικούς θε­σμούς, μπόρεσαν να αναστείλουν τον νόμο ώστε να  αντιμετω­πίσουν το πρόβλημα – δείτε για παράδειγμα τις φρικτές μοί­ρες των αδελφών Gracci στην αρχαία Ρώμη και του Salvador Allende στη Χιλή. Μέσα στο πλαίσιο του κράτους, η ιδιοκτησία πάντα υπερτερούσε της δημοκρατίας.[iv]

“Η ελεύθερη εκλογή των αρχόντων δεν καταργεί ούτε τους άρχοντες, ούτε τους δούλους. Η ελεύθερη επιλογή μεταξύ μιας μεγάλης ποικιλίας αγαθών και υπηρεσιών δεν σημαίνει ελευθερία, εφόσον αυτά τα αγαθά και υπη­ρεσίες διατηρούν τον κοινωνικό έλεγχο και μια ζωή γε­μάτη μόχθο και φόβο – εφόσον στηρίζουν δηλαδή την αποξένωση. Και η αυθόρμητη αναπαραγωγή επιπρόσθε­των αναγκών από το άτομο δεν δημιουργεί αυτονομία- μαρτυρά την αποτελεσματικότητα του κοινωνικού ελέγ­χου.”

Herbert Marcuse, One-Dimensional Man (Ο Μονοδιάστατος Άνθρωπός)

“Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, όπως στον καπιτα­λιστικό ανταγωνισμό, όλοι υποτίθεται ότι έχουν μια πιθανότητα, αλλά μόνο λίγοι φτάνουν στην κορυφή. Εάν δεν κερδίσατε, μάλλον δεν προσπαθήσατε αρκετά! Είναι ο ίδιος εξορθολογισμός που χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει τις αδικίες του σεξισμού και του ρατσι­σμού: κοιτάξτε παλιοτεμπέληδες, θα μπορούσατε να εί­σαστε στη θέση του Bill Cosby ή της Hilary Clinton, αν εί­χατε προσπαθήσει αρκετά. Αλλά δεν υπάρχει αρκετός χώρος στην κορυφή για όλους μας, ανεξάρτητα από το πόσο σκληρά δουλεύουμε.

Όταν η πραγματικότητα παράγεται μέσω των μέσων μα­ζικής ενημέρωσης και η πρόσβαση στα ΜΜΕ καθορίζεται από τον πλούτο, οι εκλογές είναι απλώς διαφημιστικές εκστρατείες. Ο ανταγωνισμός της αγοράς υπαγορεύει το ποια λόμπυ θα έχουν τελικά τη δυνατότητα να καθορί­σουν τη βάση πάνω στην οποία οι ψηφοφόροι θα πάρουν της αποφάσεις τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, ένα πολιτι­κό κόμμα είναι ουσιαστικά μια επιχείρηση που προσφέρει επενδυτικές ευκαιρίες στη νομοθεσία. Είναι ανόητο να περιμένουμε από τους πολιτικούς αντιπροσώπους να αντιταχθούν στα συμφέροντα της πελατείας τους, όταν η εξουσία που επιδιώκουν εξαρτάται άμεσα από αυτήν.”

CrimethInc, Workers’ Collective-  βιβλίο: Work

[i]
(Σ.τ.Μ.) “Republic” στο πρωτότυπο.
[ii]
Αυτό είναι ένα θεμελιώδες παράδοξο των δημοκρατικών κυβερνήσεων: εγκαθιδρυμένες από ένα έγκλημα, αγιοποιούν το νόμο – νομιμοποιώντας μια νέα διαταγή, ως εκπλήρωση και συνέχιση μιας εξέγερσης.
[iii]
“Η υπακοή στον νόμο είναι πραγματική ελευθερία”, αναφέρει ένα μνημείο αφιερωμένο στους στρατιώτες που κατέστειλαν την εξέγερση του Σάι.
[iv]
Όπως ακριβώς ο φιλελεύθερος καπιταλιστής υποπτεύεται ότι οι δραστηριότητες, ακόμη και της πιο δημοκρατικής κυβέρνησης, παρεμβαίνουν στην καθαρή λειτουργία της ελεύθερης αγοράς, έτσι και ο παρτιζάνος της καθαρής δημοκρατίας μπορεί να είναι σίγουρος ότι όσο υπάρχουν οικονομικές ανισότητες, οι πλούσιοι θα ασκούν πάντα δυσανάλογη επιρροή, ακόμη και στην πιο προσεκτικά κατασκευασμένη δημοκρατική διαδικασία. Ωστόσο, η διακυβέρνηση και η οικονομία είναι αδιαχώριστες. Η αγορά βασίζεται στο κράτος για την επιβολή των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, ενώ η δημοκρατία αποτελεί τελικά ένα μέσο μεταφοράς, συγχώνευσης και επένδυσης της πολιτικής εξουσίας: ένα διαφημιστικό πρακτορείο για τον εαυτό της.
[i]
http://www.ait.org.tw/infousa/zhtw/DOCS/whatsdem/whatdm4.htm, σάιτ του Γραφείου Διεθνών Προγραμμάτων Πληροφόρησης του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ.
[ii]
Αυτό το, φαινομενικά παράδοξο, δεν προβλημάτισε τους δημιουργούς του Αμερικανικού Συντάγματος, γιατί η μειονότητα των οποίων τα δικαιώματα αφορούσαν κυρίως την προστασία, ήταν η τάξη των ιδιοκτητών ακινήτων, — που είχαν ήδη μεγάλη επιρροή στους κρατικούς θεσμούς. Όπως είπε και ο  James Madison το 1787, “Η κυβέρνησή μας πρέπει να εξασφαλίσει τα μόνιμα συμφέροντα της χώρας έναντι της καινοτομίας. Οι κάτοχοι γης θα πρέπει να έχουν μερίδιο στην διακυβέρνηση, να υποστηρίζουν αυτά τα πολύτιμα συμφέροντα και να εξισορροπούν και να ελέγχουν τους άλλους. Θα πρέπει να θεσμοθετούν, έτσι ώστε να προστατεύεται η μειοψηφία των πλουσίων από την πλειοψηφία.”
[iii]
Δείτε: Walter E. Williams, Democracy or a Republic.
 

[iv]
(Σ.τ.Μ.) Harriet Tubman: αφροαμερικανίδα ακτιβίστρια κατά της δουλείας. John Brown: υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας.
[v]
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτό το θέμα, διαβάστε το εξαιρετικό Contract and Contagion: Από τη Βιοπολιτική στην Οικονομία, της Άντζελας Μητροπούλου.
[vi]
Στο πλαίσιο αυτό, το επιχείρημα ότι “το προσωπικό είναι πολιτικό”, συνιστά μια φεμινιστική απόρριψη της διχοτόμησης οίκου και πόλης. Όμως αν υποθέσουμε πως αυτό σημαίνει ότι το προσωπικό θα πρέπει να υπόκειται στη λήψη των δημοκρατικών αποφάσεων, αυτό θα επέκτεινε τη λογική της κυβέρνησης σε πρόσθετες πτυχές της ζωής. Η πραγματική εναλλακτική, είναι να επιβεβαιώσουμε πολλαπλές τοποθεσίες εξουσίας, υποστηρίζοντας ότι η νομιμότητα δεν πρέπει να περιορίζεται σε κανέναν χώρο, έτσι ώστε οι αποφάσεις που λαμβάνονται στο νοικοκυριό, να μην εξαρτώνται από εκείνες που γίνονται στους χώρους της επίσημης πολιτικής.
[vii]
πρβ Frank B. Wilderson, III, “The Prison Slave as Hegemony’s (Silent) Scandal.”
[viii]
(Σ.τ.Μ.) Φυλές της Αμερικής, της Ινδονησίας και της Αφρικής.

ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ:

ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ;

“Η αληθινή δημοκρατία υπάρχει μόνο μέσω της άμεσης συμμετοχής του λαού και όχι μέσω της δραστηριότητας των αντιπροσώπων του. Τα κοινοβούλια αποτελούσαν ένα νομικό εμπόδιο μεταξύ του λαού και της άσκησης της εξουσίας, καθώς εξαιρούσαν τις μάζες από την ουσιαστι­κή πολιτική, μονοπωλώντας την εθνική κυριαρχία. Στον λαό απομένει μόνο μια πρόσοψη δημοκρατίας, που εκδη­λώνεται σε μεγάλες ουρές, περιμένοντας να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα.”

Mu’ammer al Gaddafi, The Green Book

“Το ψηφιακό πρόγραμμα μείωσης του κόσμου στην εκ­προσώπηση συγκλίνει με το μοντέλο της εκλογικής δημο­κρατίας, στο οποίο μόνο οι εκπρόσωποι που ενεργούν μέσω των προβλεπόμενων διαύλων μπορούν να ασκήσουν εξουσία. Και τα δύο, δρουν ενάντια σε ό,τι είναι ασυμβί­βαστο και απεριόριστο, βάζοντας την ανθρωπότητα στο κρεβάτι του Προκρούστη. Συνδυασμένες ως ηλεκτρονική δημοκρατία, παρουσιάζουν την ευκαιρία της ψηφοφορίας που αφορά μια τεράστια ποικιλία λεπτομερειών, ενώ κα­θιστούν αδιαμφισβήτητη την ίδια την υποδομή – όσο πιο συμμετοχικό είναι το σύστημα, τόσο πιο ‘νόμιμο’”. CrimethInc, Deserting the Digital Utopia

Κι έτσι, ερχόμαστε στο σήμερα. Η Αφρική και η Ασία γίνο­νται μάρτυρες νέων κινημάτων υπέρ της δημοκρατίας. Την ίδια στιγμή πολλοί Ευρωπαίοι και Αμερικανοί, απογοητευμένοι από τις αποτυχίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, εναπο­θέτουν τις ελπίδες τους στην άμεση δημοκρατία, μετατοπι­ζόμενοι από το μοντέλο της Ρωμαϊκής Ρεπούμπλικας, στην Αθηναϊκή της προκάτοχο. Αν το πρόβλημα είναι ότι η διακυ­βέρνηση δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες μας, τότε η λύση δεν είναι να γίνει πιο συμμετοχική, έτσι ώστε να ασκήσουμε απευ­θείας την εξουσία, αντί να τη μεταβιβάσουμε στους πολιτικούς;

Όμως, τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Μήπως σημαίνει ψηφοφορία για νόμους, παρά για νομοθέτες; Ή ανατροπή της παρούσας κυβέρνησης και θεσμοθέτηση μιας κυβέρνησης ομοσπονδιακών συνελεύσεων στη θέση της; Ή κάτι άλλο;

Αφενός, η άμεση δημοκρατία είναι απλώς ένας πιο συμμετο­χικός και χρονοβόρος τρόπος να πιλοτάρεις το κράτος- μπορεί να δίνει την ευκαιρία μεγαλύτερης ανάμειξης στη διαχείριση του, αλλά δε μπορεί παρά να διατηρήσει τη συγκέντρωση της ισχύος, η οποία είναι εγγενής σε αυτήν. Εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα κλίμακας: Μπορούμε να φανταστούμε 219 εκατομ­μύρια εκλέξιμους ψηφοφόρους να διευθύνουν άμεσα τις δρα­στηριότητες της αμερικάνικης κυβέρνησης; Η κλασική απάντη­ση είναι ότι οι τοπικές συνελεύσεις θα στείλουν αντιπρο­σώπους στις περιφερειακές συνελεύσεις, οι οποίες με τη σειρά τους θα στείλουν εκπροσώπους σε μια εθνική συνέλευση – αλλά τότε μιλάμε εκ νέου για  αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Στην καλύτερη περίπτωση, αντί των περιοδικά εκλεγμένων αντιπροσώπων, μπορούμε να φανταστούμε μια σειρά από δη­μοψηφίσματα που έχουν εκδοθεί από ψηλά.

Μια από τις πιο ισχυρές εκδοχές αυτού του οράματος, είναι η ψηφιακή δημοκρατία, ή ηλεκτρονική δημοκρατία,[i] η οποία προωθείται από ομάδες όπως το Κόμμα των Πειρατών. Το Κόμμα των Πειρατών, έχει ήδη ενσωματωθεί στο υπάρχον πο­λιτικό σύστημα, αλλά θεωρητικά μπορούμε να φανταστούμε έναν πληθυσμό που συνδέεται μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας, παίρνοντας, μέσω της πλειοψηφίας, όλες τις αποφάσεις σχετι­κά με την κοινωνία του, σε πραγματικό χρόνο. Σε μια τέτοια περίπτωση, η κυβέρνηση των πλειοψηφούντων θα κέρδιζε μία πρακτικά ακαταμάχητη νομιμότητα, η μεγαλύτερη ισχύς όμως θα συγκεντρώνονταν στα χέρια των τεχνοκρατών που διαχειρί­ζονται το σύστημα. Κωδικοποιώντας τους αλγορίθμους που καθορίζουν τις πρωτεύουσες πληροφορίες και ερωτήσεις, θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τα εννοιολογικά πλαίσια των συμμετεχόντων, χίλιες φορές πιο επιθετικά από ότι κάνουν σή­μερα οι διαφημιστικές καμπάνιες το έτος των εκλογών.

Αλλά, ακόμα κι αν ένα τέτοιο σύστημα μπορούσε να λειτουρ­γήσει τέλεια, θέλουμε τελικά να διατηρήσουμε το σύστημα της κεντρικής πλειοψηφίας; Το γεγονός της συμμετοχικότητας από μόνο του, δεν καθιστά την πολιτική διαδικασία λιγότερο αυ­στηρή. Όσο η πλειοψηφία έχει την δυνατότητα να επιβάλλει τις αποφάσεις της στη μειοψηφία, μιλάμε για ένα σύστημα πανο­μοιότυπο σε πνεύμα με εκείνο που κυβερνά τις ΗΠΑ σήμερα – ένα σύστημα που επίσης θα απαιτούσε φυλακές, αστυνομικούς και εφοριακούς, ή άλλους αντίστοιχους τρόπους εκτέλεσης των ίδιων λειτουργιών.

Η αληθινή ελευθερία δεν έγκειται στο πόσο συμμετοχική είναι η διαδικασία απάντησης στις ερωτήσεις, αλλά στο κατά πόσο μπορούμε να θέσουμε από μόνοι μας το πλαίσιο των ερωτήσε­ων και στο κατά πόσο μπορούμε να εμποδίσουμε τους άλλους να μας επιβάλλουν τις απαντήσεις τους. Τα θεσμικά όργανα που λειτουργούν υπό καθεστώς δικτατορίας ή εκλεγμένης κυ­βέρνησης, δεν είναι λιγότερο καταπιεστικά όταν η διαχείριση τους γίνεται από την άμεση πλειοψηφία, χωρίς τη διαμεσο­λάβηση των αντιπροσώπων. Σε τελική ανάλυση, ακόμη και το πιο αμεσοδημοκρατικό κράτος, αυτό που θα κάνει καλύτερα είναι να συγκεντρώσει την εξουσία, παρά να μεγιστοποιήσει την ελευθερία.

Αφετέρου, δεν πιστεύουν όλοι ότι η δημοκρατία αποτελεί μέσο κρατικής διακυβέρνησης. Ορισμένοι υποστηρικτές της δη­μοκρατίας, προσπάθησαν να μετασχηματίσουν τη ρητορική της, υποστηρίζοντας ότι η αληθινή δημοκρατία λαμβάνει χώρα μόνο έξω από το κράτος και εναντίον του μονοπωλίου της εξουσίας. Για τους αντιπάλους του κράτους, αυτό φαίνεται να είναι μια στρατηγική κίνηση, δεδομένου ότι αποδίδει όλη τη νομιμότητα που έχει επενδυθεί στη δημοκρατία μέσα από τρεις αιώνες λαϊκών κινημάτων και αυτάρεσκης κρατικής προπαγάνδας. Ωστόσο, υπάρχουν τρία βασικά προβλήματα σε αυτήν την προ­σέγγιση.

Πρώτον, είναι ανιστόρητη. Η δημοκρατία προέκυψε ως μορφή κρατικής διακυβέρνησης˙ πρακτικά, όλα τα γνωστά ιστορικά παραδείγματα δημοκρατίας προέκυψαν μέσω του κράτους ή τουλάχιστον μέσω ανθρώπων που επεδίωκαν να κυβερνήσουν. Οι θετικοί συσχετισμοί που έχουμε με τη δημοκρατία ως μια σειρά αφηρημένων ιδανικών, έπονται.

Δεύτερον, δημιουργεί σύγχυση. Όσοι προωθούν τη δημοκρατία ως εναλλακτική λύση έναντι του κράτους, σπάνια παρου­σιάζουν μια σημαντική διαφορά μεταξύ αυτών των δύο. Αν καταργηθούν η εκπροσώπηση, η καταναγκαστική εκτέλεση και το κράτος δικαίου, αλλά διατηρηθούν όλα τα υπόλοιπα χαρα­κτηριστικά που καθιστούν τη δημοκρατία μέσο διακυβέρνησης – η ιθαγένεια, η ψηφοφορία, η συγκέντρωση της νομιμότητας σε μια ενιαία δομή λήψης αποφάσεων – καταλήγουμε στη δια­τήρηση των κυβερνητικών διαδικασιών, χωρίς τους μηχανι­σμούς που τις καθιστούν αποτελεσματικές.

Τέλος, είναι χαμένη υπόθεση. Εάν αυτό που εννοείται με τη λέξη δημοκρατία μπορεί να συμβεί μόνο εκτός του πλαισίου του κράτους, τότε δημιουργείται μεγάλη ασάφεια στη χρήση ενός όρου που συνδέεται με την κρατική πολιτική εδώ και 2500 χρόνια. Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι αυτό που υποδηλώνει ο όρος δημοκρατία, είναι τελικά συμβα­τό με το κράτος. Έτσι, τίθενται για τα κρατικά κόμματα οι βάσεις και οι στρατηγικές για να κερδίσουν και πάλι την χα­μένη νομιμοποίησή τους. Τα κόμματα Podemos και ΣΥΡΙΖΑ, κέρδισαν πολιτικό έδαφος στις πλατείες της Βαρκελώνης και της Αθήνας, χάρη στην αμεσοδημοκρατική ρητορική που χρησι­μοποίησαν ως όχημα, για να φτάσουν στις κυβερνητικές αίθου­σες και τελικώς να καταλήξουν να συμπεριφέρονται όπως κάθε άλλο αστικό κόμμα.[i] Και σήμερα ακόμη, ενεργούν δη­μοκρατικά. Μόνο λίγο πιο ουσιαστικά και αποτελεσματικά. Όσο δεν αρθρώνεται ένας λόγος που θα επισημαίνει το τι τελι­κά κάνουν στο κοινοβούλιο, σε σχέση με το τι έκανε ο κόσμος στις πλατείες, αυτή η διαδικασία δε μπορεί παρά να επανα­λαμβάνεται στο διηνεκές.

Όταν θεωρήσουμε αυτό που κάνουμε όταν πολεμάμε το κράτος, ως την πρακτική εφαρμογή της δημοκρατίας, θέτουμε τις προϋποθέσεις να επαναπορροφηθούν οι προσπάθειές μας από μεγαλύτερες αντιπροσωπευτικές δομές. Η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένας τρόπος διαχείρισης του μηχανισμού της δια­κυβέρνησης, αλλά και αναγέννησης και νομιμοποίησής της. Οι υποψήφιοι, τα κόμματα, τα καθεστώτα, ακόμα και η μορφή της διακυβέρνησης, μπορούν να αντικατασταθούν όταν γίνεται σαφές ότι δεν μπορούν να λύσουν τα προβλήματα των εκλο­γέων τους. Με αυτόν τον τρόπο η ίδια η διακυβέρνηση – η πηγή ορισμένων τουλάχιστον από αυτά τα προβλήματα – κα­ταφέρνει να επιβιώνει. Η άμεση δημοκρατία είναι απλώς ο πιο πρόσφατος τρόπος αναδιαμόρφωσής της.

Ακόμη και χωρίς τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κράτους, οποιαδήποτε μορφή διακυβέρνησης θα πρέπει απα­ραίτητα να προσδιορίζει το ποιος και υπό ποιους όρους συμ­μετέχει στη λήψη αποφάσεων. Δηλαδή, για άλλη μια φορά, το ποιος περιλαμβάνεται στον δήμο. Αυτού του είδους οι προϋπο­θέσεις μπορεί αρχικά να είναι ασαφείς, αλλά θα συγκεκριμενο­ποιούνται με το πέρασμα του χρόνου, καθώς τα θεσμικά όργα­να θα ωριμάζουν. Και αν δεν υπάρχει κανένας τρόπος επιβο­λής των αποφάσεων – απουσία κράτους – η διαδικασία λήψης των κυβερνητικών αποφάσεων δε θα έχουν μεγαλύτερη βαρύ­τητα από τις αποφάσεις που θα παίρνουν οι άνθρωποι αυτόνο­μα.[ii] Αυτό είναι το παράδοξο ενός πρότζεκτ που επιδιώκει διακυβέρνηση χωρίς κράτος.

Οι αντιφάσεις αυτές είναι αρκετά εμφανείς στην παρουσίαση του Murray Bookchin και της ιδέας του ελευθεριακού κοινοτι­σμού ως εναλλακτική απέναντι στην κρατική διακυβέρνηση.[iii] Στον Ελευθεριακό Κοινοτισμό, ο Bookchin παραθέτει μια απο­κλειστική και ομολογουμένως πρωτοποριακή οργάνωση, η οποία διέπεται από νόμους και ένα σύνταγμα που θα λαμ­βάνει τις αποφάσεις πλειοψηφικά. Θα διοικούνταν από εκλέκτορες των δημοτικών συμβουλίων, με μακροπρόθεσμο στόχο τη δημιουργία μιας συνομοσπονδίας που θα αντικατα­στήσει το κράτος. Από τη στιγμή που μια τέτοια συνομοσπον­δία ξεκινούσε, η ιδιότητα του μέλους θα ήταν δεσμευτική, ακόμη και αν οι συμμετέχοντες δήμοι ήθελαν να αποσυρθούν. Όσοι προσπαθούν να διατηρήσουν τη διακυβέρνηση χωρίς το κράτος, είναι πιθανό να καταλήξουν σε κάτι σαν το κράτος, αλλά με άλλο όνομα.

Όμως, το σημαντικό δεν είναι η διάκριση μεταξύ  δημοκρατί­ας και κράτους, αλλά η διάκριση μεταξύ διακυβέρνησης και αυτοδιάθεσης. Η διακυβέρνηση είναι η άσκηση εξουσίας σε έναν συγκεκριμένο χώρο ή πολιτεία: είτε η διαδικασία είναι δι­κτατορική είτε συμμετοχική, το τελικό αποτέλεσμα είναι η επι­βολή ελέγχου. Αντιθέτως, αυτοδιάθεση σημαίνει τη διάθεση των δυνατοτήτων του καθενός σύμφωνα με τους δικούς του όρους: όταν όλοι οι άνθρωποι συμμετέχουν σε αυτό δεν κυβερ­νούν ο ένας τον άλλον, αλλά ενδυναμώνουν σωρευτικά την αυ­τονομία. Οι ελεύθερες συμφωνίες δεν απαιτούν επιβολή. Συ­στήματα που συγκεντρώνουν τη νομιμότητα σε ένα ενιαίο θε­σμικό όργανο ή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, την απαι­τούν πάντα.

Είναι περίεργο να χρησιμοποιούμε τη λέξη δημοκρατία για την ιδέα ότι το κράτος είναι εγγενώς ανεπιθύμητο. Η κατάλλη­λη λέξη για αυτή την ιδέα είναι ο αναρχισμός. Ο αναρχισμός αντιτίθεται σε κάθε είδους αποκλεισμό και κυριαρχία και τάσ­σεται υπέρ της ριζοσπαστικής αποκέντρωσης των δομών εξου­σίας, των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και των νομιμοποιή­σεων. Το θέμα δεν είναι η εύρεση ενός τρόπου διακυβέρνησης με έναν εντελώς συμμετοχικό τρόπο, αλλά το να καταστήσουμε αδύνατη οποιαδήποτε μορφή εξουσίας.

 “Η δημοκρατία δεν είναι, κατ ‘αρχάς, μια μορφή κράτους. Είναι, πρώτιστα, η αίσθηση της δύναμης του λαού, που δε μπορεί ποτέ να συμπέσει με την μορφή ενός Κράτους. Θα υπάρχει πάντα αντίθεση μεταξύ της δημο­κρατίας, ως άσκηση μιας κοινής δύναμης – σκέψης – δράσης, και Κράτους, του οποίου η αρχή είναι να οικειο­ποιείται αυτή τη δύναμη… Η δύναμη των πολιτών είναι, πάνω απ ‘όλα, η δύναμη να δρουν για τον εαυτό τους, να καθιστούν τον εαυτό τους αυτόνομη δύναμη. Η ιθαγένεια δεν αποτελεί ένα προνόμιο που έχει να κάνει με το γεγο­νός ότι κάποιος είναι εγγεγραμμένος ως κάτοικος και ψη­φοφόρος σε μια χώρα˙ είναι, πάνω απ’ όλα, μια άσκηση που δεν μπορεί να μεταβιβαστεί.”

Jacques Rancière, συνέντευξη στο Público, 15 Ιανουαρίου 2012

“Πρέπει όλοι μας να είμαστε ταυτόχρονα εξουσιαστές και εξουσιαζόμενοι, αλλιώς η μόνη εναλλακτική λύση εί­ναι ένα σύστημα κυβερνώντων και υποταγμένων… Η ελευθερία, με άλλα λόγια, μπορεί να διατηρηθεί μόνο μέσω του διαμοιρασμού της πολιτικής δύναμης, και ο δια­μοιρασμός αυτός επιτυγχάνεται μέσω των πολιτικών θε­σμικών οργάνων.

Cindy Milstein, Democracy Is Direct

[i]         Βλ. Syriza Can’t Save Greece: Why There’s No Electoral Exit from the Crisis, δημοσιευμένο στο crimethinc.com, αμέσως μετά την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ – μήνες πριν προδώσει επανειλημμένως τους ψηφοφόρους που τον εμπιστεύτηκαν.

[ii]
Χωρίς επίσημα θεσμικά όργανα, οι δημοκρατικές οργανώσεις συχνά επιβάλλουν αποφάσεις, απονομιμοποιώντας τις δράσεις που ξεκίνησαν εκτός των δομών τους και ενθαρρύνοντας τη χρήση βίας εναντίον τους. Εξ ου και η κλασική εικόνα στην οποία περιφρουρήσεις πορειών επιτίθενται σε διαδηλωτές που επιχειρούν να κάνουν κάτι που δεν συμφωνήθηκε εκ των προτέρων μέσα από κάποια κεντρική δημοκρατική διαδικασία.
[iii]
πρβ. Bookchin’s, Thoughts on Libertarian Municipalism στο Left Green Perspectives #41, Ιανουάριος 2000.
[i]
(Σ.τ.Μ) e-democracy στο πρωτότυπο.

ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΚΑΙ Η ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

“Με την αυστηρή έννοια του όρου, δεν έχει υπάρξει ποτέ αληθινή δημοκρατία, ούτε και πρόκειται να υπάρξει ποτέ… Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς όλον τον λαό να βρίσκεται συνέχεια σε μία συνέλευση και να ασχολεί­ται με τα κοινά.”

Jean-Jacques Rousseau, Το Κοινωνικό Συμβόλαιο

Εάν οι κοινοί παρανομαστές της δημοκρατικής διακυβέρνησης είναι η ιθαγένεια και η αστυνόμευση – δήμος και κράτος – η πιο ριζοσπαστική δημοκρατία θα επεκτείνει αυτές τις κατηγο­ρίες για να συμπεριλάβει ολόκληρο τον κόσμο: παγκόσμια ιθα­γένεια, παγκόσμια αστυνόμευση. Στην ιδανική δημοκρατία, κάθε άνθρωπος θα είναι πολίτης[i] και κάθε πολίτης θα είναι αστυνομικός.[ii]

Στο απώτατο άκρο αυτής της λογικής, διακυβέρνηση της πλειοψηφίας θα σήμαινε καθολική διακυβέρνηση, όχι διακυβέρ­νηση από την πλειοψηφία. Όσο πλησιάζουμε στην ομοφωνία, τόσο πιο νόμιμη είναι η διακυβέρνηση – δε θα ήταν λοιπόν η καθολική διακυβέρνηση η πιο νόμιμη απ’ όλες; Τότε όμως, δε θα χρειαζόταν να παίξει κανείς τον ρόλο της αστυνομίας.

Προφανώς αυτό είναι αδύνατο. Αλλά αξίζει τον κόπο να προ­βληματιστούμε για το είδος της ουτοπίας που συνεπάγεται από την ιδεολογικοποίηση της άμεσης δημοκρατίας ως μορφής διακυβέρνησης. Φανταστείτε το είδος του ολοκληρωτισμού που θα χρειαζόταν για να παραχθεί αρκετή συνοχή, ώστε να κυβερ­νηθεί μια κοινωνία μέσω της συναινετικής διαδικασίας – για να συμφωνούνε όλοι. Μιλάμε για τους ελάχιστους κοινούς πα­ρονομαστές! Αν η εναλλακτική στον εξαναγκασμό είναι η κα­τάργηση της διαφωνίας, τότε σίγουρα θα πρέπει να υπάρχει κάποιος τρίτος δρόμος.

Το πρόβλημα προέκυψε κατά τη διάρκεια του κινήματος Occupy, στις ΗΠΑ. Μερικοί από τους συμμετέχοντες θεώρησαν ότι οι γενικές συνελεύσεις αποτελούν τα όργανα διοίκησης του κινήματος˙ γι’ αυτούς ήταν αντιδημοκρατικό να ενεργούν χω­ρίς ομόφωνη εξουσιοδότηση. Άλλοι προσέγγιζαν τις συνελεύ­σεις ως χώρους συνάντησης, χωρίς κάποια ρυθμιστική αρμοδιότητα, στους οποίους οι άνθρωποι μπορούσαν να ανταλ­λάξουν απόψεις και ιδέες και να δημιουργήσουν ρευστούς σχη­ματισμούς γύρω από κοινούς στόχους, ώστε να αναλάβουν δράση. Οι μεν ένιωθαν προδομένοι από τους συντρόφους τους όταν αυτοί ασκούσαν τακτικές που δεν είχαν την έγκριση της γενικής συνέλευσης˙ οι δε απαντούσαν πως δεν υπήρχε νόημα άσκησης βέτο σε μια μάζα που συναθροίζονταν αυθαίρετα και που, κυριολεκτικά, περιελάμβανε όποιον τύχαινε να βρεθεί εκείνη τη στιγμή στο δρόμο.

Ίσως η απάντηση να είναι ότι οι δομές λήψης αποφάσεων θα πρέπει να είναι αποκεντρωμένες και συναινετικές, έτσι ώστε η καθολική συμφωνία να μην είναι απαραίτητη. Αυτό είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά εγείρει νέα ερωτήματα. Πώς θα πρέπει να γίνεται ο διαχωρισμός των ατόμων σε πολι­τείες; Τι υπαγορεύει τη δικαιοδοσία μιας συνέλευσης ή το εύ­ρος των αποφάσεων που μπορεί να λάβει; Ποιος καθορίζει το σε ποιες συνελεύσεις μπορεί να λάβει μέρος κάποιος ή το ποιος έχει πληγεί περισσότερο από την απόφαση μιας συ­νέλευσης; Πώς αντιμετωπίζονται οι διαμάχες μεταξύ συνελεύ­σεων; Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, είτε θα θεσμοθετή­σουν ένα σύνολο κανόνων που θα διέπουν τη νομιμότητα, είτε θα δώσουν προτεραιότητα στις εθελοντικές μορφές συσχέτισης. Στην πρώτη περίπτωση, το πιο πιθανό είναι οι κανόνες αυτοί να γίνουν άκαμπτοι με την πάροδο του χρόνου, μιας και οι άν­θρωποι έχουν την τάση να ανατρέχουν σε πρωτόκολλα για την επίλυση διαφορών. Στην τελευταία περίπτωση, οι δομές λήψης αποφάσεων θα αλλάζουν συνεχώς, θα διαλύονται και θα επα­νασυνδέονται μέσα από οργανικές διαδικασίες που δύσκολα μπορούν να περιγραφούν ως διακυβέρνηση. Όταν οι συμμε­τέχοντες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι ελεύθεροι να αποσυρθούν από αυτήν ή να αναλάβουν δραστηριότητα που αντιφάσκει με τις αποφάσεις, τότε αυτό που γίνεται δεν είναι διακυβέρνηση – είναι απλά συζήτηση.[iii]

Από μία άποψη είναι θέμα έμφασης. Ποιος είναι ο στόχος μας; Να παράγουμε τα ιδανικά θεσμικά όργανα, καθιστώντας τα όσο το δυνατόν πιο οριζόντια και συμμετοχικά και να τα αναγνωρίζουμε ως τελικό θεμέλιο της εξουσίας; Ή να μεγιστο­ποιούμε σε κάθε περίπτωση την ελευθερία, έτσι ώστε, όποιον θεσμό και αν δημιουργούμε, να τίθεται στην υπηρεσία της ελευθερίας και τελικά περιττός;

Για άλλη μια φορά. Τι είναι θεμιτό; Οι θεσμοί ή οι ανάγκες και οι επιθυμίες μας;

Ακόμη και στην καλύτερη των περιπτώσεων, τα θεσμικά όρ­γανα έχουν ημερομηνία λήξης˙ δεν έχουν καμία αξία από μόνα τους. Κανείς δεν πρέπει να υποχρεώνεται να τηρεί το πρω­τόκολλο οποιουδήποτε θεσμικού οργάνου που καταστέλλει την ελευθερία του ή που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Εάν όλοι ήταν ελεύθεροι να οργανώνονται με άλλους σε μια καθαρά εθελοντική βάση, αυτό θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για να δημιουργηθούν κοινωνικές μορφές που λειτουργούν πραγματικά προς το συμφέρον των συμμετεχόντων: γιατί εφόσον μια δομή δεν θα λειτουργούσε για όλους τους εμπλε­κόμενους, θα έπρεπε να βελτιωθεί ή να αντικατασταθεί. Αυτή η προσέγγιση δεν θα οδηγήσει σε ομοφωνία ολόκληρης της κοι­νωνίας, αλλά είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι, όταν προκύψει, η συναίνεση είναι επιθυμητή και έχει νόημα.

“Δημοκρατία θα πει διακυβέρνηση μέσω συζήτησης, ωστόσο φέρνει αποτέλεσμα μόνο όταν καταφέρνεις να κάνεις τον κόσμο να σιωπά.”

Clement Attlee, πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, 1957

ΟΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΕΝΟΙ: ΦΥΛΗ, ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

“Δεν επωφεληθήκαμε από την Αμερικανική δημοκρατία. Υποφέραμε μόνο, από την Αμερικανική υποκρισία.”

Malcolm X, The Ballot or the Bullet

“Με την ανέγερση μιας κοινωνίας σκλάβων, η Αμερική δημιούργησε το οικονομικό υπόβαθρο για το τεράστιο δη­μοκρατικό της πείραμα… Η απαραίτητη εργατική τάξη της Αμερικής υπήρξε ως ιδιοκτησία, πέρα από την πολιτι­κή σφαίρα, αφήνοντας τους λευκούς Αμερικανούς ελεύθε­ρους να διακηρύξουν την αγάπη τους για την ελευθερία και τις δημοκρατικές αξίες.”

Ta-Nehisi Coates, The Case for Reparations

Συχνά ακούμε επιχειρήματα υπέρ της δημοκρατίας, βασιζόμε­να στο σκεπτικό ότι ως η πιο συμμετοχική μορφή διακυβέρνη­σης, είναι και η πλέον κατάλληλη για την καταπολέμηση του ρατσισμού και του σεξισμού της κοινωνίας μας. Ωστόσο, όσο οι κατηγορίες κυβερνώντων-κυβερνώμενων και συμπεριλαμβανο­μένων-αποκλεισμένων, ενσωματώνονται στην πολιτική κωδικο­ποιημένες ως πλειονότητες και μειονότητες, ακόμη και όταν οι μειονότητες υπερτερούν αριθμητικά, οι φυλετικές και σεξουα­λικές διακρίσεις θα αντικατοπτρίζονται ως ανισότητες στην πολιτική εξουσία. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι γυ­ναίκες, οι μαύροι  και άλλες ομάδες, εξακολουθούν να στερού­νται πολιτικής δύναμης ανάλογης προς τον αριθμό τους, παρά το γεγονός ότι έχουν φαινομενικά δικαίωμα ψήφου εδώ και έναν αιώνα ή και περισσότερο.

Στο Κατάργηση της Λευκής Δημοκρατίας, ο αείμνηστος Joel Olson παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα κριτική για αυτό που ονομάζει Λευκή Δημοκρατία – τη συγκέντρωση της δημοκρατι­κής πολιτικής εξουσίας στα λευκά χέρια, μέσω μιας διαταξικής συμμαχίας: μεταξύ αυτών που κατέχουν το λευκό προνόμιο. Ωστόσο, θεωρεί δεδομένο ότι η δημοκρατία είναι το πιο επιθυ­μητό σύστημα, υποθέτοντας ότι η λευκή υπεροχή αποτελεί τυ­χαίο εμπόδιο στη λειτουργία της και όχι φυσική συνέπεια αυ­τής. Εάν η δημοκρατία αποτελεί την ιδανική φόρμα για την ανάπτυξη ισότιμων σχέσεων, τότε γιατί έχει εμπλακεί σε έναν δομικό ρατσισμό,[iv] σχεδόν σε όλη την ιστορική της πορεία; Όπου η πολιτική έχει κατασκευαστεί ως ένας ανταγωνισμός μηδενικού αθροίσματος, αυτοί που κατέχουν την εξουσία θα αναγκάζονται να τη μοιράζονται με άλλους. Σκεφτείτε αυτούς που αντιτάχθηκαν στην καθολική ψήφο και τους λευκούς που εναντιώθηκαν στην επέκταση του δικαιώματος ψήφου των μαύρων: οι δημοκρατικές δομές δεν αποθάρρυναν τον φανατι­σμό τους. Τους έδωσαν την ευκαιρία να τον θεσμοθετήσουν.

Ο Olson, εντοπίζει τον τρόπο με τον οποίο η άρχουσα τάξη προωθούσε τη λευκή υπεροχή για να διαιρέσει την εργατική τάξη, παραμελεί όμως τους τρόπους με τους οποίους οι δημο­κρατικές δομές συνέβαλαν στη διαδικασία αυτή. Υποστηρίζει ότι πρέπει να προωθήσουμε την αλληλεγγύη της τάξης ως απάντηση σε αυτές τις διαιρέσεις, αλλά (όπως υποστήριξε και ο Bakunin κατά του Marx[v]) η διαφορά μεταξύ κυβερνήσεων και κυβερνώμενων είναι καθαυτή ταξική διαφορά. Απλά σκε­φτείτε την αρχαία Αθήνα. Ο ρατσιστικός αποκλεισμός ήταν πάντοτε η πίσω όψη της ιθαγένειας.

Επομένως, η πολιτική διάσταση της λευκής υπεροχής δεν αποτελεί απλά συνέπεια των φυλετικών ανισοτήτων στην οικο­νομική εξουσία, αλλά είναι και παράγωγο αυτών. Οι εθνοτικές και φυλετικές διαιρέσεις είχαν εισχωρήσει στην κοινωνία μας πολύ πριν την αυγή του καπιταλισμού˙ η κατάσχεση της εβραϊκής ιδιοκτησίας από την Ιερά Εξέταση χρηματοδότησε τον αρχικό αποικισμό της Αμερικής και τη λεηλασία των ιθα­γενών της Αμερικής, ενώ η υποδούλωση των Αφρικανών παρεί­χε το αρχικό κεφάλαιο εκκίνησης για να ξεκινήσει ο καπιταλι­σμός στην Ευρώπη και αργότερα στη Βόρεια Αμερική. Είναι πιθανό ότι οι φυλετικές διαφορές θα μπορούσαν να διαρ­κέσουν και πέρα από την επόμενη μαζική οικονομική και πολι­τική αλλαγή – για παράδειγμα ως αποκλειστικές συνελεύσεις λευκών πολιτών.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις για αυτό το πρόβλημα. Οι ρε­φορμιστές μιλούν για την εγκαθίδρυση ενός πιο δημοκρατικού συστήματος, πιο περιεκτικού δηλαδή, και ισότιμου. Ωστόσο, καθώς οι μεταρρυθμίσεις τους υλοποιούνται με τρόπο που νο­μιμοποιούν τους κυβερνητικούς θεσμούς, το μόνο που επι­τυγχάνεται είναι οι θεσμοί αυτοί να ισχυροποιούνται όταν χρη­σιμοποιούνται εναντίον των στοχοποιημένων και περιθωριοποιη­μένων – όπως για παράδειγμα έγινε με τη μαζι­κή φυλάκιση μαύρων τον καιρό του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων. Ο Malcom X και άλλοι υποστηρικτές του μαύ­ρου διαχωρισμού, είχαν δίκιο στο ότι μία δημοκρατία θεμελιω­μένη από τους λευκούς δε θα προσέφερε πότε ελευθερία στους μαύρους – όχι γιατί μαύροι και λευκοί δεν μπορούν να συνυ­πάρξουν, αλλά επειδή στην προσπάθειά της να καταστήσει την πολιτική έναν διαγωνισμό διεκδίκησης της κεντρικής πολιτικής εξουσίας, η δημοκρατική διακυβέρνηση δημιουργεί συγκρού­σεις που αποκλείουν τη συνύπαρξη. Εάν οι σημερινές φυλετι­κές συγκρούσεις μπορούν ποτέ να επιλυθούν, αυτό θα γίνει μέσω της δημιουργίας νέων σχέσεων με βάση την αποκέντρωση και όχι με την ενσωμάτωση των αποκλεισμένων στην πολιτική τάξη των συμπεριλαμβανομένων.[vi]

Από τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε αυτό που κάνουμε πο­λιτικά ως δημοκρατία – ως διακυβέρνηση μέσω μιας νόμιμης διαδικασίας λήψης αποφάσεων – θα δούμε ότι γίνεται επίκλη­ση στη νομιμότητα, ούτως ώστε να δικαιολογηθούν ρατσιστικοί σχεδιασμοί, είτε πρόκειται για τις πολιτικές ενός κράτους είτε για τις αποφάσεις ενός εκπροσώπου. Ας θυμίσουμε, για πα­ράδειγμα, τις εντάσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων με­ταξύ των λευκών, κατά κύριο λόγο, γενικών συνελεύσεων και πολλών από τους καταυλισμούς του κινήματος Occupy, όπου οι λευκοί δεν αποτελούσαν την πλειονότητα. Μόνο όταν απορρί­ψουμε την ιδέα ότι κάθε πολιτική διαδικασία είναι εγγενώς νόμιμη, θα καταρριφθεί το άλλοθι των φυλετικών ανισοτήτων που χαρακτηρίζει τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

Όσον αφορά στο φύλο, το παραπάνω μας δίνει μία νέα προο­πτική στο γιατί η Lucy Parsons, η Emma Goldman και άλλες γυναίκες, υποστήριξαν ότι το θέμα δεν ήταν να απαιτήσουν το δικαίωμα της γυναικείας ψήφου. Γιατί να απορρίψει κανείς τη δυνατότητα συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία, όσο ελλιπής κι αν είναι; Η σύντομη απάντηση είναι ότι θέλει να καταργήσει εξ ολοκλήρου τη διακυβέρνηση, όχι να την καταστήσει πιο συμ­μετοχική. Κοιτάζοντας όμως πιο προσεκτικά, μπορούμε να βρούμε πιο συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους αυτοί που παλεύουν για την γυναικεία χειραφέτηση, ενδέχεται να εί­ναι καχύποπτοι με αυτό το προνόμιο.

Ας επιστρέψουμε στην πόλη και τον οίκο. Το άστυ και το νοι­κοκυριό. Τα δημοκρατικά συστήματα βασίζονται στην επίσημη διάκριση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής σφαίρας. Στη δημόσια σφαίρα γίνεται η λήψη όλων των νόμιμων αποφάσεων, ενώ η ιδιωτική αποκλείεται ή υποτιμάται. Σε ολόκληρο το φάσμα των κοινωνιών και των εποχών, αυτή η διαίρεση είναι βαθύτα­τα έμφυλη, με τους άνδρες να κυριαρχούν στις δημόσιες σφαί­ρες – την ιδιοκτησία, την εργασία, την κυβέρνηση, τη διοίκηση, τον δρόμο, ενώ οι γυναίκες και όσοι βρίσκονται εκτός των δύο κυρίαρχων φύλων, έχουν υποβιβαστεί στην ιδιωτική σφαίρα – στο σπίτι, την κουζίνα, την οικογένεια, την ανατροφή των παι­διών, την σεξουαλική εργασία, την εργασία φροντίδας και άλ­λες μορφές αόρατης/απλήρωτης εργασίας.

Στο βαθμό που τα δημοκρατικά συστήματα συγκεντρώνουν τη δύναμη λήψης αποφάσεων και την εξουσία στη δημόσια σφαίρα, συνεχίζουν να αναπαράγονται τα πατριαρχικά πρότυ­πα εξουσίας. Αυτό, είναι περισσότερο εμφανές όταν οι γυναί­κες αποκλείονται επίσημα από την ψηφοφορία και την πολιτι­κή – αλλά ακόμη και όταν δεν αποκλείονται, συχνά αντιμετω­πίζουν ανεπίσημα εμπόδια στη δημόσια σφαίρα, ενώ παράλλη­λα φέρουν δυσανάλογη ευθύνη στην ιδιωτική σφαίρα. Η ένταξη περισσότερων συμμετεχόντων στη δημόσια σφαίρα, χρησιμεύει για την περαιτέρω νομιμοποίηση ενός χώρου, όπου οι γυναίκες και εκείνοι που δεν συμμορφώνονται με τα πρότυπα των φύ­λων, λειτουργούν σε μειονεκτική θέση.

Εάν “εκδημοκρατισμός” σημαίνει μετατόπιση της εξουσίας λήψης αποφάσεων από ανεπίσημους και ιδιωτικούς χώρους σε πιο δημόσιους πολιτικούς χώρους, το αποτέλεσμα θα μπορού­σε να είναι ακόμη και η υπονόμευση ορισμένων μορφών γυναι­κείας ισχύος. Ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, τα γυναικεία κα­ταφύγια βάσης που ιδρύθηκαν το 1970, πώς έφτασαν τη δεκαε­τία του 1990, μέσω της ολοένα αυξανόμενης κρατικής επιχορήγησης, να “επαγγελματοποιηθούν” σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι γυναίκες που αρχικά τα ίδρυσαν να μην έχουν πια τα απαραίτητα προσόντα εισόδου σε αυτά.

Επομένως, δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στον βαθμό της επίσημης συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα ως δείκτη απελευθέρωσης. Αντ’ αυτού, μπορούμε να αποδομήσου­με τις έμφυλες διακρίσεις του δημόσιου και ιδιωτικού κόσμου, επικυρώνοντας το τι συμβαίνει στις οικογένειες, τα νοικοκυριά, τις γειτονιές, τα κοινωνικά δίκτυα και τους άλλους χώρους που δεν αναγνωρίζονται ως μέρος της πολιτικής σφαίρας. Αυτό δε θα σήμαινε την επισημοποίηση ή την ενσωμάτωση των χώρων αυτών, σε μια ουδέτερη ως προς το φύλο πολιτική πρακτική, αλλά μάλλον τη νομιμοποίηση πολλαπλών τρόπων λήψης απο­φάσεων, αναγνωρίζοντας πολλαπλούς τόπους εξουσίας μέσα στην κοινωνία.

Υπάρχουν δύο τρόποι απάντησης στην αρσενική κυριαρχία της πολιτικής σφαίρας. Ο πρώτος είναι να καταστήσουμε τη δημόσια σφαίρα όσο το δυνατόν πιο προσβάσιμη και περιεκτι­κή γίνεται – για παράδειγμα δίνοντας δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, δίνοντας έμφαση στην παιδική μέριμνα, θεσπίζοντας ποσοστώσεις για το ποιος μπορεί να συμμετέχει στις απο­φάσεις, τη στάθμιση του ποιος επιτρέπεται να συμμετέχει στις συζητήσεις, ακόμη και, όπως στη Ροζάβα, ίδρυση γυναικείων συνελεύσεων με δικαίωμα βέτο. Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στην εφαρμογή της ισότητας, αλλά εξακολουθεί να υποθέτει ότι όλη η ισχύς θα πρέπει να ανατεθεί στη δημόσια σφαίρα. Η εναλλακτική είναι να προσδιοριστούν τόποι και πρακτικές λή­ψης αποφάσεων που ήδη εξουσιοδοτούν όσους δεν ωφελούνται από τα προνόμια των ανδρών και να τους παραχωρηθεί περαι­τέρω επιρροή. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε μακρόχρονες φεμινιστικές παραδόσεις[vii] που δίνουν προτεραιότητα στις ζωές και τις εμπειρίες των ανθρώπων, σε σχέση με τις επίση­μες δομές και ιδεολογίες, αναγνωρίζοντας τη σημασία της δια­φορετικότητας και δίνοντας αξία σε διαστάσεις της ζωής που είναι συνήθως αόρατες.

Αυτές οι δύο προσεγγίσεις μπορούν να συμπίπτουν και να αλληλοσυμπληρώνονται, αλλά μόνο με την προϋπόθεση ότι δε θα επικεντρωθούμε στην ιδέα ότι όλη η νομιμότητα πρέπει να συγκεντρωθεί σε μια ενιαία θεσμική δομή.

“Όσο υπάρχει αστυνομία, ποιους νομίζετε ότι θα παρε­νοχλεί; Όσο υπάρχουν φυλακές, ποιοι νομίζετε ότι θα τις γεμίζουν; Όσο υπάρχει φτώχεια, ποιοι πιστεύετε ότι θα είναι φτωχοί; Είναι αφέλεια να πιστεύουμε ότι θα μπο­ρούσαμε να επιτύχουμε την ισότητα σε μια κοινωνία που έχει ως βάση της την ιεραρχία. Μπορείτε να ανακατέψετε τα φύλλα, αλλά η τράπουλα θα είναι πάντα η ίδια.” CrimethInc., To Change Everything

“Η ιστορική πολιτική δραστηριότητα των ανδρών, απο­δεικνύει ότι δεν τους δόθηκε απολύτως τίποτα που δε θα μπορούσαν να επιτύχουν με πιο έμμεσο, λιγότερο δαπα­νηρό και πιο διαρκή τρόπο. Στην πραγματικότητα, κάθε εκατοστό του εδάφους που έχει κερδηθεί, κερδήθηκε μέσα από έναν συνεχή και αδιάσπαστο αγώνα έπαρσης και όχι μέσω της ψήφου. Δεν υπάρχει λοιπόν κανένας λόγος να υποθέσουμε ότι η γυναίκα, κατά την άνοδό της προς την απελευθέρωση, έχει βοηθηθεί ή θα βοηθηθεί από την ψήφο.” Lucy Parsons, The Ballot Humbug

[i]
Θεωρητικά, οι κατηγορίες που ορίζονται από τον αποκλεισμό, όπως η ιδιότητα του πολίτη, καταρρέουν όταν τις επεκτείνουμε για να συμπεριλάβουμε ολόκληρο τον κόσμο. Αλλά αν θέλουμε να τις καταρρίψουμε, γιατί να μην τις απορρίψουμε εντελώς, αντί να υποσχεθούμε ότι θα το πράξουμε, ενώ τελικά θα τις νομιμοποιήσουμε περαιτέρω; Όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη ιθαγένεια για να περιγράψουμε κάτι επιθυμητό, αυτό δεν μπορεί παρά να ενισχύσει τη νομιμότητα αυτού του θεσμού όπως υπάρχει σήμερα.
[ii]
Στην πραγματικότητα, η αγγλική λέξη “αστυνομία” προέρχεται από το “πόλη”, μέσω της αρχαίας ελληνικής λέξης “άστυ”.
[iii]               Βλ. Το επιχείρημα του Kant στο Der Streit der Fakultäten, ότι μια δημοκρατία είναι «βία με ελευθερία και νόμο», ενώ η αναρχία είναι «ελευθερία και νόμος χωρίς βία» – ο νόμος γίνεται απλή σύσταση που δεν μπορεί να επιβληθεί.

[iv]             Βλ. για παράδειγμα το δεύτερο κεφάλαιο του Kendra A. King’s, African American Politics.

[v]     πχ, η κριτική του Bakunin πάνω στη Μαρξική θεωρία στο Θεός και Κράτος.

[vi]             Μέχρι στιγμής τουλάχιστον, μπορούμε να συμφωνήσουμε με τον Booker T. Washington όταν είπε: Το πείραμα της Ανασυγκρότησης στη φυλετική δημοκρατία απέτυχε επειδή ξεκίνησε από λάθος βάση, δίνοντας έμφαση στα πολιτικά μέσα και τις πράξεις των πολιτικών δικαιωμάτων και όχι στα οικονομικά μέσα και την αυτοδιάθεση.

[vii]            Βλ. για παράδειγμα το Feminist Social Epistemology, μέσω http://plato.stanford.edu/

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ

Υπάρχουν πολλές αντιρρήσεις στην ιδέα ότι οι δομές λήψης αποφάσεων πρέπει να είναι εθελοντικές και όχι υποχρεωτικές, αποκεντρωμένες και όχι μονολιθικές. Μας λένε ότι χωρίς ένα κεντρικό μηχανισμό που θα παίρνει τις αποφάσεις για τις συ­γκρούσεις, η κοινωνία θα υποπέσει σε εμφύλιο πόλεμο˙ ότι εί­ναι αδύνατον να απαντήσουμε σε μία κεντρικά συντονισμένη επίθεση, χωρίς να έχουμε οι ίδιοι κεντρική εξουσία˙ ότι χρεια­ζόμαστε το σύστημα της κεντρικής εξουσίας για την αντιμε­τώπιση της καταπίεσης και της αδικίας.

Στην πραγματικότητα, ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας μπο­ρεί να προκαλέσει μία διαμάχη ώστε να την επιλύσει. Όταν ο καθένας προσπαθεί να κερδίσει τον έλεγχο των κρατικών δο­μών, ώστε να αποκτήσει τον έλεγχο της ζωής του, δε μπορεί παρά να δημιουργηθούν τριβές. Σε Ισραήλ και Παλαιστίνη, σε Ινδία και Πακιστάν και σε άλλα μέρη όπου άνθρωποι διαφορε­τικών θρησκειών και εθνοτήτων έχουν συνυπάρξει αυτόνομα με σχετική ειρήνη, ο αποικισμός τους επέβαλε επιτακτικά την ανάγκη να αντιπαρατεθούν για πολιτική εξουσία, στο πλαίσιο ενός ενιαίου κράτους που παράγει παρατεταμένη εθνοτική βία.

Τέτοιου είδους συγκρούσεις ήταν συνηθισμένες στις ΗΠΑ του 19ου αιώνα – ας θυμηθούμε τον πρώιμο πόλεμο των συμμο­ριών γύρω από τις εκλογές σε Ουάσιγκτον και  Βαλτιμόρη ή τον αγώνα του Ματωμένου Κάνσας. Το ότι τέτοιου είδους αγώνες δεν είναι πλέον συνηθισμένοι στις ΗΠΑ, δεν αποτελεί απόδειξη ότι το κράτος έχει επιλύσει όλες τις συγκρούσεις που προκάλεσε.

Η κεντρική διακυβέρνηση, η οποία προσφέρεται ως τρόπος επίλυσης των διαφορών, εδραιώνει απλώς την εξουσία, έτσι ώστε οι νικητές να διατηρούν τη θέση τους με τη δύναμη των όπλων. Κι όταν οι συγκεντρωτικές δομές καταρρεύσουν, όπως έγινε στη Γιουγκοσλαβία κατά τη διάρκεια της εγκαθίδρυσης της δημοκρατίας τη δεκαετία του ‘90, οι συνέπειες μπορεί να είναι πραγματικά αιματηρές. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, ο συγκεντρωτισμός απλώς αναβάλλει τη σύγκρουση – όπως το χρέος συσσωρεύει τους τόκους.

Μπορούν όμως τα αποκεντρωμένα δίκτυα να έχουν κάποια ευκαιρία απέναντι στις συγκεντρωτικές δομές εξουσίας; Εάν όχι, τότε ολόκληρη η συζήτηση είναι αμφισβητήσιμη, καθώς οποιαδήποτε απόπειρα πειραματισμού για αποκέντρωση θα συντριφτεί από πιο συγκεντρωτικούς αντιπάλους.

Η απάντηση δεν έχει ακόμη δοθεί, αλλά οι σημερινές συγκε­ντρωτικές εξουσίες κάθε άλλο παρά άτρωτους θεωρούν τους εαυτούς τους. Ήδη το 2001, η εταιρεία Έρευνας και Ανάπτυ­ξης (RAND Corporation) υποστήριζε[i] ότι τα αποκεντρωμένα δίκτυα και όχι η κεντρική ιεραρχία, θα είναι οι κυρίαρχοι παί­κτες του εικοστού πρώτου αιώνα. Τις τελευταίες δύο δεκαετί­ες, από το αποκαλούμενο Κίνημα κατά της Παγκοσμιοποίησης μέχρι το Occupy και το πείραμα της Κουρδικής Αυτονομίας στη Ροζάβα, οι πρωτοβουλίες που κατάφεραν να δημιουργή­σουν χώρους νέων πειραμάτων (δημοκρατικών και αναρχικών) έχουν αποκεντρωθεί, τη στιγμή που πιο συγκεντρωτικές προ­σπάθειες, όπως αυτή του ΣΥΡΙΖΑ, συνεργάστηκαν σχεδόν αμέσως με την κεντρική εξουσία. Ένα ευρύ φάσμα μελετητών θεωρητικολογεί πια πάνω στα διακριτικά χαρακτηριστικά και τα πλεονεκτήματα της οργάνωσης μέσω δικτύου.

Τέλος, τίθεται το ερώτημα για το αν η κοινωνία χρειάζεται έναν κεντρικό πολιτικό μηχανισμό για να σταματήσει την κα­ταπίεση και την αδικία. Η πρώτη εναρκτήρια ομιλία του Abraham Linkoln, που εκφωνήθηκε τις παραμονές του εμφυλί­ου πολέμου, το 1861, αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα επιχει­ρήματα υπέρ αυτής της άποψης. Αξίζει να παραθέσουμε ένα μέρος της:

“Σαφώς, η κεντρική ιδέα της απόσχισης είναι η ουσία της αναρχίας. Μια πλειοψηφία που διατηρείται χαλιναγωγημένη με συνταγματικούς ελέγχους και περιορισμούς και που μετατοπίζεται εύκολα μέσω εσκεμμένων αλλαγών της κοινής γνώμης και των συναισθημάτων της, είναι ο μόνος αληθινός κυβερνήτης ενός ελεύθερου λαού. Όποιος την απορρίπτει, αποδέχεται είτε την αναρχία είτε τον δεσποτισμό. Η ομοφωνία είναι αδύνατη. Η κυριαρχία μιας μειονότητας ως μόνιμη συνθήκη είναι εντελώς απαράδεκτη˙ οπότε, απορρίπτοντας την πλειοψηφία, η αναρχία ή ο δεσποτισμός με κάποια μορφή, είναι ό,τι απομένει…

Από φυσική άποψη, δεν μπορούμε να διαχωριστούμε. Δεν μπορούμε να χωριστούμε σε κομμάτια, ούτε να χτίσουμε ένα αδιάβατο τοίχος μεταξύ μας. Ένα ανδρόγυνο μπορεί να χωρίσει και στη συνέχεια να αποφεύγουν ο ένας την παρουσία του άλλου, όμως αυτό δε μπορούν να το κάνουν τα διάφορα μέρη της χώρας μας. Δε μπορούν παρά να μένουν δίπλα-δίπλα και η επαφή τους, φιλική ή εχθρική, πρέπει να συνεχιστεί. Είναι, λοιπόν, δυνατόν να γίνει η επαφή αυτή πιο συμφέρουσα, πιο ικανοποιητική, μετά τον διαχωρισμό, από ότι ήταν πριν; Μπορούν οι αλλοδαποί να κάνουν ευκολότερα συνθήκες, από ότι μπορούν να κάνουν νόμους οι φίλοι; Μπορούν οι συνθήκες να εφαρμοστούν πιο πιστά μεταξύ αλλοδαπών, από ότι οι νόμοι μεταξύ φίλων; Ας υποθέσουμε ότι πηγαίνετε στον πόλεμο, δεν μπορείτε να πολεμάτε για πάντα. Και όταν, μετά από πολλές απώλειες και από τις δύο πλευρές και χωρίς κέρδος, σταματήσετε να αγωνίζεστε, τα ίδια παλιά ερωτήματα, όσον αφορά τους όρους της συζήτησης, εμφανίζονται και πάλι. Αυτή η χώρα, και οι θεσμοί της, ανήκει στους κατοίκους της. Κάθε φορά που θα κουράζονται από την εκάστοτε     κυβέρνηση, θα μπορούν να εξασκούν το συνταγματικό τους δικαίωμα να την τροποποιούν ή να εξασκούν το επαναστατικό τους δικαίωμα να την αποσυναρμολογούν ή να την ανατρέπουν.”

 Ακολουθήστε τη λογική αυτή στον σημερινό παγκοσμιοποιη­μένο πλανήτη και θα καταλήξετε μπροστά στην ιδέα της πα­γκόσμιας διακυβέρνησης: η πλειοψηφία κυβερνά σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο Linkoln, κόντρα στους υπέρμαχους της ομοφωνίας, έχει δίκιο. Η ομοφωνία αυτή είναι αδύνατον να υπάρξει και όσοι δεν επιθυμούν να κυβερνηθούν από πλειοψηφίες, θα πρέπει να διαλέξουν ανάμεσα στο δεσποτισμό και την αναρ­χία. Το επιχείρημα ότι οι φίλοι μπορούν πιο εύκολα να φτιάξουν νόμους απ’ ότι οι αλλοδαποί συνθήκες, ακούγεται αρκετά πειστικό. Όμως, οι φίλοι δεν επιβάλλουν νόμους ο ένας στον άλλον – οι νόμοι θεσπίζονται για να επιβληθούν στα πιο αδύναμα μέρη, ενώ οι συνθήκες γίνονται μεταξύ ίσων. Μπορεί να υπάρξει διακυβέρνηση μεταξύ φίλων, τόσο όσο μπορεί οι ελεύθεροι άνθρωποι να έχουν την ανάγκη ενός ηγεμόνα.

Αν έχουμε να επιλέξουμε μεταξύ δεσποτισμού, κυβέρνηση πλειοψηφίας και αναρχίας, η αναρχία είναι ο,τι πιο κοντινό υπάρχει στην ελευθερία – αυτό που ο Linkoln ονομάζει “επα­ναστατικό δικαίωμα” ανατροπής των κυβερνήσεων. Ωστόσο, συνδέοντας την αναρχία με την απόσχιση των Νότιων Πολι­τειών, ο Linkoln εκκινούσε μία κριτική στην αυτονομία, της οποίας κριτικής ο αντίλαλος φτάνει ως και σήμερα. Η επιχει­ρηματολογία πάει κάπως έτσι: αν δεν υπήρχε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η δουλεία δε θα είχε καταργηθεί ποτέ, ούτε θα είχε καταργηθεί ο φυλετικός διαχωρισμός στον Νότο, ούτε θα είχαν εκχωρηθεί πολιτικά δικαιώματα στους έγχρωμους. Αυτά τα μέτρα εναντίον της αδικίας έπρεπε να επιβληθούν διά των όπλων από τα στρατεύματα της Ένωσης και έναν αιώνα αρ­γότερα από την Εθνική Φρουρά. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται πως υποστηρίζοντας την αποκέντρωση, υπάρχει αποδοχή της δουλείας, του διαχωρισμού και της Κου Κλουξ Κλαν. Χωρίς ένα νόμιμο κεντρικό όργανο διοίκησης, ποιος μηχανισμός θα μπορούσε να εμποδίσει τους ανθρώπους από το να ενεργούν καταπιεστικά;

Υπάρχουν πολλά σφάλματα εδώ. Το πρώτο λάθος είναι προ­φανές: από τις τρεις εναλλακτικές του Linkoln – δεσποτισμό, κυβέρνηση πλειοψηφίας, αναρχία – οι αποσχιστές του Νότου αντιπρο­σώπευαν τον δεσποτισμό και όχι την αναρχία. Ομοίως, είναι αφελές να πιστεύουμε ότι ο μηχανισμός της κεντρικής διακυ­βέρνησης θα εργάζεται μόνο για το καλό της ελευθερίας. Η ίδια Εθνική Φρουρά που επέβλεψε την ενσωμάτωση στον Νότο, χρησιμοποίησε πραγματικά πυρά για να καταστείλει τις μαύ­ρες εξεγέρσεις στη χώρα˙ σήμερα υπάρχουν στις φυλακές των ΗΠΑ τόσοι μαύροι, όσοι ήταν κάποτε οι σκλάβοι. Τέλος, δε χρειάζεται να καταχωρήσει κανείς τη νομιμότητα σε ένα και μόνο κυβερνητικό όργανο, προκειμένου να ενεργήσει κατά της καταπίεσης. Μπορεί να ενεργήσει – πρέπει να το κάνει – χω­ρίς το πρόσχημα της επιβολής του νόμου.

Η εναντίωση στο συγκεντρωτισμό της εξουσίας και της νομι­μότητας, δε σημαίνει απραξία. Υπάρχουν μάχες που πρέπει να δοθούν. Προκύπτουν μέσα από πραγματικά ασυμβίβαστες δια­φορές και η επιβολή μιας επίπλαστης ενότητας, μόνο να τις αναβάλει μπορεί. Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Linkoln, στο όνομα του κράτους, εκλιπαρούσε την αναβολή της σύγκρουσης μεταξύ των πολέμιων της δουλείας και των υπερμάχων της – μια σύγκρουση που ήταν αναγκαία και αναπόφευκτη και που ήδη είχε αργήσει πολλές δεκαετίες, χάριν ενός απαράδεκτου συμβιβασμού. Εν τω μεταξύ, πολέμιοι της δουλείας, όπως οι Nat Turner και John Brown, είχαν τη δυνατότητα να δράσουν αποφασιστικά, χωρίς να εξαρτώνται από μια κεντρική πολιτική αρχή – στην πραγματικότητα τα κατάφεραν ακριβώς επειδή δεν την αναγνώριζαν. Εάν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν ασχολούνταν με τις πιέσεις που δημιουργούνταν από αυτόνο­μες ενέργειες όπως οι δικές τους, δεν θα είχε παρέμβει ποτέ στον Νότο˙ κι αν περισσότεροι άνθρωποι έπαιρναν πρωτοβου­λία, όπως το έπραξαν αυτοί, η δουλεία δε θα μπορούσε να υπάρξει και ο εμφύλιος πόλεμος δε θα ήταν απαραίτητος.

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν ήταν η πολλή αναρχία, αλλά το ότι δεν υπήρξε αρκετή. Ήταν μια αυτόνομη δράση που πίε­σε την επίλυση του ζητήματος της δουλείας, όχι μια δημοκρα­τική διαβούλευση. Επιπλέον, αν υπήρχαν περισσότεροι υπέρ­μαχοι της αναρχίας και όχι της πλειοψηφικής εξουσίας, δεν θα ήταν δυνατόν οι λευκοί του Νότου να ξανακερδίσουν την πολι­τική υπεροχή μετά την Ανασυγκρότηση.

Υπάρχει ένα ακόμη ανέκδοτο που αξίζει αναφοράς. Ένα χρόνο μετά την εναρκτήρια ομιλία του, ο Lincoln, απευθύνθηκε σε μία επιτροπή απελευθερωμένων νέγρων, προσπαθώντας να τους πείσει να μεταναστεύσουν και να δημιουργήσουν μια αποικία, όπως η Λιβερία, με την ελπίδα ότι θα ακολουθούσαν και οι υπόλοιποι μαύροι της Αμερικής.[ii] Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ, απελευθερωμένων πια, μαύρων και λευκών Αμερικανών πολιτών, υποστήριξε ότι:

“Είναι καλύτερο και για τις δύο πλευρές να χωριστούμε… υπάρχει, όσο σκληρό κι αν αυτό ακούγεται, απροθυμία από ένα κομμάτι του λαού μας να συμβιώσουν μαζί σας.”

Οπότε, στην κοσμολογία του Lincoln, η πόλη των λευκών πο­λιτών δεν μπορεί να χωριστεί, αλλά από τη στιγμή που οι μαύ­ροι σκλάβοι του οίκου δεν επιτελούν τον οικονομικό τους ρόλο, τότε είναι καλύτερα να αποχωρήσουν. Αυτό κάνει αρκετά ξε­κάθαρα τα πράγματα: το έθνος είναι αδιαίρετο, αλλά οι απο­κλειόμενοι είναι αναλώσιμοι. Μεταναστεύοντας οι, προσφάτως απελευθερωμένοι σκλάβοι, στην Αφρική, θα έφταναν ακριβώς πάνω στην ώρα για να βιώσουν τη φρίκη του Ευρωπαϊκού Αποικισμού, με το θάνατο δέκα εκατομμυρίων, μόνο στο Βελ­γικό Κονγκό.[i] Η κατάλληλη λύση για τέτοιου είδους κατα­στροφές, δεν είναι η ενσωμάτωση όλου του κόσμου σε μια ενιαία αντιπροσωπευτική δημοκρατία που διέπεται από τον πλειοψηφικό κανόνα, αλλά η καταπολέμηση όλων των θεσμών που διαιρούν τους πολίτες σε πλειοψηφίες και μειοψηφίες – σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους – όσο δημοκρατικές κι αν εί­ναι αυτές.

[i] Βλ. πχ.,Adam Hochschild’s King Leopold’s Ghost:  και Heroism in Colonial Africa.
 

[i]  Στο Networks and Netwars: The Future of Terror, Crime, and Militancy, έκδοση John Arquilla and David Ronfeldt.

[ii] Βλ. Address on Colonization to a Deputation of Negroes στον 5ο τόμο των κειμένων του Lincoln.
 

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

“Η δημοκρατία αποτελεί έναν εξαιρετικό τρόπο δια­σφάλισης της νομιμότητας της κυβέρνησης, ακόμη και όταν δεν πραγματώνει τη βούληση του κοινού. Σε μια λει­τουργική δημοκρατία, οι μαζικές διαμαρτυρίες αμφισβη­τούν τους ηγέτες. Δεν αμφισβητούν τη θεμελιώδη φύση του πολιτικού συστήματος του κράτους.”

Noah Feldman, Tunisia’s Protests Are Different This Time

“Περιστασιακά επαναστατείτε, αλλά είναι πάντα για να ξεκινήσετε να κάνετε το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά από το μηδέν.” Albert Libertad, Voters: You Are the Real Criminals

Η νομιμότητα κάθε συσταθείσας κυβέρνησης, καταλήγει πάντα στο να διαβρωθεί. Δε μπορεί παρά να διαβρωθεί. Ό,τι κι αν υποσχεθεί το κράτος, τίποτα δε μπορεί να αντισταθμίσει το γεγονός ότι πρέπει να του παραχωρήσουμε τον έλεγχο των ζωών μας. Οποιαδήποτε συγκεκριμένη αδικία φανερώνει το συστημικό αυτό πρόβλημα, αν και σπάνια βλέπουμε το δάσος αντί του δέντρου.

Εκεί, αναλαμβάνει δράση η δημοκρατία. Νέες εκλογές, νέα κυβέρνηση, άλλος ένας κύκλος αισιοδοξίας – απογοήτευσης.

Όμως, αυτό δεν ησυχάζει πάντα τον πληθυσμό. Την περα­σμένη δεκαετία υπήρξαν κινήματα και εξεγέρσεις ανά την υφήλιο – από την Οαχάκα μέχρι την Τύνιδα, από την Κωνστα­ντινούπολη ως το Ρίο Ντε Τζανέιρο, από το Κίεβο στο Χονγκ Κονγκ – στις οποίες οι απογοητευμένοι και δυσαρεστημένοι προσπάθησαν να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους. Οι πε­ρισσότερες από αυτές κινήθηκαν γύρω από το πρόταγμα της περισσότερης και καλύτερης δημοκρατίας.

Λαμβάνοντας υπόψιν την εξουσία που ασκούν πάνω μας η αγορά και η κυβέρνηση, είναι πράγματι δελεαστική η σκέψη ότι με κάποιον τρόπο θα μπορούσαμε να αντιστρέψουμε τους όρους και να τις κυβερνήσουμε εμείς. Ακόμη και αυτοί που δεν πιστεύουν πως είναι δυνατόν ο λαός να κυβερνήσει την κυ­βέρνηση, συνήθως καταλήγουν στο να κυβερνάνε αυτό που τους απέμεινε – την αντίσταση τους σ’ αυτήν. Προσεγγίζοντας τα κινήματα διαμαρτυρίας ως πειράματα της άμεσης δημοκρα­τίας, προδιαγράφουν τις δομές ενός άλλου, πιο δημοκρατικού κόσμου.

Αλλά τι γίνεται αν η προετοιμασία της δημοκρατίας είναι μέρος του προβλήματος; Αυτό θα εξηγούσε γιατί ήταν τελικά τόσο λίγα τα κινήματα που κατάφεραν να ορθώσουν μια ασυμβίβαστη αντίσταση απέναντι στις δομές που αντιτάχθη­καν. Με τις αδιαμφισβήτητες εξαιρέσεις των Τσιάπας και Ρο­ζάβα, όλα ηττήθηκαν (Occupy) επανεντάχθηκαν στην λειτουρ­γία της επικρατούσας διακυβέρνησης (ΣΥΡΙΖΑ, Podemos) ή ανέτρεψαν και αντικατέστησαν την κυβέρνηση χωρίς να επιτύ­χουν κάποια πραγματική αλλαγή στην κοινωνία (Τυνησία, Αί­γυπτος, Λιβύη, Ουκρανία).

Όταν ένα κίνημα επιδιώκει να νομιμοποιηθεί στη βάση των αρχών που διέπουν τη δημοκρατική διακυβέρνηση, καταλήγει να προσπαθεί να νικήσει το κράτος στο δικό του παιχνίδι. Ακόμη κι αν το επιτύχει, η ανταμοιβή του είναι ο περιορισμός και θεσμοποίησή του, είτε εντός των υφιστάμενων δομών της κυβέρνησης είτε μέσω της επανασχεδίασης των ίδιων πάντα δομών. Συνεπώς, κινήματα που ξεκινούν ως στάσεις εναντίον του κράτους, καταλήγουν να το αναδημιουργούν.

Αυτό μπορεί να γίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Υπάρχουν τα κινήματα που, ισχυριζόμενα ότι είναι πιο δημο­κρατικά, πιο διαφανή ή πιο αντιπροσωπευτικά από τις υφι­στάμενες αρχές, αυτοϋπονομεύονται. Τα κινήματα που έρχο­νται στην εξουσία μέσω της εκλογικής διαδικασίας, μόνο για να προδώσουν τους αρχικούς τους στόχους. Τα κινήματα που προωθούν αμεσοδημοκρατικές προοπτικές και που αποδεικνύο­νται εξίσου χρήσιμες σε αυτούς που επιζητούν κρα­τική εξουσία. Και, τέλος, τα κινήματα που ανατρέπουν τις κυ­βερνήσεις μόνο και μόνο για να τις αντικαταστήσουν. Ας τα εξετάσουμε ένα προς ένα.

Εάν οι στόχοι των κινημάτων μας περιοριστούν μόνο σε ό,τι προκαταβολικά συμφωνεί η πλειονότητα των συμμετεχόντων, τότε είναι πολύ πιθανόν οι στόχοι μας να μην ευδοκιμήσουν εξ’ αρχής. Όταν ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει αποδε­χθεί τη νομιμότητα της κυβέρνησης και των νόμων της, οι πε­ρισσότεροι άνθρωποι δεν αισθάνονται πως έχουν το δικαίω­μα να κάνουν οτιδήποτε θα μπορούσε να αμφισβητήσει την υπάρχουσα δομή εξουσίας, ανεξάρτητα από το πόσο άσχημα αυτή τους αντιμετωπίζει. Κατά συνέπεια, ένα κίνημα που λαμ­βάνει αποφάσεις κατά πλειοψηφία ή βάσει συναίνεσης, μπορεί να δυσκολεύεται να συμφωνήσει να χρησιμοποιήσει οποιαδή­ποτε τακτική, παρά μόνο συμβολικές δράσεις. Μπορείτε να φανταστείτε, για παράδειγμα, τους κατοίκους του Φέργκιου­σον στο Μιζούρι, να συμμετέχουν σε μια συνέλευση με σκοπό να αποφασίσουν το κάψιμο του Quick Trip[i] ή τη σύγκρουση με την αστυνομία;

Κι όμως, αυτές ήταν οι δράσεις που πυροδότησαν το κίνημα που έγινε γνωστό ως Black Lives Matter. Οι άνθρωποι συνήθως θα πρέπει να βιώσουν κάτι νέο για να μπορέσουν να το εν­στερνιστούν. Είναι λάθος να περιορίσουμε ένα ολόκληρο κίνη­μα σε ό,τι είναι ήδη οικείο στην πλειονότητα των συμμετε­χόντων.Με τον ίδιο τρόπο, αν επιμείνουμε στο να είναι οι κινήσεις μας εντελώς διαφανείς, αυτό σημαίνει ότι αφήνουμε τις αρχές να γνωρίζουν το ποιες θα είναι οι τακτικές που θα ακολουθή­σουμε. Σε συνθήκες ευρύτατης διείσδυσης και επιτήρησης, η σε δημόσια θέα και με πλήρη διαφάνεια λήψη αποφάσεων ενθαρ­ρύνει την καταστολή, έναντι σε οποιονδήποτε θεωρηθεί πως απειλεί το status quo. Όσο πιο δημόσιο και διαφανές είναι το όργανο λήψης αποφάσεων, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να προβαίνει σε συντηρητικές ενέργειες, έστω κι αν αυτό αντι­τίθεται στον ρητό λόγο ύπαρξης του – σκεφτείτε όλους αυ­τούς τους περιβαλλοντικούς συνασπισμούς που ποτέ δεν έκα­ναν το παραμικρό βήμα για να σταματήσουν τις δραστηριότη­τες που προκαλούν την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο της δη­μοκρατικής λογικής, έχει νόημα να απαιτείται διαφάνεια από την κυβέρνηση, καθώς υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύει και απαντά στο λαό. Αλλά εκτός αυτής της λογικής, αντί να απαι­τούμε από τους συμμετέχοντες στα κοινωνικά κινήματα αντι­προσώπευση και απαντήσεις του ενός προς τον άλλον, θα πρέπει να επιδιώξουμε τη μεγιστοποίηση της αυτονομίας με την οποία θα μπορούν να ενεργούν.

Εάν διεκδικήσουμε νομιμότητα βασιζόμενοι στο επιχείρημα της εκπροσώπησης, προσφέρουμε στις αρχές έναν εύκολο τρόπο να μας υπερκεράσουν, από τη στιγμή που ανοίγει ο δρόμος για άλλους να συνεισφέρουν στις προσπάθειές μας. Πριν από την εμφάνιση της καθολικής ψήφου, ήταν δυνατόν να υποστηριχθεί ότι ένα κίνημα αντιπροσώπευε τη βούληση του λαού. Σήμερα όμως, μια εκλογική διαδικασία μπορεί να παρα­σύρει περισσότερους ανθρώπους στις κάλπες απ’ όσους θα μπορούσε να βγάλει στο δρόμο το πιο μαζικό κίνημα. Οι νικη­τές των εκλογών θα μπορούν πάντα να ισχυρίζονται ότι αντι­προσωπεύουν περισσότερους ανθρώπους από όσοι μπορούν να συμμετάσχουν σε κάποιο κίνημα.[i] Παρομοίως, κινήματα που δηλώνουν πως αντιπροσωπεύουν τα πιο καταπιεσμένα κομ­μάτια της κοινωνίας, μπορούν να υπερφαλαγγιστούν μέσω της συμβολικής τους εκπροσώπησης στις αίθουσες της εξουσίας. Και όσο επικυρώνουμε την ιδέα της αντιπροσώπευσης, θα βρί­σκεται πάντα ένας νέος πολιτικός ή κόμμα που θα χρησιμο­ποιεί τη ρητορική μας για να έρθει στην εξουσία. Δεν πρέπει να ισχυριζόμαστε πως αντιπροσωπεύουμε το λαό – πρέπει να υποστηρίζουμε ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μας κυβερ­νά.

Τι συμβαίνει όταν ένα κίνημα έρχεται στην εξουσία μέσω της εκλογικής διαδικασίας; Η νίκη του Lula και του Εργατικού Κόμματος στη Βραζιλία, φάνηκε ότι παρουσίασε το καλύτερο σενάριο, στο οποίο ένα κόμμα βασιζόμενο στη ριζοσπαστική οργάνωση του λαού ανέλαβε τα ηνία του κράτους. Εκείνη την περίοδο, η Βραζιλία φιλοξένησε μερικά από τα πιο ισχυρά κοι­νωνικά κινήματα παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένου και του 1,5 εκατομμυρίου συμμετεχόντων του MST (Κίνημα Ακτη­μόνων Εργατών), του κινήματος για την αγροτική μεταρρύθμι­ση. Πολλά από αυτά διασυνδέονταν με το Εργατικό Κόμμα. Ωστόσο, μετά την ανάληψη καθηκόντων από τον Lula, το 2002, τα κοινωνικά κινήματα σημείωσαν μια απότομη πτώση που κράτησε μέχρι το 2013. Μέλη του Εργατικού Κόμματος εγκα­τέλειπαν τις τοπικές οργανώσεις για να πάρουν κυβερνητικές θέσεις, τη στιγμή που ο Lula, εφαρμόζοντας μια ρεαλιστική πολιτική, δεν μπορούσε να προχωρήσει στην υλοποίηση των παραχωρήσεων που είχε υποσχεθεί στα κινήματα τα οποία τον είχαν προηγουμένως στηρίξει. Το MST είχε εξαναγκάσει τη συ­ντηρητική κυβέρνηση που προηγήθηκε του Lula, να νομιμοποιή­σει κατοχή γης, αλλά επί των ημερών του Lula δεν υπήρξε κα­μιά απολύτως πρόοδος. Αυτό το μοτίβο επανεμφανίστηκε σε όλη τη Λατινική Αμερική, καθώς οι δήθεν ριζοσπαστικοί πολι­τικοί πρόδωσαν τα κοινωνικά κινήματα που τους ανέδειξαν στην εξουσία. Σήμερα, τα πιο ισχυρά κοινωνικά κινήματα που υπάρχουν στη Βραζιλία είναι δεξιοί, οι οποίοι απειλούν ότι θα ανατρέψουν με πραξικόπημα το Εργατικό Κόμμα. Δεν υπάρ­χουν εκλογικές παρακάμψεις προς την ελευθερία.

Τι θα συμβεί αν, αντί να επιδιώξουμε την κρατική εξουσία, εστιάζουμε στην προώθηση αμεσοδημοκρατικών μοντέλων, όπως οι συνελεύσεις γειτονιάς; Δυστυχώς, τέτοιες πρακτικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να εξυπηρετήσουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Μετά τη σλοβενική εξέγερση του 2012 και ενώ αυτοργανωμένες συνελεύσεις γειτονιάς συνέχιζαν να συνα­ντώνται στη Λιουμπιάνα, μία χρηματοδοτούμενη από τις τοπι­κές αρχές ΜΚΟ άρχισε να οργανώνει συνελεύσεις σε μια “πα­ραμελημένη” γειτονιά, στο πλαίσιο ενός πιλοτικού προγράμμα­τος που έθετε ως στόχο την “αναζωογόνηση” της περιοχής, μέσω της επανέναρξης του διαλόγου μεταξύ των δυσαρεστη­μένων πολιτών και της κυβέρνησης. Κατά τη διάρκεια της ου­κρανικής επανάστασης του 2014, τα φασιστικά κόμματα Svoboda και Δεξιός Τομέας, ήρθαν στο προσκήνιο μέσω των δημοκρατικών συνελεύσεων στο κατεχόμενο Μεϊντάν. Το 2009, μέλη του ελληνικού νεοναζιστικού κόμματος Χρυσή Αυγή, διείσδυσαν στην περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα στην Αθήνα, για να οργανώσουν επιθέσεις εναντίον μεταναστών και αναρχι­κών. Εάν θέλουμε να ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή και την αυ­τοδιάθεση, δεν αρκεί να προπαγανδίζουμε τη ρητορική και τις διαδικασίες της συμμετοχικής δημοκρατίας.[ii] Πρέπει να δια­δίδουμε ένα πλαίσιο που αντιτίθεται στο κράτος και στις λοι­πές ιεραρχικές μορφές εξουσίας.

Ακόμα και ρητά επαναστατικές στρατηγικές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς όφελος των παγκόσμιων δυνάμεων στο όνομα της δημοκρατίας. Από τη Βενεζουέλα μέχρι τη Μακεδο­νία, έχουμε δει κρατικούς φορείς και οργανωμένα συμφέροντα να μετατρέπουν τη γνήσια λαϊκή εναντίωση σε υποκατάστατα κοινωνικά κινήματα, προκειμένου να συντομεύσουν τον εκλογι­κό κύκλο. Συνήθως ο σκοπός είναι να αναγκαστεί το κυβερνόν κόμμα να παραιτηθεί, ώστε να αντικατασταθεί από μια πιο “δημοκρατική” κυβέρνηση – δηλαδή μια κυβέρνηση πιο επιδε­κτική στους στόχους των ΗΠΑ ή της Ε.Ε. Τέτοιου είδους κινή­ματα, επικεντρώνονται συνήθως στη “διαφθορά”, υποδηλώνο­ντας ότι το σύστημα θα δούλευε σωστά αν υπήρχαν οι κατάλ­ληλοι άνθρωποι στην εξουσία. Όταν λοιπόν κατεβαίνουμε στους δρόμους, για να μην καταλήγουμε να είμαστε τα πιόνια μιας κάποιας εξωτερικής πολιτικής πρωτοβουλίας, δε θα πρέπει να εναντιωνόμαστε σε κάποια συγκεκριμένη κυβέρνηση, αλλά στην διακυβέρνηση καθ’ αυτή.

Η αιγυπτιακή επανάσταση απεικονίζει δραματικά το αδιέξο­δο της δημοκρατικής επανάστασης. Αφού εκατοντάδες έδωσαν τη ζωή τους για να ανατραπεί ο δικτάτορας Hosni Mubarak και να εγκατασταθεί η δημοκρατία, οι λαϊκές εκλογές έφεραν έναν άλλον αυτοκράτορα στην εξουσία, τον Mohamed Morsi. Ένα χρόνο αργότερα δεν είχε υπάρξει καμία βελτίωση και οι άνθρωποι που είχαν ξεκινήσει την επανάσταση κατέβηκαν και πάλι στους δρόμους, απορρίπτοντας τα αποτελέσματα της δη­μοκρατίας, πιέζοντας τον Αιγυπτιακό στρατό να εκθρονίσει τον Morsi. Σήμερα, ο στρατός παραμένει ο de facto κυβερνήτης της Αιγύπτου και η ίδια καταπίεση και αδικία που ενέπνευσε τις δύο επαναστάσεις, συνεχίζεται. Οι επιλογές που αντιπροσω­πεύονται από τον Στρατό, τον Morsi και τους εξεγερμένους, εί­ναι οι ίδιες που περιέγραψε ο Linkoln στην εναρκτήρια ομιλία του: τυραννία, πλειοψηφική κυριαρχία, αναρχία.

Εδώ, στο απώτατο όριο του αγώνα κατά της φτώχειας και της καταπίεσης, βρισκόμαστε πάντοτε αντιμέτωποι με το ίδιο το κράτος. Όσο υποτασσόμαστε στη διακυβέρνηση, το κράτος θα μετατοπίζεται ανάλογα με τις ανάγκες, μεταξύ κυριαρχίας της πλειοψηφίας και τυραννίας – δύο εκφράσεις της ίδιας βα­σικής αρχής. Το κράτος μπορεί να πάρει πολλές μορφές˙ όπως και τα φυλλοβόλα δέντρα μπορεί να πέσει σε νάρκωση, αλλά θα ξαναγεννηθεί από τις ρίζες του. Μπορεί να πάρει τη μορφή της μοναρχίας ή μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, μιας επα­ναστατικής δικτατορίας ή ενός προσωρινού συμβουλίου˙ όταν οι αρχές έχουν τραπεί σε φυγή και οι στρατιωτικοί έχουν στα­σιάσει, το κράτος μπορεί να επιζήσει ως μικρόβιο στους παρτι­ζάνους της τάξης και του πρωτοκόλλου, μέσω μιας, προφανώς, οριζόντιας γενικής συνέλευσης. Όλες αυτές οι μορφές, όσο δη­μοκρατικές κι αν δείχνουν, μπορούν να αναγεννηθούν σε ένα καθεστώς ικανό να συντρίψει την ελευθερία και την αυτο­διάθεση.

Ο μόνος σίγουρος δρόμος για να αποφύγουμε τη συμμετοχή, τη χειραγώγηση και τον οπορτουνισμό, είναι η άρνηση της νο­μιμοποίησης οποιασδήποτε μορφής εξουσίας. Όταν οι άνθρω­ποι επιλύουν τα προβλήματά τους και αντιμετωπίζουν τις ανάγκες τους άμεσα, μέσα από ευέλικτες, οριζόντιες και απο­κεντρωμένες δομές, δεν μπορούν να υπάρξουν ηγέτες να δια­φθείρουν, επίσημες δομές να αποστεωθούν, διαδικασίες να σφετεριστούν. Καταργείστε τις συγκεντρωτικές δομές εξουσίας και αυτοί που επιθυμούν να καταλάβουν την εξουσία δε θα μπορούν να βρουν στηρίγματα στην κοινωνία. Ένας ακυβέρνη­τος λαός πιθανότατα να χρειαστεί να υπερασπίσει τον εαυτό του από επίδοξους τυράννους, αλλά ποτέ δε θα διαθέσει τις δυνάμεις του για να τους στηρίξει.

_______________________________________  

[i]                 Στα τέλη Μαΐου του 1968, η ανακοίνωση των πρόωρων εκλογών έσπασε το κύμα άγριων διαδηλώσεων και καταλήψεων που είχαν σπαρθεί στη Γαλλία. Το να βλέπεις την πλειονότητα των Γάλλων πολιτών να ψηφίζουν το κόμμα του προέδρου de Gaulle, ήταν αρκετό για να διαλύσει κάθε ελπίδα για επανάσταση. Αυτό απεικονίζει τον τρόπο με τον οποίο οι εκλογές χρησιμεύουν ως τελετουργία όπου οι πολίτες αντιπροσωπεύονται μεταξύ τους, ως πρόθυμοι συμμετέχοντες στην επικρατούσα τάξη.

[ii]              Καθώς οι οικονομικές κρίσεις εντείνονται παράλληλα με την εκτεταμένη απογοήτευση για την αντιπροσωπευτική πολιτική, βλέπουμε τις κυβερνήσεις να προσφέρουν αμεσότερη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων για να ειρηνεύσουν το κοινό. Ακριβώς όπως οι δικτατορίες στην Ελλάδα, την Ισπανία και τη Χιλή αναγκάστηκαν να μεταβούν σε δημοκρατικές κυβερνήσεις για να εξουδετερώσουν τα κινήματα διαμαρτυρίας, το κράτος ανοίγει νέους ρόλους για εκείνους που, διαφορετικά, θα μπορούσαν να οδηγήσουν την αντιπολίτευση σε αυτό. Αν είμαστε άμεσα υπεύθυνοι για την άσκηση του πολιτικού συστήματος, θα κατηγορήσουμε τον εαυτό μας όταν αποτύχει – όχι το σύστημα καθ’ αυτό. Αυτό εξηγεί τα νέα πειράματα με «συμμετοχικούς» προϋπολογισμούς από το Πόρτο Αλέγκρε ως και το Πόζναν. Στην πράξη, οι συμμετέχοντες σπάνια ασκούν επιρροή στους δημοτικούς υπαλλήλους. Στην καλύτερη, μπορούν να ενεργούν ως σύμβουλοι ή να ψηφίζουν σχετικά με το 0,1% των κεφαλαίων της πόλης. Ο πραγματικός σκοπός της συμμετοχικής κατάρτισης του προϋπολογισμού, είναι να αναπροσανατολιστεί η λαϊκή προσοχή, από τις αποτυχίες της κυβέρνησης, στο πλαίσιο της δήθεν περισσότερης δημοκρατίας.

[i]  (Σ.τ.Μ.) Μεγάλη αλυσίδα καταστημάτων στις ΗΠΑ.

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: ΣΗΜΕΙΑ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ

 “Ο αναρχισμός δεν αποτελεί την πιο ριζοσπαστική μορφή δημοκρατίας. Είναι ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο συλλογικής δράσης.” Uri Gordon, Anarchy Alive!

 Tο κλασικό επιχείρημα υπεράσπισης της δημοκρατίας είναι ότι αποτελεί τη λιγότερο κακή μορφή διακυβέρνησης. Εάν όμως το κύριο πρόβλημα είναι η διακυβέρνηση, τότε θα πρέπει να επανεξετάσουμε το σχεδιασμό μας.

Το να φανταστούμε από την αρχή την ανθρωπότητα χωρίς την ανάγκη διακυβέρνησης, αποτελεί ένα φιλόδοξο εγχείρημα˙ δύο αιώνες αναρχικής θεωρίας δεν είναι παρά σταγόνες στον ωκεα­νό. Για τους σκοπούς αυτής της ανάλυσης, θα ολοκλη­ρώσουμε με την παράθεση μερικών βασικών αξιών, οι οποίες θα μπορούσαν να μας καθοδηγήσουν πέρα από τη δημοκρατία και με μερικές γενικές προτάσεις για το τι θα μπορούσαμε να κάνουμε αντί της διακυβέρνησης. Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς μένει ακόμα να γίνει.

Οριζοντιότητα, Αποκέντρωση, Αυτονομία, Αναρχία

Αν το καλοεξετάσουμε, θα δούμε πως η δημοκρατία δεν ανταποκρίνεται στις αξίες που αρχικά μας έστρεψαν προς αυ­τήν – ισότητα, συμπερίληψη, αυτοδιάθεση. Παράλληλα με αυ­τές τις αξίες πρέπει να προσθέσουμε την οριζοντιότητα, την αποκέντρωση και την αυτονομία, ως απαραίτητους ομολόγους τους.

Η οριζοντιότητα έχει κερδίσει πολλούς πόντους από τα τέλη του 20ού αιώνα. Ξεκινώντας από την εξέγερση των Zapatistas και συνεχίζοντας δυναμικά μέσα από το κίνημα της αντιπα­γκοσμιοποίησης και της εξέγερσης στην Αργεντινή, η ιδέα των δομών χωρίς ηγέτες έχει εξαπλωθεί ακόμη και στον επιχειρη­ματικό κόσμο.[i] Όμως η αποκέντρωση πρέπει να ληφθεί εξ’ ίσου υπ’ όψη, ούτως ώστε να μην παγιδευτούμε σε μία τυραν­νία ίσων στην οποία όλοι θα πρέπει να είναι σε θέση να συμ­φωνήσουν σε κάτι, για να μπορεί κανείς να κάνει το οτιδήπο­τε. Αντί μιας ενιαίας διαδικασίας, μέσω της οποίας θα πρέπει να εγκρίνεται το οτιδήποτε, αποκέντρωση σημαίνει πολλαπλές τοποθεσίες λήψης αποφάσεων και πολλαπλές μορ­φές νομιμότητας. Έτσι, όταν η ισχύς κατανέμεται κάπου άνισα, υπάρχει η δυνατότητα να αντισταθμιστεί αλλού. Αποκέντρωση σημαίνει διατήρηση της διαφοράς – η στρατηγική και ιδεολογι­κή ποικιλομορφία είναι πηγές δύναμης για τα κινήματα και τις κοινότητες, ακριβώς όπως η βιοποικιλότητα στο φυσικό κόσμο. Δεν θα πρέπει ούτε να διαχωριστούμε σε ομοιογενείς ομάδες, υπό το πρόσχημα της συγγένειας, ούτε να μειώσουμε τις πολι­τικές μας θέσεις στους χαμηλότερους κοινούς παρονομαστές.

Η αποκέντρωση συνεπάγεται αυτονομία – την ικανότητα να ενεργεί κάποιος ελεύθερα, με δική του πρωτοβουλία. Η αυτο­νομία μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε επίπεδο – από ένα άτομο, μια γειτονιά, ένα κίνημα, μια ολόκληρη περιοχή. Για να είστε ελεύθεροι, θα πρέπει να έχετε τον έλεγχο του άμεσου περιβάλλοντός σας και των λεπτομερειών της καθημε­ρινής σας ζωής˙ όσο πιο αυτοδύναμοι είστε, τόσο πιο ασφαλής είναι η αυτονομία σας. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα πως αντιμετωπίζετε όλες σας τις ανάγκες ανεξάρτητα˙ αλλά μπορεί να σημαίνει αλληλεξάρτηση, με την έννοια του πλεονεκτήματος πάνω στους ανθρώπους από τους οποίους εξαρτάσαι. Κανένας θεσμός δεν πρέπει να είναι σε θέση να μονοπωλεί την πρόσβα­ση σε πόρους ή κοινωνικές σχέσεις. Μια κοινωνία που προάγει την αυτονομία, απαιτεί αυτό που ένας μηχανικός θα ονόμαζε πλεονασμό: ένα ευρύ φάσμα επιλογών και δυνατοτήτων σε κάθε πτυχή της ζωής.

Αν θέλουμε να προωθήσουμε την ελευθερία, δεν αρκεί να επι­βεβαιώσουμε μόνο την αυτονομία.[ii] Ένα έθνος-κράτος ή ένα πολιτικό κόμμα μπορεί να διεκδικήσει αυτονομία˙ το ίδιο και οι εθνικιστές ή οι ρατσιστές. Το αν ένα άτομο ή μια ομάδα εί­ναι αυτόνομη, δεν ξεκαθαρίζει και το είδος των σχέσεων που καλλιεργεί. Αν καλλιεργούν δηλαδή ισότιμες σχέσεις ή ιεραρχι­κές, συμπεριληπτικές ή σχέσεις αποκλεισμού.

Εάν δεν επιδιώκουμε την αυτονομία μόνο για τον εαυτό μας, αλλά θέλουμε να την μεγιστοποιήσουμε για όλους, πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο κανείς δε θα μπορεί να συσσωρεύει θεσμική εξουσία έναντι οποιουδήποτε άλλου.

Πρέπει να δημιουργήσουμε αναρχία.

Απομυθοποιώντας τους Θεσμούς

Οι θεσμοί υπάρχουν για να μας εξυπηρετούν, όχι το αντίστρο­φο. Δεν έχουν καμία εγγενή απαίτηση υπακοής εκ μέρους μας. Δεν πρέπει με κανέναν τρόπο η νομιμότητα που τους προσδί­δουμε να ξεπερνά τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας. Όταν οι επιθυμίες μας έρχονται σε σύγκρουση με τις επιθυμίες των άλ­λων, μπορούμε να διαπιστώσουμε εάν μια θεσμική διαδικασία μπορεί να παράξει μια λύση που θα ικανοποιεί όλους˙ αλλά από τη στιγμή που θα  παραχωρήσουμε σε ένα θεσμικό όργανο το δικαίωμα να κρίνει τις συγκρούσεις μας ή να υπαγορεύει τις αποφάσεις μας, έχουμε παραιτηθεί από την ελευθερία μας.

Αυτό δεν αποτελεί κριτική για ένα συγκεκριμένο οργανωτικό μοντέλο ή επιχείρημα υπέρ του αφορμαλισμού. Αντίθετα, είναι μια θέση υπέρ της αντιμετώπισης όλων των μοντέλων ως προ­σωρινά, υπέρ της συνεχούς επανεκτίμησης και αναθεώρησής τους. Όπου ο Thomas Paine θέλησε να ενθρονίσει τον Νόμο ως βασιλιά, όπου ο Rousseau θεωρητικολογούσε περί του κοινωνι­κού του συμβολαίου και οι πιο πρόσφατοι υποστηρικτές του Καπιταλισμού über alles ονειρεύονται μια κοινωνία βασισμένη αποκλειστικά σε συμβόλαια, εμείς ανταπαντούμε ότι όταν οι σχέσεις είναι πραγματικά προς το συμφέρον όλων των συμμε­τεχόντων, τότε δεν υπάρχει ανάγκη νόμων ή συμβολαίων.

Και πάλι, αυτό δεν είναι επιχείρημα υπέρ του στείρου ατομι­κισμού, ούτε της διαχείρισης των σχέσεων ως αναλώσιμες, ούτε υπέρ της οργάνωσης αποκλειστικά και μόνο με όσους έχουν τις ίδιες προτιμήσεις. Σε έναν πολυπληθή, αλληλεξαρτώμενο κόσμο, δεν έχουμε την ευχέρεια να αρνηθούμε τη συνύπαρξη και το συντονισμό με τους άλλους. Το θέμα είναι ότι απλά δεν πρέπει να επιδιώκουμε τη νομοθέτηση των σχέσεων.

Αντί να ακολουθούμε πιστά έναν σχεδιασμό ή ένα πρωτόκολ­λο, μπορούμε να αξιολογούμε τα θεσμικά όργανα σε συνεχή βάση: έχουν ως αποτέλεσμα τη συνεργασία ή δημιουργούν δια­μάχες; Παράγουν αυτενέργεια ή συγκέντρωση ισχύος; Πα­ρέχουν σε κάθε συμμετέχουσα την ευκαιρία να εκπληρώσει τις δυνατότητές της με τους δικούς της όρους ή της επιβάλλο­νται εξωτερικές επιταγές; Διευκολύνουν την επίλυση των συ­γκρούσεων με αμοιβαία αποδεκτούς όρους ή τιμωρούν όλους όσοι αντιτίθενται σε ένα κωδικοποιημένο σύστημα;

“Μας εξέφρασε την άποψη ότι δεν πρέπει ποτέ να επι­τρέψουμε στον εαυτό μας να μπει στον πειρασμό να θεω­ρήσει ότι οι νόμοι και οι θεσμοί είναι σωστοί, αν η συνεί­δηση και η λογική μας τους καταδικάζουν. Μας διακήρυ­ξε να μην μας νοιάζει αν μια πλειοψηφία, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλη είναι, αντιτίθεται στις αρχές και τις απόψεις μας˙ οι μεγαλύτερες πλειοψηφίες είναι μερικές φορές μόνο οργανωμένοι όχλοι.”

August Bondi, γράφοντας για τον John Brown

Δημιουργώντας Χώρους Συνάντησης

 Αντί των επίσημων χώρων όπου λαμβάνονται συγκεντρωτικά λήψεις αποφάσεων, προτείνουμε μια ποικιλία χώρων συνάντη­σης, στους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να αλληλεπιδρούν και να μοιράζονται τις κοινές τους ανησυχίες. Συνάντηση θα πει αμοιβαίος μετασχηματισμός: καθιέρωση κοινών σημείων αναφοράς, κοινών ανησυχιών. Ο χώρος συνάντησης δεν είναι ένα αντιπροσωπευτικό σώμα που έχει την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις για άλλους, ούτε ένα διοικητικό όργανο που εφαρ­μόζει τον πλειοψηφικό κανόνα ή τη συναίνεση. Είναι μια ευ­καιρία πειραματισμού, ενεργώντας σε διαφορετικούς σχηματι­σμούς, πάνω σε μια εθελοντική βάση.

Ένας κλασικός τέτοιος χώρος συνάντησης, ήταν η συνέλευση των εκπροσώπων των ομάδων συγγένειας, που προηγήθηκε των διαδηλώσεων ενάντια στην Παναμερικανική Σύνοδο Κορυ­φής για τη δημιουργία Παναμερικανικής Ζώνης Ελεύθερων Συ­ναλλαγών, το 2001, στο Κεμπέκ. Αυτή η συνάντηση συ­γκέντρωσε ένα ευρύ φάσμα αυτόνομων ομάδων που είχαν συρ­ρεύσει από όλον τον κόσμο για να διαμαρτυρηθούν για την FTAA.[iii] Αντί να προσπαθήσουν να λάβουν δεσμευτικές απο­φάσεις, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν τις δράσεις που είχαν προετοιμάσει και συντονίσει οι ομάδες τους για αμοιβαίο όφε­λος, όπου αυτό ήταν δυνατόν. Μεγάλο μέρος των αποφάσεων λήφθηκε αργότερα σε ανεπίσημες συζητήσεις μεταξύ ομάδων. Με αυτόν τον τρόπο, χιλιάδες άνθρωποι μπόρεσαν να συντονί­σουν τις ενέργειές τους χωρίς την ανάγκη κεντρικής ηγεσίας, χωρίς να δίνουν τη δυνατότητα στην αστυνομία να έχει εικόνα για το ευρύ φάσμα δράσεων που επρόκειτο να ξεδιπλωθούν. Εάν η συνέλευση των εκπροσώπων είχε υιοθετήσει ένα οργα­νωτικό μοντέλο που θα αποσκοπούσε στην παραγωγή ενότητας και συγκεντρωτισμού, οι συμμετέχοντες πιθανότατα να ξόδευαν όλη τη νύχτα διαφωνώντας άσκοπα για το ποιες στρατηγικές και τακτικές θα έπρεπε να επιτραπούν.

Τα περισσότερα από τα κοινωνικά κινήματα των τελευταίων δύο δεκαετιών, υπήρξαν υβριδικά μοντέλα όπου αντιπαραβάλ­λονταν χώροι συναντήσεων με κάποια μορφή δημοκρατίας. Στο Occupy, για παράδειγμα, οι καταυλισμοί χρησίμευαν ως χώροι συνάντησης, τη στιγμή που οι γενικές συνελεύσεις προορίζο­νταν να λειτουργήσουν ως τα επίσημα όργανα λήψης αμεσοδη­μοκρατικών αποφάσεων. Τα περισσότερα από τα κινήματα αυτά πέτυχαν τους σκοπούς τους, διότι οι συναντήσεις ήταν αυτές που έδωσαν την ευκαιρία να αναπτυχθεί αυτόνομη δράση και όχι επειδή συγκέντρωσαν την ομαδική δραστηριότη­τα μέσω της άμεσης δημοκρατίας.[iv] Εάν προσεγγίσουμε τη συνάντηση ως την κινητήρια δύναμη αυτών των κινημάτων και όχι ως πρώτη ύλη που θα διαμορφωθεί μέσω δημοκρατικών διαδικασιών, θα μπορέσουμε να δώσουμε προτεραιότητα σε αυτά που κάνουμε καλύτερα.

Υπήρξαν φορές που αναρχικοί, απογοητευμένοι από τις αντι­φάσεις του δημοκρατικού λόγου, αποσύρθηκαν για να οργανω­θούν σύμφωνα με τις προϋπάρχουσες συγγένειες και μόνο. Ωστόσο, ο διαχωρισμός αναπαράγει στασιμότητα και νευρι­κότητα. Είναι προτιμότερο να οργανωνόμαστε βάσει των εκάστοτε συνθηκών και αναγκών, έτσι ώστε να ερχόμαστε σε επαφή με όσες και όσους τις μοιράζονται. Μόνο όταν κατανο­ούμε τους εαυτούς μας ως κόμβους μέσα σε δυναμικές συλλο­γικότητες, αντί για διακριτές οντότητες που έχουν στατικά συμφέροντα, μπορούμε να κατανοήσουμε τις γρήγορες μετα­μορφώσεις που υφίστανται οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια εμπειριών, όπως το κίνημα Occupy – και την τεράστια δύναμη της συνάντησης που, αν αφήσουμε ελεύθερους τους εαυτούς μας, μπορεί να μας μεταμορφώσει.

Καλλιεργώντας τη Συλλογικότητα – Διατηρώντας τη Διαφορετικότητα.

Εάν κανένα θεσμικό όργανο, σύμβαση ή νόμος δεν θα πρέπει να είναι σε θέση να υπαγορεύει τις αποφάσεις μας, τότε πώς συμφωνούμε σχετικά με τις ευθύνες που έχουμε έναντι του άλ­λου;

Κάποιοι έχουν προτείνει μια διάκριση μεταξύ κλειστών ομάδων, στις οποίες οι συμμετέχοντες συμφωνούν για τις ενέρ­γειές τους και ανοιχτών ομάδων όπου δεν χρειάζεται να κατα­λήγουν σε συναίνεση. Όμως, αυτό θέτει το ερώτημα: πώς θα χαράξουμε τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο; Αν είμα­στε υπόλογοι στους συναδέλφους μας σε μια κλειστή ομάδα μόνο μέχρι να επιλέξουμε να την αφήσουμε και εννοείται πως μπορούμε να φύγουμε ανά πάσα στιγμή, αυτό μικρή διαφορά έχει από τη συμμετοχή μας σε μια ανοιχτή ομάδα. Την ίδια στιγμή, μας αρέσει ή όχι, είμαστε όλοι μέλη μιας κλειστής ομάδας, και αναπόφευκτα μοιραζόμαστε έναν ενιαίο χώρο: τη γη. Επομένως, το θέμα δεν είναι η διάκριση μεταξύ χώρων στους οποίους οφείλουμε να λογοδοτούμε ο ένας στον άλλον και χώρων όπου μπορούμε να δρούμε ελεύθερα. Το ερώτημα που τίθεται είναι το πώς θα προωθηθεί τόσο η ευθύνη όσο και η αυτονομία σε κάθε κλίμακα.

Προς την κατεύθυνση αυτή, ξεκινήσαμε να δημιουργούμε συλ­λογικότητες σε κάθε κοινωνικό επίπεδο – χώρους στους οποί­ους οι άνθρωποι συνταυτίζονται και έχουν λόγο να κάνουν το σωστό ο ένας απέναντι στον άλλον. Αυτό μπορεί να πραγματο­ποιηθεί μέσω διάφορων τρόπων. Από τους συνεται­ρισμούς σπιτιών και τις συνελεύσεις γειτονιάς, ως και τα διε­θνή δίκτυα. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζουμε πως θα πρέπει όλα αυτά να επαναπροσδιορίζονται συνεχώς, με βάση το πόσο επωφελείς αποδεικνύονται για τους συμμετέχοντες οι σχέσεις και οι αλληλεξαρτήσεις που προκύπτουν. Όταν χρειαστεί να υπάρξουν αλλαγές σε έναν σχηματισμό, αυτό δεν αποτελεί ση­μάδι αποτυχίας, αλλά το αντίθετο. Δείχνει πως οι συμμε­τέχοντες δε λειτουργούν ανταγωνιστικά, αποζητώντας την ηγε­μονία. Αντί να αντιμετωπίζουμε τη λήψη των αποφάσεων της ομάδας ως επιδίωξη της ομοφωνίας, μπορούμε να την προσεγ­γίσουμε ως χώρο όπου θα προκύψουν διαφορές και θα δια­δραματιστούν συγκρούσεις και μετασχηματισμοί, μιας και δια­φορετικοί κοινωνικοί αστερισμοί συγκλίνουν και αποκλίνουν. Η διαφωνία και η διάσταση μπορεί να είναι εξίσου επιθυμητή με την επίτευξη συμφωνίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα προκύ­ψουν για τους σωστούς λόγους. Τα πλεονεκτήματα που απο­κτώνται από την οργάνωση όλο και μεγαλύτερου αριθμού συμ­μετεχόντων, αρκούν για να αποθαρρύνουμε τους ενδιαφερόμε­νους από την αναίτια διάσπαση.

Τα θεσμικά μας όργανα θα πρέπει να μας βοηθούν να υπερ­νικούμε τις διαφορές μας, όχι να τις καταπνίγουμε ή να τις κουκουλώνουμε. Υπάρχουν μαρτυρίες από συντρόφους που επέστρεψαν από τη Ροζάβα, πως όταν μια συνέλευση δε μπο­ρεί να φτάσει σε συναίνεση, χωρίζεται σε δύο σώματα διαμοι­ράζοντας τους πόρους. Εάν αυτό αληθεύει, προσφέρει ένα μο­ντέλο εθελοντικής συσχέτισης τρομερά βελτιωμένο σε σχέση με την Προκρούστεια ενότητα της δημοκρατίας.

Επιλύοντας Διαμάχες

Μερικές φορές, η διαίρεση σε ξεχωριστές ομάδες δεν αρκεί για την επίλυση των συγκρούσεων που μπορεί να προκύψουν. Για να αποφύγουμε τον κεντρικό εξαναγκασμό, θα πρέπει να βρούμε νέους τρόπους αντιμετώπισης των διαφωνιών. Ένα από τα βασικότερα πλεονεκτήματα του κράτους απέναντι σε αυ­τούς που το αντιπαλεύουν, είναι οι μεταξύ τους διαμάχες. Εάν θέλουμε να δημιουργήσουμε χώρους ελευθερίας, εάν θέλουμε να έχουμε τη δυνατότητα να υπερασπίσουμε τους χώρους αυ­τούς, δε θα πρέπει να κατακερματιζόμαστε. Θα πρέπει να επι­λύουμε τις διαμάχες με τρόπους που θα αποφέρουν νέες ανι­σορροπίες στην εξουσία. Μία από τις βασικότερες λειτουργίες της δημοκρατίας είναι ο διακανονισμός των διενέξεων. Η ψή­φος, τα δικαστήρια, η αστυνομία, εξυπηρετούν τη ρύθμιση των διαφορών, χωρίς να τις ξεδιαλύνουν απαραίτητα˙ το κράτος δι­καίου υπαγορεύει αποτελεσματικά ένα μοντέλο “νικητή που τα παίρνει όλα” για την επίλυση των διαφορών. Με τη συ­γκέντρωση της δύναμης, μια ισχυρή πολιτεία είναι σε θέση να αναγκάσει τα κόμματα να αναστείλουν τις εχθροπραξίες, ακόμη και με αμοιβαία μη αποδεκτούς όρους. Αυτό, του επι­τρέπει να καταστέλλει μορφές διαμάχης που παρεμποδίζουν τον έλεγχο του, όπως η ταξική πάλη, ενώ παράλληλα ενθαρρύ­νει μορφές σύγκρουσης που υπονομεύουν την οριζόντια και αυτόνομη αντίσταση, όπως ο πόλεμος των συμμοριών. Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη θρησκευτική και εθνοτική βία της εποχής μας, αν δεν συμπεριλάβουμε τους τρόπους με τους οποίους οι κρατικοί φορείς την προβοκάρουν και την οξύνουν.

Όταν παρέχουμε στους θεσμούς εγγενή νομιμότητα, βρίσκου­με δικαιολογία για να μην επιλύουμε τις διαμάχες που παρου­σιάζονται. Αντ’ αυτού, στηριζόμαστε στη διαμεσολάβηση του κράτους. Μας δίνεται το άλλοθι να τερματίζουμε τις διαμάχες με τη βία και να αποκλείουμε αυτούς που μειονεκτούν διαρ­θρωτικά. Αντί να αναλάβουμε την πρωτοβουλία να λύσουμε άμεσα τις διαφορές, καταλήγουμε να επιδιώκουμε εξουσία.

Εάν δεν αναγνωρίζουμε την κρατική εξουσία, δεν έχουμε τέτοιες δικαιολογίες: πρέπει με αποφασιστικότητα να βρίσκου­με αμοιβαίως ικανοποιητικές λύσεις, αλλιώς θα υποφέρουμε από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις. Αυτό μας δίνει το κίνητρο να λάβουμε σοβαρά υπόψιν τις απόψεις και τις αντιλήψεις όλων των εμπλεκομένων, να αναπτύξουμε δεξιότητες μέσω των οποίων να μπορούμε να εξουδετερώνουμε την ένταση. Δεν εί­ναι απαραίτητο να συμφωνούν όλοι, αλλά θα πρέπει να βρού­με τρόπους που θα διαφέρουν, που δε θα προκαλούν ιεραρχί­ες, καταπίεση, άσκοπο ανταγωνισμό. Το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι να αφαιρέσουμε τα κίνητρα που προσφέρει το κράτος, έτσι ώστε να μην επιλύει τελικά τις δια­μάχες.

Δυστυχώς, πολλά από τα μοντέλα επίλυσης διαφορών που εξυπηρετούσαν κάποτε τις ανθρώπινες κοινότητες είναι πια άγνωστα σε μας, μιας και έχουν βίαια αντικατασταθεί από τα δικαστήρια της αρχαίας Αθήνας και της Ρώμης.

Αρνούμενοι να Κυβερνηθούμε

Οραματιζόμενοι το πώς θα μπορούσε να είναι μια οριζόντια και αποκεντρωμένη κοινωνία, μπορούμε να φανταστούμε αλ­ληλεπικαλυπτόμενα δίκτυα συλλογικοτήτων και συναθροίσεων, μέσα από τα οποία οι άνθρωποι θα οργανώνονται για να κα­λύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες – τροφή, στέγη, ιατρική περίθαλψη, εργασία, αναψυχή, συζήτηση, συντροφικότητα. Όντας αλληλεξαρτώμενοι, θα έχουν καλό λόγο για να διευθε­τούν φιλικά τις όποιες διαφωνίες, χωρίς όμως να μπορεί κανείς να εξαναγκάσει τον άλλον να παραμένει σε μία νοσηρή ή ανεκ­πλήρωτη συμφωνία. Προς απάντηση τυχών απειλών, θα κινητο­ποιούνταν μέσω μεγαλύτερων, ad hoc σχηματισμών, χρησιμο­ποιώντας δεσμούς με άλλες κοινότητες από όλον τον κόσμο.

Στην πραγματικότητα, πολλές ακρατικές κοινότητες έχουν εξετάσει κάτι τέτοιο κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορί­ας. Σήμερα, παρόμοια μοντέλα συνεχίζουν να εμφανίζονται στις διασταυρώσεις ιθαγενών, φεμινιστικών και αναρχικών πα­ραδόσεων.[i]

Αυτό, μας φέρνει πίσω στην αρχική μας θέση, στη σύγχρονη Αθήνα, στην Ελλάδα. Στην πόλη όπου η δημοκρατία ξεκίνησε για πρώτη φορά, τώρα οργανώνονται χιλιάδες άνθρωποι, υπό αναρχικές σημαίες σε οριζόντια, αποκεντρωμένα δίκτυα.

Αντί για την αποκλειστικότητα της αρχαίας αθηναϊκής ιθα­γένειας, οι δομές τους είναι ανοιχτές και διευρυμένες. Χαιρετί­ζουν τους μετανάστες που εγκατέλειψαν τον πόλεμο στη Συ­ρία, γιατί γνωρίζουν ότι το πείραμά τους στην ελευθερία πρέπει να μεγαλώσει ή να χαθεί.

Αντί της καταναγκαστικής κυβέρνησης, επιδιώκουν να διατη­ρήσουν μια αποκεντρωμένη κατανομή της ισχύος, ενισχυμένη από μια συλλογική δέσμευση για αλληλεγγύη. Αντί να ενωθούν για να επιβάλουν τον νόμο της πλειοψηφίας, συνεργάζονται για να αποτρέψουν την πιθανότητα να επικρατήσει ο ίδιος ο νόμος. Αυτός δεν είναι ένας ξεπερασμένος τρόπος ζωής, αλλά το τέλος ενός μακρού σφάλματος.

Από τη Δημοκρατία στην Ελευθερία

Ας επιστρέψουμε στην κορύφωση των εξεγέρσεων. Χιλιάδες από μας πλημμυρίζουν τους δρόμους, βρίσκοντας ο ένας τον άλλον μέσα από διαφορετικούς σχηματισμούς που προσφέρουν μια πρωτόγνωρη και συναρπαστική αίσθηση ελέγχου. Ξαφνικά όλα διασταυρώνονται: λέξεις και πράξεις, ιδέες και αισθήσεις, προσωπικές εμπειρίες και παγκόσμια γεγονότα. Ασφάλεια, επιτέλους νιώθουμε άνετα, και ταυτόχρονα αβεβαιότητα, επι­τέλους ανοιχτοί ορίζοντες. Μαζί, ανακαλύπτουμε πως είμαστε ικανοί για πράγματα που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί.

Η ομορφιά τέτοιων στιγμών ξεπερνά κάθε πολιτικό σύστημα. Οι συγκρούσεις είναι εξίσου σημαντικές με τις λάμψεις της απροσδόκητης συναίνεσης. Δεν πρόκειται για τη λειτουργία της δημοκρατίας, αλλά για την εμπειρία της ελευθερίας – το να παίρνουμε τις ζωές μας στα χέρια μας. Κανένα σύνολο διαδι­κασιών δεν θα μπορούσε να το θεσμοθετήσει αυτό. Πρόκειται για ένα λάφυρο που πρέπει να αποσπούμε από τα σαγόνια της συνήθειας και της ιστορίας, ξανά και ξανά.

Την επόμενη φορά που θα εμφανιστεί μπροστά μας η ευκαι­ρία, αντί να αναπαραγάγουμε για άλλη μια φορά “πραγματική δημοκρατία”, ας έχουμε ως στόχο την ελευθερία. Την ίδια την ελευθερία!

_______________________________

[i]               πρβ. Jacqueline Lasky, Indigenism, Anarchism, Feminism: An Emerging Frame-work for Exploring Post-Imperial Futures in Affinities: A Journal of Radical Theory, Culture, and Action, τόμος 5, νούμερο 1 (2011).

[i]         πχ, www.holacracy.org.

[ii]                Η “αυτονομία” προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό πρόθεμα “αυτό-” και το “νόμος”, το νόμο που δημιουργεί κάποιος για τον εαυτό του. Αυτό υποδηλώνει την αντίληψη της προσωπικής ελευθερίας, στην οποία μια πτυχή της προσωπικότητας – του υπερεγώ – ελέγχει μόνιμα τους άλλους και υπαγορεύει κάθε συμπεριφορά. Ο Καντ χαρακτήρισε την αυτονομία ως αυτο-νομοθεσία, στην οποία το άτομο συμμορφώνεται με τους οικουμενικούς νόμους της αντικειμενικής ηθικής, αντί να ενεργεί σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Αντίθετα, ένας αναρχικός μπορεί να αντιτάξει ότι οφείλουμε την ελευθερία μας στην αυθόρμητη αλληλεπίδραση των μυριάδων δυνάμεων μέσα μας, όχι στην ικανότητά μας να επιβάλλουμε μια ενιαία τάξη πάνω στους εαυτούς μας. Για το ποιες από αυτές τις αντιλήψεις για την ελευθερία που θα ενστερνιστούμε θα έχουν επιπτώσεις σε όλα, από το πώς απεικονίζουμε την ελευθερία σε πλανητική κλίμακα ως προς τον τρόπο κατανόησης των κινήσεων των υποατομικών σωματιδίων, δείτε το εξαιρετικό δοκίμιο του David Graeber “What’s the Point if We Can’t Have Fun?”

[iii]       (Σ.τ.Μ) Free Trade Area of the Americans.

[iv]             Πολλές από τις αποφάσεις που έδωσαν στο Occupy Oakland μεγαλύτερο αντίκτυπο σε σχέση με άλλους καταυλισμούς Occupy, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης διαπραγμάτευσης με την κυβέρνηση της πόλης και της μαχητικής αντίδρασης στην πρώτη έξωση, ήταν αποτέλεσμα αυτόνομων πρωτοβουλιών και όχι διαδικασίας συναίνεσης. Εν τω μεταξύ, ορισμένοι καταληψίες, ερμήνευσαν τη διαδικασία συναίνεσης ως ένα είδος αποκεντρωμένου νομικού πλαισίου, στο οποίο οποιαδήποτε ενέργεια που αναλαμβάνει οποιοσδήποτε συμμετέχων στον καταυλισμό, πρέπει να έχει τη συγκατάθεση όλων των άλλων συμμετεχόντων. Όπως υπενθυμίζει ένας συμμετέχων: “Μια από τις πρώτες φορές που η αστυνομία προσπάθησε να εισβάλει στον καταυλισμό Occupy Oakland, αποκρούστηκε από μια ομάδα είκοσι περίπου ατόμων. Κάποιοι δυσαρεστήθηκαν από αυτήν την κίνηση. Οι πιο ενεργοί από αυτούς τους πασιφιστές,τοποθετήθηκαν μπροστά σε αυτούς που αποθούσαν την αστυνομία, σχηματίζοντας με τα χέρια τους το Χ, που συμβολίζει έντονη διαφωνία στη νοηματική γλώσσα της διαδικασίας συναίνεσης, λέγοντας: Δεν μπορείτε να το κάνετε αυτό!” Γι αυτόν, η συναίνεση ήταν ένα εργαλείο οριζόντιου ελέγχου, που έδινε σε όλους το δικαίωμα να καταργήσουν όποια από τις πράξεις των άλλων θεωρούσαν δυσάρεστη.

_____________________________________

Crimethinc ex-Workers Collective (Crimethinc / κολλεκτίβα πρώην εργαζομένων)

μετάφραση c. vidura- για τις εκδόσεις Αλληλεγγύη

διορθώσεις – επιμέλεια Yannis C.

Το κείμενο αποτέλεσε κεντρική τοποθέτηση ανοιχτών δημόσιων εκδηλώσεων που οργανώθηκαν από την ομάδα Crimethinc στην Αμερική και την Ευρώπη, ανάμεσα τους και στην Ελλάδα (Αθήνα, Ηράκλειο, Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη) σε συνδιοργάνωση με το Κενό Δίκτυο και τοπικές συλλογικότητες. Κυκλοφορεί σε βιβλίο στις ΗΠΑ (2017) και την Γερμανία (2018). Πληροφορίες για την έκδοση εδώ: https://crimethinc.com/books/from-democracy-to-freedom

______________________________________

διαβάστε επίσης:

ΜΕ ΚΑΤΕΥΘYΝΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ- κάθε βήμα είναι ένα εμπόδιο- Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

ΜΕ ΚΑΤΕΥΘYΝΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ- κάθε βήμα είναι ένα εμπόδιο- Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

The post ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ- Η διαφορά ανάμεσα στην κυβέρνηση και τον αυτοκαθορισμό- Crimethinc (ΗΠΑ) appeared first on Void Network.

ΜΕ ΚΑΤΕΥΘYΝΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ- κάθε βήμα είναι ένα εμπόδιο

Βρίσκομαι ξαφνικά στο προαύλιο της Σχολής Καλών Τεχνών στην Αθήνα. Είναι 25 Μάη του 2011, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα. Ένα πενταήμερο αναρχικό- αντιεξουσιαστικό φεστιβάλ πρόκειται να ξεκινήσει σε έξι ώρες και παλεύω να ετοιμάσω όλες τις τελευταίες μικρές λεπτομέρειες που έχω στο μυαλό μου. Το παλεύω μόνος μου. Περπατάω στην σχολή για να φέρω έναν ηλεκτρολόγο από την μια σκηνή στην άλλη. Στην Ισπανία ο κόσμος έχει βγει στους δρόμους εδώ και δέκα μέρες μετά από 75 χρόνια σιωπής. Μας στέλνουν σινιάλα εξέγερσης, μεταφέροντας την φλόγα της απελευθέρωσης από τις Αραβικές χώρες στην Ευρώπη. Εμείς στην Αθήνα στήνουμε το φεστιβάλ μας, 3 σκηνές συναυλιών και δύο χώρους για δημόσιες συζητήσεις και διαλέξεις, υπάρχει μια αίθουσα θεατρικών παραστάσεων, μια έκθεση βιβλίου και εργαστήρια για διάφορα θέματα σε διάφορες  αίθουσες. Είμαστε περίπου 30 άτομα εκείνη την ώρα στην σχολή από δύο συλλογικότητες και ετοιμάζουμε ένα πενταήμερο φεστιβάλ από το οποίο μπορεί να περάσουν πάνω από 12.000 άτομα, ίσως και περισσότεροι. Δρούμε σαν ένας σπαρτιάτικος στρατός, βασισμένοι στην σχεδόν παρανοϊκή ιδέα για τις άπειρες δυνατότητες που μπορεί να έχει ένα μικρό σύνολο αποφασισμένων μαχητικών ανθρώπων.

Το ανθρώπινο μυαλό είναι σαν διαστημόπλοιο. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν με τον νου τους σε άλλους πλανήτες και μόνο κοιτώντας τον ουρανό σχεδόν κάθε καλοκαιρινό βράδυ εδώ και χιλιάδες χρόνια. Είμαστε στον δικό μας δρόμο προς την Αναρχία. Μερικές φορές αυτή μοιάζει πολύ μακριά, μερικές φορές, ξαφνικά, είναι παντού τριγύρω μας.

Το ίδιο απόγευμα οργανώνεται μια συνέλευση πίσω από την Ακρόπολη. Σε αυτήν συμμετέχουν άνθρωποι που ελπίζουν με κάποιο τρόπο να φέρουν την φλόγα της εξέγερσης από την Ισπανία στην Ελλάδα. Εδώ και ένα χρόνο μια πολύ μικρή συνέλευση αναρχικών συναντιέται στην πλατεία Συντάγματος και συζητά σχετικά με την κρίση.

Σε αυτή την νέα συνέλευση εκείνο το απόγευμα οι συμμετέχοντες αποφασίζουν να πάνε και να κατασκηνώσουν στην Πλατεία Συντάγματος, μπροστά από το ελληνικό κοινοβούλιο ακολουθώντας το κάλεσμα από την Ισπανία, την Τυνησία και την Αίγυπτο. Δημοσιεύουν στο ίντερνετ ένα κάλεσμα για να ενωθούν μαζί τους και άλλοι άνθρωποι.

Μπορεί ίσως να έχουμε αφιερώσει πολύ χρόνο και πολύ ενασχόληση για να δημιουργήσουμε ένα δημόσιο ανοιχτό χώρο για τον κόσμο, εάν όμως το πνεύμα της εξέγερσης τους οδηγήσει κάπου αλλού είναι σημαντικό να είμαστε και εμείς εκεί. Μπορεί να ξοδέψουμε όλη μας την ζωή χτίζοντας ένα θεωρητικό επιχείρημα ή μια κινηματική δομή- όταν όμως μια εξέγερση ξεσπά, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να εγκαταλείψουμε αυτό που μας κρατά σε απόσταση και να βρούμε ένα τρόπο να συναντηθούμε μεταξύ μας, να διαδώσουμε χρήσιμες ιδέες και επαναστατικές πρακτικές ανάμεσα σε αυτούς που εξεγείρονται.

Αυτό που εκδηλώθηκε εκείνη της ημέρα είχε την δύναμη τροπικής καταιγίδας, ένας ωκεανός εμφανίστηκε μπροστά στα μάτια μας, απέραντος και άγριος. Εκατό χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν ουρλιάζοντας το αναρχικό σύνθημα ενάντια στην δημοκρατία, “να καεί, να καεί, το μπουρδέλο η Βουλή». Κανείς δεν παρακολούθησε τις απογευματινές ομιλίες στο φεστιβάλ, όλοι ήταν στο Σύνταγμα. Περισσότερα από 5000 άτομα ήρθαν όμως τελικά εκείνο το βράδυ αργά στο φεστιβάλ στην Καλών Τεχνών, χόρεψαν ξέφρενα στις συναυλίες και το trance stage. Το πλήθος ήταν φρενιασμένο, όλοι μοιραζόμασταν έναν ασυνήθιστο και ανεξέλεγκτο ενθουσιασμό.

Όταν τελείωσε το φεστιβάλ πήγαμε με το Κενό Δίκτυο να κατασκηνώσουμε στο Σύνταγμα- κάποιοι από εμάς είχαν περάσει ήδη δύο-τρεις μέρες εκεί.

Εκφράσαμε αυτή την απόφαση μας στην εβδομαδιαία «συνέλευση αναρχικών για την κοινωνική αυτοδιεύθυνση» στην οποία συμμετείχαμε εκείνα τα τελευταία τρία χρόνια. Κάποιες από τις συλλογικότητες αρνήθηκαν να έρθουν στο Σύνταγμα, το ονόμασαν «μικροαστικό», κράτησαν μια απόσταση από αυτό, το παρατηρούσαν. Άλλοι αναρχικοί και αυτόνομοι, ατομικότητες και παρέες αντιεξουσιαστών, ομάδες και συλλογικότητες μείναν στο Σύνταγμα όλο το καλοκαίρι. Μείναμε και εμείς εκεί διασπείροντας αναρχικές ιδέες και πρακτικές ανάμεσα σε αμέτρητους απελπισμένους ανθρώπους, συμμετείχαμε σε διάφορες ομάδες εργασίας και εστιάσαμε την συμμετοχή μας στην καθημερινή οργάνωση της ανοιχτής Γενικής Συνέλευσης της πόλης των Αθηνών με σκοπό να είμαστε βέβαιοι ότι ο καθένας και η καθεμία θα έχει την ίδια ευκαιρία να εκφράσει τον εαυτό της, να διασφαλίσουμε ότι κανένα πολιτικό κόμμα ή ακροαριστερή οργάνωση δεν θα καταφέρει να καθοδηγήσει τις αποφάσεις, να αποφύγουμε οι αριστεριστές να χειραγωγήσουν το κίνημα.

Πολλοί αναρχικοί σύντροφοι και συντρόφισσες πήραν μέρος μόνο στις 3 κεντρικές μέρες των συγκρούσεων. Οι συγκρούσεις ήταν μεγαλύτερες από ποτέ. Εν μέσω της οικονομικής κρίσης, εν μέσω των απάνθρωπων μέτρων λιτότητας, της μαζικής εκτίναξης της ανεργίας και της πιο φρικτής επίθεσης του ελληνικού κράτους ενάντια στους κατοίκους του… αυτό ήταν ένα από τα ομορφότερα καλοκαίρια της ζωής μου.

Όταν η ελληνική κυβέρνηση υπέγραψε το πρώτο μνημόνιο το 2010, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή  και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, επιβάλλοντας τα καταστροφικά μέτρα λιτότητας, δόθηκε στον καθένα η ευκαιρία να δει ξεκάθαρα τον τρόπο με τον οποίο τα ντόπια και παγκόσμια οικονομικά συμφέροντα ελέγχουν την δημοκρατία.

Οι άνθρωποι αισθάνθηκαν προδομένοι από τα ίδια τα πολιτικά κόμματα που πίστευαν για 40 χρόνια, πολιτικούς που οι ίδιοι είχαν ψηφίσει στο κοινοβούλιο για να εκπροσωπήσουν τα συμφέροντα τους. Εξοργισμένοι φαντάστηκαν να καίνε το Κοινοβούλιο, πολλοί από αυτούς μάλιστα το προσπάθησαν. Μεταλλικές μπάρες και η εικοσιτετράωρη συνεχής παρουσία της αστυνομίας και των Μ.Α.Τ. προστάτευαν την Βουλή για τρία χρόνια, εκπροσωπώντας το τελευταίο εμπόδιο ανάμεσα στους ανθρώπους και τους φορείς των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων που διακυβερνούν τις ζωές μας.

Την ίδια στιγμή, η κατάρρευση της πίστης στην πολιτική αντιπροσώπευση ήταν ένα είδος χειραφέτησης. Τα υπάκουα θύματα της «κυρίαρχης λογικής» ξεσηκώθηκαν, η υπακοή προς την «κοινή λογική» και τη χειραγώγηση που παράγουν οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι ανατράπηκε. Η συνδικαλιστική ηγεσία και τα πολιτικά κόμματα έχασαν την επιρροή τους. Μια νέα ατομική και συλλογική ευφυΐα αναδείχτηκε και η χειραφέτηση πήρε την θέση των παλιών ταυτοτήτων. Ανεξέλεγκτος αριθμός από απεργίες εκδηλώθηκαν μετά από χρόνια φόβου, αδιαφορίας και υποταγής, με την μαζική συμμετοχή αυτού που θα μπορούσε να ονομαστεί «γενικός πληθυσμός». Εκατομμύρια άνθρωποι πήραν μέρος σε συγκρούσεις και διαμαρτυρίες που εξαπλώθηκαν σε όλη την χώρα – μουτζώνοντας πρώτα από όλα τα μούτρα τους που πίστευαν τόσα χρόνια τους πολιτικούς και έπειτα μουντζώνοντας αυτούς τους ίδιους τους πολιτικούς.

Οι άνθρωποι έκαναν ένα βήμα. Αυτό ήταν που έγινε εκείνο το καλοκαίρι του 2011 στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου.

_________________________

Κατά την διάρκεια αυτών των ημερών βρίσκω τον εαυτό μου στο σπίτι της μάνας μου. Είναι Ιούνιος του 2011. Παρότι η μάνα μου είναι μια 65χρονη σοσιαλδημοκράτισσα από την δεκαετία του 60, αναρωτιέται φωναχτά γιατί ο κόσμος δεν έχει καταφέρει ακόμα να μπεί στην Βουλή αν και την κρατά περικυκλωμένη τόσες βδομάδες. Φοβάται να βγει στις διαδηλώσεις εξαιτίας των δακρυγόνων αλλά επιμένει να με ρωτά:  «Λες να μπορώ να έρθω και εγώ εκεί που έχετε κατασκηνώσει στο Σύνταγμα, κάποιο πρωινό;» Ο αδελφός της, ο θείος μου και η θεία μου έχουν έρθει επίσκεψη στο σπίτι μας, απλοί άνθρωποι, μέλη του ΠΑΣΟΚ από την ημέρα ίδρυσης του το 1973, τώρα το κόμμα τους κυβερνά την χώρα για άλλη μια φορά. Η θεία μου είναι 62 χρονών. Με τα μάτια της να λάμπουν περιγράφει πως την προηγούμενη βραδιά έτρεξε στο πλάι της Βουλής πίσω από την λιμουζίνα του Ευάγγελου Βενιζέλου, ενός μέχρι πρόσφατα δημοφιλούς υπουργού του ΠΑΣΟΚ. Κατάφερε να ρίξει μια μπουνιά στην λιμουζίνα, μετά έτρεξε μαζί με πολλούς άλλους, όσο μπορούσε από πίσω από το αμάξι για να σπάσει τα παράθυρα και να ρίξει γροθιά στο υπουργό. Νιώθει απελευθερωμένη, νιώθει ελεύθερη… Έχει κάνει ένα βήμα!

__________________________

Ήταν όμως τελικά απελευθερωτικές, οι συνελεύσεις που οργανώθηκαν στο Σύνταγμα; Ή απλά ήταν, με έναν πολύ άμεσα δημοκρατικό τρόπο, η οδός μέσα από την οποία ο κόσμος οδηγήθηκε με μαθηματική ακρίβεια προς τον ΣΥΡΙΖΑ και την Χρυσή Αυγή, κόμματα τα οποία εκτινάξανε τον αριθμό αντιπροσώπων τους στη Βουλή για διαφορετικούς αλλά ριζικά παρόμοιους λόγους;

Οι άνθρωποι πήρανε μέρος και εξέφρασαν τους εαυτούς τους μαζικά σε ανοιχτές δημόσιες συνελεύσεις σε όλη την χώρα. Απλοί καθημερινοί άνθρωποι που δεν είχαν πάρει μέρος ποτέ σε κανενός είδους δημόσια συλλογική διαδικασία μίλησαν ανοιχτά και από τα βάθη της καρδιάς τους για τους πιο μεγάλους φόβους τους και τις πιο πολύτιμες επιθυμίες τους.

Μίλησαν μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους, με μεγάφωνα να εγγυούνται ότι όλοι θα ακούνε την φωνή τους ξεκάθαρα. Ήταν σαν ένα παράξενο είδος ομαδικής θεραπείας, μια κάθαρση από τις αυταπάτες και τις ψευδαισθήσεις του παρελθόντος, μια προσωπική βουτιά στον δημόσιο χώρο, μια κοινωνική, περιπετειώδης εξερεύνηση των άπειρων πιθανοτήτων της ατομικής ελευθερίας και της συλλογικής δύναμης. Ήταν ένα υπέροχο καλοκαίρι όπου ο καθένας και η καθεμία κατοικούσαμε έξω στους δρόμους μιλώντας με τον καθένα για το κάθε τι.

Και μετά η Δημοκρατία επανέκαμψε και εγκαθιδρύθηκε ξανά.

Οι περισσότεροι από τους αναρχικούς ήταν άλλωστε απόντες, διαπράττοντας το μεγαλύτερο πολιτικό λάθος έως τώρα σε αυτόν τον αιώνα. Με όποιον τρόπο και αν το σκεφτείς άλλωστε, εμείς, οι αναρχικοί της εποχής μας- δεν έχουμε ακόμα σχηματίσει αναρχικές απαντήσεις για τα περισσότερα κοινωνικά προβλήματα που εκδηλώνονται γύρω μας. Κατέχουμε καλύτερα από τον καθένα τα αναλυτικά εργαλεία για να αποδομούμε τις ιδέες, τις απφάσεις και τις πράξεις των εχθρών μας. Όμως ο μεγαλύτερος εχθρός μας είναι η ανικανότητα μας να φέρουμε τα ιδανικά μας από την σφαίρα των ιδεών στην σκληρή κοινωνική πραγματικότητα, από το αφηρημένο σύννεφο του Αναρχισμού στο δύσβατο και βρώμικο έδαφος της Αναρχίας.

Υπό αυτές τις συνθήκες και χωρίς άλλες συγκροτημένες πιθανότητες, οι άνθρωποι νιώσανε υποχρεωμένοι, – ή μπορείς να πεις εξαναγκασμένοι – να επιλέξουν ανάμεσα στο δεξιό κόμμα του κοινωνικού ελέγχου που τους προσφέρει μια πατρική φιγούρα απολυταρχικής ηγεσίας ή το αριστερό, «ευρω-κομουνιστικό», σοδιαλδημοκρατικό στην πραγματικότητα κόμμα, που τους υποσχότανε δωρεάν σχολεία, πανεπιστήμια και νοσοκομεία και ένα είδος πολιτικής προστασίας απέναντι στους ανεξέλεγκτους νέο-φιλελεύθερους καρχαρίες που κυβερνούν αυτό τον κόσμο.

Και έτσι, μετά από όλες τις συνελεύσεις στις πλατείες, μετά από όλες τις συζητήσεις και την συμμετοχή τους στην «άμεση δημοκρατία», μετά από όλες τις συγκρούσεις με την αστυνομία και τις απεργίες, οι άνθρωποι μπήκαν στην ουρά να ψηφίσουν για άλλη μια φορά τους κυβερνήτες τους. Έτσι, με αυτό τον τρόπο, νομιμοποίησαν ξανά το δημοκρατικό κράτος, την δημοκρατία του κράτους.

Κάθε βήμα που κάνεις προς την ελευθερία είναι ένα εμπόδιο για να πας πιο πέρα… Η δημοκρατία η ίδια είναι ένα εμπόδιο.

Η Δημοκρατία της εποχής μας, το υψηλότερο επίτευγμα του αστικού πολιτισμού, περιλαμβάνει θεμελιακές αρχές που πηγαίνουν πίσω στις απαρχές της δημοκρατίας, εδώ στην Αθήνα χιλιάδες χρόνια πριν.

Οι «Πατέρες του Έθνους» μας, οι πατέρες- ιδρυτές του κάθε σύγχρονου έθνους-κράτους, φαντάστηκαν τους εαυτούς τους σαν κυβερνήτες ανεκπαίδευτων αγροίκων, κυβερνήτες διεστραμμένων μαζών φτωχών ανθρώπων που είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να διαπράξουν κάθε είδους έγκλημα μόλις βρεθούν ανεξέλεγκτοι από την δικιά τους πατρική εξουσία.

Η Δημοκρατία κατασκευάστηκε από ανθρώπους που είχαν συγκεκριμένα  πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, ώστε να κρατήσουν τις μάζες υπό τον έλεγχο τους, έναν έλεγχο που επιβάλλεται με τα λόγια παρά με το σπαθί (αν και το σπαθί πάντα εμφανίζεται όταν τα λόγια μοιάζουν να μην επαρκούν).

Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι ένα σύστημα ελέγχου της συνείδησης που προσφέρει μια ψευδό-πραγματικότητα ελευθερίας στην οποία δεν σου επιτρέπεται να έχεις καμία απολύτως επίδραση για τις ριζικές αποφάσεις που καθορίζουν την ζωή σου.

Οι Πατέρες της Δημοκρατίας- ίσως όπως και όλοι οι άλλοι «πατέρες»- φοβούνται την κριτική σκέψη των «παιδιών» τους. Η Δημοκρατία κρατά τους ανθρώπους ηλίθιους, είμαστε υποχρεωμένοι να παραμείνουμε σε βρεφικό στάδιο, συμμετέχοντας υποχρεωτικά σε εξαναγκαστικές κοινωνικές δομές μέσα στις οποίες αδυνατούμε να κατανοήσουμε το σύνολο των δυνατοτήτων μας και να πραγματώσουμε τις επιθυμίες μας. Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζεις τις ακριβείς λεπτομέρειες των αποφάσεων που καθορίζουν την καθημερινότητα σου. Το μόνο που χρειάζεται είναι να ψηφίσεις όποιον μοιάζει πιο κατάλληλος για να κυβερνήσει την ζωή σου.

Η Δημοκρατία διαδίδει την διαφθορά,  δίνει την δυνατότητα στους ηγέτες και τα στελέχη της κρατικής μηχανής να απομυζούν τους πόρους της κοινότητας. Η Δημοκρατία κρατά τους ανθρώπους υπάκουους και απαθείς. Κανένας δεν ενδιαφέρετε για την άποψη σου, είσαι μόνο ένα στατιστικό στοιχείο ανάμεσα σε άλλα εκατομμύρια αντίστοιχα στοιχεία.

Η Δημοκρατία δεν θα σε διδάξει ποτέ να μιλάς δημόσια, μόνο να μένεις σιωπηλός και να χειροκροτάς όταν μιλάνε οι ηγέτες σου. Είσαι εδώ για να χειροκροτάς. Καθ’όλη την διάρκεια της ζωή σου σαν πολιτικό όν είσαι απών, αντιπροσωπευόμενος.

Η Δημοκρατία σε κρατά συνεχώς φοβισμένο, φοβισμένο για τους εχθρούς της δημοκρατίας που κρύβονται ανάμεσα στα μέλη της φυλής σου, του έθνους σου, της δημοκρατικής σου κοινότητα αλλά και παντού έξω από αυτήν.

Η Δημοκρατία έχει πάντα εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς, σχηματοποιείται γύρω από εχθρότητες και απέναντι σε εχθρούς.  Η Δημοκρατία έβαλε σύνορα στην ζωή σου και τώρα είσαι υποχρεωμένος να προστατέψεις αυτά τα σύνορα με το ίδιο το κορμί σου. Τα σύνορα είναι δημιούργημα της φαντασίας, κοινωνικές κατασκευές αλλά το νεκρό σώμα σου στο πεδίο της μάχης είναι πάρα πολύ πραγματικό. Η Δημοκρατία αποκλείει όλη την υπόλοιπη ανθρωπότητα από την κοινότητα σου και σχηματίζει έναν στρατό, όπου ανάμεσα του είσαι και εσύ, για να σε βάλει να σκοτώσεις – όποτε το αποφασίσει- όλους όσους αυτή επιλέγει να κρατά αποκλεισμένους.

Αυτό το σύστημα έχει απίθανες ικανότητες να αναπαράγει τον εαυτό του, δημιουργήθηκε για να κάνει μόνο αυτό. Παράγει σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία και θέατρα, νηπιαγωγεία και στρατόπεδα, γκαλερί, μουσεία και κέντρα διασκέδασης. Μπορείς να ξοδέψεις όλη την ζωή σου μέσα σε αυτούς τους θεσμούς, και αν αποπειραθείς να δραπετεύσεις από αυτούς, κατά πάσα πιθανότητα θα καταλήξεις σε άσυλο για αστέγους ή στο ψυχιατρείο ή στην φυλακή – όλοι αυτοί επίσης δημοκρατικοί θεσμοί. Η αντίθετη πλευρά της ικανότητας που έχει η δημοκρατία να αναπαράγει τον εαυτό της είναι η αδυναμία της να τον υπερβεί, να εξελιχθεί σε κάτι διαφορετικό με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο τα σοβιετικά καθεστώτα δεν κατάφεραν ποτέ να φθάσουν στον κομμουνιστικό παράδεισο. Άκου τι λένε τα δημοκρατικά κράτη απέναντι σε όσους εξεγείρονται: «Κανείς δεν μπορεί να εκβιάσει την Δημοκρατία».

Έτσι η δημοκρατία δεν αλλάζει ποτέ. Τα αγάλματα και οι πολιτικοί μπορεί να αντικαθίστανται αλλά αυτή παραμένει πάντα το ίδιο ολιγαρχικό σύστημα, μια μασκαρεμένη αριστοκρατία κατά βάθος. Η Δημοκρατία συνεχώς αναζητά, μέσω των εκλογών, την κληρονομική αλληλουχία προσώπων, τους άριστους που θα την διαιωνίσουν και θα σχεδιάσουν νόμους, θα συνάψουν επιχειρηματικά συμβόλαια που έπειτα θα τα επιβάλλουν στις μάζες.

Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. Η Δημοκρατία είναι μια συντηρητική μέθοδος με την οποία κάποιες αρχαίες ελληνικές φυλές αναπαρήγαγαν τον εαυτό τους.

Δεν θα σου επιτρέψει ποτέ να γίνεις κάτι διαφορετικό εκτός και αν καταφέρεις να δραπετεύσεις από την φυλή σου. Αυτό όμως στην εποχή μας μοιάζει αδύνατο. Καθώς σήμερα τα πάντα είναι υπό την κατοχή της καπιταλιστικής αγοράς και των δημοκρατικών κρατών, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να δραπετεύσουμε από την δημοκρατία παρά μόνο αν την καταστρέψουμε.

Ακόμα και γνωρίζοντας όλα αυτά, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που συνεχίζουν να υπερασπίζονται την δημοκρατία. Θέλουν να βρουν μια μορφή δημοκρατίας που δεν καταλήγει στην ολιγαρχία, όπως οι κομμουνιστές του 21^ου αιώνα αναζητούν μια μορφή κομμουνιστικού συστήματος που δεν θα καταλήγει στα γκούλαγκ και τον ολοκληρωτισμό. Όμως οι Πατέρες του Έθνους στέκονται πάντα στοργικά χαμογελώντας ειρωνικά πάνω από κάθε είδους δημοκράτες, επιβλέποντας την διαδικασία μεταλλαγής προσώπων καθώς η κανονικότητα αναπαράγει τον εαυτό της και οι συνθήκες εκμετάλλευσης παραμένουν, όσα πρόσωπα και αν αλλάξουν, όσα νέα πρόσωπα και αν πάρουν τις ίδιες θέσεις εξουσίας.

Αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ όσο φοβόμαστε να κόψουμε τις ρίζες αυτής της κατάστασης. Η Δημοκρατία είναι η ύστατη λύση για όλους όσους φοβούνται να κάνουν το βήμα προς τις άγνωστες περιοχές της ίδιας της επιθυμίας τους, της ίδιας της δύναμής τους.

Με τον ίδιο τρόπο, τα αιτήματα για «πραγματική δημοκρατία» είναι το τελευταίο καταφύγιο για να αποκτήσουν τα κινήματα κοινωνική νομιμοποίηση στην υποτιθέμενη «δημόσια σφαίρα» και να αποφύγουν την εγκληματοποίηση τους.  Καθώς είναι το τελευταίο μας βήμα, η δημοκρατία είναι συνάμα το τελευταίο μας εμπόδιο στην ανάδειξη νέων πιθανοτήτων μέσα από τα κοινωνικά κινήματα της εποχής μας.

Είναι ποτέ πιθανό να υπάρξει μια μορφή δημοκρατίας που θα μας σώσει από την δημοκρατία;

Η άμεση δημοκρατία μας προσφέρει έναν εναλλακτικό τρόπο για να κυβερνήσουμε τις ζωές μας. Είναι όμως αυτός ο τρόπος που πράγματι έχουμε ανάγκη;

Θέλουμε πραγματικά να αναπαράγουμε τους περιορισμούς του παλιού κόσμου απλά σε μια μικρότερη κλίμακα; Θέλουμε μια πλειοψηφία κάποιας «γενικής συνέλευσης» να παίρνει τις αποφάσεις για την ζωή μας; Ή αυτό που πάνω από όλα επιθυμούμε είναι να επεκτείνουμε τις ζωές μας σε νέες μορφές αυτοκαθορισμού και ανοιχτού μοιράσματος της δημιουργικότητας μας, να προσφέρουμε την ζωτική μας ενέργεια ελεύθερα για να ωφελήσουμε το σύνολο της ανθρωπότητας, με όποιο τρόπο και αν εμείς μαζί με τους ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόμαστε την ζωή μας, πιστεύουμε πως είναι ο πιο κατάλληλος;

Όταν συμμετέχω στην συνέλευση του Κενού Δικτύου, οφείλω να παίρνω υπόψη μου τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα όλων των συντρόφων μου, και κατ’επέκταση η συλλογικότητα μας πρέπει να παίρνει υπόψη της τις ανάγκες και τις επιθυμίες του μεγαλύτερου πιθανού αριθμού ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο. Εάν δεν φροντίζουμε ο ένας τον άλλον δεν θα υπάρχει Κενό Δίκτυο και αν δεν φροντίζουμε τους ανθρώπους εκτός της ομάδας μας δεν θα υπάρχει σύνδεση ανάμεσα σε εμάς και τον κόσμο.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια ομάδα συνάφειας η οποία παράγει μια συλλογική δύναμη και μια δημοκρατική συνέλευση η οποία συγκεντρώνει δύναμη έξω από τις ζωές μας και τις σχέσεις μας. Η Δημοκρατία μας αποξενώνει από τους εαυτούς μας και από τους άλλους γύρω μας.

 Η άμεση δημοκρατία υποτίθεται πως μας απαλλάσσει από την απάθεια και την αδιαφορία για τα κοινά που προξενεί η αντιπροσωπευτικότητα, αφού εμφανίζεται ως «συμμετοχική» μορφή δημοκρατίας. Υπάρχει όμως κάποιος τρόπος να έχουμε μια συνέλευση εκατομμυρίων ανθρώπων; Υπάρχει ποτέ πιθανότητα μια τέτοια συνέλευση να είναι ικανή να μας προφέρει ελευθερία και ισότητα; Ο καθένας από εμάς θα νιώθει πάλι σαν ένα στατιστικό στοιχείο μέσα σε αυτήν καθώς θα περιμένουμε για μέρες την σειρά μας να μιλήσουμε και να εκφράσουμε την άποψη μας σχετικά με τις αποφάσεις. Από την άλλη αν περιορίσουμε αυτή την μορφή δημοκρατίας στα στενά πλαίσια μιας συνέλευσης γειτονιάς δεν παγιδεύουμε τους εαυτούς μας σε έναν μικρόκοσμο σαν να είμαστε γιγαντιαία μυρμήγκια;

Η κάθε μορφή «άμεσης δημοκρατίας» αναπαράγει τις ίδιες συνθήκες με την αντιπροσωπευτική δημοκρατία αλλά σε μικρότερη πληθυσμιακή κλίμακα. Η πλειοψηφία καταπιέζει την μειοψηφία οδηγώντας την σταδιακά στην απάθεια και την αδιαφορία.

Τις περισσότερες φορές ούτε καν δοκιμάζεις να εκφράσεις τις σκέψεις σου καθώς γνωρίζεις εξαρχής ότι αυτές δεν πρόκειται ποτέ να μπουν σε πράξη. Πολύ συχνά δεν τολμάς να μιλήσεις γιατί ξέρεις πως θα γελοιοποιηθείς από την πλειοψηφία.   Η ομοιογένεια είναι η επιτακτική κατάληξη κάθε δημοκρατικής διαδικασίας – άμεσης ή αντιπροσωπευτικής- μια ομοιομορφία που αποκρυσταλλώνεται  πάντα σε δύο τελικές πιθανές αποφάσεις (την πλειοψηφούσα και την μειοψηφούσα) διαγράφοντας την ίδια στιγμή όλο τον απέραντο πλούτο και την ποικιλομορφία της ανθρώπινης ευφυΐας και ευαισθησίας, απαλείφοντας την πολυπλοκότητα και τη διαφορετικότητα των ανθρωπίνων αναγκών και επιθυμιών.

Αυτός είναι ο λόγος που ακόμα και αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις μπορούν να καταλήξουν να αποφασίσουν συλλογικά απάνθρωπες γενοκτονίες σαν αυτή που διέπραξε η αρχαία δημοκρατική Αθήνα ενάντια στους κατοίκους της Μύλου το 416 π.χ.

Πολλές φορές οι αποκλεισμένοι βρέθηκαν υπόδουλοι, βιασμένοι και κακοποιημένοι σαν αποτέλεσμα αμεσοδημοκρατικά ψηφισμένων αποφάσεων.  Η άμεση δημοκρατία είναι μια κλειστή δημοκρατία- αυστηρά μόνο για τα δικά της μέλη. Επειδή είναι μικρότερη αποκλείει ακόμα περισσότερους ανθρώπους από ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία- δημιουργώντας ξεχωριστές, διαχωρισμένες νησίδες που αντιπαλεύονται η μια την άλλη  όπως οι πόλεις-κράτη της αρχαίας ελλάδας. Όλοι είναι ξένοι, όλοι είναι εκτός, όλοι είναι πιθανοί εχθροί: για αυτό το λόγο η κοινότητα υποχρεούται να φτιάξει στρατό για να προστατέψει τον εαυτό της και εσύ είσαι υποχρεωμένος να σκοτωθείς για να υπερασπιστείς με την ζωή σου την απόφαση της πλειοψηφίας ακόμα και αν διαφωνείς απόλυτα με αυτήν.

Όποιος δεν ακολουθήσει υπάκουα την απόφαση πρέπει να τιμωρηθεί ή να αποκλειστεί- όπως για παράδειγμα ο Σωκράτης, αυτό το παγκοσμίως γνωστό θύμα της δημοκρατίας και φυσικά μαζί του μέσα στις εποχές, χιλιάδες, χιλιάδων άλλοι. Οι χαρισματικοί ηγέτες βρίσκουν την καλύτερη μορφή άμεσης διασύνδεσης με τους ακόλουθους τους και οι δημοκρατικοί μηχανισμοί χειραγώγησης της δημόσιας γνώμης λειτουργούν πιο άμεσα από ποτέ.

Η άμεση δημοκρατία δεν θα μας απελευθερώσει ποτέ από την δημοκρατία!  

_________________________

Τρείς μήνες μετά βρίσκομαι ξανά στο σπίτι της μάνας μου. Είναι αρχές Σεπτέμβρη του 2011, μερικές μέρες πριν το ξεκίνημα του κινήματος Occupy Wall Street. Στέλνω από το παλιό οικογενειακό σαλόνι ομαδικά email σε συντρόφους και φίλους στις ΗΠΑ, προτείνοντας να επεκτείνουν το κάλεσμα τους για κατασκήνωση  στις πλατείες από την Νέα Υόρκη σε όλες τις περιοχές της Αμερικής, να διασπείρουν αναρχικές ιδέες και μεθοδολογίες αγώνα σε όλες τις συνελεύσεις του κινήματος Occupy.

Από σύμπτωση ο θείος μου είναι ξανά για επίσκεψη στο σπίτι μας και κάποια στιγμή μετά από μια παρατεταμένη σιωπή μου λέει: «Αποφασίσαμε…. τώρα,… να μετακινηθούμε μακριά από το ΠΑΣΟΚ…»-  ξεκολλάω το βλέμμα μου από την οθόνη και τον κοιτάζω… «και να δοκιμάσουμε το ευρωκομουνιστικό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ»…   τον ακούω και με πιάνει τρόμος γιατί όταν μου λέει «αποφασίσαμε» μιλά για περίπου 2 εκατομμύρια ανθρώπους, είναι σαν να τους γνωρίζει έναν-έναν προσωπικά, ήταν στο ΠΑΣΟΚ από την πρώτη μέρα, μιλά για όλους τους οπαδούς του ΠΑΣΟΚ που νιώθουν προδομένοι από το μνημόνιο, όλους αυτούς που δεν πήρανε θέσεις στο δημόσιο, δεν βγάλανε λέφτά από το κράτος αλλά ακολούθησαν τις ιδέες του σοσιαλισμού μέχρι εκείνη την ώρα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε 4% ακόμα και μια μέρα πριν από αυτή την συζήτηση. Κοιτάζω προς την μεριά του θείου μου και βλέπω 2 εκατομμύρια ζόμπι να περπατούν υπνωτισμένα μερικά βήματα μόνο, από το ένα κόμμα στο άλλο.

Θέλω να φωνάξω: «ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΕΤΕ ΠΙΟ ΠΕΡΑ! ΚΑΘΕ ΒΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΕΜΠΟΔΙΟ! ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΉΣΕΤΕ ΕΚΕΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΤΕ ΠΙΟ ΠΕΡΑ!»

__________________________

Εμείς οι αναρχικοί από την άλλη, πρέπει να κάνουμε πολλά βήματα πριν καταφέρουμε να μιλήσουμε σε αυτούς τους ανθρώπους. Αυτοί οι άνθρωποι είναι ρεαλιστές, άνθρωποι που αντιλαμβάνονται την πολιτική ως την διαχείριση της πραγματικότητας, την διαχείριση  του εφικτού.

Φαντάζομαι την Ιστορία σαν ένα όμορφο κορίτσι που χαμογελούσε και συγκρούσεις ξεσπούσαν στην Αθήνα. Αισθάνομαι την Ιστορία να εγκαταλείπει την Αθήνα μετά από αρκετά χρόνια παραμονής της στην πόλη μου, τώρα που το ελληνικό κοινοβούλιο εφευρίσκει νέους τρόπους να εγκαθιδρύσει ξανά πάλι από την αρχή τις παλιές αυταπάτες στα μυαλά των ανθρώπων.

Λίγα χρόνια μετά από εκείνο το καλοκαίρι, είναι πλέον 2015. Οι δρόμοι μένουν σιωπηλοί, η Ιστορία επισκέπτεται άλλες χώρες, το «ευρω-κομμουνισιτικό» κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ κερδίζει τις εκλογές χρησιμοποιώντας μοναχά μια λέξη σαν βασικό σλόγκαν της εκλογικής του εκστρατείας: ΕΛΠΙΔΑ. Το τελευταίο πράγμα που απέμεινε στο άδειο κουτί της Πανδώρας. Περιπλανιέμαι στους δρόμους, σκέφτομαι όλα αυτά που ζήσαμε. Καθώς κοιτάζω τις αφίσες μου μοιάζει σαν να γράφουν με μεγάλα γράμματα: ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ.

Μια από τις πρώτες αποφάσεις που λαμβάνει η καινούργια κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ είναι να απομακρύνει τα ΜΑΤ και τα κάγκελα που προστατεύουν την βουλή από τους διαδηλωτές όλα αυτά τα χρόνια. Το κοινοβούλιο είναι και πάλι ασφαλές. Η Δημοκρατία δεν αλλάζει ποτέ. Απλά ανασχηματίζεται και αναπαράγει τον εαυτό της.

Κάθε βήμα είναι ένα καινούργιο εμπόδιο. 2600 χρόνια από σήμερα στην Ελλάδα και δυό αιώνες από σήμερα στην Ευρώπη, κοινωνικές επαναστάσεις με αίτημα την δημοκρατία απελευθέρωσαν τις φτωχές και εξαθλιωμένες μάζες από την ίδια τους της φτώχεια και την εξαθλίωση. Μερικά χρόνια μετά όλοι βρήκαν τους εαυτούς τους ακριβώς στην ίδια κατάσταση- σε αιώνιο πόλεμο με όλους τους πιθανούς και απίθανους εχθρούς συν το δικαίωμα να ψηφίζεις για αυτό πλέον. Ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ προσέλκυσαν εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους προσφέροντας την υπόσχεση για κοινωνική δικαιοσύνη και αιώνια αγάπη- μερικά χρόνια μετά έγιναν ο ιδεολογικός μηχανισμός για μαζικές γενοκτονίες παντού στον κόσμο, μετατράπηκαν σε απόλυτους εχθρούς της ανθρώπινης χειραφέτησης και εμπόδια στη ανάδειξη της ανθρώπινης πνευματικότητας. Το Κομμουνιστικό Κόμμα, διακήρυξε πως θα αποτελέσει την φωνή όλων αυτών που δεν τους επιτρέπεται να έχουνε φωνή, λίγα χρόνια μετά έγινε ο χειρότερος εχθρός κάθε ελεύθερης έκφρασης.

Οι ίδιοι οι αναρχικοί γίνανε υπουργοί και κυβερνήτες στην Ισπανική Επανάσταση- και η CNT, η μεγάλη οργάνωση για την απελευθέρωση των εργατών, οργάνωσε τους εργάτες να δουλεύουν στα εργοστάσια για όλη τους την ζωή μέχρι την στιγμή του ηρωικού θανάτου τους.

Είναι πολύ πιθανό να θυσιάσουμε τις ζωές μας για να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από τον παλιό κόσμο και να βρεθούμε ξαφνικά παγιδευμένοι σε μια νέα, εξελιγμένη κοινωνία-φυλακή.

Ο Αναρχοκομμουνισμός, ένα απελευθερωτικό όραμα που μοιραζόμαστε όλοι μεταξύ μας στο Κενό Δίκτυο, είναι ένα παλιό όραμα για έναν κόσμο χωρίς χρήματα και χωρίς σύνορα. Χρειάζεται όμως αναβάθμιση στις συνθήκες του 21^ου αιώνα- αλλιώς θα παραμένει στο μυαλό μας σαν ένα μυθολογικό φάντασμα, άλλο ένα εμπόδιο. Εάν επιθυμούμε ένα κόσμο χωρίς χρήματα, αυτό απαιτεί να μεταμορφώσουμε την εργασία από εκβιαστικό εξαναγκασμό σε δημιουργική ανοιχτή και συμμετοχική δραστηριότητα, να μετατρέψουμε τους χώρους εργασίας σε εορταστικούς κήπους και πάρκα ελεύθερης και εθελούσιας συμμετοχής σε ένα παγκόσμιο δίκτυο που διανέμει δωρεάν όλα τα υλικά και πνευματικά αγαθά που παράγει η ανθρωπότητα. Η ζωή πρέπει να οργανωθεί γύρω από την ικανοποίηση των επιθυμιών και την απόλαυση των αναγκών. Εάν θέλουμε ένα κόσμο χωρίς σύνορα αυτό σημαίνει ένα κόσμο χωρίς «ξένους»- με αυτό τον τρόπο δεν θα είσαι πουθενά ξένος, δεν θα νιώθεις αποξενωμένος ή αποκλεισμένος πουθενά στον κόσμο καμιά στιγμή της ζωής σου όπου και αν βρίσκεσαι. Πρέπει λοιπόν να μεταμορφώσουμε τις «κοινωνίες μας» σε ανοιχτές κοινότητες έτοιμες εν δυνάμη να συμπεριλάβουν τους πάντες όντας διασυνδεδεμένες με όλες τις άλλες κοινότητες και τα κοινωνικά εγχειρήματα σε ένα παγκόσμιο δίκτυο. Με αυτό τον τρόπο καθένας και καθεμία θα βρίσκει ειλικρινή, φιλική και ανενδοίαστη υποδοχή και θα νιώθει χρήσιμος και ελεύθερος σε κάθε τόπο, κάθε στιγμή, σε όλο τον πλανήτη.

Ο πλανήτης δεν θα είναι πλέον χωρισμένος σε απομονωμένα, ξεχωριστά, ξενοφοβικά κράτη. Πρέπει να ανοίξουμε τους εαυτούς μας στην διαφορετικότητα όλων των «άλλων».

Στις τελευταίες οχτώ δεκαετίες που ακολούθησαν την ήττα της Ισπανικής Επανάστασης, οι αναρχικοί απέφυγαν επιμελώς να προσφέρουν συνεκτικά σχέδια για την αναρχική επανάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα ίδια χρόνια, ο καπιταλισμός εξελίχτηκε σε επίπεδα που οι επαναστάτες του 19^ου αιώνα δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός είναι εδώ, η παγκόσμια αναρχία δεν είναι.

Ο μόνος τρόπος που θα μπορούσε να συμβεί η αναρχική επανάσταση είναι αν αυτή ξεσπάσει σταδιακά σε παγκόσμιο επίπεδο, όχι σε τοπικό επίπεδο, όχι σε απομονωμένα περιοχές, νησίδες και φυσαλίδες. Ακόμα και αν χρειαζόντουσαν 200 χρόνια για να εξαπλωθεί η αναρχική επανάσταση στο σύνολο του πλανήτη αυτό πρέπει να σχεδιαστεί, να οργανωθεί και να πραγματωθεί από την μεγάλη πλειοψηφία της ανθρωπότητας.

Εάν μειώσουμε την κλίμακα των οργανωτικών μας δομών αποκλειστικά σε συνελεύσεις γειτονιάς, αυτοδιαχειριζόμενα στέκια ή μικροσκοπικές οικο-κοινότητες θα βρεθούμε τελικά να αντιμετωπίζουμε καταστροφικά προβλήματα που θα περνάνε πάνω από τις μικρές μας κοινότητες όπως τα τεράστια κύματα του ωκεανού περνάνε πάνω από μια μικρή βάρκα. Ο καπιταλιστικός ολοκληρωτισμός δεν θα μας αφήσει ποτέ να ζήσουμε στην ησυχία μας σε εναλλακτικές-οικολογικές-παραδείσιες νησίδες ελευθερίας- αν και υπάρχει περίπτωση ο νέο-φιλελευθερισμός να πουλήσει στους πλούσιους του μέλλοντος σύντομες ακριβοπληρωμένες διακοπές σε τέτοια μέρη για χαλάρωση από την εργασιακή φρενίτιδα.

Δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας μπροστά στα βάσανα και τα δεινά αυτού του κόσμου. Από την άλλη μεριά εάν επιτρέψουμε  παλιές ή νέες μορφές εξουσιαστικών μαζικών δομών να μας υποχρεώσουν να ασπαστούμε τις αντιλήψεις τους, με βασικό επιχείρημα το γεγονός πως είναι αποτελεσματικές και πρακτικές πολύ σύντομα θα καταλήξουμε για άλλη μια φορά στην κοιλιά ενός νέου γραφειοκρατικού τέρατος, όπως και άλλοι επαναστάτες σε παλιότερες εποχές. 

Το 1964, ο Marshall McLuhan στο βιβλίο του «Κατανοώντας τα Μέσα Ενημέρωσης: Οι επεκτάσεις του ανθρώπου» έλεγε:«Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν την αίσθηση μια κοινής συναίνεσης ή μιας «κοινής λογικής» η οποία μετάφραζε, εξηγούσε την αντίληψη του καθενός στην αντίληψη όλων των άλλων και αυτό έδινε συνείδηση στον άνθρωπο. Σήμερα, αφού έχουμε επεκτείνει όλα τα μέρη του σώματος μας και των αισθήσεων μας μέσω της τεχνολογίας, μας στοιχειώνει η ανάγκη μιας κοινής συμφωνίας που να μας υπερβαίνει, μια συναίνεση που μέσω της τεχνολογίας και της εμπειρίας θα εκτινάσσει την κοινωνική μας ζωή στα επίπεδα μια παγκόσμιας συναίνεσης και συμμετοχής.  Όταν έχουμε πετύχει έναν παγκόσμιο κατακερματισμό δεν είναι παράλογο να σκεφτόμαστε μια παγκόσμια κοινότητα. Μια τέτοια οικουμενικότητα του συνειδητού όντος αποτελούσε όνειρο για την ανθρωπότητα ακόμα και από την εποχή του ποιητή Dante τον 12^ο αιώνα, ο οποίος πίστευε πως οι άνθρωποι θα παραμείνουν απλά διαχωρισμένοι, κατακερματισμένοι και αποσπασματικοί μέχρι την εποχή που θα μπορέσουν να ενωθούν σε μια συνείδηση που θα τους συμπεριλαμβάνει».  Είναι αυτό που περιγράφει ο Dante μια ανθρώπινη συνείδηση που δεν θα παράγει αποκλεισμούς και αποξένωση αλλά ένα ανοιχτό κάλεσμα για συνάντηση, αμοιβαιότητα και συμμετοχή; Θα μπορούσε η Αναρχία – δηλαδή η ολική ελευθερία, η απόλυτη κοινωνική και οικονομική ισότητα και η παγκόσμια αδελφοσύνη- να προσφέρει μια τέτοια περιεκτική συνείδηση στην κατακερματισμένη ανθρωπότητα του 21^ου αιώνα;

Κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο ούτε καν να το διανοηθείς, ούτε καν να ξεκινήσουμε να το συζητάμε.

Και αν αυτό που επιθυμούμε είναι ένα όραμα χειραφέτησης που θα δημιουργήσουμε συλλογικά σε κοινωνικό επίπεδο είμαστε υποχρεωμένοι να αποφύγουμε από την μια τις απλουστευτικές λύσεις και από την άλλη την ανάδειξη ατόμων που θα παίξουν τον ρόλο του ηγέτη ή του καθοδηγητή. Για παράδειγμα ο Καρλ Μαρξ ήταν πολύ έξυπνος άνθρωπος αλλά ο μαρξισμός είναι ένα εμπόδιο για την ελεύθερη σκέψη.

Σε κάθε περίπτωση, εμείς είμαστε οι αναρχικοί. Αγωνιζόμαστε ενάντια στο κράτος και τον καπιταλισμό ώστε να ανοίξουμε ένα πέρασμα, πρακτικές, στρατηγικές και μεθοδολογίες που οδηγούν άμεσα στην ολική ελευθερία, την κοινωνική ισότητα, την αλληλοβοήθεια και τον αυτό-καθορισμό. Πρέπει να βρούμε τρόπους που θα μας ενώνουν με όλους τους καταπιεσμένους και αποκλεισμένους ανθρώπους, την μεγάλη πλειοψηφία της ανθρωπότητας, με σκοπό μαζί- ίσως- να καταφέρουμε να μεταλλάξουμε τις συνθήκες που παράγουν την πραγματικότητα στην οποία βρεθήκαμε να ζούμε. Ενάντια στην ομοιομορφία πρέπει να ενδυναμώσουμε την διαφορετικότητα και την ποικιλία, ενάντια στην βεβαιότητα και την απολυτότητα πρέπει να επιτρέψουμε όλες τις πιθανές αλήθειες να αποδειχθούν αληθινές, ενάντια στον αποκλεισμό, θέλουμε να υπερασπιστούμε τον ξένο, τον παράξενο, το queer, τον ηλικιωμένο, τον νέο, το φρικιό, τον άγνωστο- ενάντια στα σύνορα θέλουμε να ζήσουμε ανοιχτόκαρδοι, ενάντια στον ατομικισμό- να φροντίσουμε ο ένας τον άλλον, να διδαχθούμε ο ένας από τον άλλον, να πραγματοποιήσουμε τα σπουδαία μας σχέδια και να επιτύχουμε τους απώτερους στόχους μας.

Αλλιώς,.. το κατεστημένο της πολιτικής εξουσίας και των οικονομικών συμφερόντων θα επανεφευρίσκει τον εαυτό του σε αμέτρητες παραλλαγές αναπαράγοντας διαρκώς τις ίδιες καταστροφικές και εκμεταλλευτικές συνθήκες.

Αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ αν δεν τολμήσουμε να ζήσουμε ελεύθερα,  να μοιραστούμε τα πάντα, να εξαπλώσουμε την Αναρχία.

Τάσος Σαγρής / ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ

___________________________________________

διαβάστε επίσης:

https://voidnetwork.gr/2018/10/05/apo-tin-dimokratia-stin-eleutheria/

The post ΜΕ ΚΑΤΕΥΘYΝΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ- κάθε βήμα είναι ένα εμπόδιο- Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο appeared first on Void Network.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΣΤΗΝ
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ΟΜΙΛΙΕΣ- ΑΝΟΙΧΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ
με την αναρχική εκδοτική και ακτιβιστική κολλεκτίβα  CRIMETHINC (Η.Π.Α.)
Συντονισμός- εισαγωγική τοποθέτηση: ΤΑΣΟΣ ΣΑΓΡΗΣ / ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ

ΑΘΗΝΑ
ΠΕΜΠΤΗ 20/9/2018
ΏΡΑ 20.00
ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ-
ΑΙΘΡΙΟ Αρχιτεκτονικής

ΗΡΑΚΛΕΙΟ
ΣΑΒΒΑΤΟ 22/9
ΩΡΑ 20.00
ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ PUNK PARTY
διοργάνωση: αναρχικη συλλογικότητα ΟΚΤΑΝΑ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΤΡΙΤΗ 25/9
ΩΡΑ 20.00
ΣΤΕΚΙ στο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ PUNK BAR
διοργάνωση: Ελευθεριακή Πρωτοβουλία Θεσσαλονίκης

Η δημοκρατία συνιστά το καθολικό πολιτικό ιδεώδες της εποχής μας. Ο George Bush, τη χρησιμοποίησε για να δικαιολογήσει την εισβολή στο Ιράκ, ο Obama συνεχάρη τους εξεγερμένους της πλατείας Ταχρίρ για την εγκαθίδρυσή της στην Αίγυπτο, το κίνημα Occupy Wall Street υποστήριξε ότι έχει αποστάξει την πιο καθαρή μορφή της. Στην πραγματικότητα, από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Βόρειας Κορέας ως και την αυτόνομη περιφέρεια της Ροζάβα, κάθε κυβέρνηση και λαϊκό κίνημα αυτοαποκαλείται δημοκρατικό.

Και ποια είναι η θεραπεία για τα προβλήματα που ενέχει η δημοκρατία; Όλοι συμφωνούν: περισσότερη δημοκρατία! Από τις αρχές του αιώνα, έχουμε δει ένα πλήθος νέων κινημάτων που υπόσχονται πραγματική δημοκρατία, σε αντίθεση με τους φαινομενικά δημοκρατικούς θεσμούς τους οποίους περιγράφουν ως αποκλειστικούς, καταναγκαστικούς και αλλοτριωμένους. Υπάρχει κάποιο κοινό νήμα που συνδέει όλα αυτά τα διαφορετικά είδη δημοκρατίας;
Ποια από αυτές είναι η πραγματική; Μπορεί καμιά από αυτές να πραγματώσει τη συμμετοχικότητα και την ελευθερία, έννοιες που σχετίζουμε με τον όρο «δημοκρατία»; Οι προβληματισμοί αυτοί, προέκυψαν μέσω των εμπειριών που αποκτήσαμε συμμετέχοντας σε αμεσοδημοκρατικά κινήματα. Το συμπέρασμα μας είναι ότι οι δραματικές ανισορροπίες στην οικονομική και πολιτική εξουσία, που έχουν βγάλει τους ανθρώπους να διαδηλώνουν στους δρόμους, από τη Νέα Υόρκη ως και το Σεράγεβο, δεν οφείλονται σε τυχαία ελαττώματα συγκεκριμένων ειδών δημοκρατίας, αλλά στα δομικά τους χαρακτηριστικά, που χρονολογούνται από τις απαρχές της δημοκρατίας και που εμφανίζονται σχεδόν σε κάθε παράδειγμα δημοκρατικής διακυβέρνησης, ανά τους αιώνες.
Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία διατήρησε τον μηχανισμό που είχε αρχικά εφευρεθεί για να υπηρετεί τους βασιλιάδες, ενώ η άμεση δημοκρατία τείνει να αναπαράγει αυτό τον μηχανισμό σε μικρότερη κλίμακα, ακόμη και έξω από τις επίσημες δομές του κράτους. Η δημοκρατία δεν είναι συνώνυμο της αυτοδιάθεσης. Βεβαίως, πολλά καλά πράγματα συχνά χαρακτηρίζονται ως «δημοκρατικά».
Δεν επιχειρηματολογούμε ενάντια στο διάλογο και τις συνελεύσεις, τα δίκτυα, τις ομοσπονδίες ή τους ανθρώπους με τους οποίους δε συμφωνούμε πάντα. Η διαφωνία μας, θα λέγαμε, βρίσκεται στο ότι όταν συμμετέχουμε σε τέτοιες πρακτικές και αντιλαμβανόμαστε αυτό που κάνουμε ως μια μορφή «δημοκρατίας» – ως μια μορφή δηλαδή συμμετοχικής διακυβέρνησης και όχι ως μια συλλογική ελευθεριακή πρακτική – τότε, αργά ή γρήγορα, θα αναπαράγουμε όλα τα προβλήματα που συνδέονται με λιγότερο δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης. Αυτό ισχύει τόσο για την αντιπροσωπευτική, όσο και για την άμεση δημοκρατία, καθώς επίσης και για τη συναινετική διαδικασία.
Αντί οι δημοκρατικές διαδικασίες να υποστηρίζονται ως αυτοσκοπός, ας επιστρέψουμε στις αξίες που αρχικώς μας οδήγησαν προς αυτήν:
την ισότητα, τη συμμετοχικότητα, την ιδέα ότι κάθε άνθρωπος θα πρέπει να είναι ελεύθερος να ελέγχει το πεπρωμένο του.

Εάν η δημοκρατία δεν είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πραγμάτωσης αυτών των αξιών, τότε ποιος είναι; Καθώς η κοινωνική ανυπακοή αυξάνεται συνεχώς στις δημοκρατίες του σήμερα, η συζήτηση αυτή βρίσκει ολοένα και περισσότερο χώρο. Εάν επιμένουμε να προσπαθούμε να αντικαταστήσουμε την άρχουσα τάξη με μια πιο συμμετοχική έκδοση του ίδιου πράγματος, τότε θα συνεχίσουμε να καταλήγουμε εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε και τα άτομα που μοιράζονται την απογοήτευσή μας, θα στραφούν προς μία πιο αυταρχική εναλλακτική λύση. Χρειαζόμαστε ένα πλαίσιο το οποίο θα μπορέσει να εκπληρώσει τις υποσχέσεις που η δημοκρατία έχει προδώσει.

Σε αυτές τις συζητήσεις εξετάζουμε τα κοινά θέματα που συνδέουν διαφορετικές μορφές δημοκρατίας, εντοπίζουμε την εξέλιξή της από την κλασική της μορφή έως τις σύγχρονες παραλλαγές της (αντιπροσωπευτική, άμεση, συμμετοχική) και εξετάζουμε το κατά πόσο ο δημοκρατικός λόγος και οι δημοκρατικές διαδικασίες εξυπηρετούν τα κοινωνικά κινήματα που τις υιοθετούν. Στο πλαίσιο αυτό περιγράφουμε το τι σημαίνει να επιδιώξουμε την ελευθερία άμεσα, και όχι μέσω της δημοκρατικής κυριαρχίας. Αναζητούμε συλλογικά περάσματα προς την Αναρχία!

Η μελέτη αυτή είναι το αποτέλεσμα ενός πολυετούς διηπειρωτικού διαλόγου. Συμπληρωματικά στηριχθήκαμε σε μελέτες περιπτώσεων από συμμετέχοντες σε κινήματα που προωθήθηκαν ως αμεσοδημοκρατικά μοντέλα: το κίνημα της 15Μ στην Ισπανία (2011), την κατάληψη της πλατείας Συντάγματος στην Ελλάδα (2011), το κίνημα Occupy στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (2011-2012), την εξέγερση της Σλοβενίας (2012-2013), τις Ολομέλειες στη Βοσνία (2014) και την επανάσταση της Ροζάβα (2012-2016). .

Οραματιζόμενοι το πώς θα μπορούσε να είναι μια οριζόντια και αποκεντρωμένη κοινωνία, μπορούμε να φανταστούμε αλληλοεξαρτώμενα δίκτυα συλλογικοτήτων και συναθροίσεων, μέσα από τα οποία οι άνθρωποι θα οργανώνονται για να καλύψουν δωρεάν τις καθημερινές τους ανάγκες – τροφή, στέγη, ιατρική περίθαλψη, εργασία, αναψυχή, συζήτηση, συντροφικότητα. Όντας αλληλεξαρτώμενοι, και έχοντας απαλλαγεί από τους νόμους της αγοράς και του κέρδους θα έχουν κάθε λόγο για να διευθετούν φιλικά τις όποιες διαφωνίες, χωρίς όμως να μπορεί κανείς να εξαναγκάσει τον άλλον να παραμένει σε μία νοσηρή ή ανεκπλήρωτη συμφωνία. Η ομορφιά τέτοιων στιγμών ξεπερνά κάθε πολιτικό σύστημα. Δεν πρόκειται για τη λειτουργία της δημοκρατίας, αλλά για την εμπειρία της ελευθερίας – το να παίρνουμε τις ζωές μας στα χέρια μας. Κανένα σύνολο διαδικασιών δεν θα μπορούσε να το θεσμοθετήσει αυτό. Πρόκειται για ένα λάφυρο που πρέπει να αποσπούμε από τα σαγόνια της συνήθειας και της Ιστορίας, ξανά και ξανά. Την επόμενη φορά που θα εμφανιστεί μπροστά μας η ευκαιρία, αντί να αναπαραγάγουμε για άλλη μια φορά την “πραγματική δημοκρατία”,
ας έχουμε ως στόχο την ελευθερία. Την ίδια την ελευθερία!

Crimethinc (Κολλεκτίβα Πρώην Εργατών) http://crimethinc.com

Κενό Δίκτυο (Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες)   https://voidnetwork.gr

The post Από την Δημοκρατία στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ- Crimethinc (USA)+Κενό Δίκτυο / Oμιλίες: Αθήνα (20/9)-Ηράκλειο (22/9) Θεσσ/νικη (25/9) appeared first on Void Network.

Πιερ Πάολο Παζολίνι, «Va Constanzo»

Ο Καταλανικός εθνικισμός έχει κάτι από την ρομαντική αύρα του παρελθόντος, όταν ο εθνικισμός μπορούσε να παράγεται ως λόγος καταπιεσμένων λαών μέσα σ’ έναν κόσμο πολυεθνικών και/ή αποικιοκρατικών Αυτοκρατοριών. Αυτό επιτρέπει στην ειδική μορφή που παίρνει ο καταλανισμός σήμερα να εμφανίζεται ως κληρονόμος ενός μακραίωνου όσο και δίκαιου αλυτρωτισμού, και έτσι να συγκινεί τους ανά τον κόσμο αριστερούς. Ιδωμένο κατά αυτόν τον τρόπο, το Καταλανικό ζήτημα ομοιάζει στο Κουρδικό και το Παλαιστινιακό, δηλαδή σε εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες που διεξάγονται ενάντια σε μια συστηματική και μακρά καταπίεση. Ακριβώς όμως η ένταξη σ’ ένα κοινό, άρα και συγκριτικό, πλαίσιο με αυτές τις δύο περιπτώσεις καταδεικνύει το αδόκιμο του συγκεκριμένου αφηγήματος. Στην περίπτωση των Παλαιστίνιων και των Κούρδων έχουμε να κάνουμε με λαούς των οποίων η αυτοδιάθεση εμποδίζεται βίαια σε βαθμό που να τους αρνείται το ίδιο το δικαίωμα να εκφέρουν ότι είναι λαοί. Ακόμα περισσότερο, και στις δύο περιπτώσεις, η εθνική καταπίεση εντάσσεται σ’ ένα συνολικό ταξικό και πολιτικό σύστημα κυριαρχίας, στο οποίοι οι Παλαιστίνιοι και οι Κούρδοι αποτελούν κατά βάση ένα πληβειακό στρώμα. Ειδικά δε όσον αφορά το Κουρδικό, το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο από τη σκοπιά της κοινωνικής χειραφέτησης, είναι το εγχείρημα δημιουργίας μιας διαφορετικής από το παραδοσιακό έθνος-κράτος τάξης δικαίου, πέρα από τα σύνορα της Τουρκίας στα συριακά εδάφη, ανεξάρτητα των αναπόφευκτων αντιφάσεων και ορίων ή του πως θα καταλήξει το εν λόγω πείραμα.

Ισχύει κάτι ανάλογο στην Καταλονία; Επί Φράνκο, η Καταλανική ταυτότητα, μαζί με όλες τις εθνοτικές ταυτότητες εντός του Ισπανικού κράτους, επιχειρήθηκε να ξεριζωθεί βίαια, όπως (ας μην λησμονείται) είχε γίνει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό σε πολλά ακόμα έθνη-κράτη (του ελληνικού κράτους μη-εξαιρουμένου). Αναμφίβολα, τα χρόνια αυτά γαλούχησαν τον Καταλανικό (όπως και τον Βασκικό) εθνικισμό ως φορέα αντίστασης σε μια βίαιη και οργανωμένη αδικία. Η μνήμη αυτή διατηρείται και σήμερα, ως καταστατικό μέρος της αφήγησης που θρέφει το φαντασιακό του καταλανισμού. Από την άλλη, είναι παράλογο να μιλάμε λες και η Ισπανία βρίσκεται ακόμα στην Φρανκική περίοδο και να λησμονείται ότι ο εκδημοκρατισμός του Ισπανικού κράτους συνοδεύτηκεμε συνταγματική αναγνώριση της Καταλανικής ταυτότητας και με παραχώρηση σημαντικής αυτονομίας. Στο νέο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά το 1979 οι Καταλανοί δεν συγκροτούνται ως δεύτερης κατηγορίας πολίτες ούτε ως κατώτερη κοινωνική ομάδα υποταγμένη σ’ έναν «λαό-Κυρίων». Αντιθέτως, στο πλαίσιο ανάπτυξης του Καταλανικού εθνικισμού ως επίσημη ιδεολογία της Αυτονομίας της Καταλονίας, λέγεται ότι η «καταλανικότητα» απέκτησε χαρακτηριστικά κοινωνικού προνομίου, κάτι που φαίνεται να στηρίζεται στατιστικά και στο πρόσφατο δημοψήφισμα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, το σίγουρο είναι ότι τα χρόνια της οικονομικής ανάπτυξης, όταν η Ισπανία έγινε της μόδας και η Βαρκελώνη μέγας τουριστικός πόλος,το αίτημα για απόσχιση από το Ισπανικό κράτος και πλήρη ανεξαρτησία, χωρίς να εξαφανιστεί, δεν υφίστατο ως άμεσο, πρακτικό επίδικο. Ούτε φυσικά είναι τυχαίο ότι οι Indignados και τα παρεμφερή κινήματα του πρόσφατου κύκλου αγώνων εμφανίστηκαν τόσο στη Μαδρίτη όσο και στη Βαρκελώνη· η κρίση που γέννησε τις πλατείες και τα κινήματα αφορούσε το Ισπανικό κράτος συνολικά, ασχέτως αν κάποιες περιοχές επλήγησαν περισσότερο από άλλες. Κάτι τέτοιο ισχύει λίγο-πολύ για κάθε κράτος.

Όχι λιγότερο από τα κινήματα, η αναζωπύρωση του Καταλανικού ζητήματος σχετίζεται, χωρίς απαραίτητα να ανάγεται, με το ξέσπασμα της κρίσης, υποδεικνύοντας τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της τελευταίας. Όσο σημαντική και αν είναι αυτή η παραδοχή όμως είναι ανεπαρκής, διότι κάθε έκφραση έχει την ειδική της μορφή και δεν ανάγεται σε αυτό που εκφράζει. Με άλλα λόγια, ο Καταλανικός εθνικισμός, πέρα από το να εκφράζει την κρίση, τη διαμεσολαβεί πολιτικά. Συγκεκριμένα, η ντόπια εθνικιστική αφήγηση, όπως φυσικά κάθε εθνικιστική αφήγηση, είναι ότι για την κρίση φταίει το Ισπανικό κράτος το οποίο απομυζεί τον πλούτο της Καταλονίας. Κατά αυτόν το τρόπο, δομείται ένα κάθετο διαταξικό αφήγημα, που συνδέει τη λύτρωση με την αποτίναξη του Ισπανικού «ζυγού». Μάλιστα, το ηγεμονικό αφήγημα στην περίπτωση της Καταλονίας τίθεται από τη σκοπιά μιας προνομιακής θέσης: «οι Καταλανοί είμαστε πλούσιοι και μας τα τρώνε οι Ισπανοί».  Ακόμα χειρότερα, το αφήγημα φαίνεται να είναι διαποτισμένο από τη λογική της οικονομικής αξίας: είναι άδικο η πλούσια Καταλονία να επωμίζεται το βάρος των ανάξιων (φτωχότερων γαρ) περιοχών του Ισπανικού κράτους. Σίγουρα υπάρχουν και άλλες αφηγήσεις για την ανεξαρτησία, πιο αριστερές, αλλά όπως στην περίπτωση του Brexit, είναι η δεξιά αφήγηση που έχει ηγεμονεύσει, καθώς η όλη διαδικασία οργανώθηκε από το κυβερνών δεξιό κόμμα.

Πως σχετίζεται η εθνικιστική διαμεσολάβηση της κρίσης με τα κινήματα που επίσης διαμεσολάβησαν τη λαϊκή δυσανεξία; Τα διαφορετικά τους περιεχόμενα αφήνουν λίγη αμφιβολία: η δυναμική επανεμφάνιση του καταλανισμού όχι μόνο δεν είναι αρμονική με τα πρόσφατα κινήματα αλλά πρέπει να ιδωθεί ως αποτέλεσμα της αδυναμίαςτους να προσφέρουν μια εναλλακτική, αδυναμία που εκφράζεται και στην αποτυχία των Podemos να αναλάβουν την κυβερνητική εξουσία σε εθνικό επίπεδο. Μπορεί να είναι αντιθετικές, αλλά τόσο η υποστηρικτική στάση αριστερών σχηματισμών όσο και η αρνητική στάση της Άντα Κολάου, δημάρχου της Βαρκελώνης– της οποίας η εκλογή αποτελεί δείγμα της δύναμης όσο και των ορίων του κινήματος – είναι από αυτήν την σκοπιά καθόλα ενδεικτική.

Τίποτα από ό,τι ειπώθηκε δεν σημαίνει ότι η άγρια καταστολή που κινητοποίησε ο Ραχόι δεν πρέπει να γίνει αντικείμενο σφοδρής κριτικής. Μάλιστα, είναι καθόλα συνεπές να στηρίζεται το δικαίωμα στο δημοψήφισμα χωρίς συγχρόνως να στηρίζεται η απόσχιση, ειδικά με τους όρους που αυτή τίθεται σήμερα. Ούτε όμως η (τόσο δημοφιλής πλέον στους ριζοσπαστικούς κύκλους) απόδοση απόλυτης πρωτοκαθεδρίας στο θύμα ούτε η αφηρημένη ταύτιση με τους καταπιεσμένους συνεισφέρει σε μια κριτική κατανόηση των γεγονότων, λες  και το γεγονός ότι κάποιος είναι θύμα καταστολής τον κάνει ντε φάκτο φορέα δικαίου. Κατά πόσο η επιλογή του Ραχόι για κλιμάκωση της καταστολής ήταν επιτυχημένη χωράει συζήτηση (όπως φυσικά αν εν τέλει είχε κάποια άλλη επιλογή). Όπως έχει σημειωθεί και αλλού, κάθε κρατική μορφή, ως συγκρότηση και επιβολή μιας ταυτότητας, περιέχει στον ορισμό της την έννοια του συνόρου άρα και μιας ορισμένης εδαφικής επικράτειας. Το σύγχρονο έθνος-κράτος ειδικά ανυψώνει την εδαφικότητα στο πλέον ουσιαστικό στοιχείο της κυριαρχίας του. Έπεται ότι η εσωτερική διάσπαση, μέσω απόσχισης, είναι από τη σκοπιά του κράτους σκάνδαλο ανάλογο της απώλειας εδαφών από εξωτερική επίθεση. Τούτου δοθέντος, είναι όντως αφελές να θεωρείται ότι ειρηνικές πορείες και μια εκλογική διαδικασία αρκούν για να διαρραγεί ένα κυρίαρχο και λειτουργικό (παρόλη την κρίση του) έθνος-κράτος, το οποίο σε ανάλογη περίπτωση (αυτή των Βάσκων) διεξήγαγεένανμακρόσυρτο εμφύλιο χαμηλής έντασης προς διαφύλαξη της ακεραιότητας του.

Και η δημοκρατία; Όποια και αν είναι η άποψη μας για τον Καταλανικό εθνικισμό, δεν υπάρχει παραβίαση του δημοκρατικού δικαιώματος για αυτοδιάθεση; Αυτό επικαλέστηκαν πλείστοι για να υποστηρίξουν το δημοψήφισμα, απ’ τον αθλητικές διασημότητες σαν τον Πέπε Γκουαρδιόλα και τον Ζεράρ Πικέ (οι οποίοι φυσικά ποτέ δεν αρνήθηκαν την συμμετοχή στην εθνική Ισπανίας) μέχρι και την αναρχοσυνδικαλιστική CNT (αν και η τελευταία με σαφώς πιο κριτικό τρόπο). Αναμφίβολα, τα γεγονότα στη Ισπανία δύναται να ενταχθούν στη ευρύτερη τάση και ροπή των σύγχρονων φιλελεύθερων κρατών προς ένα πιο αυταρχικό μοντέλο, μιας και, από τη σκοπιά των ελίτ, οι δημοκρατικές διαδικασίες γίνονται όλο και λιγότερο αξιόπιστες. Η διάγνωση, αν και ορθή,παραμένει σ’ ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, το οποίο δεν αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ίδιας της δημοκρατίας. Ως μορφή κρατικής οργάνωσης, ακόμα και στα δημοκρατικότερα της, η δημοκρατία δεν μπορεί παρά να έπεται της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας της δομής που μορφοποιεί, δηλαδή του κράτους. Για αυτό άλλωστε, από την προοπτική της συνταγματικής τάξης του Ισπανικού κράτους το δημοψήφισμα θεωρήθηκε άκυρο, καθώςδεν μπορεί να αποφασιστεί το σχίσμα ενός ενιαίου έθνους-κράτους από μια μειοψηφία.Το πραγματικό ζήτημα φυσικά είναι ότι η δημοκρατία συγχρόνως εμφανίζεται και ως κινηματική ροή που δεν περιορίζεται από τη καταστατική τάξη που δομεί ένα κράτος, αφού αποτελεί την πραγματωμένη αμφισβήτηση της. Ειδικά μέσα από την καταστολή, το δημοψήφισμα, ως διαδικασία πέραν του εκλογικού συμβάντος, πήρε σαφώς τέτοια κινηματικά χαρακτηριστικά. Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του, όχι οι εικόνες θυματοποίησης. Επίσης, το γεγονός ότι η ανεξαρτησία της Καταλονίας διαμεσολαβείται αναγκαστικά από το ζήτημα της δημοκρατίας, ειδικά στην κινηματική του διάσταση, πρέπει να μας κάνει προσεκτικούς στις εκτιμήσεις μας. Όποιο και αν είναι το περιεχόμενο της, εν προκειμένω η βελτίωση της ζωής και η έξοδος από την κρίση δια μέσω της ανεξαρτησίας, η δημοκρατία φέρει την υπόσχεση ότι αφορά όλο το πολιτικό σώμα. Ειδικά σε μια μεταβατική εποχή αυτό κάνει το εθνικιστικό αφήγημα εσωτερικά ασταθές.

Για την ώρα πάντως για άλλη μια φορά φαίνεται να επαναλαμβάνεται το γνωστό μοτίβο των τελευταίων χρόνων: πολύ κακό για το τίποτα. Όπως και ο Τσίπρας μετά το δημοψήφισμα του 2015 ο Κάρλες Πουτζδεμόντ κατηγορήθηκε για «κωλοτούμπα» επειδή δεν κήρυξε μονομερή ανεξαρτησία. Λαμβάνοντας υπόψη τους λεονταρισμούς του Καταλανού προέδρου η κριτική μοιάζει δικαιολογημένη. Από την άλλη, είναι πολύ αμφιλεγόμενο κατά πόσο στην περίπτωση του Καταλανικού δημοψηφίσματος υπήρξε καθαρή εντολή που να δίνει το περιθώριο και τη νομιμοποίηση στην πολιτική εξουσία για μια ρηξικέλευθη μονομερή πράξη, κάτι που (πέρα από τις αναμενόμενες για πολιτικό φανφάρες) ο Πουτζδεμόντ μάλλον το γνώριζε. Όπως και να έχει, ο περιορισμός της κουβέντας σε ζήτημα ηγεσίας και της ικανότητας ή του ηρωισμού του εκάστοτε πολιτικού ηγέτη είναι ανεπαρκής. Το γεγονός ότι ο κόσμος στην Καταλονία, όπως είχε γίνει και στην Ελλάδα, δεν αντιδρά με οξύ τρόπο στις παλινωδίες της πολιτικής ηγεσίας δείχνει κάτι πολύ παραπάνω από τη σημασία των πολιτικών διαμεσολαβήσεων. Υποδεικνύει ότι τα όρια της πολιτικής μορφής είναι και όρια του ίδιου του κοινωνικού γίγνεσθαι που αυτή διαμεσολαβεί. Σίγουρα, υπάρχει το απρόβλεπτο και το ενδεχομενικό, αλλά για άλλη μια φορά αποδεικνύεται ότι δεν πρέπεινα αναμένεται«ρήξη» από εκλογικές διαδικασίες, ειδικά όταν η πολιτική μορφή που αναλαμβάνει τη διαχείριση τους είναι ένα νομιμόφρον αστικό κόμμα και οι επιθυμίες που εκφράζει είναι ως επί το πλείστο μεσοαστικές προσδοκίες βελτίωσης του υπάρχοντος ή αποκατάστασης της προ-κρίσης κατάστασης.

Από αυτήν την σκοπιά, ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία των γεγονότων στην Καταλονία είναι ότι καταδεικνύουν αφενόςτα αδιέξοδα του φιλελεύθερου οικουμενισμού και αφετέρου τη δύναμη του κεφαλαίου ως πραγματωμένου οικουμενισμού. Ο πρώτος αδυνατεί να αντιπαρατεθεί στον εθνικισμό σε περιόδους επέλασης του, αφού ο τελευταίος επελαύνει ακριβώς επειδή προτάσσει, όταν αυτή καθίσταται αναγκαία, μία μορφή συλλογικής δικαίωσης και λύτρωσης, έννοιες πουο φιλελεύθερος οικουμενισμός των ατομικών δικαιωμάτων αρνείται επί της αρχής. Από την άλλη, ο πραγματωμένος οικουμενισμός του κεφαλαίου συνεχίζεινα περιορίζει τον εθνικισμό στην ολότητα που τον γεννάει. Τα λόγια είναι ωραία, αλλά όταν έρθει η ώρα να μιλήσει το χρήμα οι εθνικιστικές μεγαλοστομίες υποκύπτουν στις αγορές.

Εφόσον μιλάμε γιαμία ιστορική συνθήκη, τίποτα δεν αποκλείει ότι κάποια στιγμή ο εθνικισμόςθα σπάσει τη διεθνή του κεφαλαίου.Άλλωστε, ένας από τους λόγους που οι Ευρωπαίοι εταίροι και εν γένει η διεθνής ελίτ ήταν εχθρικοί στο δημοψήφισμα έχει να κάνει με το γεγονός ότι η ανεξαρτησία της Καταλονίας, πόσο μάλλον ερχόμενη μονομερώς και δια μέσω μαζικών κινητοποιήσεων, ενδεχομένως θα δημιουργούσε πολιτική αστάθεια σε μια ήδη ασταθή κατάσταση. Μπορεί σ’έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από εθνικά κράτη το αίτημα των Καταλανών για ανεξαρτησία να ακούγεται δίκαιο, αλλά το ίδιο ισχύει (π.χ.) και για το αίτημα των Φλαμανδών ή των Βάσκων.Είναι αμφίβολο κατά πόσο μπορεί να συντελεστεί ειρηνικά μια μεγάλης κλίμακας αναδιάταξη του γεωπολιτικού χάρτη της Ευρώπης. Εξίσου αμφίβολο είναι κατά πόσο μια αναδιάταξη στη βάση εθνικιστικών αποσχίσεων φέρεικαθαυτή κάποιο θετικό πρόσημο από τη σκοπιά της κοινωνικής χειραφέτησης. Περίπου 100 χρόνια πριν ο εθνικισμός στην Ευρώπη, ακόμα και ως «δικαίωμα για αυτοδιάθεση», συνέβαλε στην ήττα της καθόλα υπαρκτής σοσιαλιστικής προοπτικής. Από την άλλη, ήταν μέσα στα πλαίσια εθνικά οργανωμένων δημοκρατιών που γιγαντώθηκε το εργατικό κίνημα και τα διάφορα σοσιαλιστικά (κομμουνιστικά, αναρχικά) προτάγματα. Η αντίφαση που υποδεικνύεται απαιτεί κριτική σκέψη και πολιτικό προβληματισμό, πέρα από τον αριστερό οπαδισμό.

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ – κείμενο: Γιώργος Σωτηρόπουλος

Ο Γιώργος Σωτηρόπουλος είναι διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών με κατεύθυνση την Πολιτική Θεωρία. Συμμετέχει στην συλλογικότητα Κενό Δίκτυο. Το βιβλίο του Διψώντας για δικαιοσύνη – Περί της θεωρίας και ιστορίας της επανάστασης κυκλοφορεί σε όλα τα κεντρικά βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις futura ISBN 978-960-9489-73-7

πληροφορίες: https://voidnetwork.gr/2017/10/03/ 

The post ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ: “Εθνικισμός και Δημοκρατία – Σημειώσεις για την Καταλονία” appeared first on Void Network.

#Brexit: 10 σχόλια από την αναρχική οργάνωση Workers Solidarity Μοvement

1. Το ‪#‎brexit‬ αποδεικνύει ότι ακόμη και η αδύναμη κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι ασύμβατη με την κλιμακούμενη νεοφιλελεύθερη ανισότητα.
2. Η αντίσταση στην κλιμακούμενη ανισότητα κινδυνεύει να εκτραπεί μετατρέποντας σε αποδιοπομπαίους τράγους τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους ώστε να προωθήσουν συμφέροντα πλουσίων μισαλλόδοξων.
3. Οι αγορές τώρα θα τιμωρήσουν το εκλογικό σώμα αλλά εκείνο θα κατηγορήσει γι’ αυτό είτε μια αργοπορημένη είτε μια μαλθακή δράση ενάντια σε μετανάστες και μετανάστριες.
4. Η εναλλακτική λύση δεν είναι ένα ακόμη δημοψήφισμα αλλά η κατάργηση μιας παγκόσμιας τάξης χτισμένης πάνω στην ανισότητα και την ξεκάθαρη δικτατορία.
5. Στο άμεσο μέλλον η προάσπιση των μεταναστών/μεταναστριών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πρόκειται να έρθουν, είναι θεμελιώδους σημασίας ώστε να μη γείρει η πλάστιγγα προς τα δεξιά.
6. Αν η αριστερά ταλαντευθεί προς μια απλή οικονομίστικη θέση μετά το brexit, η ρατσιστική αποικιοκρατική φύση αυτής της ψήφου θα παγιωθεί.
7. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για την Ε.Ε δεν θα είναι απλά η άνοδος της δεξιάς στο ΗΒ αλλά τεράστια ώθηση για τα ρατσιστικά αποικιοκρατικά κινήματα ανα την Ε.Ε.
8. Αυτό είναι επακόλουθο της αυξανόμενης ανισότητας- είτε μια μετατροπή προς μια ριζοσπαστική δημοκρατία είτε μια στροφή προς αυταρχικές πολιτικές του ελέγχου.
9. Τα πράγματα φαίνονται ζοφερά αλλά ήταν έτσι κι αλλιώς καθώς αντιμετωπίζουμε την κλιματική αλλαγή και αυτοματοποίηση υπό τον καπιταλισμό- μια ριζοσπαστική αλλαγή είναι αναγκαία.
10. Χρειάζεται να πάρουμε τον κόσμο μας πίσω από την πατριαρχική λευκής υπεροχής καπιταλιστική ελίτ που κυριαρχεί στον πλανήτη και διοικεί και τις δυο πλευρές του δημοψηφίσματος για την Ε.Ε.


πηγή: http://www.provo.gr/brexit-workers-solidarity/

The post #Brexit: Τί πιστεύουν οι Βρετανοί Αναρχικοι; appeared first on Void Network.

Σημειώσεις για μια ψυχανάλυση που δεν έγινε

Η  είδηση της ψυχανάλυσης του Σταύρου Θεοδωράκη, μου θύμισε τον πάλαι
ποτέ συναγωνιστή του, Νίκο Δήμου, όταν σε κείμενο του για τον «Κύκλο
των Χαμένων Ποιητών» έγραφε: «Όχι! Εμείς θέλουμε τον δάσκαλο να πηδάει
στα τραπέζια και τον πολιτικό ν” αστράφτει στα μπαλκόνια! Θέλουμε
φιγούρα, χειρονομία, μπαλαφάρα! Θέλουμε ρητορική, μεγαλοπρέπεια και
φανφάρα!». Δεν μπορώ να πω ότι γοητεύτηκα ιδιαίτερα ποτέ από τα γραπτά
του Νίκου Δήμου, αλλά θα του αναγνωρίσω την ευστοχία της παραπάνω
παρατήρησης, όπως επίσης και ότι –από το branding της ματωμένης Κύπρου
και του «Δεν Ξεχνώ», μέχρι την αρθρογραφία του στη Lifo και το Protagon-
υπήρξε καταλυτικός για την ιδεολογική διαμόρφωση της νέας μικροαστικής
τάξης, χωρίς την οποία το Ποτάμι δεν θα είχε υπάρξει ποτέ.

Θα είχε ενδιαφέρον να ρωτήσουμε τον Νίκο Δήμου τι άποψη έχει, τώρα
που «η ρητορική, η μεγαλοπρέπεια και η φανφάρα» έγιναν χαρακτηριστικά
του κόμματος του οποίου υπήρξε συνιδρυτής. Φευ• ο Νίκος Δήμου αποχώρησε
πολύ νωρίτερα από τη διοργάνωση αυτής της εξτραβαγκάνζας, όταν το Ποτάμι
αρνήθηκε να συγκρουστεί με την εκκλησία και την ορθόδοξη πίστη. Όπως
φαίνεται, η αποχώρηση αυτή οδήγησε τον Θεοδωράκη προς το ορθόδοξο τόξο
και καθώς ο Παΐσιος δεν πήγε καλά στα test groups, δεν σχετίζεται
ιδιαιτέρως με τον νεοφιλελευθερισμό και είναι και νεκρός σαν τον Μπέλα
Λουγκόζι και τον Φρανκ Σινάτρα, ο «φιλοφιλόσοφος» -όπως προτιμάει ν”
αποκαλείται- Στέλιος Ράμφος υπήρξε ιδανική επιλογή.

Όπως αποδείχθηκε, βέβαια, ο Στέλιος Ράμφος έχει μία αρκετά χαλαρή
σχέση με την επιστήμη της ψυχανάλυσης. Δεν ακούσαμε για κανέναν φόβο
ευνουχισμού, δεν μάθαμε τίποτα για την παιδική ηλικία του Θεοδωράκη και
σε καμία περίπτωση το Αυτό του δεν έγινε Εγώ. Αντίθετα, μάλιστα, τα Αυτά
και των δύο ήταν αρκετά ανεξέλεγκτα για δυόμιση ώρες, καθώς
επαναλάμβαναν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους πόσο «καινούργιες» είναι
οι ιδέες που κληρονόμησαν από τον νεοφιλελευθερισμό των 70s. Θα έλεγε
κανείς ότι ήταν μία συνηθισμένη προπαγανδιστική εκδήλωση ενός κόμματος,
αλλά το Ποτάμι ως φορέας του «καινούργιου» δεν τα κάνει αυτά.

Σε μία εποχή τόσης θετικής ενέργειας, όμως, ας μην επιδοθούμε στον
αρνητισμό. Όντως, το φωτορεπορτάζ μας δείχνει ότι πολύ «καινούργιο» είχε
μαζευτεί στο κοινό, γοητευμένο από τη φρεσκάδα ενός δημοσιογράφου με
μακρά θητεία στο μεγαλύτερο κανάλι της χώρας κι ενός διάσημου
τηλε-υπερασπιστή κυβερνήσεων: βουλευτές τριών θητειών, επιχειρηματίες
των κρατικών επιδοτήσεων, καλλιτέχνες στην τέταρτη δεκαετία των υψηλών
κασέ, πανεπιστημιακοί με πόστα-θωρηκτά, δημοσιογράφοι των μεγαλύτερων
ομίλων. Κάποιος κακόβουλος ίσως να μιλούσε για το άλλο μισό του βαθέως
κράτους που δεν προσεταιρίστηκε τη Χρυσή Αυγή, αλλά το Ποτάμι – ως ιδέα
και ως κίνημα, πάντα – προτιμάει τη λεπτότητα.

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της εκδήλωσης, «το κοινό γελάει σε κάθε ατάκα
του Σταύρου», πράγμα διόλου παράδοξο: το κοινό του Ποταμιού, παβλοφικά
εκπαιδευμένο στην πρωσοπολατρεία, πάντα ανταποκρίνεται στις σκανταλιές
του αρχηγού. Ωστόσο, τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και δεν πρέπει να
αποδίδονται όλα στις επικοινωνιακές τακτικές του κόμματος. Ο Θεοδωράκης
είναι ο ίδιος ένας χαρισματικός ηγέτης, ευπαρουσίαστος, ενθουσιώδης (με
ενθουσιασμό που εκτείνεται από τις ιδιωτικοποιήσεις μέχρι το γιουβέτσι),
δανδής, αλλά και δρομίσιος. Αυτή η διττή υπόστασή του, η ευκολία με την
οποία ελίσσεται σε αλώνια και σαλόνια, είναι που διαμόρφωσε την
τηλεοπτική του ταυτότητα: μιλώντας με κρατούμενο φυλακής θα τον ρωτήσει
«πώς είναι η ζωή στη φυλάκα;», χωρίς να χρησιμοποιήσει την μπουρζούα
εσάνς της «φυλακής» ή της «σοφρωνιστικής μονάδας» που θα ξένιζαν τον
συνομιλητή του, αλλά και χωρίς να παραδοθεί στον εκμαυλισμό μέσα από
λέξεις όπως «μπουζού» και «ψειρρού».

Είναι ένας πολιτικός με πολιτικές που δεν εκφράζονται ποτέ, εκτός από
τις στιγμές που του ξεφεύγουν κατά λάθος. Η πλατιά λαϊκή βάση του
Ποταμιού, αποτελούμενη από hipsters, μαρκετίστες, μάνατζερ, γραφίστες,
entrepreneurs, επίδοξα στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα, μαγαζάτορες
εξευγενισμένων περιοχών, διαφημιστές και άλλα επαγγέλματα του νέου
μικροαστισμού, προσέρχεται κατά συρροή σ” αυτή τη Μέκκα του
μετα-ιδεολογικού κόσμου. Δεν δέχονται τις διακρίσεις Αριστερά-Δεξιά,
αλλά η Αριστερά έχει καταστρέψει τη χώρα. Δεν τους ενδιαφέρουν η
Πολιτική και η Ιστορία, αλλά έχουν θετικότατη άποψη για τις
ιδιωτικοποιήσεις και τη Θάτσερ, ενώ η κυβέρνηση πρέπει να ολοκληρώσει
τις μεταρρυθμίσεις και η κατοχή και ο εμφύλιος να αποκτήσουν νέα
αφήγηση. Αποστρέφονται τον λαϊκισμό και την κοινοτοπία των πολιτικών
ομιλιών, εκτός αν φορέσουν τον μανδύα της «ψυχαναλυτικής συνεδρίας» με
τον Ράμφο σε σκηνοθεσία Γκορίτσα.

Στο πρόσωπο του Σταύρου Θεοδωράκη παίρνουν σχήμα τα συμφέροντα και οι
πεποιθήσεις τους, χωρίς να χρειάζεται να τσαλακώσουν το ίματζ τους με
μια στιβαρή πολιτικοποίηση. Δοξάζοντας τον Σταύρο Θεοδωρακή,
μετατρέπονται σε ινκόγκνιτο πολίτες, συγκροτούνται ως διαμορφωτές του
καθεστώτος και όχι ως απλοί ωφελούμενοί του. Η συμβολική του εξουσία
πάνω τους είναι πανίσχυρη και έτσι μπορεί να εξηγηθεί η ασυγκράτητη
ηδονή που νιώθουν γι” αυτόν, αυτή που τους κάνει να παραμιλούν κάθε φορά
που τον πιάνουν στο στόμα τους. Χωρίς τον Θεοδωράκη, κινδυνεύουν να
υποβιβαστούν ξανά στις επαγγελματικές τους ταυτότητες, να μην μπορούν να
μεταμφιέσουν την ιδεολογία που βαυκαλίζονται πως δεν έχουν σε «αγάπη
για τη χώρα».

Όπως λέει, όμως, η διάσημη σαρκαστική ρήση του –πραγματικού–
ψυχαναλυτή Ζακ Λακάν, «αγάπη είναι να δίνεις κάτι που δεν έχεις, σε
κάποιον που δεν το θέλει» και το Ποτάμι, πράγματι δεν έχει τίποτα να
δώσει. Οι «ιδέες» που συλλέγουν τόσο καιρό μετά κόπων και βασάνων,
αφορούν στο μεγαλύτερο μέρος δυνητικές πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα.
Οι λιγοστές πολιτικές απόψεις που εκφέρουν αποσπασματικά εκπροσωπούνται
ήδη με αρκετή βία από το μπλοκ της Δεξιάς. Η κουλτούρα τους υπάρχει
διάχυτη στην πολυάριθμη νέα μικροαστική ταξή που ζει τη χρυσή της εποχή
στην Αθήνα και αδυνατεί να συγκροτηθεί σε κάτι συνεκτικό. Η μόνη τους
συνεισφορά εν τέλει, είναι οι σαλτιμπαγκισμοί σαν την ψυχαναλυτική
συνεδρία, οι «πλάτες» στη Δεξιά και το ξέπλυμα στελεχών, τωρινών κι
επίδοξων.

Η ηδονή που προκαλείται στους θεατές όταν ο Ράμφος στέκεται στο φως
του προβολέα και φωνάζει «Σταύρο, έλα στο φως» είναι απαράμιλλη. Η
αερολογία που γίνεται φιλοσοφία, η προπαγάνδα που μαλακώνει στο θέαμα, η
κομματική συγκέντρωση που βαφτίζεται ψυχανάλυση, η δεξιά που ντύνεται
πρόοδος, ο μικροαστισμός που θεωρεί τον εαυτό του ζώσα παραγωγική
δύναμη, η ηρωοποίηση θεσμικών και ξοφλημένων, όλα χτυπάνε τα κατάλληλα
κουμπιά στους ποταμιώτες, κάνοντάς τους να νιώθουν κυρίαρχοι στην
ελληνική πραγματικότητα που σε στιγμή κρίσης έχει κλονίσει την
παραδοσιακή εξουσία. Θα μπορούσε να είναι BDSM χωρίς την ευγένεια του
σπορ, είναι όμως παλιά, καλή μικροαστική πορνογραφία• το ίδιο βαρετή και
άχαρη με τις υπόλοιπες δραστηριότητες της εν λόγω κοινωνικής τάξης.


* Για τη φιλολογική αναφορά, βλ. J. G. Ballard, Γιατί Θέλω να Γαμήσω τον Ρόναλντ Ρίγκαν

The post Γιατί Θέλω να Γαμήσω τον Σταύρο Θεοδωράκη*, του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου appeared first on Void Network.

«Υπάρχουν ακόμη αφελείς που πιστεύουν ότι το παράδειγμα της ασφάλειας
έχει σκοπό να προλάβει τρομοκρατικές πράξεις. Αυτό είναι τελείως λάθος.
Η βασική ιδέα είναι μάλλον: «θα αφήσουμε να συμβούν καταστροφές,
αναταραχές, ή και θα βοηθήσουμε να συμβούν, επειδή αυτό θα μας επιτρέψει
να παρέμβουμε και να τις διακυβερνήσουμε προς την ορθή κατεύθυνση».
Π.χ. η αμερικανική πολιτική εδώ και είκοσι χρόνια είναι σαφώς αυτή: ποτέ
δεν εμποδίζει την εμφάνιση της αταξίας, της καταστροφής, αντίθετα τις
βοηθά να παραχθούν σε ορισμένες περιοχές, αλλά μετά επωφελείται
προκειμένου να τις κατευθύνει σε μια κατεύθυνση «ασφαλή».
Εξάλλου θυμάμαι το 2001 όταν υπήρχαν μεγάλες ταραχές στη Γένοβα της
Ιταλίας κατά τη σύνοδο του G8, και υπήρχαν σοβαρά επεισόδια με την
αστυνομία, υπήρξε μια δικαστική έρευνα, στην οποία εξετάστηκε και ο
αρχηγός της αστυνομίας. Αυτός ήταν και ο ίδιος οργισμένος, και είπε: «η
κυβέρνηση σήμερα δεν θέλει πλέον να διατηρήσει την τάξη, θέλει να
διαχειριστεί την αταξία».
Πρέπει να το καταλάβουμε καλά: οι κυβερνήσεις σήμερα δεν αποσκοπούν
να διατηρήσουν την τάξη, αλλά να διαχειριστούν την αταξία. Και η αταξία
πάντοτε υπάρχει, τη βλέπουμε: η κρίση, οι ταραχές, τα συμβάντα, η
κατάσταση ανάγκης … όλα αυτά τα επικαλούνται ανά πάσα στιγμή. Αλλά το
ζητούμενο είναι να παρέμβουν εκ των υστέρων. Γι’ αυτό και σήμερα, όταν
βλέπουμε πολύ ενδιαφέροντα φαινόμενα, ας πούμε πρώτα όσα γίνανε στην
Ελλάδα, αλλά και μετά στην Τυνησία, την Αίγυπτο, όλα αυτά είναι πράγματα
προφανώς πολύ ωραία, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι εξουσίες που
υπάρχουν απέναντι γνωρίζουν ότι συμβάντα και αναταραχές μπορεί να
συμβούν, και αναζητούν τρόπους να τις διαχειριστούν, να τις στρέψουν σε
μια κατεύθυνση που θεωρούν χρήσιμη»
Giorgio Agamben

πηγή:
http://nomadicuniversality.wordpress.com/2012/08/15/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%AC%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BD-%CE%B7-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%843-%CF%80%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B5%CF%82/#more-947

απόσπασμα από το άρθρο της Κατερίνας Σκαργιώτη 
«Η στρατηγική της έντασης»: τρομοκρατικά χτυπήματα και ενοχοποίηση της Aριστεράς στην Ιταλία του 1970

Η έρευνα για την ανάπτυξη της τρομοκρατίας στην Ιταλία του 1970 έχει
αναδείξει πολλές πτυχές της λειτουργίας του παρακράτους, της σύνδεσής
του με το επίσημο κράτος καθώς και την ενοχοποίησης των αριστερών
κινημάτων. Η δράση των παρακρατικών οργανώσεων κατά τη διάρκεια της
συγκεκριμένης δεκαετίας αποτελούν παράδειγμα και αντικείμενο μελέτης για
εκείνους που επιθυμούν να κατανοήσουν πως ο φασισμός μπορεί να γίνεται
εργαλείο στα χέρια του συνασπισμού εξουσίας.


Εργατικοί αγώνες και κοινωνικός αναβρασμός

Μια προσεκτική ανάγνωση στη μεταπολεμική ιστορία της Ιταλίας μας
καθιστά σαφές ότι οι χαμένοι του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (όσοι υποστήριζαν
το φασιστικό κόμμα του Μουσολίνι) παρεισέφρησαν είτε σε παράνομες είτε
σε νόμιμες ακροδεξιές οργανώσεις ή ακόμα και σε καίριες θέσεις του
Στρατού. Αυτές οι οργανώσεις έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο ψυχροπολεμικό
κλίμα της μεταπολεμικής περιόδου. Όπως συνέβη και σε άλλα κράτη (π.χ.
Ελλάδα) οι ακροδεξιοί αποτέλεσαν την ανομολόγητη βοήθεια της κυβέρνησης
των Χριστιανοδημοκρατών ώστε να πληγεί η Αριστερά και να αποφευχθεί το
ενδεχόμενο να κυβερνήσει.





Στα
τέλη της δεκαετίας του 1960 στην Ιταλία αναπτύσσονται φοιτητικοί
αγώνες, κοινωνικά κινήματα καθώς και ο συνδικαλισμός στο
βιομηχανοποιημένο Βορρά. Οι εργατικοί αγώνες του 1968-69, το Autumno
Caldo (Θερμό Φθινόπωρο) της Ιταλίας, υπονόμευσαν βαθιά την οικονομική
εξουσία της χώρας και άλλαξαν τον συσχετισμό ισχύος. Οι απεργίες
ξεκίνησαν σταδιακά από την άνοιξη του 1968 σε μεγάλες επιχειρήσεις όπως η
Fiat, η Pirelli και η Siemens, με κύρια αιτήματα  την μείωση του
ωραρίου και την αύξηση των μισθών, όπως προβλεπόταν στη συλλογική
σύμβαση του 1966. Τα συνδικάτα των εργαζομένων στις
αυτοκινητοβιομηχανίες υπήρξαν πρωτοπόρα, καθώς το Σεπτέμβριο του 1969
προχώρησαν σε αναστολή των εργασιών (με μεγάλες απώλειες στη παράγωγη)
και σε μεγαλειώδεις πορείες στο κέντρο του Μιλάνο και του Τορίνο. Ακόμη,
ορόσημο για τις κινητοποιήσεις του 1969 αποτέλεσε η «διασταύρωση» του
εργατικού κινήματος με τις φοιτητικές πορείες: στις 3 Ιουλίου 1969 οι
φοιτητές διαδήλωσαν στο Τορίνο μαζί με τους εργάτες και πραγματοποίησαν
συνελεύσεις στις οποίες αποφάσισαν να συστήσουν κοινό αγνωστικό μέτωπο.

Από την άλλη, οι φοιτητές έχοντας βιώσει την εμπειρία του Γαλλικού
Μάη οργανώθηκαν διεκδικώντας αξιοκρατικότερο σύστημα εισαγωγής στο
πανεπιστήμιο, κατάργηση της δογματικής γνώσης, άνοιγμα των πανεπιστημίων
στη κοινωνία και δηλώνοντας την συμπαράσταση τους στην εργατική τάξη.
Μετά τους αγώνες αυτούς, η Αριστερά ισχυροποιήθηκε. Η ζημιά που επέφερε
στην αστική τάξη η εργατική απειθαρχία ήταν σοβαρότατη.[1] Και
ενώ η χώρα βρισκόταν σε διαρκή απεργιακό κλοιό και η κυβέρνηση
αδυνατούσε να επιβληθεί στους ολοένα αυξανόμενους απεργούς, η λύση
έπρεπε να δοθεί με διαφορετικό τρόπο: Το Δεκέμβριο του 1969 και ενώ
βρίσκονταν σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για την υπογραφή νέας
συλλογικής σύμβασης (με ευνοϊκότερους όρους για τους εργαζόμενους) που
θα αποτελούσε μεγάλη νίκη για την ιταλική εργατική τάξη, στις 12
Δεκεμβρίου πραγματοποιείται βομβιστική επίθεση στο κέντρο του Μιλάνο,
στην Αγροτική τράπεζα της Ιταλίας. Τελικός απολογισμός 17 νεκροί και 88
τραυματίες.[2]
Το χτύπημα αποδόθηκε εξαρχής σε αριστερές οργανώσεις και αναρχικούς
κύκλους. Αρχικά κατηγορείται ο αναρχικός Πιέτρο Βαλπρέντα και αμέσως
σχηματίζεται κατηγορητήριο και για τον αναρχικό Τζιουζεπε Πινέλλι. Τρεις
μέρες μετά τη σύλληψη του ο Πινέλλι εκπαραθυρώνεται κατά τη διάρκεια
της ανάκρισης και το γεγονός καταγράφεται επισήμως ως «θάνατος εξαιτίας
ψυχολογικής νόσου». Τελικά το 2005 κατόπιν ερευνών εκδόθηκε
καταδικαστική απόφαση για μέλη της ακροδεξιάς οργάνωσης Οrdine Nuovo
(Νέα Τάξη) για τη βομβιστική επίθεση στην Αγροτική Τράπεζα της Ιταλίας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι βομβιστικές επιθέσεις των
ακροδεξιών ήταν καθοδηγούμενες από τη CIA , τη μασονική στοά P2 και το
Βατικανό. Τα στελέχη της P2 (Προπαγάνδα 2) προέρχονταν από την ελίτ της
ιταλικής κοινωνίας (αξιωματικοί, υπουργοί, δικαστικοί κ.α.) και
φρόντιζαν να παροτρύνουν και να χρηματοδοτούν ακροδεξιές οργανώσεις,
ώστε να πραγματοποιούν τρομοκρατικά χτυπήματα.[3]
Οι διασυνδέσεις της μασονικής στοάς άρχισαν να αποκαλύπτονται μετά το
1981, όταν ο ιταλικός τύπος άρχισε να βγάζει στην επιφάνεια ένα
τραπεζικό σκάνδαλο στο όποιο ήταν αναμεμειγμένη η Τράπεζα του Βατικανού.
Στη πορεία αποκαλύφθηκε πως το Βατικανό χρηματοδοτούσε γενναία τη P2
για να πραγματοποιεί τρομοκρατικά χτυπήματα.[4]
Όπως αποκαλύφθηκε μέσω του σκανδάλου, αλλά και όπως ήταν γενικά γνωστό,
η ανάμειξη της Καθολικής Εκκλησιάς στο πολιτικό γίγνεσθαι ήταν
δεδομένη. Δεν ήταν άλλωστε κρυφές οι χρηματοδοτήσεις της Τράπεζας του
Βατικανό προς το κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών.





Ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα της πρακτικής που ακολουθούσε η P2 ήταν η
«σφαγή της Μπολόνια». Επρόκειτο για βομβιστική ενέργεια στο
σιδηροδρομικό σταθμό της ιταλικής πόλης στις 2 Αυγούστου 1980. Ο
απολογισμός ήταν 85 νεκροί και 200 τραυματίες και τα πρωτοσέλιδα
έδειχναν αριστερό τρομοκρατικό χτύπημά. Περίπου μια δεκαετία αργότερα
αποκαλύφθηκε πως η μασονική στοά είχε φροντίσει να χρηματοδοτήσει και να
εξοπλίσει τη νεοφασιστική οργάνωση Ordine Nuovo (Νέα Τάξη) για τη
πραγματοποίηση του χτυπήματος.
Η επιλογή των χτυπημάτων δεν ήταν τυχαία. Όπως και στη περίπτωση της
Μπολόνια οι παρακρατικοί επέλεγαν πόλεις όπου η Αριστερά είχε μεγάλη
εκλογική και οργανωτική δύναμη, ώστε με κατασκευασμένα στοιχεία να
αποδίδεται το χτύπημα σε αριστερές οργανώσεις.
 (…)
 Αντί Επιλόγου
Από το 1969 μέχρι το 1975 πραγματοποιήθηκαν 4.334 επίσημα
καταγραμμένες πράξεις τρομοκρατικής βίας. Απ’ αυτές, το 83% αποδόθηκε
αρχικά στην άκρα Αριστερά για να αποδειχτεί αργότερα ότι ήταν έργο της
άκρας Δεξιάς και των συνεργατών της στον κρατικό μηχανισμό.
Η Ιταλία για μια εικοσαετία περίπου ήταν αντιμέτωπη με  ένα χαοτικό
κλίμα, του οποίου τα χαρακτηριστικά ήταν: βομβιστικές επιθέσεις,
διάβρωση αριστερών οργανώσεων, ενοχοποίηση της Αριστεράς μέσω
τρομοκρατικών χτυπημάτων και συνέχων προκλήσεων.
Όλες αυτές οι ακροδεξιές τρομοκρατικές δραστηριότητες δεν κατάφεραν
να προκαλέσουν και να επιβάλουν ένα δεξιό στρατιωτικό πραξικόπημα στην
Ιταλία (κατά το πρότυπο της Ελλάδας το 1967, της Χιλής το 1973 και της
Τουρκίας το 1971 και το 1980, όπου εφαρμόστηκε η ίδια πρακτική). Πέτυχαν
όμως, να προκαλέσουν το θάνατο εκατοντάδων αθώων ανθρώπων στην Ιταλία,
τον τραυματισμό και την αναπηρία πολύ περισσότερων, να δημιούργησαν ένα
γενικό κλίμα ανασφάλειας και αβεβαιότητας, και να βοηθήσουν τον πολιτικό
συντηρητισμό να θεσπίσει ανεμπόδιστα μια ολόκληρη σειρά σκληρών
«αντιτρομοκρατικών» νόμων που είχαν και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις
πολιτικές ελευθερίες και τα δικαιώματα όλων των Ιταλών.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 (κυρίως μετά την
αποκάλυψη της ύπαρξης της μασονικής στοάς P2) αποκαλύπτονταν σχέδια,
προβοκατόρικες ενέργειες, βομβιστικές επιθέσεις και διπλοί πράκτορες,
όλα άψογα σχεδιασμένα από  τρομοκρατικές οργανώσεις, που στόχο είχαν την
ενοχοποίηση της Αριστεράς και την ενίσχυση του συντηρητισμού και της
αποστροφής των ιταλών απέναντι σε οτιδήποτε έχει σχέση με την Αριστερά.
Επίσης, Τον Μάρτιο του 2001, ο στρατηγός Μαλέτι, διοικητής της
ιταλικής κρατικής υπηρεσίας πληροφοριών, δήλωσε στη δίκη μελών της Nuova
Ordine (Νέα Τάξη) , για τη τοποθέτηση βόμβας στην Αγροτική Τράπεζα στο
Μιλάνο ότι «η CIA, ακολουθώντας τις οδηγίες της κυβέρνησής της, επιδίωκε
να δημιουργήσει έναν ιταλικό εθνικισμό ικανό να μπλοκάρει αυτό που
θεωρούσε ως “παρέκκλιση προς τα Αριστερά”, και για τον σκοπό αυτό πιθανό
να έκανε χρήση της ακροδεξιάς τρομοκρατίας. Θεωρώ πως αυτό συνέβη και
σε άλλες χώρες».
[1] The Ripening of time, Italy Documents of Struggle, σ.11
[2] Il
seccondo  Bienno Rosso Italiano.L ‘Autunno Caldo nelle interprentazioni
di Bruno Trentin,universita degli studi di Pissa,Nicola Del Vecchio,
σελ. 98
[3] 1969 Στρατηγική της Έντασης στη  Ιταλία, πρακτορείο RIOTERS, http://rioters.espivblogs.net/2009/11/03/1969-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1/

διαβάστε ολόκληρο το άρθρο που περιλαμβάνει σύντομη ιστορία για τις Ερυθρές Ταξιαρχίες εδώ: http://wp.me/p1pa1c-jow
 

 “1969: Στρατηγική της Έντασης στην Ιταλία” , πρακτορείο Rioters

Αντιμέτωπες με μια αλματώδη άυξηση της εξουσίας της εργατικής τάξης, με
απεργίες, καταλήψεις, αυτομείωση τιμών και μαζικές καταλήψεις στέγης και
στεκιών, οι μυστικές υπηρεσίες έθεσαν σε κίνηση μια σειρά τρομοκρατικών
επιθέσεων με τη βοήθεια φασιστικών ομάδων. Για τις επιθέσεις
κατηγορήθηκαν αναρχικοί και η αριστερά, και συνελήφθηκαν αγωνιστές
εργάτες. Η μεγαλύτερη τέτοια επίθεση ήταν και η χειρότερη τρομοκρατική
πράξη στην Ευρώπη τον 20ο αιώνα: η βόμβα στον σιδηροδρομικό σταθμό της
Μπολώνια που σκότωσε 85 ανθρώπους.


“Ορισμένοι φασίστες των εξεταζόμενων τρομοκρατικών ομάδων εργάζονταν
στους Carabinieri (ιταλική στρατιωτική αστυνομία) ενώ άλλοι είχαν επαφές
με το στρατό ή την αστυνομία διασφαλίζοντας πολύτιμες και έγκαιρες
πληροφορίες για την πρόοδο των ερευνών σχετικά με τις δραστηριότητές
τους [1]” – από την αναφορά μιας ιταλικής κοινοβουλευτικής ερευνητικής
επιτροπής.
“Οι εργατικοί αγώνες του 1968-69, το Autumno Caldo (θερμό φθινόπωρο)
της Ιταλίας, υπονόμευσε βαθιά την οικονομική εξουσία της χώρας και
άλλαξε τον συσχετισμό ισχύος. Μετά τους αγώνες αυτούς, ισχυροποιήθηκε η
αριστερά, ενώ εξασθένησε η εξουσία… Αντικειμενικά. Η ζημιά που επέφερε η
εργατική απειθαρχία ήταν σοβαρότατη.
“Ακόμα και πριν το ’69 αρκετοί μαχητικοί και αυτόνομοι αγώνες
αναπτύχθηκαν, ιδιαίτερα στην Pirelli στο Μιλάνο, που δεν ελέγχονταν από
τα συνδικάτα ούτε σε επίπεδο οργάνωσης, ούτε όσον αφορά το περιεχόμενο ή
τα αιτήματά τους. Ουσιαστικές αυξήσεις μισθών, συν λιγότερη εργασία,
αυτά ήταν τα κυρίως ζητούμενα της περιόδου. Η όλη στάση του
προλεταριάτου μπορεί να συνοψιστεί στο σύνθημα της εποχής: Καλύτεροι
μισθοί, λιγότερη δουλειά!… Βίαιες απεργίες ξέσπασαν στην Alfa Romeo και
στη Fiat. Ταραχές ξέσπασαν σε πολλές πόλεις, οι πιο σοβαρές στο Reggio
Calabria όπου δεκάδες χιλιάδων ανθρώπων συγκρούστηκαν με τα στρατεύματα
[2].”

Η ακροδεξιά πολιτική βία εμφανίστηκε δυναμικά κυρίως στα τέλη του
1960 και τις αρχές του ’70. Ήταν μια περίοδος φοιτητικές και νεανικής
αναταραχής, με νέα κοινωνικά κινήματα, όπως της γυναικείας ή της
ομοφυλοφιλικής χειραφέτησης, ευρείας κοινωνικής αναταραχής και
συνδικαλιστικής μαχητικότητας σε όλη την Ιταλία. Όλα αυτά συνοδευόμενα
από μια μαζική αύξηση στην εκλογική στήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος –
που έφτασε το ένα τρίτο όλων των ψήφων στις εκλογές του 1976. Οι
νεοφασιστικές τρομοκρατικές ομάδες της περιόδου ήταν μια αντίδραση
ενάντια σε όλη αυτήν την αριστερόστροφη δραστηριότητα κι επίσης ενάντια
στην εμφάνιση αριστερών τρομοκρατικών ομάδων όπως οι Ερυθρές Ταξιαρχίες.
Οι ακροδεξιοί τρομοκράτες συχνά έβαζαν βόμβες σε δημόσιους χώρους που
σκότωναν δεκάδες αθώους περαστικούς. Όλο αυτό ήταν μέρος μιας λεγόμενης
“Στρατηγικής της Έντασης”, μιας εκστρατείας σχεδιασμένης να οδηγήσει σε
μια κατάρρευση του νόμου και της τάξης και συνεπακόλουθα της λαϊκής
εμπιστοσύνης στη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, ευνοώντας ένα
στρατιωτικό πραξικόπημα. Πράγματι στα 1960-70 υπήρξαν αρκετές τέτοιες
απόπειρες [3]“.

Στις 12 Δεκέμβρη 1969 ξεκινησαν οι βομβιστικές επιθέσεις, με μία
βόμβα να σκάει στο Μιλάνο και άλλες τρεις στη Ρώμη. Οι βόμβες στη Ρώμη
άφησαν πίσω τους 18 τραυματίες, ενώ στο Μιλάνο σκοτώθηκαν 17 άνθρωποι
και τραυματίστηκαν άλλοι 88. Η αστυνομία ενεργώντας βάσει πληροφοριών
της SID (υπηρεσία πληροφοριών) συνέλαβε δυο αναρχικούς για τη βόμβα στο
Μιλάνο, τον έναν εκ των οποίων, Giuseppe Pinelli, τον “αυτοκτόνησε”
αργότερα, εκπαραθυρώνοντάς τον απ’ τον έκτο όροφο του αστυνομικού
τμήματος όπου ανακρινόταν – μια πράξη που έγινε διάσημη από το έργο του
Dario Fo Ο Τυχαίος Θάνατος Ενός Αναρχικού. Παρά τις ολοένα και
περισσότερες αποδείξεις ότι επρόκειτο για έργο φασιστών, η επίσημη
γραμμή του κόμματος για χρόνια μετά ήταν πως έφταιγαν οι αναρχικοί.
Αργότερα η καθεστωτική άποψη άλλαξε, και η ιδέα ότι επρόκειτο για μια
συνεργασία μεταξύ αναρχικών και φασιστών φαινόταν βολική! Τελικά
δικάστηκαν κάποιοι φασίστες, ορισμένοι απ’ αυτούς καταδικάστηκαν και
φυλακίστηκαν ενώ άλλοι αθωώθηκαν, όπως και ο ένας εναπομείνας αναρχικός.
Ένας από τους βομβιστές που αθωώθηκε λόγω “έλλειψεις αποδεικτικών
στοιχείων” ηταν ο Guido Giannette, πράκτορας της SID. Όταν ο Giannette
κρίθηκε ύποπτος, η κρατική μυστική υπηρεσία τον έστειλε στο εξωτερικό
συνεχίζοντας να του πληρώνει τους μισθούς του παρά την έκδοση εντάλματος
σύλληψης στο μεταξύ.

Στα 12 χρόνια μεταξύ του 1969 και του 1980, 4.298 τρομοκρατικές
επιθέσεις έλαβαν χώρα. Για το 68% αυτών υπέυθυνοι ήταν οι φασίστες, όπως
και για τους περισσότερους θανάτους. Το βασικό μοτίβο που
επαναλαμβανόταν ξανά και ξανά είναι το ίδιο με αυτό που είδαμε παραπάνω,
κατηγορείται η αριστερά, επικρατεί σύγχυση, και οι υπεύθυνοι συνήθως την
σκαπουλάρουν και μάλιστα με πολύ λιγότερη προσοχή των μίντια απ’ ότι οι
διάσημες Ερυθρές Ταξιαρχίες.
Τον Σεπτέμβρη του 1974, ο επικεφαλής της SID Vito Micelli φάνηκε να
εμπλέκεται σε μια απόπειρα φασιστικού πραξικοπήματος το 1970, μετά που
μια μυστική αναφορά από την ίδια την υπηρεσία του έφτασε στο γραφείου
του πρωθυπουργού. Μετά απ’ αυτό, κατέφυγε σε μια αλλαγή καριέρας
θέτοντας υπψηφιότητα με το MSI (φασιστικό κόμμα) με το οποίο και κέρδισε
μια θέση στο κοινοβούλιο! Όλο αυτό το διάστημα, ο κρυφός νεοφασιστικός
στρατός της Gladio που πήρε μπρος στο τέλος του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου, αναπτυσσόταν στο παρασκήνιο.

Στα 1977, η SID ήταν τόσο μπλεγμένη σε σκάνδαλα που αντικαταστάθηκε
από μια “νέα” μυστική υπηρεσία, την SISMI. Τότε συνέβη και η πιο
αποτρόπαια τρομοκρατική ενέργεια στην Ευρωπαϊκή ιστορία. Στις 2
Αυγούστου 1980 μια βόμβα εξερράγη στην αναμονή της δεύτερης θέσης του
σιδηροδρόμου της Μπολώνια. 85 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 200
τραυματίστηκαν. Η Μπολώνια ήταν εκλογικό προπύργιο του ΚΚΙ, και διέθετε
ένα ισχυρό εργατικό κίνημα, που είχε βρεθεί στο στόχαστρο πολλές φορές
νωρίτερα. 10 χρόνια αργότερα, ένας αριθμός αξιωματικών της SISMI κάθησαν
στο εδώλιο του κατηγορουμένου για τη φρικαλεότητα αυτή, μεταξύ τους ο
Γενικός Γραμματέας, ένας στρατηγός κι ένας συνταγματάρχης. Αργότερα οι
ποινές τους έπεσαν. Όπως είδαμε, αυτή την ήταν η μόνη περίπτωση
ακροδεξιάς τρομοκρατίας και κρατικής συνεργασίας στην Ιταλία τον καιρό
αυτό, για παράδειγμα επανειλημένες φορές οι μυστικές υπηρεσίες
δημιουργούσαν πλαστά ίχνη που να οδηγούν τις υποψίες μακριά από τους
δράστες ακροδεξιών επιθέσεων…

Στη διάρκεια ερευνών για ένα τραπεζικό σκάνδαλο, η αστυνομία έκανε
μια έρευνα στην κατοικία του Licio Gelli. Ο Gelli είχε πολεμήσει για την
“Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία” του Μουσσολίνι στην Ισπανία, τη Γιουγκοσλαβία
και την Αλβανία, και όταν ο ιταλικός φασισμός κατέρρεε, κατετάγη στα
ναζιστικά SS. Μετά τον πόλεμο, ο Gelli δούλεψε στις “ποντικότρυπες”: τις
διόδους διαφυγής διωκώμενων ναζιστών που χρηματοδοτούσε η CIA και το
Βατικανό. Αργότερα ασχολήθηκε με το εμπόριο όπλων στη Λατινική Αμερική,
και λέγεται ότι ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ της CIA και του Juan Peron,
δικτάτορα της Αργεντινής. Στη διάρκεια της έρευνας, η αστυνομία βρήκε
μια λίστα πάνω από 600 ονομάτων και στοιχείων που τους συνέδεαν με μια
μασωνική στοά, ονόματι Προπαγάνδα-2 ή p2. Πλέον η μασωνία και κάθε άλλη
μυστική κοινωνία δεσμευμένη με όρκους απαγορεύεται στην Καθολική Ιταλία,
αν και κάτι τέτοιο είναι ολότελα δευτερεύουσας σημασίας για ένα μέλος
της P2.

Η P2 στρατολογούσε από την “ελίτ” της Ιταλικής κοινωνίας.
Περιελάμβανε στις τάξεις της 195 αξιωματικούς του στρατού, 2 ενεργούς
υπουργούς, 3 πρώην υπουργούς, έναν γενικό γραμματέα κόμματος, 16
ανώτερους δικαστικούς, 426 κρατικούς λειτουργούς, 36 βουλευτές, και
διάφορους ανώτερους μυστικών υπηρεσιών καθώς και τραπεζίτες και
καπιταλιστές [4]. Οι δικαστικοί που ερεύνησαν την βομβιστική επίθεση της
Μπολώνια βρήκαν ότι η P2 κατεύθυνε μεγάλο μέρος της φασιστικής βίας και
των σχετικών συγκαλύψεων και παραποιήσεων στοιχείων. Ο Gelli ήταν ο
“Μεγάλος Μαγίστρος” της στοάς (ή απλά αυτός που έκανε κουμάντο, για μας
τους απλούς θνητούς), και στα 1986 δικάστηκε για τη συμμετοχή του στη
βομβιστική επίθεση της Μπολώνια και αφέθηκε ελεύθερος αν και βρέθηκε
ένοχος για ορισμένες κατηγορίες. Στις 4 Αυγούστου 1974, μια βόμβα σε
τραίνο κοντά στην Μπολώνια σκότωσε 12 άτομα και τραυμάτισε 48. Το
σχετικό δικαστήριο του 1983 ανέφερε: ”
“Κατά τη γνώμη των θυμάτων, τα κατηγορούμενα μέλη της Ordine Nuovo
(Νέα Τάξη) παροτρύνθηκαν, οπλίστηκαν και χρηματοδοτήθηκαν για να
διεξάγουν την επίθεση από το μασονικό κίνημα, που εκμεταλλεύεται τον
ακροδεξιό ανατρεπτισμό και την τρομοκρατία, μέσα στα πλαίσια της
αποκαλούμενης “στρατηγικής της έντασης” σε μια απόπειρα να ανακόψουν την
σταδιακή ροπή της χώρας προς τα αριστερά, και να θέσουν τις βάσεις για
ένα μελλοντικό πραξικόπημα [5]“.
Αυτό ήταν το σχέδιο της P2, μέσω προβοκατόρικων τρομοκρατικών
επιθέσεων να προάγει μια ατζέντα “νόμου και τάξης” δίνοντας το πρόσχημα
για το τσάκισμα της αντίστασης και των εργατικών αγώνων, ακόμα και μέσω
ενός πραξικοπήματος αν κρινόταν απαραίτητο. Ωστόσο, δεδομένου ότι η P2
ήταν ένα “κράτος στην καρδιά του κράτους”, ένα πραξικόπημα δεν ήταν παρά
μια λύση εσχάτης ανάγκκης και θα συνέβαινε για παράδειγμα αν το ΚΚΙ
έμπαινε σε έναν κυβερνητικό συνασπισμό. Ένα τέτοιο πραξικόπημα
αναμφίβολα θα περιελάμβανε την Gladio, μια άλλη οργάνωση των σκιωδών
μυστικών υπηρεσιών της Ιταλίας με τα ίδια μέσα και σκοπούς όπως και η
P2.

H Στρατηγική της Έντασης του ιταλικού κράτους δείχνει πώς οι ελίτ που
μας κυβερνούν κι εκμεταλλεύονται τον μόχθο μας δεν έχουν κανέναν
ενδοιασμό προκειμένου να διατηρήσουν την εξουσία και την θέση τους,
ακόμα και να καταφύγουν στην τρομοκρατία ενάντια στους ίδιους τους λαούς
τους, μεσα σε ένα “δημοκρατικό” δυτικό κράτος. Ο κάθε άνθρωπος που
επιθυμεί έναν καλύτερο κόσμο σήμερα, πρέπει να το έχει υπόψην του και να
επαγρυπνά.
Υστερόγραφο: Τον Μάρτιο του 2001, ο στρατηγός Maletti, διοικητής της
ιταλικής κρατικής υπηρεσίας πληροφοριών, δήλωσε στη δίκη κάποιων
φασιστών για μια απ’ τις βομβιστικές επιθέσεις του 1969 ότι “η CIA,
ακολουθώντας τις οδηγίες της κυβέρνησής της, επιδίωκε να δημιουργήσει
έναν ιταλικό εθνικισμό ικανό να μπλοκάρει αυτό που θεωρούσε ως
“παρέκκλιση προς τα αριστερά”, και για τον σκοπό αυτό πιθανό να έκανε
χρήση της ακροδεξιάς τρομοκρατίας. 
Θεωρώ ότι αυτό συνέβη και σε άλλες
χώρες επίσης”. 
(από την εφημερίδα The Guardian, 26/5/2001)


Πηγή: Free Earth website, με επεξεργασία από την κοινότητα του libcom


Υποσημειώσεις:
1. Από το ‘The Darkside of Europe’ by Geoffrey Harris σσ 113.
2. ‘The Ripening of Time no.12: Italy Documents of Struggle’ σσ 11.
3. ‘The Fascist Experience in Italy’ του John Pollard σσ 132
4. Μεταξύ τους και ο Silvio Berlusconi, ο μετέπειτα ιταλός πρωθυπουργός.
Ο Μπερλουσκόνι ήταν επικεφαλής του Group 17, του τομέα δημοσίων σχέσεων
της P2 με τη βοήθεια της οποίας ανέβηκε στις τηλεοπτικές επιχειρήσεις,
ενώ οι εταιρίες του σήμερα κυριαρχούν στα ιταλικά μίντια και έπαιξαν
κεντρικό ρόλο στην εκλογή του σε συμμαχία με την “Εθνική Συμμαχία”,
απομεινάρι του παλιού φασιστικού κόμματος. Είναι αγαπημένη η συνηθεια
των ιταλικών μίντια σήμερα να συνδέουν πάντοτε τη σημερινή ριζοσπαστική
αριστερά με “τα χρόνια του σιδήρου”, δηλαδή της τρομοκρατίας του ’70.
Ουδέν σχόλιον.
βλ. ακόμα:
Καίγεται το Ράιχσταγκ; Το ιταλικό τμήμα της Καταστασιακής Διεθνούς για τη στρατηγική της έντασης
Η επιχείρηση Gladio και το ΝΑΤΟικό παρακράτος σε Ιταλία και Ελλάδα
Σημειώσεις για το ιταλικό κίνημα στα 70es και μια κριτική του ενόπλου
και
Giuseppe «Pino» Pinelli και Pietro Valpreda από τον αναρχικό πυρήνα “Ξανά στους δρόμους”

πηγή:
http://rioters.espivblogs.net/2009/11/03/1969-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1/

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

http://www.scribd.com/doc/21297292/Gianfranco-ti-Peri-Tis-Tromokratias-Kai-Tou-Kratous

Το πιο σοβαρό και ολοκληρωμένο κείμενο σχετικά με το θέμα είναι φυσικά το βιβλίο του ΤΖΙΑΝΦΡΑΝΚΟ ΣΑΝΓΚΟΥΙΝΕΤΙ 
Περί Της Τρομοκρατίας και του Κράτους

+
μια μελέτη με πάρα πολλά στοιχεία σχετικά με το ζήτημα 
έχει δημοσιεύσει και ο Κλεάνθης Γρίβας στο άρθρο του

Ακροδεξιά και Τρομοκρατία στην Ευρώπη 

http://tvxs.gr/news/taksidia-sto-xrono/akrodeksia-kai-tromokratia-stin-eyropi-toy-kleanthi-griba

The post Κράτος και Τρομοκρατία: Η “Στρατηγική της έντασης” appeared first on Void Network.