ΕΝΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΟ ΤΗΣ ΣΥΡΙΑΣ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΡΩΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ROJAVA

ΠΡΟΒΟΛΗ Ντοκιμαντέρ
& ΣΥΖΗΤΗΣΗ
με τον σκηνοθέτη Αλέξη Νταλούμη

ΚΥΡ. 22/12/2024
ΩΡΑ 20.30

Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο
ΘΕΑΤΡΟ ΕΜΠΡΟΣ
Ρ. Παλαμήδη, 2 Ψυρρή

Διοργάνωση:

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ | http://voidnetwork.gr

https://www.facebook.com/BelkiSibeFilm

Belkî Sibê σημαίνει «Ίσως Αύριο» & είναι το ντοκιμαντέρ ενός εθελοντή στρατιώτη σε μια επανάσταση. Απεικονίζει την στρατιωτική ζωή και τις μάχες στις πρώτες γραμμές του Διεθνούς Τάγματος Ελευθερίας, στις τάξεις του οποίου ο σκηνοθέτης πολέμησε, καθώς & την ζωή των πολιτών στα μετόπισθεν & τον κοινωνικό μετασχηματισμό που επιχειρείται στην Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας. Οι διηγήσεις του Αλέξη Νταλούμη θα μας δώσουν την ευκαιρία να συζητήσουμε την κατάσταση στην Μέση Ανατολή σήμερα, να δυναμώσουμε την αλληλεγγύη μας για τους Σύριους και Κούρδους αδερφούς μας & τις αδελφές μας που αγωνίζονται εκεί.

Το ντοκιμαντέρ αφηγείται ένα ταξίδι 18 μηνών μέσα στον πόλεμο και την επανάσταση, στη Ροζάβα (Δυτικό) Κουρδιστάν της ΒΑ Συρίας, κατά τη διάρκεια της προέλασης και της νίκης των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων κατά του ISIS, καθώς και την ιστορία του Διεθνούς Τάγματος Ελευθερίας. Η ταινία ακολουθεί ένα χρονοδιάγραμμα από τον Ιούλιο του 2016 (μάχη της Μίνμπιτζ) μέχρι το τέλος του 2017 (απελευθέρωση της Ράκα και κατάρρευση του Ισλαμικού Χαλιφάτου), αλλά περιλαμβάνει κι επικαιροποιημένο υλικό από τα τέλη του 2021, στο τέλος κάθε κεφαλαίου

θα ακολουθήσει συζήτηση με τον σκηνοθέτη.

The post Belkî Sibê- Ντοκιμαντέρ για τον πόλεμο στην Συρία- ΚΥΡ 22/12/2024 ΕΜΠΡΟΣ appeared first on Void Network.

Με τον όρο πολιτική φιλοσοφία, εννοώ έναν τρόπο σκέψης για την πολιτική, τους θεσμούς και τη λήψη αποφάσεων. Τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι διευθετούν τις υποθέσεις τους μεταξύ τους, θεωρίες διακυβέρνησης – ή αυτοκυβέρνησης – ή την κατάργηση κάθε μορφής ιεραρχίας. Μου άρεσε να συνοψίζω την αναρχία σε μερικές απλές φράσεις όπως, «Αναρχία σημαίνει να μην έχει κανείς εξουσία πάνω σε κανέναν άλλο».

Δεν έκανα λάθος. Ο αναρχισμός αφορά πράγματι όλα αυτά τα πράγματα. Είναι όντως μια πολιτική φιλοσοφία. Αφορά όντως το πώς οι άνθρωποι παίρνουν αποφάσεις από κοινού και διαχειρίζονται συλλογικά τις υποθέσεις τους. Αλλά νόμιζα ότι αυτή ήταν η φιλοσοφία του αναρχισμού στο σύνολό της, ότι δεν υπήρχε τίποτε περισσότερο από αυτό. Κι αυτός ήταν ένας τρόπος σκέψης διαχωρισμένος από τις εσωτερικές μας πραγματικότητες. Ο αναρχισμός είναι πράγματι μια εξωτερική φιλοσοφία, αλλά πάνω απ’ όλα, είναι μια φιλοσοφία για το πώς συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον.

Αυτές οι ιδέες βοηθούν πολύ στην ανάλυση της τρέχουσας πολιτικής και οικονομικής κατάστασης και στην εξεύρεση τρόπων για να την αλλάξεις ή να την αντικαταστήσεις. Αντί για ένα σύστημα διακυβέρνησης από πάνω προς τα κάτω, χρειαζόμαστε ένα σύστημα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από τη μάζα, συμπεριλαμβάνοντας όλους όσους έχουν μερίδιο ευθύνης και μια απόφαση τους αφορά άμεσα.

Αντί για ένα οικονομικό σύστημα που ελέγχεται από τους λίγους με τα τεράστια πλούτη, χρειαζόμαστε ένα σύστημα ισότιμης συμμετοχής, τόσο σε όρους πλούτου όσο και σε όρους επιρροής· όπου όλοι έχουν λόγο για τα οικονομικά ζητήματα που τους επηρεάζουν, είτε στον εργασιακό χώρο είτε στην κοινωνία γενικότερα. Στο επίκεντρο αυτής της ιδέας βρίσκονται το άτομο και η κοινωνία. Τα άτομα πρέπει να είναι ελεύθερα να δρουν όπως επιθυμούν, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ανάγκες των άλλων – μια δίκαιη και ισότιμη διαπραγμάτευση (αυτό, φυσικά, δεν είναι η πιο καθαρά ελευθεριακή μορφή αναρχισμού, αλλά είναι μάλλον πιο κοντά στον ελευθεριακό σοσιαλισμό).

Αλλά ποιο είναι αυτό το άτομο και πώς σκέφτεται; Οι αναρχικοί δεν εμπιστεύονται την επίσημη θρησκεία, θεωρώντας την ως άλλη μια μορφή κοινωνικού ελέγχου όπου η ατομική ελευθερία στερείται από τον άνθρωπο υπέρ μιας αυστηρής ορθοδοξίας που επιβάλλεται ιεραρχικά – τις περισσότερες φορές από άνδρες. Η δήλωση ότι υπάρχει Θεός θεωρείται ως ένα πέπλο που χρησιμοποιείται για να αποκρύψει πολλές ανθρώπινες αδικίες, ενώ παρουσιάζεται ως καθολικό αντίδοτο για όλα τα προβλήματα και εξήγηση για όλα όσα συμβαίνουν. Ο αναρχισμός απορρίπτει τη θρησκεία: ούτε θεός, ούτε αφέντης.

Έτσι, ήμουν δύσπιστος απέναντι σε εκείνους που αυτοαποκαλούνται μερικές φορές “πνευματικοί αναρχικοί” (ΣτΜ: spiritual anarchists στο πρωτότυπο). Τι είναι ο πνευματισμός, αν όχι άλλη μια μορφή θρησκείας που μας προκαλεί σύγχυση και μας απομακρύνει από τις γήινες πραγματικότητές μας; Είδα αυτό που μπορεί χαλαρά να ονομαστεί πνευματισμός ως ναρκισσισμό και εγωισμό, με την εστίασή του στην ατομική ψυχή, τις ανάγκες της και την έκφρασή της. Μερικοί από εκείνους που έβλεπα να μιλούν για τον πνευματισμό υποχώρησαν από το πεδίο του κοινωνικού αγώνα προς τα ναρκωτικά και άλλες μορφές διαφυγής, τόσο φυσικές όσο και ψυχικές. Η μάχη βρίσκεται εδώ και τώρα στις πόλεις και τους δρόμους μας, αντέτεινα με θυμό.

Ωστόσο, αυτοί οι ίδιοι «πνευματιστές» μου εξήγησαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει επανάσταση ολόκληρης της κοινωνίας χωρίς μια επανάσταση  στον τρόπος σκέψης των ατόμων που την αποτελούν. Δεν γίνεται να περιμένεις η κοινωνία να υιοθετήσει πρακτικές ισότητας, σεβασμού και συμπερίληψης, αν εμείς οι ίδιοι δεν απομακρυνθούμε από τον στυγνό ορθολογισμό και τη αναλυτική σκέψη που βλέπει τα πάντα αποκλειστικά ως υλικές δομές ή μορφές συναλλαγών. Η εσωτερική διάσταση του ατόμου πρέπει επίσης να αλλάξει. Δεν μπορείς να έχεις επανάσταση στη μία πλευρά του ανθρώπου χωρίς επανάσταση στην άλλη.

Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μπορεί και να έχουν δίκιο. Στην καρδιά του αναρχισμού βρίσκεται ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους. Ο αναρχισμός απαιτεί αυτή η αντιμετώπιση να είναι πάντα με σεβασμό και ισοτιμία: κανείς δεν μπορεί να καταπιέζει κάποιον άλλο, είτε ανοιχτά είτε συγκαλυμμένα. Ο τύπος του αναρχισμού που υποστηρίζω απαιτεί να αντιμετωπίζουμε τους άλλους όπως αυτοί επιθυμούν, όχι όπως εμείς το επιθυμούμε. Παρεμπιπτόντως αυτό, αποτελεί σαφή απόρριψη του λεγόμενου “χρυσού κανόνα”, σύμφωνα με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους άλλους όπως θα θέλαμε να αντιμετωπίζουν αυτοί εμάς. Αντίθετα, πρέπει να φερόμαστε στους άλλους με τον τρόπο που οι ίδιοι μας λένε ότι θέλουν να τους φέρονται, όχι με τον τρόπο που εμείς νομίζουμε ότι θέλουν.

Πρέπει να εγκαταλείψουμε όλες τις έννοιες της κυριαρχίας, της χειραγώγησης, του εξαναγκασμού των άλλων και της επιβολής ώστε οι άλλοι γύρω μας να κάνουν αυτό που θέλουμε εμείς. Πρέπει να εγκαταλείψουμε κάθε μορφή εξουσίας.

Κάποτε δούλευα για την κυβέρνηση. Ήμουν μαγεμένος με την εξουσία, πεπεισμένος ότι εργαζόμουν μαζί με μια ελίτ που κατανοούσε καλύτερα από την κοινωνία τις ανάγκες της – στην περίπτωσή μου, για την εξωτερική πολιτική και τη διπλωματία. Αυτό τάιζε τον εγωισμό μου και δομούσε τη ζωή μου γύρω από την καριέρα και το κοινωνικό status. Θα ήταν δύσκολο να εγκαταλείψω αυτούς τους πυλώνες που μου έδιναν αξία και αίσθηση του εαυτού μου. Αν δεν έχω εξουσία, τι είμαι; Αν δεν μπορώ να πω στους άλλους τι να κάνουν, ποια αξία έχουν οι ιδέες και οι επιθυμίες μου; Αν είμαι μόνο εγώ, τι είμαι;

Έχω διαπιστώσει ότι χρειάζομαι να πιστεύω σε κάτι. Δεν είμαι σίγουρος πώς να το ονομάσω. Αλλά υποψιάζομαι ότι οι φίλοι μου οι πνευματιστές θα το ονόμαζαν απλώς έτσι: πνευματική ανάγκη. Είναι η πίστη ότι υπάρχουν αξίες και νοήματα έξω από τον εαυτό μας, τα οποία εμψυχώνουν και εμπνέουν τις εσωτερικές μας πραγματικότητες. Οι θρησκείες μπορεί να ονομάζουν αυτό το πράγμα Θεό, που εκφράζεται μέσω της θείας λειτουργίας. Αλλά η δική μου λειτουργία είναι ο αναρχισμός, και δεν είμαι διατεθειμένος να ονομάσω αυτό το καθοδηγητικό πνεύμα Θεό. Είναι κάτι πολύ πιο γήινο, πιο ανθρώπινο.

Το αναγνωρίζω παρατηρώντας τον πυρήνα της αναρχικής πρακτικής: την αλληλεπίδραση με τους άλλους. Τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους. Στον αναρχισμό, αυτή η αλληλεπίδραση οφείλει να καθοδηγείται από την προσοχή και την φροντίδα, την εξίσωση των αναγκών των άλλων με τις δικές μας. Τουλάχιστον, στην πιο ακραία της εκδοχή, είναι η εξάλειψη του εγωπαθούς εαυτού. Ο Λάο Τσε μιλά γι’ αυτό στο βιβλίο Τao te Ching. Είναι η απόκτηση δύναμης εγκαταλείποντας κάθε εξουσία. Έφτασε σε αυτό το συμπέρασμα χιλιάδες χρόνια πριν. Είναι μια αρμονία ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τους άλλους και πώς αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας.

Υπάρχει μια λέξη για αυτή την πρακτική: είναι η Αγάπη.

Χωρίς αυτόν τον «πνευματικό» πυρήνα, ο αναρχισμός δυσκολεύεται να βρει νόημα. Αν κριθεί με όρους της τρέχουσας καπιταλιστικής κουλτούρας, δεν είναι απαραίτητα μια πιο αποδοτική ή παραγωγική πρακτική: δεν παράγει απαραίτητα περισσότερα αγαθά, ούτε αποφέρει περισσότερα χρήματα.

Αυτό που επιτυγχάνει όμως, είναι στην πραγματικότητα ανυπολόγιστης αξίας: την ομορφιά των ανθρώπων που συμβιώνουν με αγάπη, σεβασμό και ισότητα. Αυτά είναι αφηρημένα, ακαθόριστα πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν σε ευρώ, λίρες ή δολάρια. Είναι πράγματα που βρίσκονται έξω από κάθε ορισμό – και αυτός είναι ο λόγος που είναι δύσκολο να τα εκφράσουμε με λόγια.

Βρίσκονται σε ένα επίπεδο ανώτερο. Και αν αυτό το επίπεδο θέλεις να το ονομάσεις «πνευματικό», είμαι ευχαριστημένος με αυτό. Αυτό που συμβαίνει στο πνεύμα ή στην ψυχή έχει σημασία, διότι επηρεάζει και την εξωτερική πραγματικότητα. Αυτό που νιώθουμε και πιστεύουμε μέσα μας είναι εγγενές στον τρόπο που αλληλεπιδρούμε τελικά με τον κόσμο. Το ένα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το άλλο.

____

Μετάφραση: Νίκος Γκατζίκης/ Επιμέλεια: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Ο Κάρν Ρος είναι πρώην Βρετανός διπλωμάτης, συγγραφέας του βιβλίου Επανάσταση Χωρίς Ηγέτες: Πώς οι λαοί μπορούν να αλλάξουν την παγκόσμια πολιτική σκηνή στον 21ο αιώνα, και θέμα της ταινίας “Αναρχικός Κατά Λάθος” – πληροφορίες για την ταινία μπορούν να βρεθούν εaccidentalanarchist.net

The post Η Αναρχία είναι Αγάπη! – Carne Ross appeared first on Void Network.

Το Φως, που ο επόμενος και ο μεθεπόμενος αιώνας επαγγέλλονται, θα προβληθεί ως κυρίαρχο παράδειγμα εκκοσμίκευσης του Λόγου. Μια συγκροτητική αρχή ενός επερχόμενου, νέου, συλλογικού φαντασιακού σε ρήξη με το σύνολο του προηγούμενου αθροίσματος των πολιτισμών του κόσμου. Εντός του θα περιλαμβάνεται τόσο το γαϊτανάκι της πρώιμης Γαλλικής Επανάστασης, όσο και η τεχνική αποτελεσματικότητα της  άρτι ανακαλυφθείσας λαιμητόμου. Τόσο οι θαυμαστές επιτεύξεις της διατύπωσης των γενικών φυσικών νόμων και των προεκτάσεών τους, οι μεγάλες εφευρέσεις της μηχανικής –όπως ο σιδηρόδρομος, η ατμοπλοΐα, ο τηλέγραφος και το τηλέφωνο– όσο και οι αλυσίδες παραγωγής, η απαλλοτρίωση των γαιών της υπαίθρου και ο εκτοπισμός ολόκληρων πληθυσμών προς τις μεγάλες πόλεις και η συγκρότηση του προλεταριακού πληθυσμού θα αποτελέσουν στοιχεία αυτού του παρόντος. Η γενικευμένη αλλοτρίωση του όντος από τη γη, το πνευματικό αλλά και η σύνδεσή του με τη διαρκώς αναβλύζουσα πολυμορφία και σύνθεση του υπόλοιπου φυσικού κόσμου, οδηγεί σε σκληρές περιγραφές έργων όπως αυτές του Ένγκελς και της τραγικής εκμετάλλευσης που σκιαγραφείται στην Κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία ή σε φράσεις όπως αυτή του Μαρξ για τη θρησκεία «…κραυγή ψυχής ενός κόσμου χωρίς ψυχή».

Αυτή η συσσώρευση ανθρώπων, ζώων, κτιρίων και μηχανών σε μια δίνη καταστροφής και διάλυσης του πραγματικού εύστοχα θα εκφραστεί στο έργο των Ρομαντικών και  στην Τετραλογία του Βάγκνερ, στη συμβολική συνδήλωση ενός βιομηχανικού Μολώχ που κατατρώει τα πάντα, όπως επίσης και στην αγωνία των πρώιμων εξπρεσιονιστικών έργων ή των πινάκων ενός Εντβαρντ Μουνκ. Φυσικά, μέσα σε όλο αυτό το κλίμα ο μαρξισμός μετά τον Μαρξ παίρνει, ενωμένος με το θετικιστικό πνεύμα, έναν χαρακτήρα απολύτως εναρμονισμένο με το εξελικτικό όραμα της πρώιμης τεχνικής ολοκλήρωσης του κόσμου· ενώ και στην τέχνη, οι φουτουριστικοί ύμνοι στην ταχύτητα, τις κόρνες των εργοστασίων και των αυτοκινήτων, την ανεστιότητα του ζώντος εν τη μητροπολιτική περιβάλλουσα παρουσία και τον θόρυβο που φέρνει το πνεύμα της νέας τεχνολογίας μέσα από τη μηχανική επανάληψη των ρυθμών του στα έργα του φουτουριστή Ρούσολο, δεν αφήνουν κανένα κομμάτι της Δύσης και του θριαμβεύοντος ιμπεριαλιστικού πολιτισμού της –κανέναν– ασυγκίνητο.

Ένα κέλυφος, όπου ο τεχνάνθρωπος του ευοίωνου μέλλοντος των αρχών του 20ού αιώνα θα είναι εφικτό να προοδεύει για πάντα, αποκαλύπτεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια στις ιδεολογίες ακόμα και των πλέον ριζοσπαστικών πολιτικών θεωριών. Εμφανίζεται στο σύνολο του Σοσιαλισμού –εκτός από τις μεγάλες εξαιρέσεις ενός Γουίλιαμ Μόρις– όσο και σε μεγάλα κομμάτια του Αναρχισμού –εκτός πάλι λαμπρών εξαιρέσεων,όπως είναι η περίπτωση  ενός Γκουστάβ Λαντάουερ. Την ίδια στιγμή, στη σκοτεινή πλευρά του κόσμου που αλώνεται από την προέλαση της ακόμη μοιρασμένης σε κράτη-αυτοκρατορίες τεχνικής μεγαμηχανής, τα πρότυπα γερμανικά μυδραλιοβόλα εξοντώνουν στις αφρικανικές πεδιάδες τους Χερέρο κατά δεκάδες χιλιάδες, ενώ εμφανίζονται τα πρώτα άψογα οργανωμένα στρατόπεδα συγκέντρωσης και δοξάζουν την ορθολογική διαχείριση και τελειότητά τους στην κατοχή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του δεύτερου πολέμου των Μπόερς, ενώ οι κατασκευαστές των σιδηρόφρακτων θωρηκτών νέου τύπου προβάλλουν την ισχύ τους στα πέρατα της υδρογείου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μια αυτοκρατορία με ελάχιστη βιομηχανία και προσδεδεμένη στα παλαιοσυντηρητικά πρότυπα της κοινότητας της γης, τη φεουδαρχική αφαίμαξη των εντόπιων πληθυσμών, αλλά και τη φρικτή φτώχεια που αυτοί αντιμετωπίζουν, μια αυτοκρατορία λοιπόν όχι νέου αλλά παλαιού τύπου, αμέσως μετά την ήττα της από μια άλλη αυτοκρατορία –αυτή τη φορά μοντέρνα και ακμάζουσα, που έχει αφομοιώσει το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα της τεχνικής επέκτασης και εμβάθυνσης, δηλαδή την Ιαπωνική– βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επανάσταση που το 1905 θα φέρει τις ριζοσπαστικές ιδέες όλων των σοσιαλιστικών τύπων, συμπεριλαμβανομένου του Αναρχικού Κομμουνισμού, μπροστά στην πιθανότητα μιας πρώτης νίκης. Αυτή η νίκη δεν θα έρθει τότε, καθώς μετά το πέρας του Ρωσοϊαπωνικού Πολέμου και τη στήριξη από τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις του ρωσικού καθεστώτος, μπροστά σε αυτόν τον ξαφνικό αναβρασμό, η καταστολή θα είναι άγρια και συντριπτική.

Η Ιαπωνία σε αυτή τη διαφορετική περιγραφή που επιχειρούμε εδώ, διατηρεί τον εαυτό της ως ένα ιδιότυπο πρότυπο πολιτισμικής σύνθεσης μέσα στο τεχνικό κέλυφος. Διατηρώντας ακόμη στοιχεία που στρέφονται προς το πνευματικό, αλλά και έχοντας αποδεχτεί την ίδια στιγμή την ανημπόρια της άμυνας απέναντι στο υλοποιημένο τεχνοπνεύμα κυριαρχίας, έχει κατανοήσει σε βάθος ένα μάθημα. Εάν κάποιος που βρίσκεται μπροστά στην επέλαση του τεχνικού μέλλοντος δεν έχει ενστερνιστεί τον συντριπτικό αριθμό ορισμών και τροπικοτήτων του απέναντι σε οποιαδήποτε άλλη εκδοχή μέλλοντος,μάλλον δεν μπορεί να διατηρεί βάσιμες ελπίδες αυτοκυβέρνησης και αυτοδιάθεσης.

Σε αυτή τη στιγμή της ιστορίας, εμφανίζεται όμως και ένας ακόμη παίκτης. Ένας παίκτης που δεν κρατά κρυφές τις επιδιώξεις του για επιβολή σε όλες τις άλλες τάσεις και ταυτόχρονα σε όλα τα υπόλοιπα εναλλακτικά νοήματα κοινωνικής κατασκευής. Το μπολσεβίκικο κόμμα, ως διάσπαση του πάλαι ποτέ ενιαίου σοσιαλιστικού κόμματος της Ρωσίας, προτείνει ένα μοντέλο που προσομοιάζει με εργοστάσιο, ίδιο ακριβώς με τα εργοστάσια για τα οποία δηλώνει ρητά πως αντιμάχεται τα αφεντικά τους (αλλά ποτέ το πνεύμα της παραγωγής που αυτά εκφράζουν). Με τους διευθυντές του, τις γραμμές των μελών της βάσης του, που καθήκον τους είναι περισσότερο να υπακούν παρά να σχολιάζουν, και τα μεσαία στελέχη που γίνονται οι ιμάντες μεταφοράς των κεντρικών εντολών προς αυτή τη βάση, η αποτελεσματικότητα συνδέεται  για πρώτη φορά σε τέτοιον βαθμό με την επανάσταση, που η απελευθερωτική στιγμή αφήνεται για αργότερα, όταν η «τάξη» των προλετάριων θα έχει πάρει στα χέρια της την παραγωγή και, με τη σοφή νουθεσία του συλλογικού διανοούμενου και εραστή της τεχνικής αποτελεσματικότητας του κόμματος, θα έχει γίνει ικανή να αυτοκυβερνηθεί! Εμείς ήδη από τότε θα ρωτούσαμε: Πού θα γίνει αυτό; Ποιος θα το εξασφαλίσει; Πόσο εύκολα οι άνθρωποι-αντικείμενα, και τα αντικείμενα τα ίδια, θα διαπιστώσουν σε μια έκλαμψη προφάνειας, την ανάγκη και τη δυνατότητα μιας τέτοιας επιλογής;

Προς τον Γενναίο Τεχνικό Κόσμο υπό τον μανδύα των προταγμάτων της Κόκκινης Σημαίας.

Αυτό το οποίο ο απελθών –στην έναρξη του Α’Παγκοσμίου Πολέμου– μακρύς 19ος αιώνας έφερνε μαζί του, κάτω από την απατηλή θεώρηση του Αύγουστου Κοντ, ήταν η έως τότε απόλυτη πίστη στο διαρκές πνεύμα της Προόδου, με θετικό πρόσημο. Αυτό το πνεύμα, όπως αναφέραμε, ήταν κοινό σε όλες τις πολιτικές τάσεις της εποχής, από την αριστερά έως και τη δεξιά όλων των αποχρώσεων. Στην αριστερά, το διακύβευμα φαινόταν να είναι ένα πρόταγμα συλλογικής οργάνωσης του κόσμου, με μερική ή καθόλου ατομική ιδιοκτησία, καθώς και η πίστη στις θετικές δυνατότητες του Λόγου και της κριτικής ικανότητας για την εμπέδωση αυτού του στόχου. Η ρήξη που έφερε η ανθρωποσφαγή που ακολούθησε το τρομερό καλοκαίρι του 1914, αυτό το καλοκαίρι των υπνοβατών και της ληθαργικής προσήλωσης των μαζών στο πολεμικό ιδεώδες, θα φέρει για πρώτη φορά αντιμέτωπη, στα χαρακώματα και τα πεδία των μαχών, τη σύνθεση και την επίρρωση των θέσεων του τεχνικού πνεύματος του Διαφωτισμού, με τις πιο σκοτεινές πλευρές της ρομαντικής θανατολατρείας. Αυτές θα αποτυπωθούν στις μετέπειτα εμπνέουσες τους ναζισμούς και τους φασισμούς κοινότητες των χαρακωμάτων. Αυτός ο πρώτος πραγματικά τεχνοκρατικός ολοκληρωτικός πόλεμος –πολύ πιο πέρα από τους ανάλογους του Αμερικανικού Εμφυλίου, της Γαλλογερμανικής σύγκρουσης ή του Ρωσοϊαπωνικού που προαναφέραμε– θα ενώσει στην κοινωνική πράξη και την αύρα του πολιτισμού την τραυματισμένη κοινωνικότητα των εξολοθρευμένων γενεών όλων των εμπλεκόμενων και των άμεσων επιγόνων τους. Πλάι στις καλλιτεχνικές πρωτοπορίες που ακολούθησαν τον Ντανταϊσμό εν μέσω του πολέμου και τον Σουρεαλισμό αμέσως μετά, η ρωσική πλευρά του Φουτουρισμού, σφυρηλατημένη εντός της Ρωσικής Επανάστασης του 1917, τόσο του Φεβρουαριανού μέρους της όσο και του Οκτωβριανού πραξικοπήματος των Μπολσεβίκων που ακολούθησε, θα εναγκαλιστεί τον τεχνικό προγραμματισμό και θα ποιητικοποιήσει την κόκκινη εφαρμογή του. Διανοούμενοι αλλά και απλοί άνθρωποι σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου θα πιστέψουν σε αυτόν τον γεννημένο από τη φωτιά και την καταστροφή κόσμο, και στην αξίωσή του να αναγνωριστεί ως ο καλύτερος δυνατός.

Ο μπολσεβίκικος Οκτώβρης και τα μέτρα που πάρθηκαν σε πολιτικό επίπεδο αμέσως μετά και εντός του εμφυλίου πολέμου που μόλις είχε ξεσπάσει, όσο και η πρόταξη της ραγδαίας εκβιομηχάνισης και συστηματικής ένταξης των πληθυσμών σε μοντέλα “φορντισμού” και “τεϊλορισμού” (μοντέλα που λάτρευε ο Λένιν και ο Τρότσκι και που ο Στάλιν χάρη στη γραφειοκρατική του μαεστρία σε χειρισμούς του παρασκηνίου, αλλά και την χωρίς έλεος αποφασιστικότητα, θα εφαρμόσει σε όλο το εύρος της αχανούς νέας σοβιετικής επικράτειας) θα ολοκληρώσουν αυτό που είχε ξεκινήσει ο τεχνοκρατικός ριζοσπαστικός ολοκληρωτισμός της συγκρότησης του κόμματος νέου τύπου, αλλά και η ανάδυση του ανάλογου φαντασιακού. Αυτό που τον Οκτώβρη του 1917 αναλύθηκε από άλλους αρνητικά, από κάποιους άλλους ως θετική αναπόφευκτη συνέπεια της συνέχισης του πολέμου από τη Φεβρουαριανή κυβέρνηση και της μη ανάληψης ουσιαστικών και απαραίτητων μέτρων –όπως η απελευθέρωση και ο διαμοιρασμός της γης στους χωρικούς, ο ριζοσπαστικός εκσυγχρονισμός του ρωσικού παραγωγικού συστήματος και η αυτοδιάθεση των καταπιεσμένων εθνοτήτων εντός της αυτοκρατορίας– είχε πάρει στην αρχή της δεκαετίας του ‘30 την τελική μορφή του. Ολοκλήρωση της βίαιης κολεκτιβοποίησης, τεχνητός λιμός που εξολόθρευσε χωρίς έλεος εκατομμύρια Σοβιετικούς πολίτες, στρατόπεδα εκτοπισμού, αστυνομικό κράτος, φίμωση κάθε διαφορετικής γνώμης.

Πόσο μακριά ήταν η ελευθεριακή ενόραση προς την αυτοδιαχειριζόμενη ομορφιά ενός κόσμου-κήπου κοινωνικών πειραμάτων, από αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα που είχε ξεπροβάλει και επιβληθεί με τέτοια βιαιότητα;

Βεβαίως και η ατομική ιδιοκτησία είχε απαλλοτριωθεί, αλλά αυτοί που την απαλλοτρίωσαν πόσο είχαν συνθέσει πάνω της έναν αυθεντικό κοινωνικό ιστό ελεύθερων συναποφάσεων; Πόσο περισσότερο, αντίθετα, οι εκκλήσεις και οι δημόσιες ανακοινώσεις εντός και εκτός συνόρων για συμμετοχή στη δημιουργία αυτού του νέου κόσμου δεν μετατρέπονταν σε κενό γράμμα και δεν αναγνώριζαν αυτή τη συμμετοχή ως την οντολογική αλλοτρίωση των κοινωνικών υποκειμένων; Τη μετατροπή τους σε καλογυαλισμένα γρανάζια, συντονισμένα και ενταγμένα πλήρως στη διατήρηση αυτού του νέου, γιγαντιαίου Μολώχ κυριαρχίας, μάλιστα το καθένα από αυτά εντελώς αναλώσιμο μέσα στην επισκόπηση,από τους διευθύνοντές τους, των παραμέτρων ενός Μέλλοντος που οριζόταν ως Πεπρωμένο;

Η κοινωνική γλώσσα των ερειπίων και των εκατομμυρίων νεκρών, παραφρόνων και ακρωτηριασμένων πολιτών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η οποία αναζήτησε στη μορφή και το κάλεσμα της Ρωσικής Επανάστασης ένα τελειωτικό ξεπέρασμα της κοσμοαντίληψης που οδήγησε σε αυτόν, σώπασε μέσα στη διπλή ομιλία και το απόλυτο efficiency του τεχνομπολσεβίκικου «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Είχε γίνει προφανής η άρνηση του περιεχομένου των Θέσεων του Απρίλη και του Κράτους και Επανάσταση, υψηλών δειγμάτων γραφής του Λένιν, ενός ανθρώπου που δεν είχε διστάσει να επιστρέψει στη Ρωσία από την εξορία του στην Ελβετία μέσα σε σφραγισμένο τραίνο του εχθρού, ώστε να μπορέσει να κηρύξει χωρίς περιστροφές τη δική του εκδοχή του μαρξισμού και την αρχή του τέλους του παγκόσμιου πολέμου με την ανάδυση μιας κοινότητας των λαών!

Αυτό που οι καλές προθέσεις είχαν εμποδίσει τον Λένιν να αντιληφθεί βρισκόταν στον πυρήνα της ίδιας της μαρξιστικής διοίκησης πραγμάτων, που θα ήταν τελικά η γένεση μετά το τέλος της ανθρώπινης Προϊστορίας, του Παγκόσμιου Κομμουνισμού. Η διοίκηση πραγμάτων μπορούσε δυστυχώς, τόσο για τον Μαρξ όσο και για τον Λένιν, αντί για την ελευθερία να οδηγήσει στον ολοκληρωτισμό της κυριαρχίας των τεχνικών και των ρυθμίσεών τους επί του ανθρώπου. Η οντολογική αλλοτρίωση του ανθρώπινου Είναι δεν ήταν τελικά εφικτή μόνο στην καπιταλιστική φιλελεύθερη ή κρατικομονοπωλιακή κυριαρχία, αλλά και εντός ενός κομμουνισμού, που θα ήταν απλή προσαρμογή της κοινωνικής κίνησης στη μηχανική της Τεχνικής Ολοκλήρωσης. Εάν ο μαρξιστικός-λενινιστικός τρόπος οργάνωσης του Κόσμου δεν είχε υπάρξει, τότε το εν αναδύσει κέλυφος του τεχνικά αφομοιωμένου και οργανωμένου κόσμου θα έπρεπε να τον εφεύρει!–ως συλλογικός νους αυτού του δικτυακού συμπλέγματος τεχνογνωσίας, αποδοτικότητας και επιβολής επί του Ανθρώπου και της Φύσης.

Οι ιμάντες κάθετης μεταφοράς εντολών, από τον τεϊλορισμό έως το σλόγκαν «εξηλεκτρισμός συν σοβιέτ ίσον Κομμουνισμός», ήταν το τελικά σχηματοποιημένο αποτέλεσμα αυτού που στα μάτια ελάχιστων διορατικών ήταν ήδη πλέον κατανοητό ως ανταγωνισμός ανάμεσα σε δύο συστήματα οργάνωσης της πραγματικότητας. Το έδαφος,όμως, και των δύο ήταν κοινό. Η κυριαρχία επί του Ανθρώπου και επί της Φύσης και η διασύνδεση σε ένα κοινό, ενοποιημένο δίκτυο των έως τότε αποσπασμένωνπλευρών της υφηλίου από την πλημμυρίδα του τεχνικού γίγνεσθαι. Κόκκινη γάτα ή μαύρη γάτα; Για να παραφράσω τον πιστό θιασώτη του τεχνικού κόσμου,Ντενγκ Σιάο Πινγκ,σημασία έχει να μπορεί να «πιάνει» τα πλάνα παραγωγής και να κάνει ορθολογικούς υπολογισμούς σε βάθος χρόνου.

Η τέχνη ξανά…

Ας θυμηθούμε ξανά για λίγο ακόμα την τέχνη των αρχών του 20ού αιώνα. Αναφερθήκαμε και προηγουμένως σε αυτήν αλλά είναι απαραίτητο να επανέλθουμε καθώς πλησιάζουμε στο κλείσιμο αυτής της αναγκαστικά θραυσματικής παρουσίασης (καθώς μαζί με την πραγματικότητα που περιγράφει, βρίσκεται και η ίδια σε διαρκή κίνηση).

Ας δούμε και πάλι τον Φουτουρισμό. Μήτρα για την προβολή του πνεύματος της μηχανής και του θριάμβου του, τόσο στην κομμουνιστική όσο και στην πρωτοφασιστική εκδοχή του. Πολλά βρίσκονται ήδη εκεί. Αυτό το καλλιτεχνικό ρεύμα κουλτούρας που συμπαρέσυρε με το μυστήριο τής φαντασματικής λατρείας και τεχνολογικής σαγήνης όλα τα άλλα ανάλογα ρεύματα του πρώτου μισού του αιώνα, και του οποίου τα μανιφέστα θα αποτελούσαν πρότυπο για τα μανιφέστα όλων των πρωτοποριών, περιλαμβάνει όλα τα βασικά στοιχεία του ζητήματος που εξετάζουμε, από τη σκοπιά του καλλιτεχνικού πράττειν και γίγνεσθαι. Τόσο στον φιλελεύθερο καπιταλιστικό κόσμο και τον πρωτοφασισμό της Ιταλίας όσο και στην κομμουνιστική Σοβιετία, ο Φουτουρισμός λατρεύει το Μέλλον.

Ποιό μέλλον,όμως, είναι αυτό; Μακράν του αφηγήματος του Γουίλιαμ Μόρις, αυτό το μέλλον θριαμβεύει διαρκώς μετατρέποντας τα πάντα κατά το πρότυπο σαν άλλος Εωσφόρος ή σαν άλλος τολκινικός Μέλκoρ (ή για τους λάτρεις της επιστημονικής φαντασίας σαν κύβος των Μπόργκ!). Εδώ δεν αναζητείται ο συνδυασμός και η εξισορρόπηση μέσα από την αρμονία που εμπεριέχει ο ίδιος ο ορισμός του διαφορετικού και της πολυμορφίας του. Υπάρχει και εδώ πολυμορφία, αλλά όχι πολυτροπία. Υπάρχει και εδώ άχρονο, αλλά δεν είναι το άχρονο για το οποίο μίλησαν κατά καιρούς οι μύστες σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, αλλά το Άχρονο που οδηγεί η ίδια η επιτάχυνση των φορέων του Τεχνοκόσμου, που με την ιλιγγιώδη ταχύτητά του καταργεί κάθε αναγνωρίσιμο μέτρο του χρόνου. Όλες οι χρονικότητες της Διαφοράς καταρρέουν σε μια μοναδική κατάργησή τους σαν σε κοσμική μαύρη τρύπα! Ταχύτητα, Μηχανή, Μέλλον. Αυτή θα είναι η επωδός της σημαντικότερης καλλιτεχνικής πρωτοπορίας της εποχής εκείνης! Αυτή η θέση-πρόταγμα είναι κοινή τόσο στη Δύση όσο και στην Κόκκινη Ανατολή. Το Μηχανικό, πλέον, δεν καταστρέφει απλώς το Ανθρώπινο αλλά το αφομοιώνει διαλύοντάς το. Όσα χαρακτηριστικά του παραμένουν ακόμα αυτόνομα τα μεταμορφώνει σε τεχνικά μέρη του.

Η πορεία που κάποτε είχε εκφραστεί στον κόσμο, με άλλες πνευματικές βάσεις, ως διασύνδεση πλέον των επιμέρους μερών της σε σύστημα, φτάνει τώρα σε μια πρώτη ολοκλήρωση. Ατμομηχανές υπήρξαν και στην αρχαιότητα, αλλά πόσο πολύ διαφέρουν οι σύνολες προβολές τού εξαντικειμενικευμένου υλικού παρόντος της Σοβιετικής Ένωσης  – αλλά και του υπόλοιπου κόσμου των αρχών του δυτικοκρατούμενου 20ού αιώνα– από το ανοιγόκλεισμα των θυρών του ναού της Αρτέμιδος στην αρχαία Έφεσο με τη βοήθεια ατμού; Η υποτίμηση του ανθρώπινου στην τέχνη φέρνει την υποτίμηση και την αφαίρεση του ανθρώπινου και στη ζωή. Αυτό που η Σοβιετική Μηχανή θα φέρει στη σύνολη πραγματικότητα των πολιτών της, σε σύντομο χρονικό διάστημα, θα είναι μια νέα ελίτ που θα εναγκαλίζεται με το Τεχνικό, εξίσου ίδια επί της ουσίας με τις ψευδο-“φιλελεύθερες” ελίτ της Δύσης ή του ναζιστικού ολοκληρωτισμού. Ο στόχος; Ποιός άλλος, παρά η επιβεβαίωση της κυριαρχίας της με τον αρτιότερο και αποτελεσματικότερο τρόπο. Πρώτη Ελίτ, Δεύτερη Ελίτ, Τρίτη… πράξεις ενός δράματος που η Κυριαρχία επιβάλλει σε όλους, ακόμη και στους Κυρίαρχους, αφαιρώντας τους ακόμη και την πιθανότητα της προοπτικής για μια άλλη εκκίνηση και μια άλλη διέξοδο.

Πού βρίσκεται το «αλλού»;

Η λατρεία του τεχνικού μέλλοντος έφερε εδώ όπως και στη Δύση –παρά τις διακηρύξεις περί ελευθερίας και αυτοθεσμίζουσας ύπαρξης–  την επικυριαρχία ενός συμπλέγματος γραφειοκρατών, διευθυντών,πολιτικών, διαχειριστών και στρατιωτικών κάτω από τα άγρυπνα προτάγματα της σφαίρας των επιστημόνων και της τεχνοεπιστήμης. Ομοιομορφία των εικόνων, έστω κι αν αυτές προβάλλονται ως πλουραλισμός. Στις τελευταίες στιγμές της και πριν παταχθεί σκληρά και αυτή από τον Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό –πάνω σε ξεσπάσματα διαύγειας που συμπεριλάμβαναν ακόμη και την αυτοκτονία του Μαγιακόφσκι ως ύστατη ποιητική πράξη ανεξέλεγκτη από νόρμες– η ρωσική πρωτοπορία είχε αρχίσει να αντιλαμβάνεται πως είχαμε βρεθεί όχι στο τέλος της προϊστορίας, αλλά μπροστά στην ανατολή μιας προϊστορίας χωρίς τέλος. Εκείνη την Προϊστορία που η ισχύς και οι γωνίες των πλευρών του τεχνικού κόσμου – ψυχρού, ρυθμιστικού, χωρίς ηθική και έλεος– θα επιφύλασσαν στο πείραμα και την ουσία αυτού στο οποίο μετατράπηκε η Ρωσική Επανάσταση.

Πέραν του Προλεταριάτου και των μαρξιστικών σχημάτων και πέραν των απλοϊκών διαχωρισμών τύπου Προλετάριοι και Αστοί, η Ρωσική Επανάσταση –αλλά και η Κινεζική που θα ακολουθούσε και που μαζί με την πρώτη θα έδινε το σχήμα σε πλείστες άλλες–ήταν τελικά η πράξη μιας αναδιαμόρφωσης του φαίνεσθαι. Μαζί με τις αντίστοιχες εκδοχές του Νεοφιλελευθερισμού και του Φασισμού, επέτρεψε την ανάδυση μιας νέας, μοναδικής και πλήρους μέσα στην ολοκλήρωσή της Μοναδικότητας. Της καθολικότητας που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε Τεχνικό Ολοκληρωτισμό.

Ολοένα και περισσότερο αυτόνομα και επί των φορέων και δημιουργών της, αυτή η καθολικότητα θεσμίζει πρώτα σε ασυνείδητο πεδίο και αργότερα με την αποίκιση των παραστάσεων του συνειδητού μια δικτυακή σύνολη εικόνα κυριαρχίας, που εάν κάποια στιγμή ανέπτυσσε μια ροπή προς το ηθικό, δεν θα πρότασσε προς τα ανθρώπινα υποκείμενα κάτι διαφορετικό, πέραν του αναπόφευκτου της παρουσίας της. Ένα Είναι, διά του εδώ-Είναι και καθ’ ολοκληρίαν επί του άλλου-ως-Είναι. Καθοριστικό, αιώνιο, πανταχού παρόν και μετατρέπον την κάθε συνάντηση σε σημείο απορρόφησης των πάντων εντός του, δεν επιτρέπει να διαφεύγει τίποτα από τη διαβλέπουσα προς την ολοκλήρωση της παρουσίας του ως παντός. Πόσοι δεν έχουν μιλήσει γι’ αυτό; Πόσοι άλλοι δεν μίλησαν γι’ αυτό, δίπλα στη δική μας μικρή σειρά επισημάνσεων, πάνω σε αυτά τα ειδικά χαρακτηριστικά της Ρωσικής Επανάστασης; Γι’ αυτά που τελικά την πρόσδεσαν στο άρμα της διαμόρφωσης της ενιαίας καθολικότητας του Τεχνικού Κόσμου; Δεν είχαν αντιληφθεί σε βάθος, νωρίτερα, και μιλήσει χωρίς περιστροφές ο Ζακ Ελλίλ, ο Χάιντεγκερ, ο Μαρκούζε, ο Μάμφορντ, η σχολή της Φρανκφούρτης και, πιο κρυπτικά ίσως, ο Μπλοχ και ο Μπένγιαμιν; Δεν είχε αναφερθεί σε όλη αυτή την κίνηση οντολογικής αλλοτρίωσης, πριν ακόμα από τον 20ό αιώνα, ένα μεγάλο κομμάτι του Ρομαντισμού του 19ου αιώνα και αργότερα, στις δεκαετίες ΄60 και ΄70, η Αντικουλτούρα;

Για το τέλος θα επιτρέψουμε στον εαυτό μας τη διερώτηση για το «μετά», παρακινημένοι από τον χαρακτήρα πεπρωμένου που ενέχει ο θριαμβεύων τεχνητός διανθρωπισμός και τη μεταμόρφωση που έχει ως κεντρικό χαρακτηριστικό του. Αυτή η ιλιγγιώδης κίνηση της άρνησης της χωρικότητας και των χρονικοτήτων, αυτή η κίνηση που αφομοίωσε πρώτα στο κοσμοείδωλο της αντίληψής της την πορεία του κόσμου και διέστρεψε ακόμη και ένα τέτοιο κολοσσιαίο απελευθερωτικό, τουλάχιστον στις απαρχές του, άλμα στον ουρανό όπως ήταν η Ρωσική Επανάσταση, μπορεί άραγε να εκτραπεί προς κάποια άλλη κατεύθυνση; Προς μια αυθεντικότητα που θα είναι εκ νέου συστατική ενός Νέου Ανθρωπισμού και μιας υπέρβασης των αυτοματισμών, και δη των αυτοματισμών της Κυριαρχίας; Υφίσταται κάπου μέσα σε αυτό το κέλυφος της Ερήμου Του Πραγματικού ένα ριζικό πέραν της αποκαλύψεως αυτού του ριζικού Κακού; Αυτής της οντολογικής αλλοτρίωσης μέσα από την Τεχνική Καθολική Ολοκλήρωση; Υπάρχει για τον άνθρωπο κάποια εξισωτική ρύθμιση ελευθερίας, που θα φέρει αυτός, στο εγγύτερο ή απώτερο έστω μέλλον; Ένα πρόταγμα κομμουνιστικό και συνάμα ελευθεριακό, πέραν της ζοφερής παρουσίας του Τεχνικού Συστήματος που επιβάλλει στον πολιτισμό μας σύμμειξη και κυριαρχία; Ιδού η διερώτησις, θα έλεγε ο Κώστας Αξελός, και ιδού η Διάνοιξις, η Εκκίνησις και η Καταστροφή που θα έλεγε και ο υπογράφων παραφράζοντας τον Χάιντεγκερ.

Κατοικούμε εμείς –όλοι εμείς και οι συνέχειές μας– οι ριζοσπάστες ευαγγελιστές κόσμων κάποιου ελευθεριακού μέλλοντος, εντός μιας γλώσσας που έχει υπάρξει πριν από εμάς; Όντες ερριμμένοι σε αυτή και ειρημένοι από αυτή μπορούμε να κατοικήσουμε ξανά με άλλους τρόπους μας σε αυτή, ώστε η Φαντασία να διανοιχτεί ξανά προς το Πραγματικό; Προς ένα ριζικά άλλο Πραγματικό από το αναφαινόμενο μέλλον του Τεχνικού Ολοκληρωτισμού;

Υπάρχει μια άλλη εκκίνηση και μια νέα ομορφιά μετά τα φαντάσματα της Μεγαμηχανής της καταστροφής; Υπάρχει ακόμα αυτή η δυνατότητα; Ακόμη κι αν φαίνεται πως έχει πλέον χαθεί, θα μπορούσαμε εάν θέλαμε να συνεχίσουμε να είμαστε ακόμη εμείς, να μην προσπαθήσουμε να τη διεκδικήσουμε ξανά και ξανά; Ακόμη κι αν δεν υπάρχει χρόνος και έχουμε αργήσει απελπιστικά, υπάρχει κάτι άλλο να κάνουμε από το να προσπαθήσουμε με ακόμη μεγαλύτερη αφοσίωση, συνέπεια και ορμή, ξανά; Ακόμη κι αν όλα έχουν χαθεί, δεν θα άξιζε να δοκιμάσουμε;

______________

Κείμενο: Γιάννης Ραουζαίος (μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο, Κριτικός Κινηματογράφου, Ερευνητής, Συγγραφέας)

Το κείμενο αυτό υπό μορφή διάλεξης του Γιάννη Ραουζαίου αποτέλεσε την συνεισφορά της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο στο Συνέδριο για την Ρωσική Επανάσταση που οργανώθηκε 12-14 Απριλίου 2019

The post Η Ρωσική Επανάσταση και το Φάντασμα της Μεγαμηχανής της Τεχνικής Κυριαρχίας appeared first on Void Network.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

ILL WILL: Στο έργο σας, έχετε εκδηλώσει ενδιαφέρον για τον στοχασμό μιας «πολιτικής ενάντια στην πολιτική», περιγράφοντας μια μορφή πολιτικής εμπειρίας, δράσης και σκέψης ασύμβατης με τις επαγγελματικές μορφές «κλασσικής πολιτικής» στη Δύση. Η εξέγερση που ακολούθησε την δολοφονία του George  Floyd έχει συνδυάσει διάφορες μορφές πολιτικής δράσης, από συμβολικές ειρηνικές διαδηλώσεις μέχρι ένοπλες συγκρούσεις με αστυνομικούς, την καταστροφή κρατικής περιουσίας και την επίθεση σε ιδιοκτησίες εταιριών μέσω βανδαλισμών, εμπρησμών και λεηλασίας, καθώς και την κατάληψη δημόσιων χώρων και την ανάδειξη περιοχών σε «αυτοδιαχειριζόμενες αυτόνομες ζώνες». Έχουμε την αίσθηση ότι είναι λάθος να συνδυάζουμε όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία σε ένα μεγάλο ενιαίο «κοινωνικό κίνημα». Μεταξύ φίλων, αναφερόμαστε αντ ‘αυτού σε μια αρχική φάση της εξέγερσης, που χαρακτηρίζεται από την υλική επίθεση εναντίον της καπιταλιστικής και κρατικής υποδομής ως το «πραγματικό κίνημα», το οποίο στη συνέχεια (όπως συνέβη παλιότερα και με την εξέγερση στο Φέργκιουσον) πήρε  τη μορφή ή καλύτερα του επιβλήθηκε η μορφή ενός  «κοινωνικού κίνηματος» που συνάδει πιο στενά με τα συμφέροντα και τις ατζέντες των καθιερωμένων ΜΚΟ και των επίσημων αριστερών διοργανωτών της διαμαρτυρίας. Αυτή η αποκέντρωση είναι άνιση, φυσικά, και έχουμε δει φλόγες του «πραγματικού κινήματος» εν μέσω της διαδικασίας, για παράδειγμα στην Ατλάντα, το Richmond VA και τη Νέα Υόρκη, όπου συνεχίζονται οι ταραχές. Όμως, γενικά, η τάση δείχνει πως για άλλη μια φορά το “πραγματικό κίνημα” αντικαθίσταται από το “κοινωνικό κίνημα”. Πώς μπορεί η ιδέα σας για μια «πολιτική ενάντια στην πολιτική» να μας βοηθήσει να αναλύσουμε και να διαφοροποιήσουμε τον τρέχοντα κύκλο αγώνα στα διαφορετικά στοιχεία του;

Richard Gilman-Opalsky: Η έννοια μιας “πολιτικής ενάντια στην πολιτική” βρίσκεται, από πολλές απόψεις, στον πυρήνα της έρευνας μου. Αυτό αληθεύει από την αρχή, από το πρώτο μου βιβλίο σχετικά με τις υπερβατικές αντιδηλώσεις και την εξέγερση των Ζαπατίστας στο Μεξικό. [1] Ένας τρόπος για να επεξεργαστούμε την ιδέα και το ερώτημά σας θα ήταν μέσω αυτού που ο λατινοαμερικανός στοχαστής Enrique Dussel αποκαλεί «πολιτικό πεδίο». [2] Στο πολιτικό πεδίο, ο Dussel βρίσκει τις ακόλουθες τρεις μορφές: potestas (εξουσία), potentia (δυνατότητα) και hyperpotentia (υπερδυνατότητα). Η έννοια potestas (εξουσία) αναφέρεται σε ολόκληρο τον θεσμικό μηχανισμό της πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της αστυνομίας, των φυλακών, των δικαστηρίων, των στρατιωτικών κ.λπ. H δυναμική της δυνατότητας (potentia) αφορά σχεδόν όλους τους ανθρώπους στη Γη που βρίσκονται εκτός της πολιτικής τάξης. Στη συνέχεια, υπάρχει η υπερδυνατότητα (hyperpotentia), η οποία αναφέρεται στις διάφορες καταστάσεις αναταραχής και εξέγερσης που ξεσπούν όταν διάφοροι φορείς της δυνατότητας έρχονται στο προσκήνιο για να αντιμετωπίσουν και να αμφισβητήσουν τις δυνάμεις των εξουσιαστών (potestas).

Στο πολιτικό πεδίο όπως το εκφράζει ο Dussel, ο θεσμικός μηχανισμός της πολιτικής είναι μόνο ένας παράγοντας. Το πρόβλημα είναι αυτό που ο Dussel αποκαλεί «φετιχισμό της εξουσίας». [3] Η παθολογική μας έλξη να βλέπουμε τον αρχηγό του κράτους ως φορέα εξουσίας μας οδηγεί να σκεφτόμαστε την πολιτική εξουσία ως ιδιοκτησία των επίσημων θεσμών της κυβέρνησης. Όταν σκεφτόμαστε την πολιτική,  σκεφτόμαστε τους αρχηγούς κρατών και την πολιτική τάξη. Ο Dussel προειδοποιεί για αυτό ως ένα είδος διαφθοράς που καθορίζει τον πολιτικό διάλογο για τις εκλογές, τη δημόσια πολιτική και τις έννοιες της δικαιοσύνης που περνούν από τα δικαστήρια. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι «η πολιτική ενάντια στην πολιτική» σημαίνει, πρώτα απ ‘όλα, το σπάσιμο της φετιχισμού της εξουσίας της πολιτικής τάξης. Σε αντίθεση με αυτή τη μορφή της πολιτικής στέκονται οι ενεργείς αναταραχές που αναδεικνύουν τις υπερ-δυνατότητες (hyperpotentia).

Στη δουλειά μου, συμφωνώ γενικά με αυτό, αν και σε αντίθεση με τον Dussel, θέλω να σπρώξω τις εξουσίες έξω από το ίδιο το πολιτικό πεδίο. Επιμένω ότι οι εξουσίες (potestas) είναι υπό την ιδιοκτησία του κεφαλαίου, πράγμα που σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις του κόσμου στην πραγματικότητα κυβερνώνται από το κεφάλαιο και αυτό συμβαίνει ήδη για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Ουσιαστικά, ο C. Wright Mills είχε δίκιο το 1956 όταν διέγνωσε την εδραίωση της εξουσιαστικής ελίτ. Από τότε ζούμε συνεχώς κάτω από διάφορες φρικιαστικές παραλλαγές της θεωρίας του. [4] Έτσι, όταν μιλάμε για τις εξουσίες (potestas) μιλάμε για την εργαλειοθήκη του κεφαλαίου. Επομένως, η πολιτική που με ενδιέφερε πάντα περισσότερο είναι όλες αυτές οι μορφές πολιτικής που υλοποιούν τις δυνάμεις των υπέρμαχων “από τα κάτω” για την κατάργηση της υποδούλωσης σε όλες τις  μορφές της. Σύμφωνα με την πολιτική επιστήμη, αυτές οι δυνάμεις είναι μόνο προ-πολιτικές, επειδή απλώς φιλοδοξούν να γίνουν «πραγματική πολιτική». Σύμφωνα με ορισμένους μέσα στα ριζοσπαστικά κινήματα, αυτές οι δυνάμεις καλούνται “μετα-πολιτικές” όρος που σκοπό έχει να αναδείξει την απουσία ελπίδας προς τις εξουσίες (potestas). Αλλά προσωπικά, δεν νομίζω ότι πρέπει απλώς να επιτρέψουμε στους εχθρούς μας να κατέχουν κατ’ αποκλειστικότητα την έννοια της πολιτικής. Δεν μπορεί να αφεθεί σε αυτούς, οπότε πρέπει να σκεφτούμε μια “πολιτική ενάντια στην πολιτική”. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρούμε άλλους τρόπους κινητοποίησης της δυσαρέσκειας μας παρά να την διοχετεύσουμε σε αποσαφηνισμένες απαιτήσεις και αιτήματα προς τις καθιερωμένες δυνάμεις της εξουσίας. Στη σφαίρα των δίκαιων αιτημάτων, κάθε διαμαρτυρία ενάντια στην καπιταλιστική δύναμη είτε μεταφράζεται σε κάτι αποδεκτό από την καπιταλιστική δύναμη, είτε αλλιώς απορρίπτεται ως παράλογη βία. Σε αντίθεση με αυτό, η πολιτική ενάντια στην πολιτική σημαίνει μετατόπιση από το να παρακαλάμε την πολιτική τάξη να κάνει κάτι για εμάς στην άρνηση της ίδιας της εξουσίας της με άμεσο τρόπο. Αυτό απαιτεί πειραματισμό με την πολιτική εκτός και κατά του θεσμικού καθεστώτος της πολιτικής.

Όλα αυτά είναι μάλλον αφηρημένα, ένα σημείο όπου καταλήγουμε πάντα με οποιοδήποτε είδος κατηγορηματικού κανόνα. Επομένως, είναι χρήσιμο να εξεταστεί ο σημερινός κύκλος αγώνων στις ΗΠΑ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι εξεγέρσεις που προκλήθηκαν από τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ σηματοδοτούν ένα πέρασμα από την εξουσία (potestas) στην υπερδυνατότητα (hyperpotentia). Αυτό είναι αλήθεια, αλλά αυτό που βρίσκουμε στις τρέχουσες εξεγέρσεις είναι, όπως επισημαίνετε, μια σειρά από πολύ διαφορετικά πράγματα. Και μερικά από αυτά τα πράγματα είναι τελικά προσδεμένα στις εξουσίες. Για παράδειγμα, οι εκκλήσεις για δικαιοσύνη για τον Τζορτζ Φλόιντ που βασίζονται στο αίτημα για την κρατική τιμωρία της αστυνομίας δεν σπάει το φετιχισμό της εξουσίας. Οι απαιτήσεις για μη θανατηφόρα όπλα και κάμερες σώματος στους αστυνομικούς μπορεί να είναι χρήσιμες, αλλά είναι ουσιαστικά συντηρητικές πρωτοβουλίες παρά το γεγονός ότι μερικές φορές ανακοινώνονται στους δρόμους. Αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον και πιο επικίνδυνο από την άποψη της καπιταλιστικής εξουσίας, είναι μερικά από τα άλλα πράγματα: οι εκκλήσεις για αποδυνάμωση της αστυνομίας σηματοδοτούν το πέρασμα προς μια θέση για την κατάργηση της. Από την άλλη έχουμε ταραχές, συγκρούσεις και εξεγέρσεις, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής περιουσίας ή της λεηλασίας · έχουμε την αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα Capitol Hill Autonomus Zone CHOP / CHAZ στο Σιάτλ. Νομίζω ότι πολλά από αυτά που συμβαίνουν σε αυτόν τον κύκλο εξέγερσης περιέχουν κάποιες πραγματικές απειλές για την υπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων, η οποία πρέπει να καταργηθεί.

Ναι, τα εύκολα συμπεράσματα είναι επικίνδυνα. Δεν πρέπει να υπερασπιζόμαστε όλη τη κινητοποίηση του #Black Lives Matters σαν να είναι κάτι εντελώς ειρηνικό, μόνο και μόνο για να ηρεμήσουμε τους φόβους εκείνων που φοβούνται τη «βία». Οι άνθρωποι δέχονται καθημερινά τη βία της λευκής υπεροχής και του καπιταλισμού. Στη μακρά ιστορία της λεηλατημένης εργασίας τους δεν έχουν κανένα άλλο τρόπο να κάνουν ορατή την αντίθεση τους εκτός από τις λεηλασίες – για παράδειγμα μεγάλων εταιρειών που λεηλατούν την ζωή τους, όπως η AT&T.

Ο Guy Debord κατάλαβε μερικά πολύ κρίσιμα σημεία πριν από πενήντα πέντε χρόνια, ενώ σκεφτόταν την εξέγερση του 1965 στο Watts του Λος Άντζελες:

Η λαμπρή ανάλυση του Debord ήταν και παραμένει χρήσιμη, αν και είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό ότι απαιτείται η επανάληψη της από δεκαετία σε δεκαετία.

Αλλά ταυτόχρονα, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί για ένα διαφορετικό είδος σύγχυσης που θα θεωρούσε τις εξεγέρσεις για τον Τζορτζ Φλόιντ ως «την αρχική φάση της εξέγερσης». Ναι, είναι μια φάση εξέγερσης, αλλά δεν είναι μια αρχική φάση. Είναι η συνέχιση μιας εξέγερσης που είχε διακοπεί. Δεν είναι σωστό να πούμε ότι η εξέγερση διακόπτει την καθημερινή ζωή. Νομίζω ότι είναι δίκαιο να πούμε ότι η καθημερινή ζωή διακόπτει την εξέγερση και η πιο πρόσφατη εξέγερση κάθε φορά συνεχίζει μια σποραδική και ασυνεχή ιστορία αγώνα.

Η έννοια της πολιτικής κατά της πολιτικής είναι χρήσιμη στο βαθμό που εμβαθύνει την κατανόηση και την εκτίμησή μας για τα όρια των επίσημων θεσμών της πολιτικής, τα οποία στην εποχή μας φετιχοποιούνται από τη δεξιά και την αριστερά με πολύ επικίνδυνους τρόπους. Ενώ η πολιτική ενάντια στην πολιτική μπορεί να μας βοηθήσει να διακρίνουμε τις διαφορές ανάμεσα στο αίτημα για μεγαλύτερη λογοδοσία της αστυνομίας από το αίτημα για την κατάργηση της, δεν μπορεί να μας βοηθήσει να διαφοροποιήσουμε άλλα στοιχεία στον τρέχοντα κύκλο αγώνα, όπως να βρούμε τις διαφορές ανάμεσα στην καταστροφή της περιουσίας και την λεηλασία ή ανάμεσα στην κατάληψη από τη μια και την κομμούνα από την άλλη . Η πολιτική ενάντια στην πολιτική μας βοηθά να κατανοήσουμε και να ελέγξουμε τις διάφορες μορφές που παίρνει η εξουσία, να κοιτάξουμε και να φροντίσουμε ο ένας τον άλλον, αντί να εστιάζουμε πάντα ψηλά σε κάποιο είδος μεγα-εξουσιαστικού Λεβιάθαν. Πρέπει να θυμόμαστε άλλωστε, ότι η αρχική ιδέα του Λεβιάθαν το 14ο αιώνα τον περιέγραφε ως ένα θαλάσσιο τέρας ή έναν Σατανά – που έρχεται όχι από ψηλά, αλλά από κάτω.

ILL WILL: Υποδείξατε ότι «αν είμαστε αντίθετοι στη σημασία και τη λογική του κεφαλαίου, τότε ας γίνουμε ο παραλογισμός του κεφαλαίου, η αντίθετη λογική του». Από την άλλη, ο γνωστός ισχυρισμός ότι «οι ταραχές είναι η γλώσσα των ανόητων» για άλλη μια φορά πλασαρίστηκε σαν απάντηση στις εξεγέρσεις που ακολούθησαν τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ. Είναι σωστό να σκεφτόμαστε πράξεις όπως τις ταραχές, τις  λεηλασίες και τις συγκρούσεις με την αστυνομία ως μια μορφή γλώσσας; Και εάν ναι, τι είναι αυτό που κοινοποιείται, τί επικοινωνείται με αυτή τη γλώσσα, από ποιους και προς ποιον; Είναι καλή ιδέα να βλέπουμε τη γλώσσα ως κατά βάση, ριζικά, επικοινωνιακή; Εάν ναι, μήπως  πρέπει να διευρύνουμε την άποψή μας για την «επικοινωνία»;  Ή μήπως η γλώσσα πρέπει καλύτερα να θεωρείται ως μια κατεχόμενη, εχθρική επικράτεια, ένα πεδίο που κυριαρχείται από τις δυνάμεις και τις εντολές που προβάλλει η εξουσία επάνω μας και απέναντί ​​μας μέσω μη- γλωσσικών, κυριαρχικών, προστακτικών παραγόντων, όπως φημισμένα ισχυρίστηκαν οι Deleuze και Guattari (ακολουθώντας τον Canetti); Εάν ισχύει το τελευταίο, έχει νόημα να αντιμετωπίζουμε τις ταραχές ως «επικοινωνιακές», ή θα πρέπει να αμφισβητούμε την υποτιθέμενη επικοινωνιακή λειτουργία του λόγου ως κάτι άλλο από την απλή επικοινωνία, – ίσως τελικά ο ίδιος ο λόγος έχει να κάνει μόνο με την πειθαρχία και τον έλεγχο; Για παράδειγμα, μπορούμε να δούμε τον τρόπο με τον οποίο τα ΜΜΕ και ο Τράμπ μιλούν για τις ταραχές: είναι αρκετά προφανές ότι δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον να τις κατανοήσουν, αλλά παρεμβαίνουν άμεσα για να διαχωρίσουν, να χωρίσουν όσους εξεγείρονται σε «καλούς και κακούς» διαδηλωτές, ώστε με αυτό τον τρόπο να καταφέρουν να περιθωριοποιήσουν και να καταστείλουν τις μαχητικές δυνάμεις. Εν συντομία, πώς θα αναλύσουμε την εξουσία και τον λόγο, τη δράση και το νόημα, στην τρέχουσα στιγμή; Πώς προσεγγίζει τα συγκεκριμένα ερωτήματα αυτό που έχετε ονομάσει «φιλοσοφία από τα κάτω»;

Richard Gilman-Opalsky:  Ναί. Δεν πρέπει να προσπαθούμε να βγάλουμε νόημα σύμφωνα με τη λογική του κεφαλαίου. Εάν ακολουθήσουμε αυτήν τη λογική, μπορούμε μόνο να ελπίζουμε να βγάλουμε νόημα παρουσιάζοντας μετρήσιμα αποτελέσματα για κάθε ενέργεια, όπως για παράδειγμα αναφέροντας μια αλλαγή θεσμικής πολιτικής σαν αντιστάθμισμα μια διαμαρτυρίας. Οι κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες λατρεύουν τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας με αυτόν τον τρόπο, έτσι ώστε η τρέχουσα εξέγερση των Μαύρων να μπορεί να αποδείξει την αξία της μόνο εάν έχει αλλάξει τους νόμους. Προκειμένου να γίνουμε ευανάγνωστοι, να γίνουμε λογικοί, πρέπει να βγάλουμε νόημα μπροστά σε έναν τηλεπαρουσιαστή ειδήσεων που επιμένει να του πούμε τι θέλουμε να κάνει ο Τραμπ για όλα αυτά. Είναι καλύτερο να παράγουμε σύγχυση σε μια τέτοια λογική παρά να την ικανοποιούμε. Είναι εντελώς προσβλητικό να συμπεράνουμε ότι η λεγόμενη Αραβική Άνοιξη νικήθηκε εντελώς από την αποτυχία του Μόρσι, ή ότι οι ελληνικές εξεγέρσεις αποδείχθηκαν λανθασμένες από τα όρια της πολιτικής του Τσίπρα.

Οχι! Πρέπει να σκεφτούμε τι συμβαίνει στους ανθρώπους, και ειδικά στους νέους, όταν συμμετέχουν σε μια εξέγερση. Η ελπίδα μπορεί για καλό λόγο να είναι τόσο σπάνια. Όχι μόνο λόγω της καπιταλιστικής ανασφάλειας, αλλά και λόγω των πανδημιών και της οικολογικής καταστροφής, μεταξύ άλλων. Κανείς δεν πιστεύει ότι θα τερματίσει τον ρατσισμό καίγοντας ένα αστυνομικό αυτοκίνητο. Αλλά οι άνθρωποι αλλάζουν μέσα από την εμπειρία της εξέγερσης. Ακούστε τι λένε. Είναι απελπισμένοι και αντεπιτίθενται. Πειραματίζονται με τις δικές τους δυνάμεις, τις δημιουργικές τους ικανότητες ώστε να πολεμήσουν μια πραγματικότητα που τους απειλεί. Αυτές οι υπαρξιακές, πολιτιστικές, ψυχικές, ιστορικές και πολιτικές εμπειρίες δεν είναι ένα τίποτα. Μακροπρόθεσμα μπορεί να καταλήξουν να είναι τα πάντα.

Σχετικά με το ζήτημα της ανάγνωσης των εξεγέρσεων ή των ταραχών, έχω πάντα την άποψη ότι δεν πρέπει να τις μετατρέψουμε σε ευανάγνωστα κείμενα. Όχι! Ο ισχυρισμός του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ ότι «οι ταραχές είναι η γλώσσα των ανθρώπων χωρίς φωνή» είναι σημαντικός, αλλά όχι επειδή παρομοιάζει την ταραχή με τη γλώσσα. Είναι σημαντικό γιατί λέει στο κοινό του Μίσιγκαν το 1968 ότι δεν πρέπει να βλέπουν την αναταραχή μόνο σαν έναν ριψοκίνδυνο παραλογισμό και μια βαρβαρική ηλιθιότητα. Αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με το πόσοι άνθρωποι σκέφτηκαν και συνειδητοποίησαν το κόσμο με έναν νέο τρόπο από το 1968 μέχρι και σήμερα. Άνθρωποι που δεν είναι κομμουνιστές και αναρχικοί εξακολουθούν να επαναλαμβάνουν το παλιό στρατηγικό εφεύρημα της απαξίωσης της εξέγερσης ως μια μορφή παράλογης βίας. Για μένα, το θέμα δεν ήταν ποτέ η γλώσσα. Αυτό έγραψε ο Χαμίντ Νταμπάσι για την Αραβική Άνοιξη, αλλά δεν συμφωνώ μαζί του. [6] Οι εξεγέρσεις δεν χρειάζεται να μεταφραστούν σε πανεπιστημιακό δοκίμιο. Οι φτωχοί μαύροι άνθρωποι στις ΗΠΑ γνωρίζουν τί βιώνουν, σκέφτονται και εκφράζονται. Όταν γράφω για τη λογική και την εξέγερση, αυτό που λέω δεν είναι ότι η διαμαρτυρία πρέπει να μιλήσει μια γλώσσα, αλλά ότι πρέπει να μάθουμε πώς να κατανοούμε άλλους τρόπους ομιλίας. Αλλά το να μιλάς για αυτό – είναι μόνο ένα μέρος αυτού. Σίγουρα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι ταραχές, οι λεηλασίες και οι συγκρούσεις με την αστυνομία είναι εκφράσεις δυσαρέσκειας, διακηρύξεις αγανάκτησης και οργής. Αλλά δεν είναι απλώς «ανακοινωθέντα». Το να πούμε κάτι τέτοιο θα ήταν σαν να αναιρούμε τη σημασία της μετάβασης από το πεδίο της εξουσίας στο πεδίο της υπερδυνατότητας, το πέρασμα από την κανονικότητα της βίας της καπιταλιστικής κοινωνίας στην ανοιχτή εξέγερση εναντίον της.

Σχετικά με το ζήτημα της επικοινωνίας, αντιστέκομαι στο να παρουσιάζω ό, τι μας αρέσει ως ένα είδος απόλυτα ορθολογικής «επικοινωνιακής δράσης». Για τον Habermas, όπως και τον πατέρα του τον Καντ, η αναταραχή δεν μετράει. Έτσι θα μπορούσατε να σχεδιάσετε αυτήν τη γραμμή οπουδήποτε για να συμπεριλάβετε αυτό που σας αρέσει και να αποκλείσετε αυτό που δεν σας αρέσει. Αλλά οι εξεγέρσεις έχουν κάτι να πουν, και η τεράστια μάζα της κοινωνίας έξω από αυτές (το υπόλοιπο δυναμικό) πρέπει να ακούσει και να μάθει. Δεν μπορείτε απλά να διαγράψετε όλο το επικοινωνιακό περιεχόμενο για διάφορους δικούς σας θεωρητικούς λόγους. Όλο αυτό το περιεχόμενο είναι εκεί ως μέρος της εξέγερσης. Έτσι, αυτό που θα έλεγα είναι ότι η εξέγερση υπερβαίνει τη γλώσσα.

Εξετάστε ένα παράδειγμα. Όταν οι Ζαπατίστας έκαναν την εξέγερση τους το 1994, υπήρχαν περίπου εβδομήντα χρόνια κυβέρνησης του κόμματος PRI στο Μεξικό. Οι αυτόχθονες στα βουνά επικοινωνούσαν με το κράτος του Μεξικού και με το λαό του Μεξικού στη συμβατική γλώσσα για δεκαετίες. Ωστόσο, λίγοι τους άκουγαν πέρα ​​από τα όρια της Τσιάπας. Όπως συζητήθηκε εκείνες τις μέρες, οι άνθρωποι αυτοί ζούσαν στη λήθη. Έτσι, βρήκαν άλλους τρόπους να μιλήσουν – μέσω της εξέγερσης, και οι άνθρωποι στο Μεξικό ξαφνικά συνειδητοποίησαν πολλά πράγματα για το «ιθαγενικό πρόβλημα» που δεν γνώριζαν ποτέ ως τότε ότι υπήρχαν. Αυτό δείχνει ότι πρέπει να υπερβούμε τη γλωσσική επικοινωνία και όχι να συμμορφωθούμε με αυτήν. Γι ‘αυτό έγραψα πρόσφατα για την τέχνη και την εξέγερση, για τους μη-κειμενικούς τρόπους έκφρασης. [7] Και φυσικά, οι Ζαπατίστας δεν μίλησαν μόνο. Έφτιαξαν επίσης δικούς τους κόσμους για να ζουν μέσα στα βουνά. Η δημιουργία νέων κόσμων πάντα περιλαμβάνει και υπερβαίνει τη γλώσσα.

Πρέπει λοιπόν να είμαι ξεκάθαρος ότι με την έννοια της “φιλοσοφίας από τα κάτω” αναφέρομαι σε μια πολύ συγκεκριμένη κομμουνιστική έννοια της θεωρίας, την οποία προσπαθώ να αναπτύξω και να υπερασπιστώ στο έργο μου. Ενάντια στην ιδέα ότι οι μεγάλες φιλοσοφίες εκφράζονται πάντα από τα κεφάλια ανθρώπων όπως ο Χέγκελ, ισχυρίζομαι ότι η πιο προκλητική αμφισβήτηση της πραγματικότητας και της δικαιοσύνης του κόσμου (το κλασικό δηλαδή πεδίο ενασχόλησης της φιλοσοφίας) επιτυγχάνεται καλύτερα μέσω της εξέγερσης παρά μέσα από φιλοσοφικά κείμενα.

ILL WILL: Αντισταθήκατε στην τάση να αντιμετωπίζετε τις εξεγέρσεις ως «διακριτά γεγονότα» που ξεκινούν στο χρόνο από τη στιγμή Χ και σε ένα μέρος Υ, διαρκούν λίγο, στη συνέχεια είτε εκφυλίζονται είτε συνθλίβονται. Αντ ‘αυτού, βλέπετε κάθε νέα εξέγερση ως την «ανάληψη μιας ημιτελούς επιχείρησης μέσα στην κοινωνία, που ξεκινά από το σημείο όπου σταμάτησαν οι προηγούμενες εξεγέρσεις». Αυτός ο σύνδεσμος ενώνει τη μια εξέγερση με την άλλη με ένα είδος ηφαιστειακής υπόγειας γραμμής, όπου η κάθε απόπειρα συνδέεται, αποκρίνεται και συνεχίζει το «έργο» των προηγούμενων εξεγέρσεων. Αυτό μας επιτρέπει επίσης να συλλάβουμε την εξέγερση ως ένα «φάντασμα» που «στοιχειώνει» την κοινωνία στα μεσοδιαστήματα, και εναντίον του οποίου κρατικές και μη κρατικές δυνάμεις της τάξης κινητοποιούν συνεχώς αντι- εξεγερσιακές δυνάμεις για να τις προβλέψουν και να τις εξαλείψουν, όπως ακριβώς οι φιλελεύθεροι και οι αριστεροί, με τις οργανώσεις τους, προσπαθούν συνεχώς να απομακρύνουν, να διαχειρίζονται ή να καθοδηγούν τις κοινωνικές πρακτικές της εξέγερσης και «να τις μετατρέπουν σε μια πλατφόρμα για τις δικές τους πολιτικές στρατηγικές», δηλαδή για την οικοδόμηση των κομμάτων τους και κάθε άλλης θεσμικής μορφής πολιτική. Πώς, εν μέσω αυτών των διαφορετικών αντιμαχόμενων δυνάμεων, μπορεί η ενέργεια της εξέγερσης να προχωρήσει προς τα εμπρός αφού έχει υποχωρήσει το κρεσέντο των συγκρούσεων και των μαχών; Πώς μπορεί η εξέγερση να παραμείνει ζωντανή εν τω μεταξύ, ενώ αντιστέκεται στις δυνάμεις που επιδιώκουν να την ισοπεδώσουν ή να την οικειοποιηθούν;

Richard Gilman-Opalsky: Όταν αντιμετωπίζουμε τις εξεγέρσεις ως διακριτά γεγονότα που ξεκινούν από τη μία ημερομηνία και τελειώνουν στην άλλη, τις παρερμηνεύουμε. Τις αποκόπτουμε από μια μακρά ιστορία αγώνα. Στο βιβλίο μου του 2016, Specters of Revolt, έγραψα ότι «Η εξέγερση του Φέργκιουσον δεν πραγματοποιήθηκε- η εξέγερση της Βαλτιμόρης είναι απόδειξη. ” Αυτό ειπώθηκε στο πλαίσιο μιας αναστροφής του δοκιμίου των Deleuze και Guattari με τίτλο ” Ο Μάης  του 68 δεν πραγματοποιήθηκε” (σελ 233).  Σήμερα, πρέπει να πούμε ότι δεν πραγματοποιήθηκε η εξέγερση της Βαλτιμόρης. Οι εξεγέρσεις του George Floyd είναι η απόδειξη. Η δήλωση που αναφέρει ότι ένα γεγονός δεν πραγματοποιήθηκε σημαίνει ότι δεν τελείωσε όταν φάνηκε να έχει τελειώσει. Το τρέχον κύμα εξέγερσης συνδέεται με το προηγούμενο κύμα και η θεωρία μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε αυτόν τον συνδετικό ιστό. Γιατί θα περίμενε κανείς να σταματήσει η εξέγερση εάν οι συνθήκες ύπαρξης που αμφισβητεί παραμένουν άθικτες; Πώς μπορούμε να περιμένουμε από την εξέγερση να βρει ένα συμπέρασμα εν μέσω της συνέχισης των συνθηκών που την προκαλούν; Γι ‘αυτό υποστηρίζω ότι όταν η εξέγερση δεν συμβαίνει ορατά και ενεργά, το φάντασμα της εξακολουθεί να στοιχειώνει τα πάντα.

Για να επιστρέψουμε στον Dussel, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πιθανότητα της υπερδυνατότητας (hyperpotentia) στοιχειώνει πάντα το νόμο και την τάξη των εξουσιών (potestas) και των δυνατοτήτων (potentia). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι δυνάμεις του νόμου και της τάξης κάνουν σχέδια για την καταστολή της εξέγερσης ακόμη και όταν αυτή δεν υπάρχει. Τα νοσοκομεία του κόσμου κάνουν τώρα σχέδια για την επόμενη πανδημία, την οποία αναμένουν απόλυτα.

Όσον αφορά τις κοινωνικές δυνάμεις της εξέγερσης, αυτό είναι ένα σοβαρό ερώτημα. Η διοχέτευση επαναστατικών ή εξεγερτικών δυνάμεων σε αριστερές και φιλελεύθερες οργανώσεις είναι πάντα ένας κίνδυνος, όπως είδαμε με αυτό που θα αποκαλούσα Γιακωβίνικη πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος στις ΗΠΑ. Υπάρχει πολύ καλό περιεχόμενο σε αυτήν την κοινωνική δυναμική και οι ενεργητικές εκφράσεις της κατά τη διάρκεια της εκστρατείας υποστήριξης του Bernie Sanders μας δείχνουν ότι η καπιταλιστική λευκή υπεροχή δεν είναι στην πραγματικότητα μόνο  αυτό που όλοι θέλουν να νομίζουνε πως είναι. Αλλά έχουμε περάσει κατά πολύ πλέον τα όρια της προθεσμίας, όπου μπορούσαμε να περιμένουμε πραγματικά οφέλη από τους υπάρχοντες καπιταλιστικούς θεσμούς. Απορροφούν και καταπίνουν με βουλιμία όλα τα καλά που τους προσφέρουμε και στη συνέχεια τα ξεπλένουνε και τα πετάνε στα αποχετευτικά τους συστήματα. Από την άλλη πλευρά, οι δικές μας υπόγειες και πιο ριζοσπαστικές εναλλακτικές λύσεις – με όλες τις ριζωματικές ελπίδες που περιλαμβάνουν- εν συγκρίσει με τους καθεστωτικούς θεσμούς της αριστεράς, δεν κινητοποιούν σε καμία περίπτωση πλήθη της κλίμακας της εκστρατείας του Sanders. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι αυτό δεν είναι ένα οργανωτικό πρόβλημα με μια οργανωτική λύση.

Πρέπει να επιστρέψουμε στο δοκίμιο της Ρόζα Λούξεμπουργκ με τίτλο «The Mass Strike» (Η Μαζική Απεργία). [8] Εκεί η Λούξεμπουργκ υποστηρίζει ότι η «άκαμπτη, μηχανική-γραφειοκρατική αντίληψη δεν μπορεί να αντιληφθεί τον αγώνα παρά μόνο ως το προϊόν της οργάνωσης σε ένα ορισμένο στάδιο της δύναμής της». Αλλά στην πραγματικότητα, οι οργανώσεις πρέπει να βγουν μέσα από τις εξεγέρσεις, υποστηρίζει η Λούξεμπουργκ, η οποία παρατήρησε: «στη Ρωσία, ένα προλεταριάτο σχεδόν εντελώς ανοργάνωτο δημιούργησε ένα ολοκληρωμένο πανεθνικό δίκτυο οργανωτικών παραρτημάτων σε ενάμισι χρόνο θυελλώδους επαναστατικού αγώνα. ” Η  Ρόζα Λούξεμπουργκ επιμένει ότι «δεν μπορούμε να διατηρούμε τα ιστορικά γεγονότα υπό έλεγχο μαγειρεύοντας συνταγές για αυτά».

 Η Λούξεμπουργκ βάζει δύο κρίσιμα σημεία εδώ. Πρώτον, οι υπάρχουσες οργανώσεις πρέπει να είναι έτοιμες και ικανές να βοηθήσουν και να υποκινήσουν τις εξεγέρσεις όταν αυτές συμβαίνουν, να ακολουθήσουν τις εξεγέρσεις και όχι να τις καθοδηγήσουν. Δεύτερον, όταν οι εξεγέρσεις διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτές οι ίδιες είναι που δημιουργούν οργανώσεις στην πορεία. Με αυτόν τον τρόπο, νομίζω ότι οι οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας κομμάτων και συνδικάτων, είναι πολύ σημαντικές, αλλά πρέπει να βγουν από πραγματικά κινήματα και να ακολουθήσουν το βηματισμό των πραγματικών αγώνων που εξελίσσονται στον κόσμο. Η Raya Dunayevskaya αργότερα ανέπτυξε μερικές από τις ιδέες της Λουξεμπουργκ σε μια κριτική του κρατικού καπιταλισμού στη Ρωσία, στηρίζοντας αποφασιστικά κάθε σημαντική πρόοδο του αγώνα στις πραγματικές και φαινομενικά αυθόρμητες εξεγέρσεις των γυναικών, των μαύρων, των σκουρόχρωμων και των εργατών. Νομίζω, λοιπόν, ότι δεν μπορώ να διδάξω την εξέγερση πώς να παραμείνει ζωντανή, πώς να προχωρήσει μπροστά. Η μόνη διαβεβαίωση είναι ότι η εξέγερση δεν θα τελειώσει ποτέ έως ότου καταργηθούν τελικά οι συνθήκες αυτής της κοινωνίας που την προκαλούν.

Όσον αφορά τις πιο πρόσφατες εξεγέρσεις, θρηνώ το γεγονός ότι ο ιός συμπίπτει με το τρέχον κύμα εξέγερσης στις ΗΠΑ. Μπορούμε μόνο να αναρωτηθούμε πόσοι περισσότεροι άνθρωποι θα είχαν συμμετάσχει στις εξεγέρσεις – ειδικά άτομα με ευάλωτες συνθήκες υγείας και κινδύνους, ή άτομα που έχουν μικρά παιδιά και άλλους για να φροντίσουν στο σπίτι – όλοι εκείνοι των οποίων οι καρδιές ήταν με την εξέγερση ενώ τα σώματά τους ήταν σε καραντίνα. Λοιπόν, μπορούμε να φανταστούμε πολλά πράγματα και πρέπει να τα φανταστούμε. Αλλά ένας θεωρητικός πρέπει επίσης να πατάει στο πραγματικό, στο συγκεκριμένο, σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αναλογιστούμε τη διαφορά και την απόσταση μεταξύ του “τι είναι” και “τι πρέπει να είναι”, και δεν έχουμε άλλη επιλογή για να σκεφτούμε από εδώ που βρισκόμαστε. Ή θα πράξουμε αυτό ή αλλιώς η θεωρία δεν είναι παρά παταφυσική (θα αποπειράται δηλαδή να δώσει “φανταστικές λύσεις που συγκεράζουν συμβολικά τις ιδιότητες των αντικειμένων με το εν δυνάμει τους”). Υπάρχει ίσως πάντα μια παταφυσική διάσταση στη ριζοσπαστική σκέψη, αλλά ταυτόχρονα, η υπάρχουσα πραγματικότητα πρέπει να τελειώσει για πάντα.

___________________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Richard Gilman-Opalsky, Unbounded Publics: Transgressive Public Spheres, Zapatismo, and Political Theory (Lanham: Rowman and Littlefield, 2008).

[2] Enrique Dussel, Twenty Theses on Politics (Durham: Duke University Press, 2008).

[3] Ibid, 30-32.

[4] C. Wright Mills, The Power Elite (New York: Oxford University Press, 1956).

[5] Guy Debord, “The Decline and Fall of the Spectacle-Commodity Economy” in Situationist International Anthology (Berkeley: Bureau of Public Secrets, 2006), 197-198.

[6] Hamid Dabashi, The Arab Spring: The End of Postcolonialism (New York: Zed Books, 2012).

[7] Richard Gilman-Opalsky and Stevphen Shukaitis, Riotous Epistemology: Imaginary Power, Art, and Insurrection (Brooklyn: Autonomedia, 2019).[8] Rosa Luxemburg, “The Mass Strike, the Political Party, and the Trade Unions” in Socialism or Barbarism (London: Pluto Press, 2010). The citations that follow are from p. 112 and 122 of this edition.

The post Η αιώνια επιστροφή της εξέγερσης- Συζήτηση με τον Richard Gilman-Opalsky appeared first on Void Network.

ΧΡΟΝΟΣ και ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
στο έργο του Αντόνιο Νέγκρι.

Οι εποχές , οι πράξεις
τα συμβάντα και οι προοπτικές

Ομιλητές:

Νίκος Πρατσίνης (Μεταφραστής)
Παναγιώτης Καλαμαράς (Εκδότης)
Γιώργος Σωτηρόπουλος (διδ.Πολιτικής Φιλοσοφίας- Κενό Δίκτυο)

Παρουσίαση– συντονισμός Γιάννης Ραουζαίος– Κενό Δίκτυο
(κριτικός κινηματογράφου, συγγραφέας)

Πέμπτη 26/4/ 2018—ώρα 20.30
Ελεύθερος Κοινωνικός Χώρος ΝOSOTROS
Θεμιστοκλέους 66 Εξάρχεια

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ όπως και ο Χρόνος, είναι δύο σημαίνοντα τα οποία αναζητούν στην πολύπλοκη και γεμάτη αντιφάσεις εκτύλιξη κοινωνικής-ιστορικής διαδικασίας, την ανανοηματοδότηση τους.

Ο 21ος αιώνας ένας άγριος και τρομερός ως προς τα διακυβεύματα του αιώνας, μόλις τώρα αρχίζει πλέον να δείχνει τις φοβερότερες προεκτάσεις του προσώπου του.
Χρέος όσων απο εμάς επιζητούν την υπέρβαση αυτών των πλευρών και την συνολικοποίηση μιας διαφορετικής προσέγγισης σύμφωνης με την εποχή μας, που όμως το πρόσημο της είναι προς την πλευρά των ελευθεριακών πράξεων και ιδεών και των καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων και κοινοτήτων, είναι να συντελέσουν σε μια ριζική πολιτισμική πορεία-τομή πάνω στα όσα έχουν έως τωρα συμβεί και εγγραφεί στο κοινωνικό φαντασιακό, απελευθερώνοντας εκείνες τις δυνάμεις και τις πνευματικές και πολιτικές συλλήψεις, που θα φωτίσουν την οδό πρός την παγκόσμια ελευθεριακή συγκρότηση και την κοινωνική μεταμόρφωση.
Αυτό δεν μπορεί να γίνει εφικτό, εάν δεν επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να στοχαστούν ενεργά και συλλογικά πάνω στα συμβάντα και στις θεωρήσεις που όρισαν αυτές τις έννοιες τους προηγούμενους αιώνες αλλά και τις δυναμικές δυνατότητες του παρόντος μας ως πρός αυτές και τις νέες αναδύσεις θέσεων και κοσμοαντιλήψεων που θα προκύψουν αναπόφευκτα απο την διάδραση τους.Κύκλος διαλέξεων-παρουσιάσεων

διοργάνωση:
ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ https://voidnetwork.gr/
με την υποστήριξη του Ελεύθερου Κοινωνικού Χώρου Nosotros

Η εκδήλωση γίνεται με αφορμή την έκδοση του βιβλίου ΚΑΙΡΟΣ ΓΙΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ του Αντόνιο Νέγκρι (εκδόσεις Αλεξάνδρεια) μετάφραση Antonio Solaro- επιμέλεια: Γιώργος Καράμπελας.

The post ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ και Χρόνος στο έργο του Αντόνιο Νέγκρι Πέμπτη 26/4 Nosotros- Κενό Δίκτυο appeared first on Void Network.

Κύκλος διαλέξεων-παρουσιάσεων

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

κύκλος 3ος
Πέμπτη 1 Φεβρουαρίου 2018 8.00μμ

Επανάσταση και Ουτοπία, οι συνδηλώσεις ενός Ρομαντικού Πεπρωμένου.
Ομιλητής:
Στέφανος Ροζάνης (Καθηγητής Φιλοσοφίας, συγγραφέας)

Ελεύθερος Κοινωνικός Χώρος ΝOSOTROS
Θεμιστοκλέους 66 Εξάρχεια

Παρουσίαση-συντονισμός συζήτησης
Γιάννης Ραουζαιος (Κριτικός κινηματογράφου, συγγραφέας, μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο)

διοργάνωση:
ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ https://voidnetwork.gr/
με την υποστήριξη του Ελεύθερου Κοινωνικού Χώρου Nosotros

Οι επόμενοι κύκλοι συζητήσεων σχετικά με την Επανάσταση θα ανακοινωθούν σύντομα
* “Ο Χρόνος” αποτέλεσε το θέμα συζητήσεων της περσινής χρονιάς. Οι φετινές ομιλίες πάνω σε αυτό το θέμα θα ανακοινωθούν επίσης μέσα στις επόμενες εβδομάδες

The post ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ και Ουτοπία- μέρος 3ον / Στέφανος Ροζάνης- Πεμ.1/2/2018 NOSOTROS- Κενό Δίκτυο appeared first on Void Network.

Η δικαιοσύνη, όπως και η επιθυμία, το συμφέρον κ.λπ., δεν αποτελούν απλώς έννοιες που συντελούν στη θεωρητική κατανόηση της ταξικής πάλης, και κατ’ επέκταση της επανάστασης, αλλά κριτικά εργαλεία προσέγγισης της ιστορικής τους εξέλιξης. Συνεπώς, παρόλο που αξιώνουν τη γενικότητα που αρμόζει στη θεωρητική τους φύση, θα πρέπει να ιδωθούν και να αναπτυχθούν μέσα από μια ιστορικά προσδιορισμένη οπτική. Μόνον έτσι μπορεί να αποφευχθεί μια σε τελική ανάλυση αφηρημένη και ιδεαλιστική κατανόηση του επαναστατικού φαινομένου. Έτσι, η επανάσταση θα θεωρητικοποιηθεί ως η ιστορική έκφραση του προβλήματος και της επιθυμίας για δικαιοσύνη.

Η θέση αυτή αποτελεί τον μίτο που θα ξετυλιχθεί και που θα μας οδηγήσει από το πρόσφατο διεθνές κύμα αγώνων σε μία θεωρητική συζήτηση περί των εννοιολογικών και ιστορικών προσδιορισμών της επανάστασης, κατόπιν σε μία περιπλάνηση στις επαναστάσεις των προηγούμενων αιώνων, προτού επιστρέψουμε στην αποτίμηση των επαναστατικών προοπτικών σήμερα. Η ανάλυση κλείνει με κάποιες καταληκτικές σκέψεις περί της πλεονασματικής δομής της δικαιοσύνης, αλλά και περί των κινδύνων του εγχειρήματος της επαναστατικής πραγμάτωσής της.

Ο Γιώργος Σωτηρόπουλος είναι διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών με κατεύθυνση την Πολιτική Θεωρία. Τα τελευταία χρόνια διδάσκει Ιστορία και Θεωρία Γνώσης στο International School of Athens. Συμμετέχει στην συλλογικότητα Κενό Δίκτυο.

The post Διψώντας για δικαιοσύνη- Περί της θεωρίας και ιστορίας της επανάστασης- Γιώργος Σωτηρόπουλος- εκδόσεις futura appeared first on Void Network.

Το συγκεκριμένο κείμενο ασκεί κριτική στην αριστερό τρόπο σκέψης και στις πρακτικές που χρησιμοποιεί και παρέχει επιιχειρήματα που διαχωρίζουν την Αναρχία από την Αριστερά.

Από τον πρώτο καιρό που ο αναρχισμός ορίστηκε ως ένα ξέχωρο ριζοσπαστικό κίνημα μέχρι και σήμερα, έχει συνδεθεί με την αριστερά, αλλά η σύνδεση ήταν πάντα άβολη. Οι αριστεροί που ήταν σε θέση εξουσίας (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αυτοαποκαλούνταν αναρχικοί, όπως οι ηγέτες της CNT και του FAI στην Ισπανία στο 1936-37) εκλάμβαναν τον αναρχικό στόχο της ολοκληρωτικής μετατροπής της ζωής και την απορρέουσα αρχή, πως οι στόχοι θα πρέπει ήδη να υπάρχουν στα μέσα του αγώνα, ως ένα εμπόδιο στα πολιτικά τους προγράμματα. Η πραγματική εξέγερση ξεσπάει πάντα πέρα από κάθε πολιτικό πρόγραμμα, και οι πιο συνεπείς αναρχικοί είδαν την πραγματοποίηση των ονείρων τους ακριβώς σ’ αυτό το άγνωστο, μακρινό μέρος. Κι όμως, κατά καιρούς, όταν οι φλόγες της εξέγερσης κόπαζαν (ή ακόμη και σε περιπτώσεις όπως αυτή της Ισπανίας το 1936-37, όπου έκαιγαν ακόμα ζωηρά), ηγετικοί αναρχικοί έβρισκαν ξανά τη θέση τους ως «συνείδηση της αριστεράς». Όμως, αν η ευρύτητα των αναρχικών ονείρων και οι αρχές που αυτή εφαρμόζει έχουν αποτελέσει εμπόδιο στα πολιτικά σχέδια της αριστεράς, αυτά τα σχέδια έχουν γίνει μια πολύ μεγαλύτερη μυλόπετρα γύρω από το λαιμό του αναρχικού κινήματος, παρασύροντας το προς τα κάτω με το «ρεαλισμό» που δεν μπορεί να ονειρεύεται.

Για την αριστερά, ο κοινωνικός αγώνας ενάντια στην εκμετάλλευση και την καταπίεση είναι ουσιαστικά ένα πολιτικό πρόγραμμα προς υλοποίηση, με κάθε αρμόδιο μέσο. Μια τέτοια αντίληψη προφανώς χρειάζεται μια πολιτική μεθοδολογία αγώνα και μια τέτοια μεθοδολογία είναι αναγκασμένη να αντικρούσει μερικές βασικές αναρχικές ιδέες. Πρώτα απ’ όλα, η πολιτική σαν μια διακριτή κατηγορία κοινωνικής ύπαρξης είναι ο διαχωρισμός των αποφάσεων που καθορίζουν της ζωές μας από την εκτέλεση αυτών των αποφάσεων. Αυτός ο διαχωρισμός εδρεύει σε θεσμούς που λαμβάνουν και επιβάλλουν εκείνες τις αποφάσεις. Έχει μικρή σημασία πόσο δημοκρατικοί ή συναινετικοί είναι αυτοί οι θεσμοί: ο διαχωρισμός και η θεσμοποίηση που είναι σύμφυτα με την πολιτική, πάντα αποτελούνε μια επιβολή απλά και μόνο επειδή απαιτούν οι αποφάσεις να παίρνονται πριν την εμφάνιση των περιστάσεων στις οποίες εφαρμόζονται. Αυτό καθιστά απαραίτητο να παίρνουν τη μορφή γενικευμένων κανόνων που πρέπει πάντα να εφαρμόζονται σε συγκεκριμένου τύπου καταστάσεις, μη λαμβάνοντας υπόψην τις ειδικές περιστάσεις. Εδώ συναντώνται οι σπόροι της ιδεολογικής σκέψης -κατά την οποία οι ιδέες ορίζουν τις δραστηριότητες των ατόμων αντί να εξυπηρετούν τα άτομα ώστε να αναπτύξουν τα δικά τους σχέδιά-, αλλά θα αναφερθώ σ’ αυτό αργότερα. Ανάλογης σημασίας από μια αναρχική προοπτική είναι το γεγονός πως η εξουσία έγκειται σ’ αυτούς τους θεσμούς που αποφασίζουν και επιβάλλουν. Και η αριστερίστικη αντίληψη του κοινωνικού αγώνα είναι ακριβώς αυτή του να επηρεάσουν, να πάρουν τον έλεγχο ή να δημιουργήσουν εναλλακτικές εκδοχές αυτών των θεσμών. Με άλλα λόγια, είναι ένας αγώνας για να τροποποιήσει, όχι για να καταστρέψει θεσμοθετημένες εξουσιαστικές σχέσεις.

Αυτή η [αριστερίστικη] αντίληψη αγώνα με την προγραμματική της βάση απαιτεί μια οργάνωση ως μέσο διεξαγωγής του αγώνα. Η οργάνωση αντιπροσωπεύει τον αγώνα, επειδή είναι η συμπαγής έκφραση του προγράμματός της. Αν οι εμπλεκόμενοι ορίσουν το πρόγραμμα ως επαναστατικό και αναρχικό, τότε το πρόγραμμα έρχεται να αντιπροσωπεύσει την επανάσταση και την αναρχία για αυτούς, και η δύναμη της οργάνωσης εξισώνεται με τη δύναμη του επαναστατικού και αναρχικού αγώνα. Ένα τέτοιο ξεκάθαρο παράδειγμα εντοπίζεται στην Ισπανική επανάσταση, όπου η ηγεσία της CNT αφού ενέπνευσε τους εργάτες και τους χωρικούς της Καταλονίας να απαλλοτριώσουνε τα μέσα παραγωγής (όπως και όπλα με τα οποία σχημάτισαν τις ελεύθερες πολιτοφυλακές τους), δεν διέλυσε την οργάνωση ώστε να επιτρέψει στους εργάτες να εξερευνήσουν την αναδημιουργία της κοινωνικής ζωής με τους δικούς τους όρους. Αντίθετα ανέλαβε τη διοίκηση της παραγωγής. Αυτή η σύγχυση με το συνδικάτο να αναλαμβάνει τη διοίκηση της αυτό-οργάνωσης των εργατών είχε αποτελέσματα που μπορούν να μελετηθούν από οποιονδήποτε είναι πρόθυμος να δει τα γεγονότα κριτικά. Επομένως, όταν ο αγώνας ενάντια στην άρχουσα τάξη διαχωρίζεται από τα άτομα που τον διεξάγουνε και εναποτίθεται στα χέρια της οργάνωσης, παύει να είναι το αυτοπροσδιορισμένο σχέδιο αυτών των ατόμων και αντιθέτως καταλήγει να είναι μια εξωτερική υπόθεση στην οποία αυτά αφοσιώνονται. Επειδή αυτή η υπόθεση εξισώνεται με την οργάνωση, η πρωταρχική δραστηριότητα των ατόμων που αφοσιώνονται σ’ αυτήν είναι η διατήρηση και η επέκταση της οργάνωσης.

Στην πραγματικότητα, η αριστερή οργάνωση είναι το μέσο με το οποίο η αριστερά σχεδιάζει να μετατρέψει τις θεσμοθετημένες σχέσεις εξουσίας. Είτε αυτό γίνει μέσω της απεύθυνσης στους σημερινούς κυβερνώντες και την άσκηση δημοκρατικών δικαιωμάτων, είτε μέσω της εκλογικής ή βίαιης κατάκτησης της κρατικής εξουσίας, είτε μέσω της θεσμικής απαλλοτρίωσης των μέσων παραγωγής είτε μέσω ενός συνδυασμού των παραπάνω, είναι μικρής σημασίας. Για να το πετύχει αυτό η οργάνωση προσπαθεί να μετατρέψει τον εαυτό της σε μια εναλλακτική εξουσία ή σε μια αντί-εξουσία: αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να ενστερνιστεί τη σημερινή ιδεολογία της εξουσίας, δηλαδή τη δημοκρατία. Δημοκρατία είναι εκείνο το σύστημα διαχωρισμένων και θεσμοθετημένων τρόπων λήψης αποφάσεων που απαιτεί τη δημιουργία κοινωνικής συναίνεσης ώστε να ενεργοποιηθούν τα προγράμματα. Αν και η εξουσία πάντα έγκειται στον εξαναγκασμό, στα δημοκρατικά πλαίσια δικαιολογείται μέσω της συγκατάθεσης πως μπορεί να κερδίσει. Αυτός είναι ο λόγος που είναι απαραίτητο για την αριστερά να αναζητά όσους περισσότερους οπαδούς γίνεται, μάζες που να συμφωνούν και να υποστηρίζουν τα προγράμματά της. Έτσι αφοσιωμένη στη δημοκρατία, η αριστερά πρέπει να ενστερνιστεί την ποσοτική ψευδαίσθηση.

Η προσπάθεια να κερδίσει οπαδούς απαιτεί την επίκληση στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή. Έτσι αντί να συνεχίζει μια ζωτική θεωρητική εξερεύνηση, η αριστερά αναπτύσσει μια σειρά απλοϊκών δογμάτων μέσω των οποίων βλέπει τον κόσμο και μια λιτανεία από ηθικά αίσχη που διαπράττονται από τους σημερινούς κυβερνώντες. Με αυτόν τον τρόπο οι αριστεροί ελπίζουν να έχουν μαζική απήχηση. Κάθε αμφισβήτηση ή εξερεύνηση έξω από το ιδεολογικό πλαίσιο καταδικάζεται σφοδρά ή αντιμετωπίζεται χωρίς κατανόηση. Η ανικανότητα για σοβαρή θεωρητική εξερεύνηση είναι το κόστος της αποδοχής της ποσοτικής ψευδαίσθησης, σύμφωνα με την οποία ο αριθμός των οπαδών, ανεξάρτητα από την παθητικότητα και την άγνοιά τους, είναι αυτός που αντανακλά τη δύναμη ενός κινήματος και όχι η ποιότητα και η συνέπεια ιδεών και πρακτικής.

Επιπλέον η πολιτική αναγκαιότητα της απεύθυνσης «στις μάζες» οδηγεί την αριστερά να χρησιμοποιεί τη μέθοδο της διατύπωσης μερικών (όχι συνολικών) αιτημάτων προς τους σημερινούς κυβερνώντες. Αυτή η μέθοδος είναι σίγουρα αρκετά συνεπής με ένα σχέδιο μετατροπής των σχέσεων εξουσίας, ακριβώς επειδή δεν αμφισβητεί ριζικά αυτές τις σχέσεις. Στην πραγματικότητα με το να διατυπώνονται αιτήματα προς τους κυβερνώντες, υποδηλώνεται πως απλές (αν και πιθανώς ακραίες) ρυθμίσεις των τωρινών σχέσεων επαρκούν για την πραγματοποίηση του προγράμματος της αριστεράς. Αυτό που δεν αμφισβητείται σ’ αυτήν τη μέθοδο είναι η ίδια η κυρίαρχη τάξη, αφού αυτό θα απειλούσε το πολιτικό πλαίσιο της αριστεράς.

Αυτό που εξυπακούεται σ’ αυτή τη προσέγγιση για μερική αλλαγή είναι το δόγμα της προοδευτικότητας (όντως, μια απ’ τις πιο δημοφιλείς ταμπέλες στις μέρες μας ανάμεσα σε αριστερούς και ελευθεριακούς -οι οποίοι μάλλον θα προτιμούσαν να αφήσουν πίσω τους τις άλλες αμαυρωμένες ταμπέλες- είναι ακριβώς αυτή του «προοδευτικού»). Προοδευτικότητα είναι η ιδέα πως η σημερινή τάξη πραγμάτων είναι αποτέλεσμα μιας συνεχούς (αν και πιθανώς «διαλεκτικής») διαδικασίας βελτίωσης, και πως αν προσπαθήσουμε (είτε μέσα από ψήφους, ψηφίσματα, δικαστικούς αγώνες, πολιτική ανυπακοή, πολιτική βία ή ακόμα και μέσα από την κατάκτηση της εξουσίας -οτιδήποτε άλλο εκτός από την καταστροφή της) μπορούμε να προχωρήσουμε αυτή τη διαδικασία ακόμη περαιτέρω. Η έννοια της προόδου και η προσέγγιση των μερικών αιτημάτων, η οποία αποτελεί την πρακτική εφαρμογή της, αναδεικνύουν μια άλλη ποσοτική πτυχή της αριστερής αντίληψης του κοινωνικού μετασχηματισμού. Αυτός ο μετασχηματισμός είναι απλά ζήτημα μοιρών, [ζήτημα] της θέσης κάποιου κατά μήκος μια συνεχόμενης τροχιάς. Η σωστή ρύθμιση θα μας οδηγήσει «εκεί» (οπουδήποτε και αν βρίσκεται το «εκεί»). Μεταρρύθμιση και επανάσταση είναι απλά διαφορετικά επίπεδα της ίδιας δραστηριότητας. Τέτοιοι είναι οι παραλογισμοί της αριστεράς, η οποία παραμένει τυφλή στις συντριπτικές αποδείξεις πως η μοναδική τροχιά στην οποία βρισκόμαστε, τουλάχιστον από την άνοδο του καπιταλισμού και του βιομηχανικού συστήματος, είναι η αυξανόμενη φτωχοποίηση της ύπαρξης και αυτό δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί.

Η προσέγγιση των μερικών αιτημάτων και η πολιτική ανάγκη για κατηγοριοποίηση οδηγεί επίσης την αριστερά στο να αξιολογεί τους ανθρώπους με βάση το αν αποτελούν μέλη διαφόρων καταπιεσμένων και εκμεταλλευομένων ομάδων όπως «εργάτες», «γυναίκες», «έγχρωμοι», «γκέι και λεσβίες» και πάει λέγοντας. Αυτή η κατηγοριοποίηση είναι η βάση της πολιτικής των ταυτοτήτων. Η πολιτική των ταυτοτήτων είναι αυτή η ειδική μορφή ψεύτικης αντιπαράθεσης, στην οποία οι καταπιεσμένοι διαλέγουνε να ταυτιστούνε με μια ιδιαίτερη κοινωνική κατηγορία μέσω της οποίας η καταπίεσή τους ενισχύεται σαν μια υποτιθέμενη δράση αψήφησης της καταπίεσής τους. Στην πραγματικότητα, η συνεχόμενη ταύτιση με αυτόν το κοινωνικό ρόλο περιορίζει την ικανότητα αυτών που ασκούν την πολιτική των ταυτοτήτων να αναλύσουν τη κατάστασή τους στη κοινωνία εις βάθος και να δράσουν ως άτομα ενάντια στη καταπίεσή τους. Συνεπώς αυτό εγγυάται τη συνέχιση των κοινωνικών σχέσεων που προκαλούν τη καταπίεσή τους. Αλλά μόνο ως μέλη κατηγοριών αυτοί οι άνθρωποι είναι χρήσιμα πιόνια στους πολιτικούς ελιγμούς της αριστεράς, δεδομένου ότι τέτοιες κοινωνικές κατηγορίες αναλαμβάνουν το ρόλο ομάδων πίεσης και εξουσίας εντός της δημοκρατικής δομής.

Η πολιτική λογική της αριστεράς με τις οργανωτικές της προϋποθέσεις, την υιοθέτηση της δημοκρατίας και της ποσοτικής ψευδαίσθησης και την αξιολόγηση των ατόμων ως απλά μέλη κοινωνικών κατηγοριών, είναι από τη φύση της κολλεκτιβίστικη, καταστέλλοντας το άτομο ώς τέτοιο. Αυτό εκφράζεται μέσω του καλέσματος προς τα άτομα να θυσιάσουν τον εαυτό για τους ποικίλους σκοπούς, προγράμματα και οργανώσεις της αριστεράς. Πίσω απ’ αυτά τα καλέσματα μπορεί κάποιος να εντοπίσει τις χειραγωγικές ιδεολογίες της συλλογικής ταυτότητας, της συλλογικής ευθύνης και της συλλογικής ενοχής. Άτομα που ορίζονται ως κομμάτια μιας «προνομιούχας» ομάδας -«στρέιτ», «λευκοί», «άντρες», «πρωτοκοσμικοί», «μεσοαστοί»- θεωρούνται υπεύθυνα για όλη την καταπίεση που αποδίδεται σε αυτήν την ομάδα. Αυτοί λοιπόν χειραγωγούνται με το να δρουν έτσι ώστε να εξιλεωθούνε απ’ αυτά τα «εγκλήματα», παρέχοντας υποστήριξη άνευ κριτικής στα κινήματα εκείνων που είναι πιο καταπιεσμένοι απ’ οτι οι ίδιοι. Άτομα που ορίζονται ως κομμάτια μιας καταπιεσμένης ομάδας χειραγωγούνται με το να δέχονται μια συλλογική ταυτότητα στα πλαίσια μιας υποχρεωτικής «αλληλεγγύης» -γυναικεία αδελφότητα, εθνικισμός μαύρων, queer ταυτότητα κ.τ.λ. Αν αυτοί απορρίψουν ή κριτικάρουν βαθιά και ριζοσπαστικά αυτή την ομαδική ταυτότητα, αυτό ισούται με την αποδοχή της δικιάς τους καταπίεσης. Στην πραγματικότητα το άτομο που δρα μόνος του ή μόνη της (ή μόνο με αυτούς που έχει αναπτύξει αληθινή εγγύτητα) ενάντια στην καταπίεσή του/της και την εκμετάλλευση όπως τη βιώνει στη ζωή του/της, κατηγορείται για «αστικό ατομικισμό», παρά το γεγονός πως παλεύει ακριβώς ενάντια στην αλλοτρίωση, στο διαχωρισμό και τον ατομισμό, που είναι έμφυτο αποτέλεσμα της συλλογικής αλλοτριωμένης κοινωνικής δραστηριότητας την οποία το κράτος και το κεφάλαιο -η επονομαζόμενη «αστική κοινωνία»- μας επιβάλλει.

Επειδή η αριστερά είναι η ενεργή αντίληψη του κοινωνικού αγώνα ως πολιτικό πρόγραμμα, είναι ιδεολογική από πάνω μέχρι κάτω. Ο αγώνας που διεξάγει η αριστερά δε γεννιέται από τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τα όνειρα των εκμεταλλευόμενων, καταπιεσμένων, κυριαρχημένων και αποστερημένων ατόμων αυτής της κοινωνίας. Δεν πρόκειται για τη δραστηριότητα των ανθρώπων που πασχίζουν να επανοικειοποιηθούν τη ζωή τους και αναζητούν τα απαραίτητα εργαλεία για να το κάνουν. Αντιθέτως είναι ένα διατυπωμένο πρόγραμμα στα μυαλά των αριστερών ηγετών ή στις οργανωτικές συναντήσεις, που υπάρχει πέρα και πριν από τους ατομικούς αγώνες των ανθρώπων και στο οποίο αυτοί οι τελευταίοι πρέπει να υποταχθούν. Όποιο και αν είναι το σύνθημα του προγράμματος -σοσιαλισμός, κομμουνισμός, αναρχισμός, αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικών, Αφρικανοί, δικαιώματα των ζώων, απελευθέρωση της γης, πριμιτιβισμός, εργατική αυτοδιαχείρηση κ.τ.λ. κ.τ.λ.- δεν παρέχει ένα εργαλείο για τα άτομα ώστε να το χρησιμοποιήσουν στους δικούς τους αγώνες ενάντια στη κυριαρχία, παρά απαιτεί από τα άτομα να ανταλλάξουν την κυριαρχία της άρχουσας τάξης με την κυριαρχία του αριστερού προγράμματος. Με άλλα λόγια απαιτεί από τα άτομα να συνεχίσουν να εγκαταλείπουν την ικανότητά τους να καθορίζουν τη δική τους ύπαρξη.

Στα καλύτερά της, η αναρχική προσπάθεια ήταν από πάντα η συνολική μετατροπή της ύπαρξης βασισμένη στην επανοικιοποίηση της ζωής από κάθε άτομο ξεχωριστά που συναναστρέφεται ελεύθερα με άλλους της επιλογής του. Αυτό το όραμα μπορεί να βρεθεί στα πιο ποιητικά γραπτά σχεδόν κάθε γνωστού αναρχικού, και είναι αυτό που έκανε τον αναρχισμό «τη συνείδηση της αριστεράς». Αλλά ποια η χρησιμότητα του να είναι κανείς η συνείδηση ενός κινήματος το οποίο δεν μοιράζεται και δεν μπορεί να μοιραστεί το εύρος και το βάθος των ονείρων του, αν αυτός επιθυμεί να πραγματοποιήσει τα όνειρά του; Στην ιστορία του αναρχικού κινήματος αυτές οι κοντινότερες στην αριστερά προοπτικές και πρακτικές, όπως ο αναρχοσυνδικαλισμός και ο πλατφορμισμός, εμπεριείχαν πάντα πολύ λιγότερο το όνειρο και πολύ περισσότερο το πρόγραμμα. Τώρα που η αριστερισμός έχει πάψει να είναι μια διακριτά σημαντική δύναμη από την υπόλοιπη πολιτική σφαίρα, τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο, είναι σίγουρο οτι δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσουμε να κουβαλάμε αυτή τη μυλόπετρα γύρω απ’ το λαιμό μας. Η συνειδητοποίηση των αναρχικών ονείρων, των ονείρων κάθε ατόμου ικανού ακόμα να ονειρεύεται και να επιθυμεί ανεξάρτητα, να είναι αυτόνομος δημιουργός της δικιάς του ύπαρξης, απαιτεί μια συνειδητή και αυστηρή ρήξη με την αριστερά. Στο ελάχιστο αυτή η ρήξη θα σήμαινε:

1. Την απόρριψη μιας πολιτικής αντίληψης του κοινωνικού αγώνα, μια αναγνώριση πως ο επαναστατικός αγώνας δεν είναι ένα πρόγραμμα, αλλά αντιθέτως είναι ο αγώνας για την ατομική και την κοινωνική επανοικιοποίηση της ολότητας της ζωής. Ως τέτοια είναι από τη φύση της αντί-πολιτική. Με άλλα λόγια, αντιτίθεται σε κάθε μορφή κοινωνικής οργάνωσης -και κάθε μέθοδο αγώνα- στην οποία οι αποφάσεις για το πως να ζεις και να αγωνίζεσαι είναι διαχωρισμένες από την εκτέλεση αυτών των αποφάσεων, άσχετα με το πόσο δημοκρατική και συμμετοχική μπορεί να είναι αυτή η διαχωρισμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

2. Την απόρριψη του οργανωτισμού, εννοώντας με αυτό την απόρριψη της ιδέας πως κάποια οργάνωση μπορεί να αντιπροσωπεύσει εκμεταλλευόμενα άτομα ή ομάδες, τον κοινωνικό αγώνα, την επανάσταση ή την αναρχία. Επομένως την επιπλέον απόρριψη των επίσημων οργανώσεων -κομμάτων, ενώσεων, ομοσπονδιών και των ομοίων τους- οι οποίες, εξαιτίας της προγραμματικής τους φύσης, αναλαμβάνουν ένα τέτοιο ρόλο αντιπροσώπευσης. Αυτό δεν σημαίνει την απόρριψη της ικανότητας να οργανώνεις συγκεκριμένες δραστηριότητες απαραίτητες για τον επαναστατικό αγώνα, αλλά κυρίως την απόρριψη της υποβολής της οργάνωσης εργασιών και σχεδίων στο φορμαλισμό ενός οργανωτικού προγράμματος. Το μόνο έργο που έχει φανεί μέχρι τώρα να απαιτεί επίσημη οργάνωση είναι η ανάπτυξη και η διατήρηση μιας επίσημης οργάνωσης.

3. Την απόρριψη της δημοκρατίας και της ποσοτικής ψευδαίσθησης. Την απόρριψη της οπτικής πως ο αριθμός των οπαδών μιας υπόθεσης, ιδέας ή προγράμματος είναι αυτό που καθορίζει τη δύναμη του αγώνα, περισσότερο από ότι η ποιοτική αξία της πρακτικής αγώνα ως επίθεση ενάντια στους θεσμούς κυριαρχίας και ως επανοικειοποίηση της ζωής. Την απόρριψη κάθε θεσμοποιημένου ή τυποποιημένου τρόπου λήψης αποφάσεων και στην πραγματικότητα κάθε αντίληψης που αντιλαμβάνεται τους τρόπους λήψης αποφάσεων σαν μια στιγμή διαχωρισμένη από τη ζωή και την πρακτική. Την απόρριψη επιπλέον της ευαγγελιστικής μεθόδου που πασχίζει να κατακτήσει τις μάζες. Μια τέτοια μέθοδος θεωρεί πως η θεωρητική εξερεύνηση έχει ένα τέλος, πως κάποιος έχει την απάντηση στην οποία όλοι πρέπει προσκολληθούν και πως επομένως κάθε μέθοδος είναι αποδεκτή για τη διάδοση του μηνύματος, ακόμα και αν αυτή η μέθοδος αντικρούει ό,τι λέμε. Αυτό οδηγεί κάποιον στο να αναζητά ακολουθητές που αποδέχονται τη θέση του παρά συντρόφους και συνεργούς με τους οποίους να συνεχίσει τις εξερευνήσεις του. Αντιθέτως αναφέρομαι στην πρακτική όχι του να πασχίζεις να εκτελέσεις τα σχέδια κάποιου, όσο καλύτερα μπορείς με τρόπο συνεπή στις ιδέες, επιθυμίες και όνειρα αυτού του κάποιου, αλλά να προσελκύεις εν-δυνάμει συνενόχους με τους οποίους να αναπτύσσεις σχέσεις εγγύτητας και να επεκτείνεις τη πρακτική της εξέγερσης.

4. Την απόρριψη του να εκφράζεις αιτήματα προς τους εξουσιαστές επιλέγοντας καλύτερα μια πρακτική άμεσης δράσης και επίθεσης. Την απόρριψη της ιδέας πως μπορούμε να πραγματοποιήσουμε την επιθυμία μας για αυτοπροσδιορισμό μέσα από μερικά αιτήματα τα οποία, στην καλύτερη, προσφέρουν μόνο μια προσωρινή βελτίωση της βλαβερότητας της κοινωνικής τάξης του κεφαλαίου. Την αναγνώριση της αναγκαιότητας να επιτεθούμε σ’ αυτή τη κοινωνία στο σύνολό της, να επιτύχουμε μια πρακτική και θεωρητική γνώση σε κάθε επιμέρους αγώνα του συνόλου που πρέπει να καταστραφεί. Με τον ίδιο τρόπο, την ικανότητα να βλέπουμε τι είναι δυνητικά επαναστατικό -τι έχει μετατοπιστεί πέρα από τη λογική των αιτημάτων και των μερικών αλλαγών- στους μερικούς κοινωνικούς αγώνες, από τη στιγμή, που τελικά κάθε ριζοσπαστική, εξεγερτική ρωγμή έχει πυροδοτηθεί από έναν αγώνα που άρχισε σαν μια προσπάθεια να κερδίσει μερικά αιτήματα, ο οποίος όμως μετατοπίστηκε στην πράξη από το να απαιτεί ό,τι ήταν επιθυμητό στο να το αδράξει και με το παραπάνω.

5. Την απόρριψη της ιδέας της προόδου, της ιδέας πως η σημερινή τάξη πραγμάτων είναι το αποτέλεσμα μιας συνεχούς διαδικασίας βελτίωσης που μπορούμε να εξελίξουμε ακόμη περισσότερο, πιθανώς μέχρι και την αποθέωση της, αν προσπαθήσουμε. Την αναγνώριση πως η τωρινή τροχιά -την οποία οι κυβερνώντες και η πιστή ρεφορμιστική και «επαναστατική» αντιπολίτευσή τους αποκαλούν «πρόοδο»- είναι από τη φύση της επιβλαβής για την ατομική ελευθερία, την ελεύθερη συναναστροφή, τις υγιείς ανθρώπινες σχέσεις, την ολότητα της ζωής και του ίδιου του πλανήτη. Την αναγνώριση πως αυτή η τροχιά πρέπει να οδηγηθεί σε ένα τέλος και νέοι τρόποι ζωής και συσχετισμού πρέπει να αναπτυχθούν αν σκοπεύουμε στην πλήρη αυτονομία και ελευθερία. (Αυτό δεν οδηγεί απαραίτητα σε μια απόλυτη απόρριψη της τεχνολογίας και του πολιτισμού, και μια τέτοια απόρριψη δεν αποτελεί την τελική γραμμή της ρήξης με την αριστερά, αλλά η απόρριψη της προόδου σίγουρα σημαίνει μια επιθυμία να εξετάσουμε και να αμφισβητήσουμε σοβαρά και κριτικά τον πολιτισμό και την τεχνολογία, και ειδικότερα τη βιομηχανοποίηση. Αυτοί που δεν επιθυμούν να αναδεικνύουν τέτοια ερωτήματα το πιθανότερο είναι να συνεχίσουν να διατηρούν το μύθο της προόδου.)

6. Την απόρριψη της πολιτικής των ταυτοτήτων. Την αναγνώριση πως, ενώ ποικίλες ομάδες εκμεταλλευόμενων βιώνουν την αποστέρησή τους με τρόπους ανάλογους με την καταπίεση τους και η ανάλυση αυτών των ιδιαιτεροτήτων είναι απαραίτητη για να καταλάβουμε πλήρως πως λειτουργεί η κυριαρχία, παρ’ όλα αυτά, η αποστέρηση είναι η κατεξοχήν αρπαγή της ικανότητας από καθέναν από μας σαν άτομα να δημιουργούμε τις ζωές μας με τους δικούς μας όρους σε ελεύθερη συναναστροφή με άλλους. Η επανοικειοποίηση της ζωής σε κοινωνικό επίπεδο, όπως και η πλήρης επανοικειοποίηση της σε ατομικό επίπεδο, μπορεί να συμβεί μόνο όταν σταματήσουμε να ταυτίζουμε τους εαυτούς μας κυρίως με όρους κοινωνικών ταυτοτήτων.

7. Την απόρριψη του κολεκτιβισμού, της υποταγής του ατόμου στην ομάδα. Την απόρριψη της ιδεολογίας της συλλογικής ευθύνης (μια απόρριψη που δεν σημαίνει την άρνηση κοινωνικής ή ταξικής ανάλυσης, αλλά απομακρύνει την ηθική κριτική από μια τέτοια ανάλυση και αρνείται την επικίνδυνη πρακτική του να κατηγορείς άτομα για δραστηριότητες που έχουν γίνει στο όνομα μιας κοινωνικής κατηγορίας ή έχουν αποδοθεί σε αυτή και της οποίας θεωρούνται πως αποτελούν κομμάτια, κάτι όμως για το οποίο αυτοί δεν είχανε καμία επιλογή -π.χ. «Εβραίοι», «γύφτοι», «αρσενικοί», «λευκοί» κ.τ.λ.). Την απόρριψη της ιδέας πως ο καθένας, είτε εξαιτίας κάποιου «προνομίου» είτε εξαιτίας του οτι υποτίθεται πως είναι μέλος σε μια ξεχωριστή καταπιεζόμενη ομάδα, οφείλει άνευ κριτικής αλληλεγγύη σε κάθε αγώνα ή κίνημα και την αναγνώριση πως μια τέτοια αντίληψη είναι μια μεγάλη παρεμπόδιση σε οποιαδήποτε σοβαρή επαναστατική διαδικασία. Τη δημιουργία συλλογικών σχεδίων και δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες των εμπλεκόμενων ατόμων και όχι το αντίστροφο. Την αναγνώριση πως η θεμελιώδης αλλοτρίωση που επιβάλλεται από το κεφάλαιο δεν βασίζεται σε καμία υπέρ-ατομικιστική ιδεολογία που ίσως προωθεί, αλλά προκύπτει περισσότερο από το συλλογικό σχέδιο παραγωγής που αυτό επιβάλλει, το οποίο απαλλοτριώνει τις ατομικές δημιουργικές μας ικανότητες για να εκπληρώσει τους στόχους του. Την αναγνώριση της ελευθερίας κάθε ατόμου ξεχωριστά να μπορεί να καθορίζει τις συνθήκες ύπαρξης του/της με ελεύθερη συναναστροφή με άλλους της επιλογής του/της -π.χ. την ατομική και την κοινωνική επανοικειοποίηση της ζωής- σαν το πρωταρχικό στόχο της επανάστασης.

8. Την απόρριψη της ιδεολογίας, δηλαδή, την απόρριψη κάθε προγράμματος, ιδέας, αφαίρεσης, ιδανικού ή θεωρίας που τοποθετείται πάνω από τη ζωή και τα άτομα σαν ένα κατασκεύασμα το οποίο πρέπει να υπηρετούν. Την απόρριψη επομένως του Θεού, του Κράτους, του Έθνους, της Φυλής κ.τ.λ. αλλά επίσης του Αναρχισμού, του Πριμιτιβισμού, του Κομμουνισμού, της Ελευθερίας, της Λογικής, του Ατόμου κ.τ.λ. όταν αυτά γίνονται ιδανικά στα οποία κάποιος θυσιάζει τον εαυτό του, τις επιθυμίες του, τις φιλοδοξίες του, τα όνειρά του. Τη χρήση των ιδεών, θεωρητικών αναλύσεων και την ικανότητα να σκέφτεται κανείς λογικά, αφαιρετικά και κριτικά, ως εργαλεία για να πραγματοποιήσει τους στόχους του, για επανοικειοποιηθεί τη ζωή και να δρα ενάντια σε οτι στέκεται στο δρόμο αυτής της επανοικειοποίησης. Την άρνηση των εύκολων απαντήσεων που έρχονται να λειτουργήσουν σαν παρωπίδες στις προσπάθειες κάποιου να εξετάσει την πραγματικότητα που αντιμετωπίζει, για χάρη της συνεχούς αμφισβήτησης και θεωρητικής εξερεύνησης.

Όπως το βλέπω, αυτά είναι που αποτελούνε μια αληθινή ρήξη με την αριστερά. Όπου λείπουν οι παραπάνω απορρίψεις -είτε στη θεωρία είτε στη πράξη- σημαίνει ότι παραμένουν απομεινάρια της αριστεράς, και αυτό είναι ένα εμπόδιο στα σχέδια μας για απελευθέρωση. Από τη στιγμή που η ρήξη με την αριστερά βασίζεται στην αναγκαιότητα να ελευθερώσουμε την πρακτική της αναρχίας από τα όρια της πολιτικής, αυτό σίγουρα δεν είναι μια προσέγγιση προς τη δεξιά ή κάποιο άλλο τμήμα του πολιτικού φάσματος. Αποτελεί περισσότερο μια αναγνώριση πως ένας αγώνας για τη μετατροπή της ολότητας της ζωής, ένας αγώνας να πάρουμε πίσω τις ζωές μας, ως δικές μας σε μια συλλογική κίνηση για ατομική πραγμάτωση, μπορεί μόνο να παρεμποδιστεί από πολιτικά προγράμματα, «επαναστατικές» οργανώσεις και ιδεολογικές κατασκευές που απαιτούνε την υπηρεσία μας, επειδή αυτές, όπως το κράτος και το κεφάλαιο, απαιτούνε να δώσουμε τις ζωές μας σ’ αυτά, και όχι να τις πάρουμε στα χέρια μας. Τα όνειρα μας είναι πολύ μεγαλύτερα από τα στενά όρια των πολιτικών σχεδιασμών. Είναι καιρός τώρα να αφήσουμε πίσω μας την αριστερά και να συνεχίσουμε τον ενθουσιώδη δρόμο μας προς το άγνωστο της εξέγερσης και της δημιουργίας γεμάτων και αυτοπροσδιοριζόμενων ζωών.

πηγή: http://flying.squat.gr/GR/2013/05/19/greek-wolfi-landstreicher

The post Από την πολιτική στη ζωή: απαλλάσσοντας την Aναρχία από την αριστερή μυλόπετρα – Wolfi Landstreicher appeared first on Void Network.

«Δεν ξέρω αν άκουσες τί γίνεται στη Ρωσία. Λογικά ναι, αλλά σε κάθε περίπτωση, πρέπει να σου πω ότι η ενημέρωση είναι κακή, εξαιτίας των σκόπιμων και οπορτουνιστικών ψεμάτων, των ανακριβειών και περιορισμών του αστικού τύπου και της λογοκρισίας. Το μόνο σίγουρο αυτή τη στιγμή είναι αυτό: Ο Τσάρος αποχώρησε […] Και αν σκοπός της επανάστασης είναι να συνεχιστεί ο πόλεμος επ’αόριστον, τοτε γιατί αποχώρησε ο τσάρος, αφού το πρόγραμμά του περιλάμβανε ακριβώς τη συνέχιση του πολέμου; […] Η αλήθεια πρέπει να είναι άλλη, αλλά η αλήθεια δεν πρόκειται να διαρρεύσει μέσω του τύπου.»

Οι Ιταλοί εργάτες αποδείχτηκαν σωστοί. Κι όμως, πώς κατάφεραν να καταλάβουν αμέσως τί συνέβαινε, κόντρα σε όλες τις ενδείξεις και μάλιστα χωρίς έμπιστες πηγές πληροφόρησης; 

«Ένα επαναστατικό κίνημα δεν εξαπλώνεται σαν μολυσματική ασθένεια, αλλά εξαιτίας της απήχησής του. Κάτι που γεννιέται εδώ αντηχεί το κύμα της εξέγερσης που ξέσπασε κάπου αλλού. Το σώμα που εξεγείρεται το κάνει με τον δικό του τρόπο. Η εξέργερση δεν απλώνεται σαν το λοιμό ή την πυρκαγιά- δεν είναι μια γραμμική διαδικασία που περνάει από τον έναν στον άλλο, ξεκινώντας από μια σπίθα. Αντίθετα, η εξέγερση παίρνει σχήμα όπως οι μελωδίες, που ακόμη κι αν διασκορπίζονται ατάκτως στο χωροχρόνο, καταφέρνουν να επιβάλλουν το ρυθμό των δονήσεών τους, να αποκτούν νόημα στη συγκυρία, ώσπου οποιαδήποτε επιστροφή σε κανονικότητες να φαντάζει πλέον ανεπιθύμητη ή ακόμα ακόμα αδύνατη.»

Nαι μεν, αλλά… Πώς και γιατί καταφέρνει μια εξέγερση να έχει απήχηση; Γιατί δεν έχει απήχηση σε όλους και όλες; Γιατί η Επανάσταση του Φλεβάρη είχε απήχηση μόνο στους προλετάριους; Και τί ήταν αυτό που της έδωσε απήχηση; Γιατί οι αστοί δεν μπόρεσαν να προβλέψουν τί θα συνέβαινε, παρ’όλο που είχαν σαφώς καλύτερη πληροφόρηση από την εργατική τάξη;

«Πιστεύω ότι το θαυμάσιο γεγονός που για καλή ή κακή μας τύχη απλώνεται μπροστά στα μάτια μας, θα έχει τέτοιες τρομερές συνέπειες, που θα αναγκάσει όλο τα κόμματα, όλες τις κοσμοθεωρίες να ανασυνταχθούν θεμελιακά, να αναθεωρήσουν όλη τη φιλοσοφία τους, ανεξαρτήτως του τί τους ενέπνευσε. Ακριβώς όπως συνέβη με τη γαλλική επανάσταση, ίσως δε και σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό. Αυτός ο πόλεμος δεν είναι ακόμη η δικιά μας επανάσταση, αλλά ίσως είναι αναγκαίος για να αποτινάξει ο κόσμος μας από πάνω του τα ενοχλητικά κατάλοιπα του Μεσαίωνα.»

«Σαν άνθρωποι και σαν σοσιαλιστές, θέλουμε να είμαστε παθητικοί θεατές του τεράστιου αυτού γεγονότος ή θέλουμε με κάποιο τρόπο να γίνουμε οι πρωταγωνιστές;»

«Μην πιστεύεις αυτά που λένε περί γενναιότητας των στρατιωτών, μην πιστεύεις τις εφημερίδες. Οι στρατιώτες δεν πολεμάνε ούτε με τιμή ούτε με πάθος. Απλώς σφάζουν γιατί αυτή είναι η εντολή, και γιατί φοβούνται την εκτέλεση […]»

«Αν μπορούσα να πιάσω στα χέρια μου τον αρχηγό της κυβέρνησης, θα τον στραγγάλιζα».

«Η επανάσταση είναι η μόνη διέξοδος. Είμαστε κουρασμένοι κι απλώς περιμένουμε τη σπίθα.»

«[Ήμουν πεπεισμένος] , με την ικανοποίηση ενός βοτανολόγου, ότι ήταν αδύνατο να βρει κανείς μαζεμένα πιο σπάνια είδη από αυτά τα νεαρά λουλούδια που τώρα μπροστά στα μάτια μου διαπερνούσαν το σύνορο της θάλασσας σαν λεπτός φράχτης, σαν παρτέρι από τριαντάφυλλα της Πενσυλβανίας που στολίζουν τον κήπο ενός απόκρημνου βράχου, και που μέσα στα λουλούδια του περικλείεται ολόκληρος ο ωκεανός, και κάποιο ατμόπλοιο τον διασχίζει, γλιστρώντας τόσο ήπια μέσα στη γαλάζια, οριζόντια γραμμή του, που μια τεμπέλικη πεταλούδα, χαζεύοντας στο μπουμπούκι ενός λουλουδιού προσπερασμένου ώρα τώρα από το σώμα του πλοίου, θα μπορούσε να περιμένει, πριν ξαναπετάξει για να προλάβει να φτάσει πριν από εκείνο, και μέχρις ώτου τίποτα άλλο παρά η πιο ελάχιστη υποψία γαλάζιου να χωρίζει την πλώρη από το πρώτο πέταλο στο οποίο κατευθύνεται.»

«Haecceity είναι ολόκληρο το άθροισμα στα εξατομικευμένο του σύνολο… Είναι ο ίδιος ο λύκος, και το άλογο, και το παιδί, που σταματούν να είναι υποκείμενα και μετατρέπονται σε γεγονότα, σε αθροίσματα μη διακριτά από την ώρα, την εποχή, την ατμόσφαιρα, τον αέρα, τη ζωή. Ο δρόμος γίνεται ένα με το άλογο […] Το κλίμα, ο αέρας, η εποχή, η ώρα δεν διαφέρουν ως προς τη φύση τους από τα πράγματα, τα ζώα ή τους ανθρώπους που τα κατοικούν, τα ακολουθούν, που κοιμούνται και ξυπνούν μέσα σε αυτά […] Έτσι οφείλουμε να νιώθουμε. Είμαστε όλοι και όλες οι πέντε η ώρα το απόγευμα, ή κάποια άλλη ώρα, ή ακόμα ακόμα είμαστε δυο διαφορετικές ώρες ταυτόχρονα…»

 Αυτό που ο Προυστ περιγράφει πολύ αποτελεσματικά στο απόσπασμά του είναι το άθροισμα ενός συλλογικού όντος. Είναι ένα κινούμενο συνοθύλευμα αισθήσεων, αντικειμένων και χρωμάτων. Μια παρέλαση από ποδήλατα, μπαστούνια του γκολφ, γλάρους, μάτια, μύτες, αγάλματα, μηχανήματα, λουλούδια, μουσική, κομήτες, τηλεσκόπια, πλανήτες, φευγαλέες σκιές, πλοία και πεταλούδες που επιπλέουν!

«Το μόνο που χρειάζεται είναι να γοητευτούμε από ένα απλό αληθινό χαρακτηριστικό μιας γυναίκας που περνά, από μια ματιά που θα της ρίξουμε από απόσταση ή ενώ είναι γυρισμένη, μια ματιά που μπορεί να είναι αρκετή για να προβάλουμε πάνω της την Ομορφιά, και τότε φανταζόμαστε ότι επιτέλους τη βρήκαμε: η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα, επιταχύνουμε το βήμα μας, και αν εκείνη εξαφανιστεί, τότε μένουμε με τη σιγουριά ότι τη βρήκαμε- μόνο αν καταφέρουμε να τη δούμε, μόνο τότε ανακαλύπτουμε το λάθος μας.»

«Δεν σταματάει ποτέ να μετατρέπει το haecceity σε χαρακτηριστικά ανθρώπων και πραγμάτων. Και έτσι μονίμως παρεκτρέπεται μέσα στη λαίλαπα των προσωπικών της ορέξεων και ορμών.»

«Ο υγιής σχιζοφρενής δουλεύει σκληρά για να ξεδιαλύνει τις παθολογικές συσχετίσεις που έχουν δημιουργήσει οι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες μεταξύ μιας οπτασίας στην ακρογιαλιά, της ιδέας της ατομικότητας και του ονείρου του έρωτα. Επιτρέπει στην κινούμενη ρευστή κηλίδα να γλιστρήσει ελεύθερα κατά μήκος της γαλάζιας γραμμής για να μεταμορφωθεί σε σμήνος γλάρων, σε συλλογή ελληνικών αγαλμάτων ή σε παρτέρι με τριαντάφυλλα Πενσυλβανίας. Αυτό είναι η πραγματική ζωή, η ζωή που έχει επιστρέψει στην αγνή πολλαπλότητα των αισθήσεων.»

 Αντίθετα, το «εμπειρικό εγώ» (αυτό, δηλαδή, που πάσχει από τη νόσο) ατομικοποιεί και προσωποποιεί, είναι αυτό που δημιουργεί τις «παθολογικές συσχετίσεις»: όταν σταματάει την παρατήρηση του περιβάλλοντος για να κεντράρει στην Αλμπερτιν προκαλεί μια αντίδραση, η οποία εν τέλει θα τον οδηγήσει στο να υποκύψει στην εξιδανίκευση της τελευταίας. Το όνομά της είναι το περισσότερο αναφερθέν όνομα σε όλο το Αναζητώντας το Χαμένο Χρόνο: αναφέρεται 2360 φορές. Τρεις φορές περισσότερες από το όνομα της Γκιλμπέρτ και σχεδόν χίλιες φορές παραπάνω από τη Σουάν.

«είναι αδύνατο να ξεχωρίσεις το σημαντικό από το ασήμαντο. Αυτός είναι ο λόγος που ο Μαγιακόφσκι μιλάει για τα πιο ενδόμυχα πράγματα, όπως είναι η αγάπη, σαν να μιλάει για τη μετανάσταευση των λαών. Για τον ίδιο λόγο δεν μπορεί να βρει διαφορετικές λέξεις για την Επανάσταση. Πυροβολεί πάντα στην άκρη, και, όπως κάθε σκοπευτής γνωρίζει, τέτοιες βολές πετυχαίνουν ελάχιστα τον στόχο, μα μαρτυρούν τα μέγιστα για το όπλο που χρησιμοποιήθηκε.»

«Τα έργα του Μαγιακόφσκι δεν έχουν κορύφωση. Τους λείπε η εσωτερική πειθαρχία. Τα μέρη αρνούνται να υπακούσουν το όλο. Κάθε κομμάτι επιδιώκει να είναι ξεχωριστό. Δημιουργεί τη δική του δυναμική αδιαφορώντας για το καλό του συνόλου. Γι’αυτό και δεν υπάρχει ενότητα ούτε δυναμική. […] Οι εικόνες υπάρχουν αυτόνομα, συγχέονται και συγκρούονται μεταξύ τους. Η εχθρότητα των εικόνων δεν είναι απόρροια των ιστορικών γεγονότων, παρά απλώς το αποτέλεσμα μαις εσωτερικής δυσαρμονίας με την επαναστατική φιλοσοφία της ζωής. Ωστόσο, όταν –όχι χωρίς δυσκολία- κανείς καταφέρει να διαβάσει το ποίημα ως το τέλος, θα μονολογήσει: αυτά τα υλικά θα μπορούσαν να είχαν συνθέσει ένα σπουδαίο έργο, αν είχε υπάρξει μέτρο και αυτοκριτική!»

«Ο ρυθμός του: σφαίρες/ Οι ρύμες του: φωτιές από κτίριο σε κτίριο[…]/ Αυτή η έκδοση τυπώθηκε/ με το πιεστήριο των βημάτων/ στο χαρτί των πλακόστρωτων πλατειών.»

’Ολοι!

‘Ολοι!

‘Ολοι

‘Οσοι δεν αντέχουν άλλο

Να μαζευτούμε

Και να πάμε!»

«θα τα επινοήσουμε τα τριαντάφυλλα/ πρωτεύουσες σε σχήμα τριαντάφυλλων με πέταλα φτιαγμένα από πλατείες».

«Ο κόσμος θα είναι όπως εμείς/ τον περιγράψαμε/ και την επόμενη Τετάρτη/και χτες/και σήμερα/και πάντα/και αύριο/και μεθαύριο/κόσμος δίχως τέλος!»

 Σημειώστε την έλλειψη ιεραρχίας μεταξύ «Τετάρτης» και «κόσμου δίχως τέλος». Έπειτα ολόκληρη η Ρωσία παίρνει μορφή ανθρώπου, τη μορφή ενός άντρα που λέγεται Ιβάν, του πρωταθλητή των προλεταρίων. Είναι ένα γιγάντιο, ανθρωπόμορφο συνοθύλευμα όλων των ανθρώπων και πραγμάτων, αποτελείται από ολόκληρους κόσμους, 

«το χέρι του ο ποταμός Νέβας/ κι οι φτέρνες του οι στέππες της Κασπίας».

 Ο Ιβάν βαδίζει προς τις ΗΠΑ για να πολεμήσει τον πρόεδρο Γουίλσον, που περιγράφεται ως ο πρωταθλητής των καπιταλιστών. Και τώρα βρισκόματε πάλι σε μια παραλία. Δεν είναι το Μπαλπέκ, είναι μια αμερικάνικη παραλία. Είναι η Δυτική Ακτή, κι οι άνθρωποι νιώθουν τον Ιβάν –δηλαδή την επανάσταση- να έρχεται. Αλλά είναι παραπληροφορημένοι από το ραδιόφωνο κι έτσι (ακριβώς όπως η ιταλική αστική τάξη στις μέρες της Επανάστασης του Φλεβάρη) απλώς δεν καταλαβαίνουν. Το ραδιόφωνο λέει ότι «μια τρομερή καταιγίδα μαίνεται στον Ειρηνικό/μουσώνες και αληγείς άνεμοι αφηνιάζουν». Λέει μετά πως στο Σικάγο κάποιος ψάρεψε παράξενα ψάρια, καλυμμένα με τρίχωμα και με μεγάλες μύτες. Κι έπειτα το ραδιόφωνο διορθώνει: Οι ειδήσεις για τα τριχωτά ψάρια ήταν λάθος, αλλά η καταιγίδα είναι εδώ και «είναι χειρότερη απ’ότι νομίζαμε. Λόγοι άγνωστοι». Τέλος το ραδιόφωνο παραδέχεται ότι δεν προκειται για καταιγίδα, αλλά για τον εχθρό. Κι ο εχθρός δεν είναι στόλος. Είναι ο Ιβάν. Φτάνει στην ακτή κι η άφιξή του προκαλεί ταξική σύγκρουση στις ΗΠΑ. Όλο το σύμπαν περιγράφεται σαν ηφαίστειο «που ο κρατήρας του ξεχύνει τη λάβα των λαών.» Τότε το μεγάλο κύμα που δημιούργησε η άφιξη του Ιβάν κατευθύνεται ανατολικά και φτάνει στο Σικάγο, που ο Μαγιακόφσκι ορίζει ως τη φανταστική βάση του Γούντροου Γουίλσον. Το Σικάγο μέσω ανακαταμένων μεταφορών, υποτυπώσεων κοκ περιγράφεται σαν τόπος εφιαλτικός. Έπειτα φτάνει στο Σικάγο ο ίδιος ο Ιβάν, πολεμάει με τον Γουίλσον, και σαν σε ταινία με τον Γκοτζίλα, τον συντρίβει.

Ο λόγος στον WM2 που θα συνοψίσει αυτές τις παγίδες. Σας ευχαριστώ

Wu ming: Πως να ξεχωρίσουμε μια επανάσταση από οτιδήποτε άλλο (Μέρος Δεύτερο)

Τo Νοέμβριο του 2010, όταν και προτείναμε τίτλο για αυτό το συνέδριο, το ζήτημα εντοπισμού του σε τι συνίσταται μια επανάσταση φαινόταν μάλλον εκτός συγκυρίας: διαλέξαμε τον τίτλο με αφορμή τα ιστορικά μας διηγήματα, στα οποία μιλούσαμε για εξεγέρσεις, επαναστάσεις και πολέμους ανεξαρτησίας. Έκτοτε οι εξεγέρσεις έχουν επιστρέψει στη μόδα με τρόπο, που δεν έχουμε ξανασυναντήσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Εφημερίδες και περιοδικά είναι πλημμυρισμένα με άρθρα, με τα ερωτήματα που τίθενται να είναι αν, αυτό που συμβαίνει στην Τυνησία ή στη Λιβύη συνιστά επανάσταση ή αν το Μπαχρέιν, το Ομάν και η Συρία θα βιώσουν όντως την επανάσταση κοκ.

Πριν από αυτή την Άνοιξη των Λαών, την περασμένη δεκαετία, ο περί ου ο λόγος όρος χρησιμοποιείτο σε συσχετισμό με χρώματα και ονόματα φυτών και σκοπό είχε να βαφτίσει εκλογικές διαμάχες στη Σερβία, την Ουκρανία, τη Γεωργία, το Κιργιστάν, το Ιράκ και το Ιράν. Σήμερα είναι πλέον ξεκάθαρο ότι οι παραπάνω περιπτώσεις, κάθε άλλο παρά επαναστάσεις αποτελούσαν. Επρόκειτο για πολιτικές καμπάνιες, συχνά μη-βίαιες, με στόχο την απομάκρυνση ισχυρών και αυταρχικών κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών. Κι όμως, πολλοί τις έχουν καταγράψει ως επαναστάσεις ενώ οι ονομασίες διαφόρων χρωμάτων (πορτοκαλί, ροζ, πράσινο, μωβ) αποτελούν πλέον ιστορικό κομμάτι.

Ακόμη πιο πίσω στο χρόνο, το 1989, η ταυτόχρονη κατάρρευση των σοβιετικών καθεστώτων στην ανατολική Ευρώπη ώθησε τους αναλυτές στην αδιάκριτη χρήση του όρου «επανάσταση», ακόμη κι όταν το αποτέλεσμά της διέψευδε κατηγορηματικά τη χρήση του όρου, όπως, για παράδειγμα, συνέβη με τα γεγονότα σε Τσεχοσλοβακία και Ρουμανία.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, αντιμέτωποι με ένα φαινόμενο που δεν έχει σαφή και ομοιογενή χαρακτηριστικά, ούτε επαρκείς προϋποθέσεις: καθεστωτικές μεταβολές μπορούν να προκληθούν από πραξικόπημα, εμφύλιο ή ακόμη και υπό συνθήκες πολιτικής ομαλότητας. Μια επαναστατική, αντίθετα, διαδικασία, μπορεί να διαρκέσει για μακρό χρονικό διάστημα και η επιρροή της στην κοινωνία να μη συνδέεται απαραίτητα με την βίαιη μεταβολή της εξουσίας.

Όπως συμβαίνει με κάθε διαχρονικό όρο, το να πούμε ότι το «χ» συνιστά επανάσταση, προϋποθέτει ότι αυτό το «χ» αποτελεί επιλογή μεταξύ περισσοτέρων μεμονωμένων γεγονότων που συνδέονται γραμμικά μέσα στο χρόνο.

Για παράδειγμα, αν θέλεις να με πείσεις ότι η άνοδος του φασισμού στην Ιταλία συνιστούσε επανάσταση, δεν μπορείς να μου δείξεις ένα βίντεο από την Πορεία προς τη Ρώμη και να μου πεις: «Ορίστε, κοίτα!» Πρέπει, αντίθετα, να πας πέρα από την απλή παρουσίαση ενός μεμονωμένου γεγονότος: πρέπει να περιγράψεις ένα κομμάτι της ιταλικής ιστορίας. Στην πραγματικότητα, πρέπει να πας πέρα και από την απλή περιγραφή και να συνδυάσεις όλα τα στοιχεία της «δραματιστικής πεντάδας» του Κέννεθ Μπουρκ: Πράξη, Σκηνή, Συντελεστή, Μέσα και Σκοπό. Με άλλα λόγια πρέπει να δημιουργήσεις μιαν αφήγηση της ιστορίας σου, η οποία να ανήκει στο γένος «επανάσταση». Ένα γένος που τα όριά του είναι συγκεχυμένα. Ένα γένος πάνω στο οποίο ιστορικοί και φιλόσοφοι έχουν χτίσει αντιφατικές μεταξύ τους θεωρίες. Από την άλλη, όπως θα έλεγε και ο Βίτγκενσταϊν, ένας συγκεχυμένος όρος είναι αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε.

Αντίθετα, άλλα σπουδαία ιστορικά γεγονότα έχουν πολύ σαφέστερα όρια, και οι όροι που τους έχουν δοθεί θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Μπορεί, λοιπόν, κανείς να ονομάσει ένα γεγονός «πόλεμο» τη στιγμή που αυτός κηρύσσεται από μια κυβέρνηση ως τέτοιος ή όταν ένας στρατός βάλλει κατ’ εξακολούθηση κατά ενός άλλου στρατού. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Τζώρτζιο Ναπολιτάνο γελοιοποιήθηκε όταν είπε ότι η χώρα μας δεν βρίσκεται σε πόλεμο με τη Λιβύη του Καντάφι. Ο πόλεμος είναι αυταπόδεικτος, ακόμη κι αν δεν θέλει κανείς να τον ονομάσει έτσι και προτιμάει πιο συμβιβαστικές φράσεις, όπως το «ζώνη απαγόρευσης πτήσεων». Ο πόλεμος μπορεί να είναι αντικείμενο ηθικής αξιολόγησης, αλλά ποτέ οντολογικού προβληματισμού. Και βέβαια, όπως συμβαίνει με όλες τις λέξεις, έτσι και η λέξη «πόλεμος» μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες. Αυτή η δυνατότητα είναι που επιτρέπει στους ιστορικούς να ορίζουν μια μακρά περίοδο έχθρας ως «Τριακονταετή Πόλεμο» ή ως «Ψυχρό Πόλεμο». Ωστόσο στον πυρήνα αυτών τον διευρυμένων σημασιών εξακολουθεί να βρίσκεται μια σημασία αυστηρότερη, σαφώς ορισμένη. Αν κάποιος μου έλεγε ότι ο «Ψυχρός Πόλεμος» δεν ήταν πραγματικός πόλεμος, θα του παρέθετα μερικά παραδείγματα: από την Κορέα στην Ουγγαρία, από το Βιετνάμ στο Αφγανιστάν και τη Γρενάδα.

Αντίστοιχα, αν κάποιος ισχυριζόταν ότι τα γεγονότα της Τυνησίας δεν συνιστούσαν πραγματικήεπανάσταση, θα έπρεπε αρχικά να πούμε και οι δύο πώς ορίζουμε την επανάσταση, και έπειτα να συγκρίνουμε τις αφηγήσεις μας για τη συγκεκριμένη ιστορία.

Αυτό σημαίνει ότι για να ξεχωρίσουμε την επανάσταση από οτιδήποτε άλλο, χρειαζόμαστε μια χρήσιμη ευρετική έννοια αφενός, και μια χρήσιμη αφήγηση αφετέρου. Οι ιστορικοί, φιλόσοφοι και κοινωνικοί επιστήμονες μπορούν να συμβάλουν στο πρώτο κομμάτι, ενώ οι λογοτέχνες και αφηγητές στο δεύτερο.

Εξάλλου, επειδή αυτός δεν είναι και ο μοναδικός σύνδεσμος μεταξύ αφήγησης και επανάστασης, θα ήθελα να σημειώσω τουλάχιστον δύο επιπλέον συνδέσμους, προτού συνεχίσω την ανάλυσή μου.

Ο πρώτος είναι ότι τόσο η αφήγηση όσο και η επανάσταση κινούνται νοηματικά γύρω από το γεγονός της παραβίασης ενός κανόνα. Σε μια συνέχεια συνηθισμένων γεγονότων δεν υπάρχει ούτε ιστορία ούτε επανάσταση. Απούσας μιας πιθανής ρήξης με την κανονικότητα, δεν έχει νόημα να εμπλακεί κανείς με το παιχνίδι της αφήγησης. Η επανάσταση γεννιέται από την ίδια διαλεκτική που γεννάει και κάθε ιστορία: τη διαλεκτική μεταξύ συντήρησης και αλλαγής, μεταξύ αυτού που ήταν και αυτού που θα έρθει.

Δεύτερον, κάθε επανάσταση ενσαρκώνει την προσπάθεια να περιγραφεί ο κόσμος μας με νέους όρους και νέες έννοιες, τόσο σε επίπεδο συμβολικό (βλέπε, πχ, την αλλαγή του ημερολογίου κατά τη γαλλική επανάσταση) όσο και σε επίπεδο υλικό, δηλαδή με υποκείμενα, δικαιώματα και νόμους που ήταν μέχρι πρότινος ανύπαρκτα. Δεν είναι τυχαίο ότι πραξικοπήματα και εμφύλιοι συχνά επιδιώκεται να νομιμοποιηθούν μέσω αλλαγών στη σημειολογία κατά μίμηση της επαναστατικής αναγκαιότητας που αναφέραμε.

Σε αυτή τη φάση μου φαίνεται σαφές ότι αν θέλουμε να αναμετρηθούμε με την επανάσταση, θα πρέπει να ασχοληθούμε με πολύ περισσότερα υλικά αφήγησης απ’ ό,τι ίσως να φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Ως προς τα υλικά αυτά, τα μυθολογήματα και τα ρητορικά εργαλεία, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σε κάποια σκοτεινά σημεία, που ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση στο οπτικό μας πεδίο, να δηλητηριάσουν την αφήγησή μας και να μας εμποδίσουν να διακρίνουμε ανάμεσα σε μια επανάσταση και κάτι άλλο ή ακόμα να μας εμποδίσουν να διακρίνουμε ανάμεσα σε μια τοξική αφήγηση της επανάστασης και μια αφήγηση υγιή, ανοιχτή, ειλικρινή.

Τοξικές Αφηγήσεις

Ξεκινώντας, ας αναρωτηθούμε τι σκοπό θα μπορούσε να έχει μια τέτοιου είδους αφήγηση. Μια αφήγηση, δηλαδή, η οποία δεν είναι φανταστική αλλά βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Θα μπορούσαμε να απαντήσουμε ότι η εν λόγω ιστορία πρέπει να είναι πραγματική. Αλλά μετά θα πρέπει να εξηγήσουμε για ποια πραγματικότητα μιλάμε: Μιλάμε για την πραγματικότητα ως συμφωνία με τα γεγονότα-μια πραγματικότητα πιθανώς επαρκή για ένα δημοσιογράφο; Ή μιλάμε για την πραγματικότητα ως συνέπεια εντός ενός συστήματος-μια πραγματικότητα του είδους που θα βρίσκαμε στις θετικές επιστήμες και τα μαθηματικά; Στην περίπτωση της αφήγησης –ακόμη κι αν αυτή βασίζεται στην πραγματικότητα- νομίζω ότι θα ήταν προτιμότερο να μιλήσουμε για μια «ποιητική πραγματικότητα», η οποία δεν περιορίζεται στην πιστή αναπαράσταση γεγονότων, αλλά αφορά γενικώς τη σπουδαιότητά τους. Μια αφήγηση είναι «πραγματική» όταν ενισχύει την επίγνωση, την κατανόηση μιας συνέχειας γεγονότων. Με άλλα λόγια, ενώ η απλή μετάδοση έχει σκοπό την περιγραφή γεγονότων, η αφήγηση θα πρέπει να τα κάνει και να μιλούν: θα πρέπει να συνδέει γεγονότα, έννοιες και άτομα.

Όπως έχουμε πει, αξίζει να διηγηθεί κανείς μια ιστορία, όταν αυτή μπολιάζει με το απίθανο τα υποτιθέμενα άκαμπτα αξιώματα της καθημερινότητας. Στα παραμύθια υπάρχει ένας κανονικός κόσμος σε κρίση και ένας ήρωας που αφήνει τον κόσμο αυτό πίσω του με προορισμό έναν ξεχωριστό, ιδιαίτερο κόσμο για να κόψει ένα κομμάτι του και να το φέρει πίσω στην κανονικότητα. Ή παραθέτοντας Αριστοτέλη: ο ποιητής είναι υπέρτερος του ιστορικού γιατί ο ιστορικός αφηγείται τι συνέβη, ενώ ο ποιητής φαντάζεται τι θα μπορούσε να έχει συμβεί. Κάθε ιστορία ξεπηδάει από ένα «τι θα γινόταν αν», εισάγοντας έτσι μια διάσταση υποθετική ή υποτακτική μέσα στο βασίλειο της οριστικής¹. Ακόμη και η πιο ρεαλιστική μη-μυθιστορηματική διήγηση δεν πρόκειται να πει: «έγινε αυτό», αλλά λέει: «θαμπορούσε να γίνει αυτό.» Έτσι, λοιπόν, μια τοξική αφήγηση, μια αφήγηση που δεν κάνει αυτό που θα έπρεπε να κάνει, μπορεί να εντοπιστεί από την έλλειψη της υποτακτικής διάστασης: μια τοξική αφήγηση επιχειρεί να εξαφανίσει το υποθετικό, να μπλοκάρει κάθε πιθανό τρόπο που θα μπορούσε «να πει την ιστορία αλλιώς», να σταματήσει τη διαδικασία που θα μας κάνει να σκεφτούμε εναλλακτικές εκδοχές, άλλες πιθανές ιστορίες, άλλες ποιητικές αλήθειες για τα ίδια ακριβώς γεγονότα.

Με αυτήν την έννοια, όλες οι ιστορίες περιέχουν μια δόση τοξικότητας, γιατί –όπως έδειξε ο Τζωρτζ Λάκοφ (George Lakoff) στη μελέτη του για τις νευρικές συζυγίες: «Όταν δεχόμαστε μια συγκεκριμένη αφήγηση, αγνοούμε την πραγματικότητα που της αντιτίθεται. Οι αφηγήσεις έχουν την ειδική δυνατότητα να καλύπτουν την πραγματικότητα». Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να τις εγκαταλείψουμε και να τις αντικαταστήσουμε με τον ψυχρό και αυστηρό Λόγο. Όπως είδαμε, για να εντοπίσουμε μια επανάσταση πρέπει να πούμε την ιστορία της. Η πρόταση του Λάκοφ είναι μια πρόταση ενός Νέου Διαφωτισμού, στον οποίο «θα αναγνωρίζουμε ότι οι πολιτισμικές αφηγήσεις αποτελούν σταθερό κομμάτι του εγκεφάλου μας, αλλά τουλάχιστον θα έχουμε επίγνωση αυτού του γεγονότος». Ως αφηγητής θα προσέθετα ότι θα ήθελα να παράξω αφηγήσεις που να εντείνουν αυτήν την επίγνωση, που να κάνουν ό,τι είναι δυνατό για να περιορίσουν την τάση τους να αποκρύπτουν την αλήθεια. Τέλος, να δημιουργήσω αφηγήσεις που να ανοίγουν το δρόμο για καινούριες αφηγήσεις εξοπλίζοντας τον αναγνώστη με υποδείξεις, περιπτώσεις και ρωγμές στο λόγο μου.

Έτσι, λοιπόν, στην ειδική περίπτωση αφήγησης μιας επανάστασης, θα ήθελα να κατανοήσω πού βρίσκονται οι τοξίνες και ποιές επιλογές μου ως αφηγητή θα μπορούσαν να τις καταστήσουν επικίνδυνες.

Επιχειρώντας το παραπάνω, θα ξεκινήσω από την αφηγητική δομή που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλός μας στην εξιστόρηση οποιουδήποτε γεγονότος κι έπειτα θα την εφαρμόσω στην ειδική περίπτωση εξιστόρησης μιας επανάστασης.

Καταρχάς έχουμε τις «Προϋποθέσεις», δηλαδή το γενικό πλαίσιο που χρειαζόμαστε για την αφήγηση. Στην περίπτωσή μας, οι προϋποθέσεις αποτελούνται από την παρουσία ή απουσία ανθρώπων που απαιτούν πράγματα, τα οποία το κράτος είναι ανίκανο να παρέχει. Αποτελούνται επίσης από την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας έκφρασης, την απουσία ή παρουσία εργατικής τάξης, από τις συνθήκες εργασίας και τις βασικές ανάγκες μιας κοινωνίας.

Έπειτα έρχεται η «Ανοικοδόμηση», δηλαδή τα γεγονότα που οδηγούν στο κορυφαίο γεγονός: διαμαρτυρίες, εξεγέρσεις, κοινωνική ανυπακοή, η αντίδραση των κυβερνητικών δυνάμεων, συμβολικές διαμαρτυρίες κτλ.

Αυτός ο αρχικός αναβρασμός θα πρέπει να έχει ήδη καταστήσει σαφή το «Σκοπό», αυτό που οι εξεγερμένοι αποσκοπούν να επιτύχουν, τις διεκδικήσεις τους.

Συναφώς θα πρέπει να έχει καταστήσει σαφές το «Κορυφαίο Γεγονός», δηλαδή το βασικό κομμάτι της αφήγησης. Συνήθως στα περιοδικά και την τηλεόραση, η επανάσταση ταυτίζεται με την αλλαγή καθεστώτος.

Ωστόσο, η ιστορία δεν τελειώνει εδώ, γιατί το «Κορυφαίο Γεγονός» γεννά την «Εκτόνωση», δηλαδή τα γεγονότα με τα οποία λήγει η αφήγηση: τί συμβαίνει στα πρόσωπα του καθεστώτος, ποιοί τα αντικαθιστούν, οι πανηγυρισμοί του λαού κτλ.

Πρέπει, έπειτα, να στραφούμε στο «Αποτέλεσμα», την αλλαγή, δηλαδή, του κοινωνικοπολιτικού πλαισίου που είχε περιγραφεί στις «προϋποθέσεις». Τέλος πρέπει να δούμε τις «Ύστερες Προϋποθέσεις» της κινητοποίησης συνολικά. Με άλλα λόγια να δούμε για πόσο επιμένει στην κοινωνία η επιθυμία της ανανέωσης και πόσο δύσκολο είναι για το καινούριο κράτος να αναδιαπραγματευτεί σε επίπεδο διεθνών σχέσεων χωρίς να εγκαταλείψει τις αρχές της επανάστασης.

Προφανώς, αυτό που μόλις περιέγραψα είναι μια δομή που ενεργοποιείται σε ένα βάθος χρόνου. Η διαχρονικότητα αποτελεί, στην πραγματικότητα, ένα από τα πιο κομβικά χαρακτηριστικά της αφήγησης. Η διήγηση μιας ιστορίας σημαίνει τη δημιουργία μιας χρονολογικής συνέχειας, σημαίνει την ερμηνεία του χρόνου, κάτι που συχνά έχει καθησυχαστική επιρροή από γνωσιακής άποψης. Αυτό συμβαίνει γιατί η διαδικασία της χρονολόγησης γεγονότων μας δίνει την πεποίθηση ότι τα κυριεύουμε, ότι τα κατέχουμε. Μάλιστα τούτο συμβαίνει σε τέτοιο βαθμό που συχνά, η χρονολογική σειρά μετατρέπεται σε σειρά αιτιότητας. Η αυταπάτη ότι η αφήγηση που ορίζει ότι το «Γ ακολουθεί το Β, το οποίο με τη σειρά του ακολουθεί το Α» είναι αντίστοιχη μιας αφήγησης που ορίζει ότι το «Γ πηγάζει από το Β, το οποίο με τη σειρά του πηγάζει από το Α». Αν χτες είπα ότι σήμερα θα διεξαχθεί ναυμαχία, σήμερα θα αποδεικνυόμουν λάθος, μιας και καμία ναυμαχία δεν διεξάγεται. Χτες, όμως, η ίδια πρόταση ήταν ταλαντευόμενη, δεν ήταν ούτε σωστή ούτε λάθος. Έτσι η αφήγηση στόχο έχει να επανακαθιερώσει αυτήν την αγνή απόχρωση του μη προβλέψιμου. Θα πρέπει να αποφεύγουμε τη λεγόμενη αναδρομική αυταπάτη του ντετερμινισμού, μιας τοξίνης πιθανώς παρούσας σε κάθε ιστορία. Υπό τη δράση της, η διαδοχή των παρελθοντικών γεγονότων μετατρέπεται σε αναγκαία διαδοχή. Λησμονούμε, λοιπόν, ότι ισχύει το αντίθετο, ότι κάθε στιγμή περικλείει άπειρα πιθανά μέλλοντα. Έτσι οι αφηγήσεις θα πρέπει να ερευνούν μιαν υπόθεση και όχι να την παρουσιάζουν ως αναπόφευκτη. Το φασιστικό καθεστώς στο πλαίσιο της αυτοπεριγραφής του ως το αποτέλεσμα μιας επανάστασης και εγγεγραμμένο στο πεπρωμένο της Ιταλίας, έκανε εκτεταμένη χρήση αυτής της τεχνικής, τονίζοντας την «αναγκαιότητα» κάθε βήματος, από την ίδρυση του Κόμματος μέχρι την Πορεία προς τη Ρώμη.

Οι προϋποθέσεις

Όσον αφορά στις προϋποθέσεις, είναι συχνό το φαινόμενο η ανάλυση του γενικού πλαισίου, όπως αυτό που περιέγραψα πριν, να λαμβάνει χώρα μετά τα γεγονότα, διότι η επανάσταση αντί απλώς να «ωριμάσει» -ρήμα που θα καθιστούσε τη μεταφορά ενδεχομένως καλύτερη-, «ξέσπασε». Ξέσπασε μάλιστα σε μια χώρα για την οποία δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα, σε μια περιοχή που τράβηξε τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας εξαιτίας των εξεγέρσεων. Καταλήγουμε, έτσι, να μαθαίνουμε τις προϋποθέσεις μόνο εκ των υστέρων, μόνο αφότου έχουμε αποκτήσει εικόνα για το τι συμβαίνει. Και τούτο γιατί τα γεγονότα ήταν μεν επείγοντα αλλά έπρεπε ταυτόχρονα και να εξιστορηθούν. Αν όμως επανέλθουμε στις προϋποθέσεις αναδρομικά –φανταστείτε το ως κάτι σαν ανάληψη- αυτές αντί να επιδιώκουν τη δημιουργία μιας συγκεκριμένης εικόνας για τα πράγματα, μοιάζουν να παλεύουν να ανατρέψουν μια ήδη δεδομένη άποψη για το πώς αυτά τα πράγματα συνέβησαν. Κάτι αντίστοιχο συνέβη με τη Λιβύη, όπου οι πρώτες επαναστάσεις αμέσως ειδώθηκαν μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των «επαναστάσεων της Βόρειας Αφρικής». Μόνο όταν ο Καντάφι αποδείχτηκε πολύ πιο ακλόνητος από τους Μπεν Αλί και Μουμπάρακ, μόνο τότε έγινε αντιληπτή η διαφορά και μόνο τότε σπεύσαμε όλοι και όλες να δικαιολογήσουμε την επιμονή του καθεστώτος με βάση τις ειδικές συνθήκες της λιβυκής υπόθεσης. Σ’ αυτό όμως το σημείο, όπως λέει και η ιταλική παροιμία, το μπάλωμα ήταν χειρότερο κι απ’ το ξήλωμα, κι έτσι οι αναλυτές κατέληξαν να αποδίδουν υπέρμετρα μεγάλη σημασία στις φυλετικές και εδαφικές διακρίσεις μεταξύ των Λιβύων αδιαφορώντας παντελώς για το στοιχείο του αυθόρμητου, ριζοσπαστικού, πολιτικού ξεσηκωμού.

Θα πρέπει εδώ να παραδεχτούμε ότι στο δυτικό κόσμο, προτού λάβουν χώρα οι πρόσφατες εξεγέρσεις, η γνώση μας για τις κοινωνίες της Τυνησίας, της Αιγύπτου, της Λιβύης και της Μέσης Ανατολής ήταν εγκλωβισμένη στο δόγμα που θέλει μια αραβική χώρα να είναι μουσουλμανική χώρα, να είναι, δηλαδή, κυριαρχούμενη από τη θρησκεία. Έτσι η κοινωνία είναι χωρισμένη μεταξύ φονταμενταλιστών και μετριοπαθών. Και η θρησκεία είναι το μοναδικό κλειδί για να την κατανοήσουμε και να ανοίξουμε διάλογο μαζί της.

Ευτυχώς για εμάς, αν ένα καθεστώς πρόσφατα επαναστατικοποιήθηκε, αυτό είναι το καθεστώς της συζήτησης που έχει ανοίξει αναφορικά με το μουσουλμανικό και αραβικό κόσμο. Εδώ τα γεγονότα της Τύνιδας και της πλατείας Ταχρίρ τσάκισαν την τοξική αφήγηση που αφορούσε στις προϋποθέσεις (παρ’ ότι για μερικές μέρες, η τοξική αυτή αφήγηση εμπόδισε αρκετούς αναλυτές να καταλάβουν τι συνέβαινε και τους ώθησε να αναζητήσουν το ρόλο της θρησκείας στις επαναστάσεις). Όπως σημειώνει ο Hayrettin Yucesoy, «η συζήτηση για το Ισλάμ στα προοδευτικά μέσα και την ακαδημαϊκή κοινότητα ήταν σε μεγάλο βαθμό αντίστοιχη της φράσης της Μαρίας Αντουανέτας «Ας φάνε παντεσπάνι». Με κάθε καλή πρόθεση, αυτό είναι αληθές, ωστόσο δεν δείχνει ούτε κατανόηση της κατάστασης ούτε λύνει οποιοδήποτε πρόβλημα. Οι εξεγέρσεις διέλυσαν τις έννοιες του «θρησκευτικού διαλόγου» και της «πολιτισμικής κατανόησης» ως τα πλαίσια για την κατανόηση των «Μουσουλμάνων» και «Αράβων»».

Ένα ακόμη παράδειγμα τοξικής αφήγησης αναφορικά με τις προϋποθέσεις είναι η μυθοπλασία στην οποία προέβη ο Τ.Ε. Λώρενς αναφορικά με τη λεγόμενη «Αραβική Επανάσταση». Μεταξύ του 1915 και 1916, οι Βρετανοί επιτέθηκαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία, στις περιοχές της Καλλίπολης και της Μεσοποταμίας, αλλά βρέθηκαν αντιμέτωποι με απρόσμενη αντίσταση. Αυτό ματαίωσε τις ελπίδες των κρυφών εκείνων αραβικών κοινοτήτων που είχαν εναποθέσει στον πόλεμο τις ελπίδες τους για τη δημιουργία εσωτερικού μετώπου για την ανεξαρτησία. Οι κοινότητες αυτές απαρτίζονταν από αστούς και αξιωματικούς του στρατού και είχαν τις βάσεις τους σε Δαμασκό, Βαγδάτη και Χαλέπι. Έχοντας απολέσει τον ενθουσιασμό για την επαναστατική τους επιχείρηση, οι Βρετανοί, που είχαν πραγματική ανάγκη αυτή την επανάσταση, αποφάσισαν να στραφούν στους βεδουίνους της πόλης Χέτζα της Σαουδικής Αραβίας. Στην εισαγωγή του αριστουργήματός του Λώρενς Επτά Πυλώνες της Σοφίας, ο συγγραφέας δικαιολογεί την αλλαγή αυτή στρατηγικής με ένα ιδεολογικό-ποιητικό επιχείρημα διαποτισμένο από τη λογική του οριενταλισμού. Εξηγεί, λοιπόν, ότι η δύναμη των Αράβων γεννήθηκε και ζει στην έρημο και όχι στη μαλθακότητα των πόλεων. Για το λόγο αυτό και οι προϋποθέσεις του ξεσηκωμού πρέπει να καλλιεργηθούν στην έρημο. Εξάλλου εκεί διαβιεί και μια κοινότητα νομαδικών φυλών ενωμένη στη βάση της γλώσσας και της πίστης της στο Κοράνι.

Μιλώντας για τις προϋποθέσεις της επανάστασης με αυτούς τους όρους, ο Λώρενς λησμονεί ότι οι παραπάνω φυλές ήταν ενδεχομένως κατάλληλες για να δυσκολέψουν τη ζωή των Τούρκων κάνοντας αντάρτικο και πραγματοποιώντας έτσι τις ρομαντικές φαντασιώσεις του δυτικού κόσμου. Δεν θα ήταν όμως ποτέ σε θέση να ολοκληρώσουν μια επανάσταση χτίζοντας τη Μεγάλη Αραβία μέσα από τα συντρίμμια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αντίθετα με τους Άραβες των αστικών κέντρων, οι νομάδες δεν ενδιαφέρονταν να χτίσουν «έθνος», πολύ περισσότερο δε αδιαφορούσαν για το χτίσιμο «κράτους». Ίσως μόνο οι ηγέτες τους να μπορούσαν να έχουν γίνει εθνικοί ηγέτες, αλλά ακόμη και αυτό θα συνέβαινε μέσα σε κράτη χτισμένα από άλλους.

 Η ανοικοδόμηση

Πολύ συχνά, στις αφηγήσεις για την επανάσταση παραλείπουμε το κομμάτι των προϋποθέσεων, και αναζητούμε κατευθείαν την αρχική πηγή, την «έναρξη» που θα μπορέσει να μας διαφωτίσει για το τι ακριβώς συνέβη. Την ημερομηνία που στο μέλλον θα ορίσουμε ως αργία ή που θα τη μελετάμε στα σχολικά βιβλία. Προφανώς και κάθε ιστορία χρειάζεται μιαν έναρξη. Ωστόσο στη δομή του γένους της «επανάστασης», η έναρξη αυτή έχει μια ειδική συμβολική αξία, μοιάζει με ένα είδος προπατορικού αμαρτήματος. Η επιλογή της ημερομηνίας αυτής δεν είναι ποτέ αυθαίρετη, δεν μπορεί να τοποθετηθεί σε μια στιγμή του χρονικού συνεχούς: είναι εξαιρετικά ασύνηθες στο πλαίσιο αφήγησης μιας επανάστασης, η έναρξή της να εξιστορείται in medias res, στη μέση, δηλαδή, της αφήγησης. Τις περισσότερες φορές εστιάζουμε στο γεγονός εκείνο που μαρτυρά την αδυναμία των κυβερνητικών δυνάμεων. Τούτο συμβαίνει, γιατί όπως λέει ο Τσαρλς Τίλλυ, η εικόνα μας για μια «επαναστατική κατάσταση» δομείται γύρω από τρία χαρακτηριστικά: την ύπαρξη ομάδων με διεκδικήσεις ασύμβατες με τον κρατικό έλεγχο, την προσκόλληση των πολιτών σε αυτές τις ομάδες και, βέβαια, την αδυναμία του Κράτους να δώσει ικανοποιητική απάντηση στις διεκδικήσεις τους.

Σε όλους τους απολογισμούς των εξεγέρσεων της Βόρειας Αφρικής, βρίσκουμε ήδη μια μυθική αναφορά στη μορφή ενός νεαρού Τυνήσιου απόφοιτου, αναγκασμένου να επιβιώνει ως υπαίθριος μανάβης, και ο οποίος αυτοπυρπολήθηκε διαμαρτυρόμενος κατά της απόφασης της αστυνομίας να κατάσχει το εμπόρευμά του. Η αυτοκτονία του ώθησε πολλούς πολίτες να εκφράσουν τη διαφωνία τους με μιαν αποφασιστικότητα άγνωστη εδώ και πολλά χρόνια στους δρόμους της Τυνησίας. Μια τέτοια πρωτοβουλία δεν συνιστά απλώς έναρξη: Συνιστά γένεση. Καταφέρνει να συμβολίσει τον αυθορμητισμό της εξέγερσης καθώς και την κοινωνική της σύνθεση: νεολαία της εργατικής τάξης με υψηλό επίπεδο μόρφωσης. Κι όμως, μια επαναστατική κατάσταση είναι πάντα πολυσχιδής. Περικλείει πολλές καταστάσεις, δημιουργεί πολλαπλές μεταβολές σε πολλούς χώρους και διαφορετικούς χρόνους. Έτσι το να εστιάζουμε σε μια μεμονωμένη στιγμή έναρξης, πιθανότατα παρακάμπτει τον πολυσχιδή αυτό χαρακτήρα μιας επανάστασης.

Μια καλή αφήγηση για την επανάσταση θα έπρεπε να αναφέρει στον πρόλογο τις προϋποθέσεις και ως πρώτο κεφάλαιο να περιέχει μια έναρξη, η οποία όμως θα περικλείει περισσότερες από μία στιγμές αφετηρίας.

«Κάθε φορά η έναρξη είναι η στιγμή διαχωρισμού από την πολλαπλότητα του πιθανού» έγραφε ο Ίταλο Καλβίνο. Διαχωρισμός, αλλά όχι αποκλεισμός ή απομόνωση. Χρειαζόμαστε μια διαχωριστική γραμμή που να μην λησμονεί αυτό που αφήνει απ’ έξω.

Επιπλέον, η υπερβολική προσκόλληση στη στιγμή της έναρξης μπορεί να μας καταστήσειχρονολογικά μύωπες. Η «χρονολογική μυωπία» συνίσταται στο να εστιάζουμε υπερβολικά σε πρόσφατα γεγονότα, αδιαφορώντας για αυτά που βρίσκονται πιο μακριά στο χρόνο.

Στην περίπτωσή μας, η χρονολογική μυωπία θα μπορούσε να μας οδηγήσει στο να χαρακτηρίσουμε ως «ξέσπασμα της επανάστασης» μια κατάσταση, η οποία, αντίθετα, βρίσκεται σε σχέση συνέχειας με ό,τι συνέβαινε ούτως ή άλλως. Για παράδειγμα, η «Ημέρα Εξέγερσης» που διοργανώθηκε στην πλατεία Περλ της Μανάμα, βιαστικά αποδόθηκε ως το σημείο έναρξης της «επανάστασης» του Μπαχρέιν, παρότι τέτοιου είδους διαμαρτυρίες διοργανώνονταν στο Μπαχρέιν επί χρόνια. Απλώς δεν το γνωρίζαμε γιατί κανείς δεν ασχολιόταν με το Μπαχρέιν.

Εδώ, λοιπόν, αναφορικά με την αρχή της αφήγησης, αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα έμφυτο και σε κάθε άλλη στιγμή της αφήγησης. Για να διηγηθούμε καλά μια ιστορία, θα πρέπει να δώσουμε σημασία στη λεπτομέρεια. Αλλά όταν το κάνουμε κινδυνεύουμε να ορίσουμε τη λεπτομέρεια αυτή ως αρχετυπική, ως αντιπροσωπευτική του συνόλου. Θα πρόκειται για μια δηλητηριώδη συνεκδοχή όπου το μέρος αντικαθιστά το όλο. Το μόνο αντίδοτο είναι να ψάξουμε για την αντίφαση, για το μοναδικό που πολλαπλασιάζεται.

Για παράδειγμα: ο λαός του Μπαχρέιν διαδηλώνει στην πλατεία Περλ κατά της ηγεσίας της χώρας. Εκεί, σαν καλός αφηγητής, θα αναζητήσεις τις λεπτομέρειες και θα αναρωτηθείς: «Ποιά είναι η σύνθεση αυτού του «λαού του Μπαχρέιν» που διαδηλώνει στην πλατεία Περλ;». Απάντηση: Είναι Σιίτες. Και η ηγεσία; Είναι Σουνίτες. Ε λοιπόν, αν κρίναμε μόνο από αυτήν τη λεπτομέρεια, ο αναγνώστης θα μπορούσε να καταλήξει στο ότι αυτό που συμβαίνει στο Μπαχρέιν είναι εμφύλιος μεταξύ δύο μουσουλμανικών σεχτών. Κι επειδή η κατεξοχήν σιιτική χώρα είναι το Ιράν, θα μπορούσε να βγει το συμπέρασμα ότι το Ιράν στηρίζει την εξέγερση. Για να καταπολεμηθεί αυτό το Συνεκδοχικό Αποτέλεσμα, ο καλός αφηγητής πρέπει να αναζητήσει την αντίφαση. Αυτή θα την ανακαλύψει στο γεγονός ότι οι εργάτες του Μπαχρέιν οργανώνουν μαζικές απεργίες, συμπεριλαμβανομένης της Alba Aluminium, του μεγαλύτερου χυτηρίου αλουμινίου στον κόσμο, της οποίας το συνδικάτο έχει αρχηγό τον Αλί Μπιν Αλί, έναν σουνίτη. Κι αν ο αφηγητής μας δουλέψει σκληρά θα ανακαλύψει ότι η λεπτομέρεια που διάλεξε αρχικά, δηλαδή το ότι οι διαδηλωτές της πλατείας Περλ είναι σιίτες, μπορεί να μεταφραστεί και αλλιώς: Οι σιίτες αποτελούν τη φτωχή πλειοψηφία της χώρας, και γι’ αυτό μια σιιτική εξέγερση είναι μια ταξική εξέγερση.

Άλλο παράδειγμα: Αν κάποιος/α έκαιγε μια αμερικανική ή ισραηλινή σημαία στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου, αναμφισβήτητα η πράξη αυτή, θα έπαιρνε τη μορφή συνεκδοχής κατά την παρουσίασή της από την τηλεόραση και τον τύπο: αν κάποιος/α καίει ανενόχλητα μια αμερικανική σημαία, αυτό σημαίνει ότι οι εξεγέρσεις είναι αντιαμερικανικές και άρα οι εξεγερμένοι είναι φονταμενταλιστές. (Έχει ένα ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι ο μηχανισμός αυτός εφαρμόζεται και στην αντίστροφη περίπτωση, αυτήν της παράλειψης: αν καμιά αμερικανική σημαία δεν καεί κατά τη διάρκεια εξεγέρσεων σε μουσουλμανική χώρα, τότε –για όσους αρέσκονται στις θεωρίες συνομωσίας- η εξέγερση θα πρέπει να ελέγχεται από τη CIA).

Κατά τη διαδικασία επιλογής των λεπτομερειών για την αφήγησή μου, θα επηρεαστώ επίσης από το είδος αφήγησης στο οποίο επιδίδομαι. Στην περίπτωση της επανάστασης, η εικόνα που περιγράφηκε από τον Τσαρλς Τίλλυ μας ωθεί να αναζητήσουμε διαδηλώσεις, συγκρούσεις, αστυνομική βία, αλλαγές καθεστώτων. Απ’ ό,τι φαίνεται η επαναστατική εικόνα με την οποία αισθανόμαστε την περισσότερη οικειότητα είναι αυτή των μεγάλων επαναστάσεων του 20^ου αιώνα: ο λαός στους δρόμους, η κατάληψη της εξουσίας. Το έθνος-κράτος, όμως, άλλαξε μετά τον Οκτώβριο του 1917. Αντίστοιχα ίσως να πρέπει να αλλάξει και η αντίληψή μας για την επανάσταση. Αυτό ισχύει και για έναν επιπλέον λόγο: όπως ήδη ειπώθηκε, η επανάσταση δεν αφορά απαραίτητα μόνο την εξουσία, τον έλεγχο του κρατικού μηχανισμού, το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση κοκ. Μια επανάσταση βεβαίως διεξάγεται στους δρόμους. Ωστόσο, η επανάσταση είναι πάνω απ’ όλα μια δημιουργική ώθηση με κατεύθυνση την αλλαγή του κόσμου, την επανανοηματοδότησή του, την προσπάθεια για το αδύνατο.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε στη διαδικτυακή σελίδα του Guardian ένα διαδραστικό διάγραμμα των διαμαρτυριών στη Μέση Ανατολή, το οποίο περιελάμβανε μια λίστα των χωρών διαρθρωμένη σε παράλληλη κατάταξη και τα σπουδαιότερα γεγονότα αναπαριστάμενα από τέσσερα διαφορετικά σύμβολα:

• Διαμαρτυρία/Απάντηση της κυβέρνησης
• Πολιτικές πράξεις
• Αλλαγή καθεστώτος
• Διεθνής/Εγχώρια αντιμετώπιση

Σε μια τόσο αυστηρή κατηγοριοποίηση, η κατεδάφιση του μνημείου «Μαργαριτάρι της Μανάμα» που διατάχθηκε από τον σουλτάνο αλ Χαλίφα με σκοπό την εξαφάνιση του επαναστατικού αυτού συμβόλου, κατατάχθηκε στην κατηγορία των «πολιτικών πράξεων», ενώ προφανέστατα επρόκειτο για κίνηση με συγκεκριμένη σημειολογία. Η εξέγερση είχε μεταβάλει το χαρακτήρα ενός σπουδαίου μνημείου, αφιερωμένου στους κυνηγούς μαργαριταριών του Κόλπου. Ο λαός τούτο το είχε καταφέρει απλώς κατεβαίνοντας στο δρόμο και όχι με γραφειοκρατικές διαδικασίες. Σε εκείνο το σημείο έπρεπε, λοιπόν, να κατέβει στους δρόμους και το καθεστώς. Αυτή τη φορά όμως, όχι για να πυροβολήσει διαδηλωτές, αλλά για να διαλύσει τα σύμβολά τους μέσα από μια παράξενη προληπτική αντιστροφή του συνήθως συμβαίνοντος κατά τη διάρκεια αλλαγής καθεστώτων: δηλαδή, την καταστροφή συμβόλων εξουσίας και αγαλμάτων του ηγέτη.

Η μοναδική προσπάθεια να αρθρωθεί λόγος για τις επαναστάσεις αυτές, χωρίς να επικεντρώνεται αποκλειστικά στους δρόμους, είχε διφορούμενα αποτελέσματα. Αναφέρομαι στην «επανάσταση του τουίτερ», η οποία είχε ήδη εφαρμοστεί σε μια πιθανά «πολύχρωμη επανάσταση» στη Μολδαβία και είχε έπειτα μεταφερθεί στην περίπτωση της Τυνησίας, με αποτέλεσμα μια δηλητηριώδη σύγχυση ανάμεσα σε μέσα και αιτίες. Το τουίτερ και οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης αποτέλεσαν χρήσιμα εργαλεία επικοινωνίας με τις διαδηλώσεις της Τυνησίας, μόνο που οι διαδηλώσεις αυτές δεν διεξάγονταν μέσα στο τουίτερ. Όπως σημειώνει ο Ταράκ Μπαράουι: «οι επαναστάτες της Γαλλίας και της Αϊτής τη δεκαετία του 1790 αλληλοενημερώνονταν για τις δραστηριότητές τους μέσω του φορτηγού πλοίου της γραμμής Τζαμάικα-Λονδίνο». Οι αφηγήσεις περί «τεχνοφιλίας» –στις περιπτώσεις της Βόρειας Αφρικής και Μέσης Ανατολής- είχαν ως αποτέλεσμα τον καθησυχασμό των ακροατών. Είχαν ως αποτέλεσμα να κάνουν την παραβίαση/διάρρηξη της καθημερινότητας λιγότερο αποδιοργανωτική. Αν πιστέψουμε ότι αυτό που συμβαίνει στην Τυνησία είναι μια «επανάσταση του τουίτερ», νιώθουμε πολύ πιο άνετα απ’ ό,τι θα νιώθαμε αν ακούγαμε περί μιας άγριας εξέγερσης, μακριά από τα στάνταρ μας, όπου άνθρωποι αυτοπυρπολούνται ή εξεγείρονται ενάντια στις τιμές του ψωμιού και του ελαιόλαδου. Έτσι και ο σουλτάνος αλ Χαλίφα αναφέρθηκε στην τηλεόραση και τις εικόνες που μεταδίδονταν από άλλες επαναστατημένες χώρες για να δικαιολογήσει το γεγονός ότι οι πολίτες διαδήλωναν δυναμικά με στόχο την αλλαγή: «Αυτό δεν είναι το Μπαχρέιν που ξέρω», είπε. Ξεχνώντας, βεβαίως, επιλεκτικά, ότι η εξέγερση κρατάει εδώ και χρόνια με εκατοντάδες πολιτικούς κρατουμένους να βασανίζονται σε τέσσερις φυλακές μέσα και γύρω από τη Μανάμα.

Με μια έννοια, το Τουίτερ και το Φέισμπουκ είναι οι «Λώρενς της Αραβίας» του εικοστού πρώτου αιώνα: η έμφαση στα κοινωνικά δίκτυα μας δίνει την αίσθηση ότι οι επαναστάσεις είναι υποπροϊόν του διαδικτύου. Του κατεξοχήν εργαλείου, δηλαδή, της δημοκρατίας και συμμετοχής, το οποίο με τη σειρά του αποτελεί προϊόν του δυτικού κόσμου. Λέμε, λοιπόν, ότι αν η Αίγυπτος εξεγέρθηκε χάρη στο διαδίκτυο, εξεγέρθηκε χάρη σε εμάς, ξεχνώντας έτσι ότι το σύμβολο της επανάστασης αυτής δεν ήταν το διαδίκτυο: ήταν μια πλατεία. Γιατί η ανατροπή ενός δικτάτορα από το τουίτερ δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα: αφενός γιατί η πρόσβαση στο ίντερνετ μπορεί να μπλοκαριστεί, και σε κάποια φάση είχε όντως γίνει έτσι, και αφετέρου, γιατί ακόμη και οι δικτάτορες διαβάζουν τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης χωρίς, βέβαια, να αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους.

 Ο Σκοπός

Στη διαδικασία καθορισμού του Σκοπού, μια τυπική τοξική προσέγγιση είναι η υπόθεση ότι εξαιτίας του αυταρχικού χαρακτήρα ενός καθεστώτος, οι διεκδικήσεις της κοινωνίας περιορίζονται στη «δημοκρατία» και τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Για το λόγο αυτό η επανάσταση λήγει με την πτώση του δικτάτορα, μετά την οποία μπορούμε να επικαλεστούμε μια «μεθοδική μετάβαση», η οποία αδιαφορεί για τις πιο ριζοσπαστικές διεκδικήσεις και τα αλλάζει όλα με τρόπο ώστε όλα να παραμείνουν ίδια. Πιο γενικά, είναι πάντα τοξική –αλλά και αφηγηματικά αναποτελεσματική- η τάση να αποδίδουμε μια μερική σκοπιμότητα στους φορείς της επανάστασης: για την ακρίβεια, για να διηγηθεί κανείς μια καλή ιστορία, θα πρέπει πάντα να αποδίδει συγκεκριμένες σκοπιμότητες στους πρωταγωνιστές της. Όσοι δεν έχουν συγκεκριμένες σκοπιμότητες θεωρούνται μαριονέτες και οι μαριονέτες χρειάζονται κάποιον να τις χειρίζεται. Έτσι, εκατό χρόνια μετά, γινόμαστε και πάλι μάρτυρες της επιστροφής του μύθου του Λώρενς της Αραβίας. Έτσι ως ηρωική Δύση πρέπει να αυτοχριστούμε σωτήρες της Ανατολής, βοηθοί της σε μια διαδικασία απελευθέρωσης από τον εαυτό της.

Τούτο συμβαίνει γιατί οι ιστορίες έχουν την τάση να σωρεύονται, να πλησιάζουν η μια την άλλη συγκροτώντας συμπλέγματα ιστοριών βασισμένα σε ομοιότητες και επαναλήψεις. Αυτή είναι μια τάση που μπορεί να βοηθήσει ή και να αποπροσανατολίσει μια ερμηνεία, ανάλογα με το στοιχείο που δρα ως προωθητικό της σώρευσης: μπορεί να είναι ένα επιφανειακό στοιχείο που συγκαλύπτει σημαντικές διαφορές. Ή μπορεί να είναι ένα ουσιαστικό χαρακτηριστικό, που δεν χάνει τη σπουδαιότητά του παρά τις τυχόν διαφορές. Αναμφισβήτητα, η κατανόησή μας για το γεγονός της πτώσης του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία δεν βοηθήθηκε ιδιαίτερα από τις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί από την πτώση των άλλων κομμουνιστικών καθεστώτων κατά την ίδια περίοδο. Στη Ρουμανία υπήρχαν, λοιπόν, χαρακτηριστικά τα οποία παρέμεναν στο σκοτάδι, ακριβώς εξαιτίας της κοινής αυτής αφήγησης -της σώρευσης των γεγονότων. Επιπλέον, η παρομοίωση των γεγονότων αυτών με την επαναστατική αφήγηση για το γαλλικό λαό που δίκαζε το βασιλιά του επίσης δεν βοήθησε. Ενώ, λοιπόν, στη Γαλλία η ιδέα του καρατομημένου κεφαλιού του βασιλιά ώθησε την επαναστατική διαδικασία, στη Ρουμανία, η θανατική ποινή και εκτέλεση του Τσαουσέσκου ήταν ακριβώς αυτό που σκέπασε τη “revolutia furata”, την Κλεμμένη Επανάσταση. Η τελευταία είναι μια φράση που χρησιμοποιήθηκε από Ρουμάνους φοιτητές, οι οποίοι ξυλοκοπήθηκαν από ανθρακωρύχους, λίγες μόλις μέρες μετά από εκείνα τα Χριστούγεννα του 1989.

Αυτό ενδέχεται να είναι η συνέπεια της σύνδεσης της επαναστατικής αφήγησης κυρίως με το πρόσωπο του δικτάτορα και την πτώση του. Πρόκειται για ένα βήμα που είναι απαραίτητο στην επαναστατική αφήγηση, δεν είναι όμως επαρκές για να ορίσει οποιαδήποτε επαναστατική διαδικασία.

Η προσωποποίηση αυτή είναι εμφανής και στις αφηγήσεις που προέρχονται από τη Λιβύη. Υπάρχει, λοιπόν, ο κίνδυνος τούτο να οδηγήσει σε ένα ακόμη «Φαινόμενο Τσαουσέσκου»: διώχνουμε το δικτάτορα έτσι ώστε να μπορέσουμε να πούμε στον υπόλοιπο κόσμο ότι εδώ έλαβε χώρα μια επανάσταση. Αλλά αυτό ακριβώς είναι το πέπλο πίσω από το οποίο θα κρύψουμε το γεγονός της υφέρπουσας επιστροφής στο παλιό status quo.

Για παράδειγμα, η εθνικο-γεωγραφικού τύπου σώρευση αφηγήσεων (η σώρευση, δηλαδή όλων των επαναστάσεων κάτω από τον κοινό τίτλο «Αραβικές Επαναστάσεις») δεν βοηθάει στην κατανόησή μας για τα γεγονότα που ασκούν επιρροή στο Ομάν. (Πριν μερικές μέρες στα νέα του BBC αναρωτιούνταν «αν αυτή η μέχρι πρότινος σταθερή χώρα του Κόλπου με τον μεγάλο και νεαρό πληθυσμό της θα μπορούσε να μετατραπεί στην επόμενη Αίγυπτο ή Τυνησία».)

Εν προκειμένω, στο Ομάν, δεν υπάρχουν διεκδικήσεις για ριζοσπαστική αλλαγή του καθεστώτος. Ωστόσο, στο Σοχάρ, το σημαντικότερο, δηλαδή, βιομηχανικό κέντρο του κράτους, έλαβαν χώρα εξαιρετικά σκληρές διαδηλώσεις. Ίσως, λοιπόν, αυτό το γεγονός θα μπορούσε να μας παρέχει μια βαθύτερη αρχή για να σωρεύσουμε τις αφηγήσεις αναπτύσσοντας έτσι μια οπτική πιο καθολική: αν στο Ομάν σημειώνονται διαδηλώσεις σε ένα μεγάλο βιομηχανικό κέντρο, και αν στο Μπαχρέιν οι εργάτες της Alba Aluminium κατεβαίνουν σε απεργίες, αν στην Τυνησία οι διαδηλώσεις γίνονται κυρίως από την άνεργη νεολαία, αν αντίστοιχα στο Οχάιο και το Ουισκόνσιν γίνονται από δημοσίους υπαλλήλους, αν στη Ρώμη, τη Λισαβόνα, το Λονδίνο και το Παρίσι γίνονται από πανεπιστημιακούς φοιτητές με αβέβαιο μέλλον και αν στην Ελλάδα από φοιτητές και εργαζομένους, τότε πιθανόν να υπάρχει μια ευρύτερη αφήγηση για τα όσα συμβαίνουν στον κόσμο, πέρα από τις αραβικές χώρες, τη βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Θα πρόκειται για μια βαθύτερη σώρευση αφηγήσεων, η οποία αποφεύγει το τοξικό στοιχείο του διαίρει και βασίλευε. Το τελευταίο σπάει τις αλληλουχίες και επιδιώκει να διαχωρίσει πράγματα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν όμοια, επικεντρωνόμενο σε άλλες -δευτερεύουσες- ομοιότητες.

 Το Κεντρικό Γεγονός και η Εκτόνωση

Σύμφωνα με τον Τίλλυ, ο τρόπος με τον οποίο συνήθως πλαισιώνουμε στην αφήγηση το Κεντρικό Γεγονός υπονοεί ότι το αποτέλεσμα της επανάστασης ήταν μια ριζοσπαστική αλλαγή στην ηγεσία κράτους και διοίκησης, με μεγάλα κομμάτια του στρατού να δηλώνουν αφοσίωση στη νέα κυβέρνηση. Και εδώ το μοντέλο εστιάζει υπερβολικά στις δυνάμεις και το συσχετισμό τους. Φαίνεται σαν να έχουμε ανάγκη να συντηρήσουμε μια σταθερή, οριστική μεταβολή, η οποία έχουμε την πεποίθηση ότι λαμβάνει χώρα μονάχα μέσα στις δομές του κράτους και όχι στα μυαλά των ανθρώπων. Στα προηγούμενα παραδείγματα είδαμε ότι υπάρχουν τοξικές αφηγήσεις, που σκοπό έχουν να κάνουν το απρόοπτο πιο εύκολα αποδεκτό. Τούτο σημαίνει ότι έχουν σκοπό να δαμάσουν τη διαλεκτική, τόσο τη διαλεκτική που είναι εσωτερικό κομμάτι κάθε επανάστασης όσο και τη διαλεκτική που είναι εσωτερικό κομμάτι κάθε ιστορίας. Μια τοξική ιστορία ενσωματώνει ύπουλα το μη-αποδεκτό μέσα στην παραδεδεγμένη πραγματικότητα, όχι όμως για να την ανατρέψει, αλλά, αντίθετα, για να τιθασεύσει το μη-αποδεκτό έτσι ώστε να μην μπορούμε να το αναγνωρίσουμε.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η διαλεκτική τιθασεύεται με την αντίστροφη διαδικασία. Μέσω, δηλαδή, της υπερβολικής παραβίασης του κανόνα, παρουσιάζοντας τη μορφή της ανατροπής της καθημερινότητας, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει υπάρξει καμιά τέτοια ανατροπή. Έτσι αυτό που παρουσιάζεται ως ριζοσπαστική αλλαγή δεν είναι στην πραγματικότητα παρά η συντήρηση της παλιάς πραγματικότητας. Αυτή είναι και η περίπτωση της φασιστικής «επανάστασης». Με άλλα λόγια, η διαλεκτική «φουσκώνεται» με την ελπίδα ότι το επαναστατικό γεγονός θα επέλθει μετά το κεντρικό γεγονός, χάρη στην κινητοποίηση του πλήθους που αρχικά δεν μετείχε σε αυτήν. Αφηγήσεις μολυσμένες με τέτοιου είδους ευσεβείς πόθους ήταν και η επανάσταση του Σιαντ Μπαρέ στη Σομαλία όπως και η «πράσινη επανάσταση» του Καντάφι.

 Το αποτέλεσμα και οι μεταγενέστερες συνέπειες

Αυτό είναι το κομμάτι στο οποίο συνήθως αμελούμε να αναφερθούμε, παρότι η σημασία του δεν πρέπει να υποτιμάται. Ξεχνάμε, λοιπόν, να αναφερθούμε σε αυτό εξαιτίας του μυαλού μας. Στο μυαλό μας, κάθε γεγονός της αφήγησης κινητοποιεί διαφορετικά συναισθήματα. Το Κεντρικό Γεγονός αποτελεί το συναισθηματικό ζενίθ, το οποίο μπορεί να μας πλημμυρίσει με θετικά ή αρνητικά συναισθήματα, ανάλογα με τις πεποιθήσεις μας. Σπανίως μας αφήνει αδιάφορους, λόγω του ότι οι νευρώνες-κάτοπτρα που διαθέτουμε αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο ανεξαρτήτως του αν μια αφήγηση τη βιώνουμε εμείς οι ίδιοι ή αν μας τη διηγείται κάποιος άλλος. Αν το συναίσθημα είναι θετικό, το μυαλό μας, που μετά το Κεντρικό Γεγονός έχει απελευθερώσει ντοπαμίνη, κάνει ένα είδος μετασυνουσιακού διαλείμματος. Αν το συναίσθημα είναι αρνητικό, τότε ανησυχούμε ή φοβόμαστε και η νορεπινεφρίνη μειώνει την ικανότητα μας για συγκέντρωση. Και στις δυο περιπτώσεις κινδυνεύουμε να αδιαφορήσουμε γι’ αυτό που φαντάζει ως απλός επίλογος του Κεντρικού Γεγονότος. Εξάλλου, η εικόνα μας για το επαναστατικό αποτέλεσμα μας οδηγεί στο να σκεφτούμε ότι το Κεντρικό Γεγονός, η κατάληψη, δηλαδή, της εξουσίας από τους επαναστάτες, συμπίπτει με το τελικό αποτέλεσμα της αφήγησης. Η ιστορία, όμως, μας διδάσκει ότι οι επαναστάτες έρχονται αντιμέτωποι με πολύ δύσκολες καταστάσεις μετά την ανατροπή ενός καθεστώτος, καθώς και με προκλήσεις που θέτουν σε κίνδυνο την επιτυχία τους. Από την άλλη, η αφηγηματολογία μάς διδάσκει ότι μια ιστορία δεν τελειώνει με τη νικηφόρα έκβαση της δίκης του ήρωα, ούτε με την εξόντωση του δράκου: υπάρχουν άλλοι κίνδυνοι –και συχνά η επιστροφή παλιότερων εχθρών- που παραμονεύουν τον ήρωα ή την ηρωίδα στο δρόμο της επιστροφής. Η σπουδαιότητα μιας περιπέτειας έγκειται στην ικανότητα του κεντρικού χαρακτήρα να επιστρέψει και να αλλάξει τον κανονικό κόσμο, με εφόδιο το μάθημα που έμαθε κατά τις δίκες και τις μάχες που δόθηκαν στον μη πραγματικό κόσμο. Η λυδία λίθος βρίσκεται, λοιπόν, στο δρόμο της επιστροφής, έτσι ώστε ο ήρωας να επιστρέψει στο χωριό του με το ελιξίριο. Είναι σ’ αυτή την τελική δοκιμασία, όπου ο ήρωας συνήθως καταλήγει νεκρός. Το Κεντρικό Γεγονός, είναι λοιπόν, με μια πιο προσεκτική ματιά, μόνο η μισή ιστορία. Και μια μισοειπωμένη ιστορία δεν μπορεί παρά να είναι δηλητηριώδης. Η πραγματική επιτυχία μιας επανάστασης εξαρτάται από την επιθυμία για ανατροπή που εξαπλώνεται σ’ όλους τους πολίτες, από το επίπεδο δημιουργικότητας που επενδύουν στην επιθυμία αυτή, από τη διάρκεια της επένδυσης αυτής στο χρόνο. Σε μια πραγματική επανάσταση η δημιουργικότητα αυτή διατηρείται, δεν εξατμίζεται μετά την κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων. Και πρόκειται για κοινή, καθολική δημιουργικότητα, που δεν επιβάλλεται από τα πάνω.

Ο Αντόνιο Γκράμσι θεωρούσε το φασισμό «παθητική επανάσταση». Τον έβλεπε, δηλαδή, ως μια θέση που αντέστρεφε ένα δευτερεύον κομμάτι της αντίθεσης ώστε να παρουσιάσει τον εαυτό της ως σύνθεση. Ο φασισμός ήταν όμως παθητικός και γιατί έπρεπε να επιβάλει από τα πάνω τη δημιουργικότητα που μια επανάσταση δεν χρειάζεται να έχει σχεδιάσει εκ των προτέρων. Η σημειολογική επανάσταση του φασισμού ήταν ένα πραξικόπημα κατά του λεξικού, κατά της οργάνωσης του χρόνου, κατά των εθίμων. Επανακαθόρισε έννοιες και ταξινομήσεις, αλλά το έκανε μηχανικά από τα πάνω. Αυτό το στοιχείο θα ήταν από μόνο του αρκετό για να αποδείξει την τοξικότητα της φασιστικής «επαναστατικής» αυτο-παρουσίασης.

 Συμπεράσματα

Έτσι ολοκληρώνουμε τη διαδρομή μας στην αναζήτηση τοξινών κατά την αφηγηματική κατασκευή του επαναστατικού γεγονότος.

Είδαμε τους κινδύνους που κρύβονται στις αναδρομικές παραισθήσεις του μοιραίου, είδαμε τη χρονολογική μυωπία, την αντιστροφή των γενών, τη μερική σκοπιμότητα, την αφηγηματική σώρευση, την αφήγηση του διαίρει και βασίλευε, το Φαινόμενο Τσαουσέσκου, την εξημερωμένη ή παραφουσκωμένη διαλεκτική, τη μετασυνουσιακή κούραση.

Ο κίνδυνος βρίσκεται στο να ποτίσουμε με τόσα τοξικά την αφήγηση, ώστε να καταλήξουμε στην απόκρυψη της αλήθειας και την αδυναμία αντίληψης των συμβάντων.

Χάρη στη συναίσθηση που μας δίνουν οι νευρώνες-κάτοπτρα, οι λειτουργίες του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αντίληψη, το βίωμα, την φαντασίωση, την ονειροπόληση μιας ιστορίας, δεν διαφέρουν μεταξύ τους.

Έτσι το να κατανοήσουμε μια επανάσταση και να τη διηγηθούμε αποτελεσματικά ισούται με την ικανότητά μας να την ονειρευτούμε, όπερ ισούται με την προσπάθειά μας να τη φανταστούμε, που ισούται εντέλει με το να ξεκινάμε να τη βιώνουμε.

 Ευχαριστώ

 Μάρτιος-Απρίλιος 2011

1 Ο συγγραφέας αναφέρεται σε γραμματικά φαινόμενα και συγκεκριμένα σε αυτό που στη Γραμματική αποκαλείται έγκλιση (οριστική, υποτακτική κοκ).

πηγή: http://barikat.gr/content/wu-ming-pos-na-xehorisoyme-mia-epanastasi-apo-otidipote-allo-meros-deytero

για άλλα κείμενα και περισσότερες πληροφορίες σχετικά                                                                          με την underground κολεκτίβα συγγραφέων Wu Ming:

http://www.wumingfoundation.com/english/wumingblog/?p=1810

The post Nα Μιλήσουμε για την Επανάσταση Τότε, Τώρα, για Πάντα! // Δύο ομιλίες της underground κολεκτίβας Wu Ming (ex Luther Blisset) appeared first on Void Network.