Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Women & Revolution- a Spartacist Publication της Διεθνούς Κομμουνιστικής Ένωσης (4η Διεθνής)

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

Εισαγωγή του μεταφραστή:

Η επιλογή μετάφρασης και δημοσίευσης του συγκεκριμένου τροτσκιστικού κειμένου για την «Τρανς Απελευθέρωση» έγινε μετά από πολύ σκέψη. Ως αναρχικοί είναι δεδομένο ότι έχουμε διαφωνίες με κάποιες από τις πολιτικές απόψεις που θα συναντήσει εδώ ο αναγνώστης. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εκτεταμένο δοκίμιο αποτελεί σημαντική μαρξιστική συνεισφορά στον διάλογο για την απελευθέρωση των τρανς ατόμων. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια έχουν ξεσπάσει έντονες διαφωνίες, συγκρούσεις και διασπάσεις σχετικά με ζητήματα που φέρνει στην επιφάνεια το κείμενο και στους χώρους της αριστεράς αλλά και στο πεδίο των φεμινιστικών κινημάτων. Υπό αυτή την λογική η κριτική σκέψη, η συνεκπαίδευση και ο αναστοχασμός είναι πιο γόνιμες στάσεις από την αποσιώπηση, τις καταγγελίες και την συκοφαντία.

Το κείμενο αναδεικνύει με σαφήνεια την αναγκαιότητα να συνδεθεί η απελευθέρωση των τρανς με τον ευρύτερο αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, αποσαφηνίζοντας ότι η κοινωνική αποδοχή των τρανς και η δυνατότητα φυλομετάβασης δεν είναι απλώς ζήτημα ιδεολογίας, επιλογής ή ατομικής βούλησης, αλλά συνδέεται με τις κοινωνικές και υλικές σχέσεις που αναπαράγουν τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανισότητες. Επιπλέον, αναγνωρίζει την ανάγκη υπεράσπισης των υλικών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των τρανς γυναικών και ανδρών, την πάλη για δωρεάν δημόσια υγεία και εκπαίδευση, κοινωνική πρόνοια, και έμπρακτη ένωση των τρανς αγώνων με τα φεμινιστικά κινήματα και τους αγώνες της εργατικής τάξης – όλα στοιχεία που η αναρχική προσέγγιση θεωρεί καθοριστικά για την κοινωνική απελευθέρωση.

Ωστόσο, από αναρχική σκοπιά δεν μπορούμε να ταυτιστούμε με την τροτσκιστική θέση για τον ρόλο του εργατικού επαναστατικού κόμματος ως κεντρικό φορέα των αγώνων ενάντια στην καταπίεση. Οι αναρχικές θεωρίες και πρακτικές απορρίπτουν κάθε συγκεντρωτική οργάνωση της εξουσίας είτε στα πλαίσια ενός σοσιαλιστικού κράτους είτε σε μια ενιαία «επαναστατική οργάνωση», υποστηρίζοντας ότι η απελευθέρωση οικοδομείται οριζόντια και εξισωτικά, μέσα από άμεσες, αδιαμεσολάβητες και αυτοοργανωμένες διαδικασίες.

Οι αγώνες ενάντια σε κάθε εξουσία και κάθε μορφή κυριαρχίας και αυταρχισμού, οι αγώνες για ελευθερία, ισότητα και αξιοπρέπεια όλων των καταπιεσμένων είναι αδιαχώριστοι και ισότιμοι, χωρίς προσδοκία ότι η απελευθέρωση θα καθοριστεί ή θα υπαγορευτεί a priori από οποιαδήποτε κομματική πρωτοπορία ή «κεντρική» πολιτική οργάνωση.

Η πολιτική καθοδήγηση ή η ταξική θέση δεν συνεπάγονται απαραίτητα ταξική συνείδηση, ούτε οδηγούν αυτόματα στην συμμετοχή και πυροδότηση κοινωνικών αγώνων. Η σύγκρουση των συμφερόντων μας με τα συμφέροντα των καταπιεστών μας, συχνά οδηγεί σε εθελοδουλία, υποταγή, ατομισμό και ιδιώτευση. Η κοινωνική επανάσταση δεν αφορά μόνο την εργασία και την οργάνωση της παραγωγής, αφορά εξίσου όλες τις σχέσεις κυριαρχίας, ανισότητας και ελέγχου, αφορά όλες τις πλευρές της ανθρώπινης ζωής και της κοινωνικής συνύπαρξης. 

Με αυτά κατά νου, θεωρώ ότι το κείμενο είναι μια σημαντική θεωρητική κατάθεση, ένα χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη μιας επαναστατικής στρατηγικής υπέρ της απελευθέρωσης των τρανς γυναικών και ανδρών, εφόσον αξιοποιηθεί με κριτικό πνεύμα σαν εργαλείο ανοιχτού διαλόγου και συνδυαστεί με οριζόντιες πρακτικές αγώνα και κοινωνικές δομές αυτοοργάνωσης, αμοιβαίας φροντίδας και αλληλοβοήθειας.

Μετάφραση / Εισαγωγή: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των Φιλελεύθερων και οι Μαρξιστικές απαντήσεις

Με την επιστροφή του στην εξουσία, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχασε χρόνο για να εξαπολύσει έναν καταιγισμό μέτρων ενάντια στις τρανς. Αυτό κλιμακώνει μια τάση που παρατηρείται σε όλο τον κόσμο. Αντιδραστικοί κάθε απόχρωσης επισημαίνουν τα εξαιρετικά περιορισμένα και κατεκτημένα με αγώνες δεκαετιών δικαιώματα των τρανς ανθρώπων ως απόδειξη του ηθικού και κοινωνικού εκφυλισμού της Δύσης. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ομάδα, τα τρανς άτομα έχουν νιώσει τη δεξιά στροφή των πολιτικών τάσεων. Κόμματα και δημόσια πρόσωπα που μέχρι πρόσφατα είχαν μια φιλελεύθερη στάση στο ζήτημα των τρανς, προσπαθούν τώρα μανιωδώς να αποστασιοποιηθούν. Ξεκίνησαν αποφεύγοντας το ζήτημα. Αλλά πολύ γρήγορα, οι φιλελεύθεροι του χθες ενώνονται με τη χορωδία της αντίδρασης, κατανοώντας ότι οι καριέρες τους στο κατεστημένο εξαρτώνται από αυτό.

Γιατί το τρανς κίνημα αποτελεί βασικό στόχο για την αντίδραση; Ενώ το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα βιώνει τη μεταστροφή της κοινής γνώμης, γενικά αδυνατεί να εξηγήσει τους λόγους αυτής της αλλαγής. Ως αποτέλεσμα, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει μια συνεκτική προοπτική για το πώς να αντιπαλέψει κανείς αυτό το εχθρικό περιβάλλον. Το τρανς κίνημα βρίσκεται ολοένα και πιο απομονωμένο και πολιτικά αποπροσανατολισμένο, αβέβαιο για το τι πρέπει να κάνει ή ποιον να εμπιστευθεί.

Το μαρξιστικό κίνημα μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να καλύψει αυτό το κενό. Πολλοί αυτοαποκαλούμενοι Μαρξιστές υιοθετούν ανοιχτά αντιδραστικές, αντι-τρανς θέσεις, χρησιμοποιώντας αναλυτικές μεθόδους πιο συγγενείς με εκείνες της Καθολικής Εκκλησίας παρά με οποιονδήποτε σοβαρό μαρξιστή θεωρητικό. Πολλά μαρξιστικά κόμματα απλώς σιωπούν πάνω στο ζήτημα. Εκείνα που δεν σιωπούν και έχουν καταδικάσει τις επιθέσεις ενάντια στα τρανς άτομα δεν έχουν συνεισφέρει σοβαρές απαντήσεις ή προοπτικές. Γενικά, απλώς προσθέτουν στοιχεία μαρξιστικής φρασεολογίας και ανάλυσης πάνω σε ένα θεμελιωδώς φιλελεύθερο πρόγραμμα.

Το παρόν άρθρο αποτελεί μια συμβολή προς την κάλυψη αυτού του κενού. Καταρχάς, παρέχει μια υλιστική εξήγηση για τους τρέχοντες πολιτισμικούς πολέμους, εξηγώντας γιατί λαμβάνουν χώρα τώρα και γιατί δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με φιλελεύθερα, ρεφορμιστικά μέσα. Δεύτερον, συνεισφέρει μια βασική μαρξιστική κατανόηση του τρανς ζητήματος, αντιπαραθέτοντάς την τόσο στον αντιδραστικό εμπειρισμό του αντι-τρανς λόγου όσο και στον φιλελεύθερο ιδεαλισμό του κυρίαρχου κινήματος για την υποστήριξη των τρανς. Από αυτούς τους δύο πυλώνες θα αρχίσουμε να οικοδομούμε τον σκελετό ενός εργατικού προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς, εφαρμοσμένου στο πλαίσιο της αυξανόμενης συντηρητικής αντίδρασης και της φιλελεύθερης προδοσίας.

Μέρος Πρώτο: Ο Σταδιακός Μετασχηματισμός και οι Τάσεις της Ιστορίας

Τις τελευταίες δεκαετίες, η κυρίαρχη άποψη στο LGBTQ+  κίνημα ήταν ότι η ιστορία έχει τις ανόδους και τις καθόδους της αλλά, σύμφωνα με τα λόγια του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά γέρνει προς τη δικαιοσύνη». Οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες αντιμετώπισαν έντονες περιόδους ηθικού πανικού τη δεκαετία του 1950 και στα τέλη της δεκαετίας του 1970, αλλά τελικά η στάση της κοινωνίας και οι πολιτικές αποφάσεις φιλελευθεροποιήθηκαν. Τώρα, σε πολλές κοινωνίες αυτά τα άτομα αποτελούν μέρος του κυρίαρχου ρεύματος και γίνονται αποδεκτά σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Η ιδέα ήταν – και για ορισμένους εξακολουθεί να είναι – ότι το ίδιο θα συμβεί για τις τρανς γυναίκες και τρανς άνδρες: παρά την τρέχουσα οπισθοδρόμηση, αργά ή γρήγορα τα πράγματα θα διορθωθούν.

Ήδη αυτό το ρεφρέν ακούγεται άνευ νοήματος σε πολλές τρανς, οι οποίες  στρέφονται προς τα αριστερά αναζητώντας πιο ριζοσπαστικές απαντήσεις. Ακόμη και η φιλελεύθερη- αριστερή συγγραφέας Shon Faye γράφει στο ενημερωτικό βιβλίο της The Transgender Issue (Allen Lane, 2021) ότι «δεν μπορεί να υπάρξει τρανς απελευθέρωση υπό τον καπιταλισμό». Ωστόσο, αυτή η αυξημένη ριζοσπαστικότητα δεν οδηγεί απαραίτητα σε επαναστατικά συμπεράσματα. Για παράδειγμα, η Faye γράφει επίσης ότι «η μόνη ελπίδα που έχουν τα τρανς άτομα για την επίτευξη ωφέλιμων πολιτικών αλλαγών που θα θεσπιστούν στο Κοινοβούλιο είναι μέσω εσωτερικού λόμπινγκ και, τελικά, της εκλογής του Εργατικού Κόμματος». Αυτό δείχνει ότι κάποιος μπορεί γενικά να πιστεύει ότι ο καπιταλισμός είναι ασύμβατος με τα τρανς δικαιώματα, αλλά να εξακολουθεί να θεωρεί τη σταδιακή κοινωνική μεταρρύθμιση ως οδό προς τα εμπρός και όχι την επανάσταση.

Επομένως, δεν αρκεί οι Μαρξιστές να δηλώνουν την κοινοτοπία ότι η απελευθέρωση, για παράδειγμα, των τρανς ή των cis γυναικών είναι ασύμβατη με τον καπιταλισμό. Είναι αναγκαίο να δείξουν γιατί οι επαναστατικές μέθοδοι της εργατικής τάξης είναι απαραίτητες για την επίτευξη της απελευθέρωσης, σε αντίθεση με τα φιλελεύθερα μεταρρυθμιστικά μέσα. Για να το κάνουμε αυτό πρέπει να αντιμετωπίσουμε την βασική αυταπάτη ότι η πρόοδος για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα ήταν δυνατή στο παρελθόν και θα είναι σίγουρα δυνατή ξανά στο μέλλον. Θα το κάνουμε δείχνοντας τις συγκεκριμένες συνθήκες που έκαναν αυτές τις μεταρρυθμίσεις δυνατές εξαρχής, πώς αυτές οι συνθήκες εξαφανίζονται με ταχύ ρυθμό και γιατί είναι αυτοκτονικό να πιστεύουμε ότι θα επιστρέψουν.

Από την Συντηρητική Αντίδραση στον Φιλελευθερισμό

Για να κατανοήσουμε πώς η κατάσταση των σεξουαλικά καταπιεσμένων ομάδων εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου, είναι απαραίτητο να πάμε πέρα από τις ιδέες και τις στάσεις που υπάρχουν στα μυαλά των ατόμων. Ο Μαρξ εξέφρασε κάποτε την διάσημη θέση ότι «οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες: δηλαδή, η τάξη που είναι η κυρίαρχη υλική δύναμη της κοινωνίας είναι ταυτόχρονα και η κυρίαρχη πνευματική της δύναμη» («Θέσεις για τον Φόιερμπαχ», 1845). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική καπιταλιστική τάξη είναι η τάξη που κυριάρχησε στον κόσμο οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Εξαιτίας αυτού, οι κυρίαρχες ιδέες για τη σεξουαλικότητα εξελίχθηκαν παράλληλα με τα συμφέροντα και τους στόχους του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Την εποχή έντασης του Ψυχρού Πολέμου, όταν η καπιταλιστική κυριαρχία απειλούνταν, η προτεραιότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ήταν να διασφαλίσει την εσωτερική σταθερότητα απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Lavender Scare» στη δεκαετία του 1950 — ο ηθικός πανικός για τους γκέι στην κυβέρνηση των ΗΠΑ — ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τις αντι-κομμουνιστικές διώξεις του ΜακΚάρθι. Ούτε είναι σύμπτωση ότι η σταυροφορία της Anita Bryant ενάντια στην ομοφυλοφιλία στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συνέπεσε με την ανάγκη των ΗΠΑ να ανακάμψουν από τις πολιτικές και στρατιωτικές ήττες που υπέστησαν τη δεκαετία του ’60 και του ’70.

Κατά κανόνα, δεν υπάρχει πιο ισχυρό όπλο για να συντρίψει κανείς την αριστερά και να ενώσει μια χώρα σε αντιδραστικούς σκοπούς από το να βασιστεί στις πιο συντηρητικές κοινωνικές προκαταλήψεις σχετικά με τη σεξουαλικότητα και την οικογένεια. Πολλοί μαχητικοί εργάτες-ακτιβιστές, έτοιμοι να υποστούν ξυλοδαρμούς και φυλάκιση για τις πεποιθήσεις τους, καταρρέουν με την παραμικρή υπόνοια ότι συνδέονται με σεξουαλικές «παρεκκλίσεις». Οι άρχουσες τάξεις των ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία χρήσης ηθικών πανικών γύρω από τη σεξουαλική παρέκκλιση ως εργαλείο κοινωνικού ελέγχου.

Παρόλα αυτά, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι ΗΠΑ δεν είχαν πλέον έναν ισχυρό εξωτερικό εχθρό για να κινητοποιηθούν εναντίον του. Αντιθέτως, στόχος τους ήταν να επεκτείνουν την οικονομική και κοινωνική επιρροή τους σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι οικουμενικές αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν τα τέλεια ιδεολογικά εργαλεία για να δικαιολογήσουν την αμερικανική παρέμβαση και κυριαρχία. Επιπλέον, με την ταξική πάλη σε ύφεση και χωρίς σοβαρούς γεωπολιτικούς αντιπάλους, η αμερικανική άρχουσα τάξη μπορούσε να επιτρέψει πιο χαλαρούς κοινωνικούς κανόνες στο εσωτερικό και να απελευθερώσει τα άγρια και κερδοφόρα πνεύματα του καταναλωτικού ατομικισμού.

Ωστόσο, παρά όλους τους λόγους περί διαφωτισμού και ελευθερίας τη δεκαετία του 1990, η φιλελευθεροποίηση της ομοφυλοφιλίας, και ειδικότερα το δικαίωμα στον γάμο, εξακολουθούσε να θεωρείται ταμπού από το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κατεστημένου των ΗΠΑ. Μόνο μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν πρόεδρος ήταν ο Ομπάμα, νομιμοποιήθηκε ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Τότε η άρχουσα τάξη χρειαζόταν να υποβιβάσει τις συνθήκες της εργατικής τάξης ενώ διατηρούσε την κοινωνική ειρήνη μέσω ενός αρώματος προοδευτισμού. Οι μεταρρυθμίσεις σε κοινωνικά ζητήματα όπως ο γάμος ήταν ιδανικές, αφού δεν κόστιζαν τίποτα οικονομικά και ήταν φυσικές προεκτάσεις των φιλελεύθερων αρχών της ανεκτικότητας και της ελεύθερης ατομικής επιλογής. Παραδόξως, ήταν μόνο εξαιτίας της κυριολεκτικής χρεοκοπίας της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που η καπιταλιστική τάξη μπόρεσε να προχωρήσει τόσο πολύ προς τη σεξουαλική φιλελευθεροποίηση.

Παρόμοιες μεταρρυθμίσεις έγιναν σε όλο τον δυτικό κόσμο κατά την ίδια περίοδο, για παράδειγμα στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία. Καθώς ο οικονομικός στυλοβάτης της δυτικής κυριαρχίας διαβρωνόταν και οι ιμπεριαλιστικές άρχουσες τάξεις επιτίθονταν στις υλικές συνθήκες διαβίωσης, αυτές βασίζονταν όλο και περισσότερο στις φιλελεύθερες ιδέες για να αντισταθμίσουν την παρακμάζουσα ισχύ τους. Γι’ αυτό ο υποστηρικτικός λόγος προς τα LGBTQ+ άτομα έγινε κυρίαρχος στην πολιτισμική και πολιτική σφαίρα των περισσότερων δυτικών χωρών: τηλεοπτικές σειρές είχαν γκέι πρωταγωνιστές και έγινε κανόνας για εταιρείες, πολιτικούς και αστυνομικούς να παρελαύνουν στα Pride φεστιβάλ. Πέρα από το ότι παρείχε ένα υποκριτικό επίχρισμα προοδευτικότητας, μια τέτοια φιλελεύθερη στάση προσέφερε και ένα βολικό ρόπαλο για να χτυπηθούν εργάτες, μετανάστες και χώρες του Τρίτου Κόσμου· κάθε μορφή αντίστασης στο φιλελεύθερο status quo μπορούσε εύκολα να αντιμετωπιστεί με κατηγορίες περί οπισθοδρόμησης και σωβινισμού.

Έτσι, ενώ η κοινωνική φιλελευθεροποίηση είναι ασφαλώς προοδευτική, οι υποκείμενοι οικονομικοί λόγοι για τους οποίους συνέβη στις αρχές του 21ου αιώνα ριζώνουν σε οπισθοδρομικές οικονομικές συνθήκες και αντιδραστικά ταξικά συμφέροντα. Αυτό δεν αναιρεί τους μακρούς και επίπονους αγώνες που έδωσαν γενιές ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστών. Αντίθετα, εξηγεί γιατί κατάφεραν να επιτύχουν στον βαθμό που το έκαναν και γιατί το κίνημα έγινε λιγότερο ριζοσπαστικό και ολοένα πιο συμβατό με τον εταιρικό καπιταλισμό.

Το Ζήτημα των Τρανς και η Παρακμή της Ηγεμονίας των ΗΠΑ

Συνολικά, οι συνθήκες για τις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες ακολούθησαν την ίδια γενική πορεία όπως για τους γκέι και τις λεσβίες, αλλά με μια σημαντική καθυστέρηση. Τα τρανς δικαιώματα και η δημόσια επίγνωση του ζητήματος μόλις άρχιζαν να κάνουν τα πρώτα βήματα προς το mainstream τη στιγμή που η δεξιά λαϊκιστική αντίδραση άρχισε να αποκτά νέα δυναμική. Το 2014 το περιοδικό Time παρουσίασε στο εξώφυλλό του τη τρανς ηθοποιό Laverne Cox με τον τίτλο «Το σημείο καμπής για τα τρανς άτομα— το επόμενο σύνορο των πολιτικών δικαιωμάτων της Αμερικής». Ένα χρόνο αργότερα, ο Donald Trump ανακοίνωσε την πρώτη του υποψηφιότητα για την προεδρία.

Όπως αποδείχθηκε, το τρανς ζήτημα δεν ήταν απλώς το επόμενο σύνορο του αμερικανικού φιλελευθερισμού, αλλά στην πραγματικότητα το τελευταίο του σύνορο. Ήταν το ύστατο σημείο που μπορούσε να σπρώξει τη σεξουαλική απελευθέρωση πριν συναντήσει ένα αξεπέραστο όριο. Οι φιλελεύθεροι είχαν προχωρήσει τόσο μακριά στα ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα και σε άλλα κοινωνικά θέματα προκειμένου να αντισταθμίσουν τη φθίνουσα κοινωνική τους επιρροή. Αλλά όσο εκείνοι πήγαιναν ολοένα και πιο πέρα, η αντίδραση στον φιλελευθερισμό γινόταν όλο και πιο ισχυρή. Οι συντηρητικές κοινωνικές δυνάμεις αντιλαμβάνονται αυτήν την αυξανόμενη αδυναμία και χρησιμοποιούν το τρανς ζήτημα ως πολιτικό πολιορκητικό κριό ενάντια στο φιλελεύθερο κατεστημένο των προηγούμενων δεκαετιών.

Από τη μία πλευρά, το τρανς ζήτημα ενσαρκώνει τα όρια του φιλελεύθερου ρεφορμισμού πάνω στα ζητήματα της σεξουαλικότητας. Η έννοια της ελεύθερης επιλογής και της ανοχής προσκρούει στα οικονομικά και κοινωνικά όρια του καπιταλισμού. Η έλλειψη υλικών πόρων και τα εμπεδωμένα συντηρητικά συμφέροντα καθιστούν τελικά αδύνατη την υπέρβαση μιας κοινωνικής οργάνωσης που βασίζεται στην μονογαμική ετεροφυλοφιλική οικογένεια— ένα ζήτημα που θα εξετάσουμε πιο αναλυτικά παρακάτω.

Αλλά την ίδια στιγμή, το τρανς ζήτημα σήμερα ενσαρκώνει επίσης τα όρια της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου οι οικονομικοί και κοινωνικοί πυλώνες αυτής της τάξης συγκρούονται με τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης που τους δημιούργησε. Όλο και περισσότερο, ο φιλελευθερισμός έχει γίνει ένα περιττό εμπόδιο στην προσπάθεια να αποκατασταθεί η κυρίαρχη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο. Αν το τρανς ζήτημα αποτελεί τέτοιο σημείο ανάφλεξης στους πολιτισμικούς πολέμους, είναι επειδή βρίσκεται στο όριο ανάμεσα στη φιλελεύθερη τάξη της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας και την αναδυόμενη τάξη της συντηρητικής αντίδρασης που γεννιέται από την παρακμή του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Όσον αφορά τα ευρύτερα τμήματα της εργατικής τάξης, ο φιλελευθερισμός έχει πλέον μετατραπεί στο σύμβολο όλων των πραγμάτων που απεχθάνονται οι εργάτες στο κατεστημένο. Για δεκαετίες τους έλεγαν να καταπίνουν τις οικονομικές επιθέσεις και την αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού στο όνομα κενών ιδανικών. Τώρα είναι εύκολο για τη δεξιά να εκμεταλλευτεί αυτή τη δυσαρέσκεια για να καλλιεργήσει μια γενικευμένη κοινωνική οπισθοδρόμηση. Οι άμεσοι στόχοι είναι οι μειονότητες, αλλά ο πραγματικός σκοπός είναι να τεθεί ο δυτικός ιμπεριαλισμός σε μια πιο επιθετική πορεία ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης στο εσωτερικό και στους ανταγωνιστές στο εξωτερικό. Με δεδομένο ότι τόσο η άρχουσα τάξη όσο και η εργατική τάξη απομακρύνονται από το καθεστώς των προηγούμενων δεκαετιών, η κοινωνική συνθήκη που επέτρεψε περιορισμένες μεταρρυθμίσεις για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εισέρχεται σε μια τελική κρίση. Αυτός είναι ο βασικός παράγοντας πίσω από τη λυσσαλέα σύγκρουση γύρω από το τρανς ζήτημα.

Η μόνη προοπτική για ουσιαστικά κέρδη για τις γυναίκες και τις σεξουαλικές μειονότητες θα ήταν μέσω μιας ανανεωμένης και διαρκούς περιόδου παγκόσμιας οικονομικής ευημερίας. Ωστόσο, αυτό αποκλείεται πλήρως, δεδομένου ότι οι Αμερικανοί καπιταλιστές είναι αποφασισμένοι να διατηρήσουν τον έλεγχο πάνω στον κόσμο και μπορούν να το κάνουν μόνο αυξάνοντας τον εθνικό ανταγωνισμό και γενικά υποβαθμίζοντας το βιοτικό επίπεδο (βλ. «The Breakdown of U.S. Hegemony & the Struggle for Workers Power», Spartacist No. 68, September 2023). Τελικά, είναι οι οικονομικές πραγματικότητες ενός κόσμου που κυβερνάται από τον ιμπεριαλισμό που αποκλείουν σοβαρά κέρδη για οποιαδήποτε καταπιεσμένη ομάδα, πόσο μάλλον μια βαθμιαία και ρεφορμιστική πορεία για την απελευθέρωση των τρανς.

Μέρος Δεύτερο: Ξεδιαλύνοντας το Φύλο

Η Σύγκρουση πίσω από τους Πολέμους των Φύλων**

Μεγάλο μέρος της συζήτησης που αφορά το ζήτημα των τρανς περιστρέφεται γύρω από ορισμούς. Πριν καταδυθούμε σε αυτά τα ταραγμένα νερά, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τα πολιτικά ζητήματα που βρίσκονται πίσω από τις μάχες για το κοινωνικό φύλο, το βιολογικό φύλο και τη βιολογία. Μεγάλο μέρος της σχετικής βιβλιογραφίας ξεκινά με ορισμούς ως βάση για την ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης πολιτικής οπτικής. Αν και αυτό φαίνεται λογικό εκ πρώτης όψεως, στην πραγματικότητα καλύπτει τη συζήτηση με μια ψευδή αίσθηση αντικειμενικότητας. Πίσω από τη σύγκρουση των ορισμών βρίσκεται μια σύγκρουση συμφερόντων. Έτσι, πριν παρουσιάσουμε τις δικές μας απαντήσεις και ορισμούς, θα εντοπίσουμε τους πολιτικούς στόχους του τρανς και του αντι-τρανς κινήματος, καθώς και τη δική μας κομμουνιστική κοσμοθεωρία.

Όπως υποδηλώνουν οι λέξεις «τρανσέξουαλ» και «τρανσφοβικό», τα τρανς άτομα είναι άτομα που επιθυμούν να αναγνωρίζονται κοινωνικά ως ένα φύλο διαφορετικό από εκείνο στο οποίο είχαν έως τώρα κοινωνικοποιηθεί. Ως εκ τούτου, το τρανς κίνημα ως πολιτικό κίνημα επιδιώκει να καταστήσει δυνατές και κοινωνικά αποδεκτές τέτοιες μεταβάσεις για τα άτομα. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει τον κόσμο και τα επιχειρήματα που αναπτύσσει προκύπτουν όλα από αυτόν τον πολιτικό στόχο.

Όσοι αποτελούν το αντι-τρανς κίνημα —είτε πρόκειται για TERFs (ριζοσπάστριες φεμινίστριες που αποκλείουν τις τρανς), είτε θρησκευόμενες ομάδες, είτε αρσενικούς σωβινιστές, είτε ακόμη και ψευδο-μαρξιστές— αν και διαφέρουν μεταξύ τους, ενώνονται στη μάχη ενάντια στην κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων. Φυσικά, αυτές οι διαφορετικές κατευθύνσεις έχουν διακριτά και συχνά αντιθετικά συμφέροντα. Ωστόσο, συγκλίνουν στην επιθυμία να καταστήσουν πιο δύσκολη ή αδύνατη την κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων ως το φύλο με το οποίο τα ίδια τα άτομα ταυτίζονται. Οι διάφορες θεωρίες και τα επιχειρήματα που αναπτύσσουν αποσκοπούν όλα στην επίτευξη αυτού του πολιτικού σκοπού.

Όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε, ακόμη και αν μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης γύρω από το τρανς ζήτημα εστιάζει στο βιολογικό φύλο έναντι του κοινωνικού φύλου, στον ορισμό της γυναικείας ταυτότητας κ.ο.κ., αυτό δεν αποτελεί την ουσία του ζητήματος. Το ζήτημα είναι απλώς αν είναι κοινωνικά επιθυμητό και επιτρεπτό τα άτομα να μπορούν να μεταβαίνουν από το ένα φύλο στο άλλο. Όλες οι δημόσιες συγκρούσεις που αφορούν τις έννοιες περιστρέφονται στην πραγματικότητα γύρω από αυτό το θεμελιώδες ερώτημα.

Ως κομμουνιστές, ο πολιτικός μας στόχος είναι να επιτύχουμε μια πλήρως εξισωτική κοινωνία αφθονίας, απαλλαγμένη από τάξεις και κάθε άλλη μορφή καταπίεσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από τον έμφυλο καταμερισμό της κοινωνίας. Έτσι, οι στόχοι μας είναι συμβατοί και αλληλεπικαλύπτονται με αυτούς του τρανς κινήματος. Υποστηρίζουμε ξεκάθαρα ότι ναι, τα άτομα θα πρέπει να επιτρέπεται να μεταβαίνουν σε άλλο φύλο και γενικά να κάνουν ό,τι επιθυμούν με το σώμα τους. Υποστηρίζουμε επίσης ότι η κοινωνία θα πρέπει να διευκολύνει αυτή τη διαδικασία μετάβασης. Αλλά πέρα από αυτό, πιστεύουμε ότι ο αγώνας για σεξουαλική απελευθέρωση —συμπεριλαμβανομένης της τρανς απελευθέρωσης— αποτελεί υπόθεση που όχι μόνο συμβαδίζει με τον αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των καθημερινών της αγώνων στη σημερινή κοινωνία. Με άλλα λόγια, το καθήκον δεν είναι να περιμένουμε το κομμουνιστικό μέλλον, αλλά να αγωνιστούμε σήμερα για την προώθηση αυτού του σκοπού.

Εκεί που διαφοροποιούμαστε ως κομμουνιστές είναι στο ότι αντιλαμβανόμαστε τον αγώνα για την τρανς απελευθέρωση ως μέρος ενός ευρύτερου αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης. Καθοριστικά, διαφοροποιούμαστε επίσης από το τρανς κίνημα στα μέσα και στις μεθόδους μέσω των οποίων επιδιώκουμε την επίτευξη των πολιτικών μας στόχων. Στον αγώνα μας, καθοδηγούμαστε από τη διδασκαλία του επιστημονικού σοσιαλισμού, γνωστή και ως Μαρξισμός.

Βιολογία και Κοινωνία

Μεγάλο μέρος του λόγου ενάντια στην κοινωνική αποδοχή και ένταξη των τρανς ατόμων περιστρέφεται γύρω από τη βιολογία. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη βιολογική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών και ότι το να υποστηρίζει κανείς πως μια τρανς γυναίκα είναι γυναίκα συνιστά απόρριψη της βασικής επιστήμης. Αυτό οδηγεί στην ερώτηση που πάντα θέτουν κακόβουλοι παρουσιαστές talk show ή προκλητικοί YouTubers: «Τι είναι γυναίκα;» Οποιαδήποτε απάντηση που δεν βασίζεται στην επαναβεβαίωση της ουσιαστικής βιολογικής διαφοράς μεταξύ ανδρών και γυναικών χλευάζεται και απορρίπτεται.

Αν και είναι αναμφισβήτητο ότι υπάρχουν θεμελιώδεις και ποιοτικές βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αυτές μάς λένε ελάχιστα για το τι σημαίνει να είναι κανείς άνδρας ή γυναίκα σε μια δεδομένη κοινωνία. Είναι απλώς ψευδές να πιστεύει κανείς ότι οι κοινωνικές σχέσεις καθορίζονται από τη βιολογία. Στην πραγματικότητα, η ίδια η ανθρώπινη εξέλιξη διαψεύδει αυτόν τον μύθο και δείχνει μια διαρκή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάπτυξης του πολιτισμού και της τεχνικής και των αλλαγών στη φυσική ανατομία. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της γλώσσας και η χρήση εργαλείων οδήγησαν σε βάθος χρόνου στη διόγκωση του ανθρώπινου εγκεφάλου, δηλαδή ο πολιτισμός άλλαξε τη βιολογία. Αυτό δείχνει ότι η βιολογία δεν αποτελεί τον αποφασιστικό παράγοντα για την κατανόηση των ανθρώπινων κοινωνικών σχέσεων.

Με τον ίδιο τρόπο, οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων, ούτε είναι ανεξάρτητες από τις κοινωνικές σχέσεις, ούτε υπαγορεύουν τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ικανότητα ένας άνθρωπος να κυοφορεί έχει σημασία σε όλους τους πολιτισμούς, αλλά το τι σημαίνει συγκεκριμένα να είναι κάποια «γυναίκα» αλλάζει δραστικά μεταξύ πολιτισμών και εποχών. Η επαναβεβαίωση των βιολογικών χαρακτηριστικών ενός ανθρώπου θηλυκού φύλου δεν λέει τίποτα για το τι σημαίνει κάποια να είναι γυναίκα σε μια σύγχρονη δυτική κοινωνία ή γυναίκα σε ένα παραδοσιακό χωριό στην Υποσαχάρια Αφρική. Γι’ αυτό είναι παραπλανητικό και αντιπαραγωγικό στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες να εστιάζουμε τη συζήτηση για το τρανς ζήτημα στις ανατομικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Η δόλια ερώτηση «τι είναι γυναίκα;» επιχειρεί να συγχωνεύσει τη βιολογική και την κοινωνική σημασία του να είναι κανείς γυναίκα. Για να απαντήσει κανείς, πρέπει να ξεμπλέξει τα δύο ζητήματα. Μερικές φορές οι δημαγωγοί καθιστούν αυτό αδύνατο. Όμως πολύ συχνά είναι και οι ίδιες οι φιλικές προς τα τρανς άτομα φωνές που συμβάλλουν στη σύγχυση του ζητήματος.

Φάσμα και Διχοτομία

Σε απάντηση προς την κοινωνία γενικότερα και τους αντι-τρανς ιδεολόγους που επιμένουν στο γεγονός ότι υπάρχουν θεμελιώδεις βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, πολλοί τρανς διανοούμενοι έχουν εσφαλμένα επιτεθεί στην ίδια την ιδέα ότι υπάρχει μια διχοτομία μεταξύ της ανδρικής και γυναικείας βιολογίας. Οι περισσότεροι δεν αρνούνται ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά επιμένουν ότι αυτές οι διαφορές δεν είναι μονοδιάστατες αλλά βρίσκονται σε ένα φάσμα και ότι το δυαδικό φύλο αποτελεί καθαρή επινόηση. Για να στηρίξουν αυτό το επιχείρημα, επισημαίνουν τον μεγάλο βαθμό ποικιλίας στα σωματικά χαρακτηριστικά του κάθε φύλου και το γεγονός ότι ορισμένα ίντερσεξ άτομα δεν είναι δυνατό να προσδιοριστούν με τρόπο αδιαμφισβήτητο ως βιολογικώς αρσενικά ή θηλυκά.

Στην εξέγερσή του απέναντι στις άκαμπτες κοινωνικές κατηγορίες, ο τρανς ακαδημαϊκός Jack Halberstam φτάνει στο σημείο να επιτεθεί στην τάση να αποδίδονται «κατηγορίες» ουσιαστικά σε οτιδήποτε στον φυσικό κόσμο:

«Η μανία για τη θεϊκή λειτουργία της ονοματοδοσίας ξεκίνησε, όχι τυχαία, με την αποικιοκρατική εξερεύνηση. Όπως γνωρίζει όποιος έχει επισκεφθεί βοτανικούς ή ζωολογικούς κήπους, η συλλογή, ταξινόμηση και ανάλυση της χλωρίδας και της πανίδας του κόσμου πορεύτηκαν χέρι-χέρι με διάφορες μορφές αποικιακής επέκτασης και επιχείρησης.»
— Trans (University of California Press, 2018)

Αν και ασφαλώς είναι αληθές ότι η επιστήμη αναπτύχθηκε παράλληλα με τον καπιταλισμό και τα πολλά του εγκλήματα, το πρόβλημα δεν είναι η «ονοματοδοσία» και η «ταξινόμηση» ή η επιστήμη εν γένει. Απλώς δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει τον κόσμο, φυσικό ή κοινωνικό, χωρίς κατηγορίες και ονόματα. Και αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τον κόσμο, δεν μπορείς να τον αλλάξεις.

 Κατά βάση, δεν είναι καθόλου αντιδραστικό να αναγνωρίζει κανείς ότι υπάρχουν πράγματι ένα σύνολο ποιοτικών βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών —ή μεταξύ φυτών. Το να αποδεχτεί κανείς μια διχοτομία δεν υπονομεύει το γεγονός ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία εντός των κατηγοριών ή ότι υπάρχουν ορισμένες ιδιαίτερες περιπτώσεις που είναι δύσκολο να ταξινομηθούν. Τα πάντα στη φύση συνδυάζουν διακριτές κατηγορίες και μεταβατικές, ενδιάμεσες καταστάσεις.

Για παράδειγμα, η εξέλιξη των ειδών λαμβάνει χώρα μέσω μιας διαδικασίας κατά την οποία η συσσώρευση μικρών γενετικών διαφορών οδηγεί τελικά στην εμφάνιση ενός θεμελιωδώς διαφορετικού τύπου ζώου ή φυτού. Είναι γενικά αδύνατο να υποδειχθεί η ακριβής στιγμή κατά την οποία η ποσότητα μετατρέπεται σε ποιότητα. Όμως αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι σε κάποιο σημείο καθίσταται σαφές πως έχει λάβει χώρα μια ποιοτική αλλαγή. Όπως μπορούμε να πούμε ότι η τίγρη και το λιοντάρι είναι δύο διαφορετικά είδη, μπορούμε να πούμε ότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι δύο διαφορετικά βιολογικά φύλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο λίγκας ή τα ίντερσεξ άτομα δεν υπάρχουν. Αλλά και τα δύο αποτελούν ακραίες παραλλαγές εντός μιας διχοτομίας.

Η ποικιλία και η αντίθεση συνυπάρχουν σε όλα. Το να αρνείσαι την ποικιλία σε αφήνει με μια άκαμπτη αντίληψη της πραγματικότητας, ανίκανη να παρατηρήσει την αλλαγή και τις αντιφάσεις. Το να αρνείσαι τις αντιθέσεις σε αφήνει με μια άμορφη αντίληψη της πραγματικότητας όπου όλα είναι σχετικά και υποκειμενικά.

Επιστρέφοντας στο τρανς ζήτημα, από τη μια, έχουμε τους αντι-τρανς ιδεολόγους που βλέπουν τον κόσμο μόνο μέσα από άκαμπτες βιολογικές κατηγορίες. Αυτό τους οδηγεί στο να απορρίπτουν ή να καταγγέλλουν ορισμένες αντιφατικές καταστάσεις, ιδίως εκείνες στις οποίες οι άνθρωποι δρουν συνειδητά για να αλλάξουν στοιχεία της φυσικής και χημικής τους ύπαρξης, ώστε να προσεγγίσουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά ενός διαφορετικού φύλου. Από την άλλη, έχουμε πολλές τρανς ακτιβίστριες και τρανς ακτιβιστές που αρνούνται οποιαδήποτε ποιοτική διαφορά ανάμεσα στα φύλα, πράγμα που τους καθιστά ανίκανους να αντιμετωπίσουν με ευφυή τρόπο τις πραγματικότητες του φυσικού και κοινωνικού κόσμου.

Το τρανς κίνημα δεν έχει καμία ανάγκη να απορρίψει το δυαδικό φύλο για να προωθήσει τον σκοπό του. Το αντίθετο: μια καλύτερη επιστημονική κατανόηση των βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει κάποια ημέρα ακόμη και στην υπέρβαση των βιολογικών σεξουαλικών διαφορών συνολικά. Το εμπόδιο σε αυτήν την προοπτική και στην τρανς απελευθέρωση γενικότερα δεν βρίσκεται, ωστόσο, στους σημερινούς επιστημονικούς περιορισμούς αλλά στις καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις.

Καπιταλισμός και Φύλο

Το πιο συνηθισμένο επιχείρημα όσων αντιδρούν στην απελευθέρωση των τρανς είναι ότι «ο άνδρας είναι άνδρας» και «η γυναίκα είναι γυναίκα», ότι όλοι γνωρίζουν πως αυτό είναι αλήθεια και ότι δεν μπορεί ένα άτομο να αλλάξει από το ένα στο άλλο. Για αυτούς, όποιος αμφισβητεί αυτά τα προφανή «γεγονότα» ζει σε έναν κόσμο φαντασίας. Με μια έννοια, το πιο βασικό αντεπιχείρημα σε αυτή τη συλλογιστική είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρανς άνθρωποι που ζουν την καθημερινή τους ζωή χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται ή να ενδιαφέρεται ότι είναι τρανς. Στην πραγματικότητα, είναι σαφώς δυνατό να πραγματοποιηθεί κοινωνική μετάβαση από το ένα φύλο στο άλλο. Αυτό, φυσικά, δεν λύνει τη διαμάχη. Στο βάθος, το αντι- τρανς κίνημα πιστεύει ότι τέτοιες μεταβάσεις είναι επιζήμιες για την κοινωνία και ότι θα πρέπει είτε να σταματήσουν εντελώς είτε να περιοριστούν αυστηρά.

Αυτό θέτει τα ερωτήματα «Γιατί υπάρχει τόση αντίδραση και εναντίωση στη μετάβαση φύλου;» και «Γιατί το επιχείρημα ότι η μετάβαση είναι αδύνατη έχει τόσο μεγάλη απήχηση;» Για να απαντήσουμε, πρέπει να ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι οι ιδέες σχετικά με τους έμφυλους ρόλους, τη σεξουαλικότητα και τη μετάβαση φύλου δεν προκύπτουν απλώς στα μυαλά των ατόμων, αλλά αποτελούν αντανάκλαση της κοινωνίας όπως αυτή είναι σήμερα οργανωμένη.

Στο εξαιρετικό του βιβλίο Η Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους (1884), ο Φρίντριχ Ένγκελς εξηγεί πώς η καταπίεση των γυναικών, δηλαδή οι άνισες έμφυλες σχέσεις, ριζώνουν στην εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας και την ανάπτυξη της πατριαρχικής οικογένειας. Από την εποχή της δουλείας έως τις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες, αυτή η μορφή οικογένειας υπήρξε η βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης.

Κάθε σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία είναι οργανωμένη γύρω από μια νόρμα που συνίσταται σε ένα ετεροσεξουαλικό μονογαμικό ζευγάρι που ανατρέφει παιδιά στα οποία θα κληροδοτήσει την περιουσία του (εάν διαθέτει). Στον ιδιωτικό χώρο της οικογένειας, βασικά καθήκοντα όπως η ανατροφή των παιδιών, η εκπαίδευση, η φροντίδα και η οικιακή εργασία παρέχονται, κυρίως από γυναίκες. Αυτή η οικογενειακή δομή αποτελεί θεμελιώδη θεσμό του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος καπιταλισμός υπονομεύει τα θεμέλια του θεσμού παρέχοντας στις γυναίκες έναν βαθμό οικονομικής ανεξαρτησίας, αποδυναμώνοντας τον ρόλο της εκκλησίας και αναπτύσσοντας την ατομικότητα. Όμως, ενώ η νόρμα μπορεί να υπονομευθεί, συχνά σε σημαντικό βαθμό, αυτό δεν μπορεί να προσφέρει τις κοινωνικές συνθήκες που είναι αναγκαίες για να αντικατασταθεί πλήρως ο κοινωνικός ρόλος που παίζει η οικογένεια.

Με πιο απλούς όρους, η οικογένεια μπορεί να αντικατασταθεί μόνο στον βαθμό που τα καθήκοντά της αναλαμβάνονται από την κοινωνία. Όση περισσότερη κοινωνικοποιημένη υγεία και εκπαίδευση υπάρχει, τόσο λιγότερο αυτά τα βάρη πέφτουν στην οικογένεια. Όσο περισσότερο τα άτομα είναι ελεύθερα από τον οικονομικό ανταγωνισμό και την ανάγκη, τόσο περισσότερο θα είναι ελεύθερα να συσχετίζονται και να ζουν με όποιον θέλουν και με όποιον τρόπο το θέλουν. Η ιδιαιτερότητα του ζητήματος, φυσικά, είναι ότι ο καπιταλισμός εν δυνάμει, σε πολύ βασικό, αμφισβητούμενο και πρωταρχικό βαθμό μπορεί να παρέχει τέτοιες συνθήκες. Στη σημερινή περίοδο καπιταλιστικής παρακμής όμως, με τις παραγωγικές δυνάμεις να συρρικνώνονται, βλέπουμε μια ανατροπή όσων έχουν κερδηθεί και μια ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από τη βασική οικογενειακή δομή. Αυτή η πραγματικότητα βρίσκεται πίσω από την παγκόσμια κρίση στην υγεία, την εκπαίδευση και τη φροντίδα των ηλικιωμένων.

Επιπλέον, οι καπιταλιστές έχουν άμεσο συμφέρον να διατηρήσουν την παραδοσιακή ετεροσεξουαλική οικογένεια τόσο για πολιτικούς λόγους (για την ενίσχυση της κοινωνικής συμμόρφωσης) όσο και για οικονομικούς— ώστε να μεγαλώνει και να συντηρείται ένα διευρυμένο εργατικό δυναμικό. Αυτοί οι παράγοντες δείχνουν ότι η αυξανόμενη υστερία ενάντια στους διεμφυλικούς ανθρώπους είναι μόνο η αρχή ενός κύματος αντίδρασης που τελικά θα στραφεί ενάντια σε όλες τις γυναίκες και σε όλους όσους δεν συμμορφώνονται αυστηρά με τα άκαμπτα πρότυπα της μονογαμικής οικογένειας.

Στις δυτικές κοινωνίες, ο Χριστιανισμός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της αντι- τρανς εκστρατείας. Η θρησκεία, μέσα από τους αμετάβλητους ηθικούς κώδικές της, που υπαγορεύονται από τον ίδιο τον Θεό, προσφέρει ένα δόγμα που κατοχυρώνει την ιερότητα της ατομικής ιδιοκτησίας, την υποταγή των γυναικών στους άνδρες και, φυσικά, τον συμπαγή και αδιαμφισβήτητο διαχωρισμό των δύο φύλων. Η θρησκεία ως θεσμός προσφέρει πάντα τη συνεπέστερη φωνή στην υπεράσπιση της πατριαρχικής οικογένειας και μια βάση για συντηρητικούς κοινωνικούς κανόνες και αξίες.

Ωστόσο, όπως ο καπιταλισμός διαβρώνει τα θεμέλια της ετεροσεξουαλικής οικογένειας, έτσι υπονομεύει και την επιρροή της θρησκείας. Στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες, οι πραγματικότητες της σύγχρονης ζωής έχουν οδηγήσει την πλειονότητα στο να μην προσκολλάται σε άκαμπτες ερμηνείες των θρησκευτικών κειμένων. Ακόμη και μεταξύ θρησκευόμενων ανθρώπων έχει υπάρξει αυξανόμενη αποδοχή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων και λεσβιών και, μέχρι πρόσφατα, των δικαιωμάτων των διεμφυλικών ατόμων.

Από μόνα τους, τα θρησκευτικά επιχειρήματα δεν έχουν υπάρξει τα πιο αποτελεσματικά όπλα στη διαμόρφωση της αντίδρασης ενάντια στις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες. Αντίθετα, εκεί όπου η παραδοσιακή συντηρητική σκέψη έχει καταφέρει να συνδεθεί με πιο σύγχρονους ιδεολογικούς χώρους είναι μέσω της υπεράσπισης της γυναικείας ταυτότητας. Με ειρωνικό τρόπο, στο ζήτημα των διεμφυλικών ατόμων, ο φεμινισμός έχει υπάρξει βοηθητικός προς τις ίδιες πατριαρχικές αξίες που επιδιώκει να αμφισβητήσει.

Γιατί υπάρχουν οι TERFs;

Στη Βρετανία, που θεωρείται από πολλούς το επίκεντρο της αντίδρασης ενάντια στα τρανς άτομα, μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου διεξάγεται ανάμεσα σε υποστηρικτές των τρανς δικαιωμάτων και φεμινίστριες που μερικές φορές θεωρούν τον εαυτό τους προοδευτικό ή ακόμη και αριστερό, δηλαδή τις λεγόμενες TERFs. Το βασικό φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στη διεύρυνση των δικαιωμάτων των τρανς είναι ότι αυτό γίνεται εις βάρος των κατακτημένων δικαιωμάτων των γυναικών. Υπάρχουν κάποιες φανατισμένες εκδοχές αυτού του επιχειρήματος που ουσιαστικά κατηγορούν τις τρανς γυναίκες ως αρπακτικά, σεξουαλικά αποκλίνοντα, άτομα που έχουν στόχο να «οικειοποιηθούν» τη γυναικεία ταυτότητα. Ωστόσο, οι πιο αποτελεσματικές— και πιο επικίνδυνες— εκδοχές αυτών των επιχειρημάτων διατυπώνονται από γυναίκες με φιλελεύθερη χροιά όπως η Kathleen Stock, μια ήπια ακαδημαϊκός που είναι η ίδια λεσβία.

Απέναντι σε ανθρώπους όπως η Stock, δεν αρκεί απλώς να τους φωνάζεις και να τους κατηγορείς ότι είναι προκατειλημμένες anti- trans φανατικές. Αντίθετα, για να ηττηθεί το terf- φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στα δικαιώματα των τρανς, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από τη σύγκρουση. Τι ώθησε γυναίκες όπως η Stock ή η J.K. Rowling να εισέλθουν στη δημόσια συζήτηση για το ζήτημα των τρανς ατόμων και κυρίως, τί ήταν αυτό που έκανε τις παρεμβάσεις τους τόσο δημοφιλείς; Η απλή απάντηση είναι ότι στηρίζονται πάνω στην καταπίεση των γυναικών. Χρησιμοποιούν το γεγονός ότι οι γυναίκες υπόκεινται σε βία, έχουν λιγότερες οικονομικές ευκαιρίες και αντιμετωπίζουν κάθε είδους σεξιστικές προκαταλήψεις για να παρουσιάσουν τις τρανς γυναίκες ως ανταγωνίστριες των γυναικείων δικαιωμάτων.

Στο φυλλάδιό του «Beyond Binaries» (Ιούλιος 2024), το Socialist Workers Party (στη Βρετανία) απορρίπτει χωρίς δεύτερη συζήτηση τα επιχειρήματα των TERFs, γράφοντας ότι «η δεξιά—και ορισμένοι σοσιαλιστές και φεμινίστριες που τους έδωσαν αριστερό άλλοθι—βάσισαν την αντίθεσή τους στη μεταρρύθμιση του GRA [Gender Recognition Act] στο ψέμα ότι οι τρανς γυναίκες αποτελούν απειλή για τα δικαιώματα των γυναικών» (η έμφαση στο πρωτότυπο). Ας είμαστε σαφείς: είναι ψευδές να αντιπαρατεθεί η υπόθεση των γυναικών με εκείνη των τρανς ανθρώπων. Τούτου λεχθέντος, το να απορρίπτεται απλώς αυτό το ζήτημα ως ψέμα δεν αποτελεί σοβαρό ή αποτελεσματικό επιχείρημα. Η αλήθεια είναι ότι, εάν το δούμε αποκλειστικά μέσω του πρίσματος της κοινωνίας όπως είναι σήμερα οργανωμένη, όπου όλοι ανταγωνίζονται για έναν περιορισμένο και όλο και πιο συρρικνωμένο όγκο πόρων, υπάρχει μια συγκεκριμένη ένταση μεταξύ της βελτίωσης των συνθηκών για τα τρανς άτομα και της βελτίωσης της ζωής των γυναικών.

Θα ασχοληθούμε με το ζήτημα του πώς μπορούν να ξεπεραστούν αυτές οι εντάσεις αργότερα στο άρθρο. Αλλά πρώτα πρέπει να επιμείνουμε στη σημασία της αναγνώρισης της πραγματικότητας αυτής της σύγκρουσης συμφερόντων. Είτε πρόκειται για το θέμα του αθλητισμού, των βραβείων, των καταφυγίων, των φυλακών, των τουαλετών ή των προγραμμάτων θετικής δράσης, το πρόβλημα των περιορισμένων οικονομικών πόρων βρίσκεται παντού. Συχνά τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα—όπως το θέμα των τρανς γυναικών στον ελίτ αθλητισμό—δεν είναι αυτά που αφορούν τους περισσότερους ανθρώπους στην καθημερινότητά τους. Ωστόσο, αυτά είναι σημαντικά συμβολικά ζητήματα που αποτελούν συμπυκνωμένες εκφράσεις πραγματικών εντάσεων, που υποβόσκουν.

Στο βάθος, το πρόβλημα είναι ότι η ενσωμάτωση των τρανς όχι μόνο επιβαρύνει περαιτέρω πόρους που ήδη είναι περιορισμένοι για τις cis (μη-trans) γυναίκες, αλλά επίσης αμφισβητεί την άκαμπτη έμφυλη διαίρεση μέσα από την οποία οργανώνεται η κοινωνία. Ενώ αυτή η διαίρεση είναι τελικά η αιτία της καταπίεσης των γυναικών, οι έμφυλα διαχωρισμένοι χώροι και τα κοινωνικά προγράμματα θεωρούνται από τις περισσότερες γυναίκες ως σημαντικά δικαιώματα που προσφέρουν έναν βαθμό προστασίας μέσα σε μια πατριαρχική και συχνά βίαιη κοινωνία. Ο δρόμος προς τα εμπρός για την αποδοχή και την ενσωμάτωση των διεμφυλικών απαιτεί να δοθούν στις διάφορες διχογνωμίες, συγκρούσεις και εντάσεις εκείνες οι κατάλληλες απαντήσεις που θα οδηγήσουν σε αυξημένα κοινωνικά οφέλη τόσο για τα τρανς άτομα γενικά όσο και για τις cis γυναίκες. Τέτοιες απαντήσεις δεν θα βρεθούν ποτέ με το να αρνούμαστε ή να υποβαθμίζουμε τη σύγκρουση συμφερόντων ή με το να υποστηρίζουμε ότι η προκατάληψη είναι ο μόνος παράγοντας που σπρώχνει γυναίκες με προοδευτικό προσανατολισμό προς μια αντι- τρανς κατεύθυνση.

Μέρος του προβλήματος είναι ότι τόσο οι TERFs όσο και οι ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές βλέπουν τον κόσμο μέσα από ένα φεμινιστικό πρίσμα. Φυσικά, υπάρχει μια σαφής διαφορά ανάμεσα στον αντιδραστικό ρόλο που παίζουν οι TERFs, δουλεύοντας ενεργά για να περιοριστούν τα δικαιώματα των τρανς, και τους ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές που θέλουν να βελτιώσουν τις συνθήκες για μία από τις πιο καταπιεσμένες ομάδες της κοινωνίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι όλο και περισσότερο παρατηρείται μια σύγκλιση μεταξύ των TERFs και ακροδεξιών πολιτικών ρευμάτων. Τούτου λεχθέντος, μέσα στη φεμινιστική τους κοσμοθεωρία, τόσο οι TERFs όσο και το mainstream του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος προσεγγίζουν το πρόβλημα της γυναικείας και της σεξουαλικής καταπίεσης με όρους που επικεντρώνονται τόσο στην ταυτότητα όσο και σε αυτό που θεωρείται δυνατό σύμφωνα με τους τρέχοντες κοινωνικούς και οικονομικούς κανόνες.

Για παράδειγμα, οι TERFs αποδίδουν τεράστια σημασία στο ποιος ανήκει ή δεν ανήκει στην κατηγορία «γυναίκα». Αυτό συμβαίνει επειδή η «γυναικεία ταυτότητα» είναι ο καθοριστικός φακός μέσω του οποίου βλέπουν όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Το να είναι κανείς γυναίκα ή όχι καθορίζει το αν είναι καταπιεστής ή όχι, αν επιτρέπεται να παρευρεθεί σε συναντήσεις μόνο για γυναίκες και αν έχει επωφεληθεί ή όχι από το «ανδρικό προνόμιο». Μια τέτοια κατανόηση του κόσμου όχι μόνο κάνει ελάχιστα πράγματα για να βελτιώσει την κατάσταση των γυναικών, αλλά η διχαστική της λογική οδηγεί σε ολοένα αυξανόμενο κατακερματισμό και συγκρούσεις μεταξύ διαφόρων καταπιεσμένων ομάδων— ξεκινώντας από τις ίδιες τις φεμινίστριες.

Όσο για το mainstream ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα, η εστίασή του έχει στραφεί στο lobbying εταιρειών και θεσμών για να αλλάξουν τη γλώσσα που χρησιμοποιούν ώστε να γίνει πιο συμπεριληπτική προς μια ολοένα αυξανόμενη σειρά ταυτοτήτων. Αυτή η επιμονή απορρέει από τη φεμινιστική ιδέα ότι η γλώσσα και οι ιδέες, και όχι οι υλικά ριζωμένοι κοινωνικοί θεσμοί, είναι η πηγή της καταπίεσης. Αυτός ο τύπος ακτιβισμού οδηγεί σε ελάχιστες, αν όχι ανύπαρκτες, θετικές αλλαγές στη ζωή των τρανς, αλλά επιτυγχάνει στο μέγιστο να προκαλέσει κοινωνική αντίδραση. Το κλασικό παράδειγμα είναι η J.K. Rowling να χλευάζει τη χρήση της φράσης «άνθρωποι που έχουν έμμηνο ρύση».

Όταν πρόκειται για συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, και οι δύο πλευρές της διαμάχης συνήθως βλέπουν το ζήτημα μόνο μέσω του πλαισίου του τι είναι εφικτό εντός του κυρίαρχου πολιτικού mainstream. Χωρίς την κατανόηση ότι ο ίδιος ο καπιταλισμός αφαιρεί πόρους από όλες τις καταπιεσμένες ομάδες, οι φεμινίστριες, είτε τρανς-συμπεριληπτικές είτε όχι, κατά κανόνα προτείνουν πολιτικές που θα εφαρμοσθούν εκ των πραγμάτων εις βάρος των υλικών συμφερόντων ή των ευαισθησιών μιας άλλης καταπιεσμένης ομάδας. Για παράδειγμα, η ένταξη των τρανς γυναικών στο γυναικείο σωφρονιστικό σύστημα χωρίς να αλλάξει οτιδήποτε άλλο στον βάρβαρο τρόπο με τον οποίο φυλακίζονται οι άνθρωποι είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει εντάσεις και περιστατικά κοινωνικών εκρήξεων. Και πάλι, χωρίς κατανόηση της έντασης που προκαλείται από τους περιορισμένους πόρους και τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις, είναι αδύνατο να προταθούν λύσεις ικανές να οδηγήσουν στην υπέρβαση ή έστω στην ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων μεταξύ των καταπιεσμένων ομάδων.

Το Πρόβλημα με τον Φιλελεύθερο Ιδεαλισμό

Έχουμε ήδη θίξει ορισμένα από τα προβλήματα της κυρίαρχης ιδεολογίας αυτών που υποστηρίζουν τα διεμφυλικά άτομα όσον αφορά τη βιολογία και τον φεμινισμό. Και τα δύο σχετίζονται με ένα ευρύτερο υποκείμενο ζήτημα: το κίνημα έχει ιδεαλιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Με τον όρο «ιδεαλιστικό» εννοούμε μια φιλοσοφική κοσμοθεωρία που δεν αντιλαμβάνεται την καταπίεση ως θεμελιωδώς παραγώμενη από τις οικονομικές σχέσεις, αλλά από λανθασμένες αντιλήψεις που αιωρούνται στα κεφάλια των ανθρώπων.

Το Judith Butler είναι ένα από τα κορυφαία άτομα της παγκόσμιας ακαδημίας στον χώρο των gender studies και έχει ασκήσει τεράστια επιρροή στη διαμόρφωση των ιδεολογικών θεμελίων του σύγχρονου LGBTQ+ κινήματος. Σύμφωνα με το Butler:

«Η πολιτική υπόθεση ότι πρέπει να υπάρχει μια παγκόσμια βάση για τον φεμινισμό, μια βάση που πρέπει να βρεθεί σε μια ταυτότητα που υποτίθεται ότι υπάρχει διαπολιτισμικά, συχνά συνοδεύει την άποψη ότι η καταπίεση των γυναικών έχει μια ενιαία μορφή, διακριτή μέσα στη παγκόσμια ή ηγεμονική δομή της πατριαρχίας ή της ανδρικής κυριαρχίας…. Η φεμινιστική βιασύνη να θεμελιώσει μια παγκόσμια κατάσταση για την πατριαρχία ώστε να ενισχύσει την εντύπωση ότι ο φεμινισμός αντιπροσωπεύει το σύνολο των γυναικών, έχει  οδηγήσει σταδιακά προς μια κατηγοριακή ή φαντασιακή καθολικότητα της δομής της κυριαρχίας, που υποτίθεται ότι παράγει τη κοινή υποταγμένη εμπειρία των γυναικών.»

—Gender Trouble (Routledge, 1990)

Πίσω από την ορολογία, το Butler απορρίπτει την άποψη ότι η «πατριαρχία», δηλαδή η καταπίεση των γυναικών, ριζώνει σε οποιοδήποτε ενιαίο κοινωνικό θεσμό. Δηλαδή, αρνείται ότι η πατριαρχική οικογένεια είναι ο θεσμός που κατοχυρώνει και αναπαράγει τη φυλετικά έμφυλη διαίρεση της κοινωνίας. Ως αποτέλεσμα, το Judith Butler δεν επιδιώκει να πολεμήσει την έμφυλη καταπίεση μέσω της δημιουργίας κοινωνικών συνθηκών που μπορούν να αντικαταστήσουν την οικογένεια ως θεσμό, αλλά μέσω της αμφισβήτησης και της ανατροπής των υφιστάμενων κοινωνικών κανόνων:

«Ως στρατηγική για την απο-φυσικοποίηση και επανασηματοδότηση των κατηγοριών του σώματος, περιγράφω και προτείνω ένα σύνολο παρωδιακών πρακτικών, βασισμένων σε μια επιτελεστική θεωρία των έμφυλων πράξεων, που διαταράσσουν τις κατηγορίες του σώματος, του φύλου, του γένους και της σεξουαλικότητας και επιτρέπουν την υπονομευτική επανασηματοδότησή τους και τον πολλαπλασιασμό τους πέρα από το δυαδικό πλαίσιο.»

Ενώ η υπέρβαση των έμφυλων κανόνων μπορεί να είναι απελευθερωτική προοπτική για εκείνους που απορρίπτουν το φύλο τους και/ή τις κοινωνικές προσδοκίες που το συνοδεύουν, τέτοιες πράξεις δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να αμφισβητήσουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία στο σύνολό της είναι οργανωμένη.

Η διαίρεση της κοινωνίας σε δύο φύλα είναι ένα κοινωνικό δεδομένο, εξίσου πραγματικό με τη βιολογική διαίρεση μεταξύ των φύλων. Δεν είναι προϊόν ιδεών, αλλά ενός ιστορικά εξελιγμένου θεσμού που διατηρείται από υλικούς περιορισμούς και ταξικά συμφέροντα της αστικής τάξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πατριαρχικές σχέσεις πρέπει να είναι μόνιμες. Αλλά για να σπάσουν οι έμφυλοι κανόνες, είναι τελικά αναγκαίο να μετασχηματιστεί η κοινωνία, όχι η ταυτότητα κάποιου.

Κάποιος μπορεί να μισεί τον καπιταλισμό και να πάει να ζήσει σε μια κοινότητα στο δάσος, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει. Με τον ίδιο τρόπο, κάποιος μπορεί να ταυτίζεται ως μη δυαδικός, gender non-conforming ή οτιδήποτε άλλο, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η κοινωνία (εκτός από πολύ απομονωμένους, μικροαστικούς κύκλους) θα συνεχίσει να τοποθετεί τα άτομα μέσα σε ένα έμφυλο δυαδικό σύστημα. Όσοι απορρίπτουν τέτοιους κανόνες σε προσωπική βάση περιθωριοποιούνται από την κοινωνία· δεν την αλλάζουν.

Οι «Μαρξιστές» υποστηρικτές των τρανς

Ο μαρξισμός ως επαναστατικό δόγμα αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα σε άμεση αντιπαράθεση με αυτό που τότε ονομαζόταν «ουτοπικός σοσιαλισμός». Οι ουτοπικοί σοσιαλιστές επινοούσαν διάφορα σχέδια υπέρβασης του καπιταλισμού μέσω της αλλαγής της συλλογικής συνείδησης ή μέσω της σύλληψης ιδανικών μικρο-κοινωνιών. Αντιθέτως, το δόγμα του επιστημονικού σοσιαλισμού που επεξεργάστηκαν οι Μαρξ και Ένγκελς εντόπισε τις δυνάμεις και τις δυναμικές μέσα στον καπιταλισμό που έχουν τη δυνατότητα να ανατρέψουν την υπάρχουσα ταξική δομή και να θέσουν τις βάσεις για την εξέλιξη προς μια εξισωτική κοινωνία. Η κινητήρια δύναμη αυτής της επανάστασης δεν ήταν ένα σύνολο ιδεών, αλλά τα συμφέροντα μιας τάξης, του προλεταριάτου.

Για οποιονδήποτε μαρξιστή αυτό είναι στοιχειώδες. Αναλόγως, πολλοί μαρξιστές ασκούν κριτική στη μεταμοντέρνα θεωρία φύλου ως ιδεαλιστική. Ωστόσο, όσοι είναι υπέρ των τρανς το κάνουν χλιαρά, ενώ ταυτόχρονα προωθούν τις ίδιες αυταπάτες που υποτίθεται ότι καταπολεμούν. Στην προσπάθειά τους να μην «αποξενωθούν» από το κίνημα, υγροποιούν το μαρξιστικό πρόγραμμα σε κοινότοπο φιλελεύθερο ιδεαλισμό. Όχι μόνο αυτό αποπροσανατολίζει τους ριζοσπαστικούς αγωνιστές για τα δικαιώματα των τρανς, αλλά καθιστά εύκολο για τους αντιδραστικούς να επιτεθούν στο κίνημα ως προϊόν καθαρού ιδεαλισμού.

Ένα σαφές παράδειγμα αυτής της συμφιλίωσης μπορεί να φανεί στο φυλλάδιο του SWP που αναφέρθηκε παραπάνω:

«Μπορούμε να κατανοήσουμε το φύλο ως έχον δύο ευρείες συνιστώσες. Πρώτον, το φύλο είναι εξωτερικό προς το άτομο. Βασίζεται σε αντιληπτούς έμφυλους ρόλους που μας αποδίδει η κοινωνία, από το πώς ενεργούμε και ντυνόμαστε έως το πως συμπεριφερόμαστε και μιλάμε. Δεύτερον, είναι επίσης μια βαθιά εσωτερική αίσθηση του εαυτού μας ή της έμφυλης ταυτότητάς μας μέσα στα άτομα, και οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να την εκφράζουν όπως επιλέγουν.»

Εδώ το SWP συγχέει τα πάντα. Από τη μία, παρουσιάζει το φύλο ως κάτι με κοινωνικό χαρακτήρα, αν και αόριστα ορισμένο. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει το φύλο ως μια προσωπική «αίσθηση του εαυτού» ανοιχτή σε μια εντελώς ιδεαλιστική και ακόμη και θρησκευτική ερμηνεία. Και τελικά, εκφράζει την ευχή ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να εκφράζουν τις επιθυμίες τους όπως θέλουν.

Στον πυρήνα του, ο ορισμός του SWP συσκοτίζει το γεγονός ότι το φύλο είναι προϊόν κοινωνικών σχέσεων, όχι του ίδιου του νου. Μόνο όταν η εσωτερική επιθυμία για αλλαγή φύλου αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους μπορεί να πραγματοποιηθεί στην πράξη. Επιπλέον, η βούληση κάποιου να αποκτήσει μια συγκεκριμένη ταυτότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα γίνει κοινωνικά αποδεκτή ως τέτοια. Αυτή άλλωστε είναι η βάση της τρανς καταπίεσης. Προφανώς αυτό είναι αυτονόητο, και οι τρανς περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο το γνωρίζουν. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε ένα άτομο που «περνάει» κοινωνικά ως τρανς και σε ένα άτομο που δεν «περνάει» ή σε ένα μη δυαδικό άτομο.

Για το SWP και τους φιλελεύθερους ΛΟΑΤΚΙ+, ο ορισμός του φύλου αποκλειστικά ως προϊόν κοινωνικών σχέσεων θα θεωρούνταν πιθανότατα προσβλητικός και υποχώρηση στον αντι-τρανς λόγο. Αλλά είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι ο καπιταλισμός δεν θα επιτρέψει στους περισσότερους τρανς ανθρώπους να ενσωματωθούν κοινωνικά στο φύλο της επιλογής τους. Και ποτέ δεν θα καταστήσει κοινωνικά αποδεκτό να βρίσκεται κανείς εκτός του έμφυλου δυαδικού συστήματος. Η αναγνώριση αυτού δεν αποτελεί υποχώρηση προς τα δεξιά. Είναι αναγνώριση του τι έχουμε απέναντί μας. Το να ισχυρίζεται κανείς ότι η «εσωτερική αίσθηση του εαυτού» οδηγεί αυτόματα σε μια διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα δεν τον καθιστά σύμμαχο— τον κάνει να παραπλανά τους τρανς ανθρώπους, όπως ακριβώς έκαναν οι φιλελεύθεροι για δεκαετίες.

Η απάντηση του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος στην τρανς καταπίεση ήταν να επιμείνει ότι τα άτομα πρέπει να «επιβεβαιώνουν» το φύλο. Αν και αυτό είναι σίγουρα το κοινωνικά συνειδητοποιημένο πράγμα που πρέπει να γίνεται, όχι μόνο από κομμουνιστές αλλά από όλους, είναι εντελώς αυταπάτη να πιστεύουμε ότι η «κοινωνική επιβεβαίωση» από μόνη της μπορεί να διαρρήξει τους άκαμπτους έμφυλους κανόνες της κοινωνίας. Στην πραγματικότητα, η επιβεβαίωση φύλου δεν έχει ποτέ ξεπεράσει τα στενά όρια της φιλελεύθερης διανόησης και της ΛΟΑΤΚΙ+ υποκουλτούρας—ένα γεγονός πασιφανές σήμερα.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αναγνώριση αυτού του γεγονότος μεταξύ των Μαρξιστών που γράφουν για το τρανς ζήτημα. Αυτό είναι εμφανές στο «Ten Theses on the Gender Question—Revisited», όπου η συντρόφισσα Roxy Hall γράφει ότι:

«Αν και η τρανς ταυτότητα δεν είναι αφ’ εαυτής επαναστατική—το όπλο της κριτικής δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την κριτική δια των όπλων—πρέπει να ενθαρρύνουμε τους πάντες να επαναστατήσουν με τους δικούς τους τρόπους ενάντια στις έμφυλες ιεραρχίες που μας επιβάλλονται. Δεν θα ήταν ωφέλιμο να υπάρχουν όλων των ειδών άνθρωποι που αντιστέκονται στους έμφυλους κανόνες, που σπάνε τον συμβολικό δεσμό μεταξύ των χαρακτηριστικών του φύλου και των έμφυλων ρόλων, ζώντας με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους; Σίγουρα η διαδικασία της κατάργησης του φύλου θα εμφανιστεί αρχικά ως μια έκρηξη διαφορετικών τρόπων ζωής.»

—thepartyist.com, 2 Ιουνίου 2024

Όχι, το να «ζεις με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους» δεν θα βοηθήσει καθόλου στην κατάργηση του φύλου. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Αλλάζοντας τον «τρόπο ζωής» μας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις συντηρητικές ιδέες της κοινωνίας χωρίς να κάνουμε τίποτα για να αλλάξουμε τη δομή της. Στο πλαίσιο όπου οι συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης δέχονται διαρκή επίθεση και όπου η τάξη αυτή εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη δομή της οικογένειας, η ώθηση προς την υπέρβαση των κοινωνικών κανόνων ως πολιτική στρατηγική θα οδηγήσει μόνο σε συντηρητική αντίδραση. Αντί για «τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους ζωής», αυτό που καθίσταται αναγκαίο είναι να δείξουμε τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους τα υλικά συμφέροντα της εργατικής τάξης προωθούνται μέσω της υπεράσπισης των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων των τρανς.

Μια ακόμη έκφραση των ιδεαλιστικών υποχωρήσεων που κάνουν οι Μαρξιστές γράφοντας για το τρανς ζήτημα είναι η σχεδόν καθολική αποδοχή της έννοιας ότι τα φύλα «ανατίθενται κατά τη γέννηση». Το SWP και η Roxy Hall επαναλαμβάνουν αυτόν τον ιδεαλιστικό μύθο. Αυτή η αντίληψη και πάλι υποβαθμίζει το γεγονός ότι οι έμφυλες σχέσεις είναι ένα αντικειμενικό κοινωνικό δεδομένο, όχι μια λανθασμένη ιδέα ή μια αυθαίρετη ετικέτα που αποδίδεται στα μωρά. Το φύλο που έχει κάποιος κατά τη γέννησή του δεν είναι πιο αυθαίρετο από τη φυλή, την εθνικότητα ή την τάξη του. Παρόλο που κάθε ένα από αυτά τα παραδείγματα είναι πολύ διαφορετικά, όλα είναι προϊόν των αντικειμενικών κοινωνικών σχέσεων μέσα στις οποίες κάποιος γεννιέται. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κατηγορίες αυτές είναι αμετάβλητες διά βίου. Αλλά σημαίνει ότι η αλλαγή τους είναι μια κοινωνική διαδικασία, η οποία γενικά είναι πολύ δύσκολη.

Οι περισσότεροι Μαρξιστές και ΛΟΑΤΚΙ+ υπερασπιστές εξοργίζονται όταν οι δεξιοί συγκρίνουν την αλλαγή φύλου με την αλλαγή φυλής. Το κλασικό παράδειγμα είναι της Rachel Doležal, μιας γυναίκας που γεννήθηκε λευκή αλλά ταυτιζόταν ως μαύρη και κατείχε ηγετική θέση στην NAACP. Οι φιλελεύθεροι αντιδρούν με φρίκη στην ιδέα ότι θα μπορούσε κάποιος να επιλέξει και να επιτύχει να γίνει μαύρος στην Αμερική και κατασκευάζουν κάθε είδους περίπλοκες δικαιολογίες, γιατί η αλλαγή φυλής, σε αντίθεση με τη μετάβαση φύλου, είναι ηθικά κατακριτέα. Αυτή η αντίδραση αποκαλύπτει μια ηθικιστική προσέγγιση της φυλετικής καταπίεσης—όπως ακριβώς και η αλλαγή φύλου, δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς λανθασμένο στο να αλλάξει κάποιος φυλή. Αλλά αυτή η αντίδραση αντανακλά επίσης μια ιδεαλιστική αντίληψη του φύλου, σύμφωνα με την οποία πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με άλλες κοινωνικές διαιρέσεις, το φύλο είναι μοναδικά υποκείμενο στην ατομική βούληση.

Ξανά και ξανά βρίσκουμε το ίδιο μοτίβο. Το τρανς κίνημα δέχεται επίθεση από δεξιούς, μισαλλόδοξους και φεμινίστριες. Αυτές οι επιθέσεις επαναβεβαιώνουν τους άκαμπτους και αδιαπέραστους κοινωνικούς νόμους που ρυθμίζουν τις έμφυλες σχέσεις. Το κίνημα υποστήριξης των τρανς αντιδρά σε αυτές τις επιθέσεις προσπαθώντας να υπερασπιστεί το δικαίωμα και τη δυνατότητα των ατόμων να αλλάξουν φύλο. Αλλά διεξάγοντας αυτόν τον δίκαιο αγώνα, στηρίζεται σε ιδεαλιστικές θεωρίες φύλου που απλώς τροφοδοτούν την αντίδραση και ενισχύουν την απομόνωση των τρανς ατόμων.

Σε αυτό προσθέτουν μια ισχυρή δόση φιλελεύθερου ηθικισμού: πρέπει να είσαι ευγενικός, ανεκτικός, διαφωτισμένος, συνειδητοποιημένος για τα προνόμιά σου, κ.λπ., κ.λπ. Αυτή η στρατηγική είχε κάποια επιτυχία όταν προερχόταν από την ισχυρότερη αστική τάξη στον κόσμο. Αλλά τώρα που οι ΗΠΑ έχουν στραφεί απότομα ενάντια στον φιλελευθερισμό, με την Amazon, το Facebook και την J.P. Morgan να εγκαταλείπουν τα προγράμματα DEI και τον «woke καπιταλισμό», το τρανς κίνημα έχει βρεθεί να κρατάει την καυτή πατάτα και να αντιμετωπίζει την εχθρότητα όλων όσων έχουν βαρεθεί να υφίστανται κενές ηθικολογικές νουθεσίες καθώς η ζωή τους χειροτερεύει.

Ο λόγος που οι Μαρξιστές πρέπει να αποκαλύψουν την ψευδότητα των ιδεαλιστικών αντιλήψεων του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος είναι ότι αυτές καθιστούν απολύτως αδύνατη την οργάνωση μιας πραγματικής αντίστασης υπέρ των τρανς και κάθε άλλης κατηγορίας ατόμων που η σεξουαλικότητα τους δεν γίνεται κοινωνικά αποδεκτή. Το τρανς κίνημα δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να προσκολλάται στους μύθους και τις αυταπάτες που το οδήγησαν στη εκτεθειμένη και ευάλωτη θέση όπου βρίσκεται σήμερα. Περισσότερο από ποτέ, είναι κρίσιμο να υιοθετήσει ένα επαναστατικό και υλιστικό πρόγραμμα για την τρανς απελευθέρωση.

Μέρος Τρίτο: Ένα Μαρξιστικό Πρόγραμμα για την Καταπολέμηση της Αντίδρασης

Στο άρθρο του το 1909, «Η Στάση του Εργατικού Κόμματος απέναντι στη Θρησκεία», ο Λένιν καταθέτει την εξής επιχειρηματολογία:

«Κανένα εκπαιδευτικό βιβλίο δεν μπορεί να εξαφανίσει τη θρησκεία από το μυαλό των μαζών που καταπιέζονται από τη σκληρή εργασία και που βρίσκονται στο έλεος των τυφλών καταστροφικών δυνάμεων του καπιταλισμού, μέχρι οι ίδιες οι μάζες να μάθουν να παλεύουν αυτή τη ρίζα της θρησκείας, να πολεμούν την κυριαρχία του κεφαλαίου σε όλες τις μορφές της, με ενότητα, οργάνωση, σχέδιο και συνείδηση.

«Σημαίνει αυτό ότι τα εκπαιδευτικά βιβλία κατά της θρησκείας είναι επιβλαβή ή περιττά; Όχι, τίποτα τέτοιο. Σημαίνει ότι η αθεϊστική προπαγάνδα της Σοσιαλδημοκρατίας πρέπει να υποτάσσεται στον βασικό της στόχο— την ανάπτυξη της ταξικής πάλης των εκμεταλλευόμενων μαζών ενάντια στους εκμεταλλευτές.»

Η βασική αυτή προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως και σε ερωτήματα που σχετίζονται με την καταπίεση των τρανς. Είναι απαραίτητο για τους Μαρξιστές να επιχειρηματολογούν ενάντια στις οπισθοδρομικές αντιλήψεις μέσα στην εργατική τάξη όσον αφορά τις έμφυλες σχέσεις, και όχι μόνο την καταπίεση των γυναικών. Αλλά αυτή η δουλειά πρέπει να καθοδηγείται από την ταξική πάλη και να εμπλουτίζεται από αυτήν.

Με άλλα λόγια, εμείς ως Μαρξιστές θέλουμε η διαχωριστική πολιτική γραμμή στην κοινωνία να είναι ανάμεσα σε εργάτες και καπιταλιστές, όχι ανάμεσα σε φίλο-τρανς και αντι-τρανς θέσεις, ούτε ανάμεσα σε φιλελεύθερους «woke» και οπισθοδρομικούς συντηρητικούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα θάψουμε το ζήτημα ή θα προσαρμοστούμε σε οπισθοδρομικά προκαταλήψεις, αλλά αντίθετα ότι φέρνουμε το τρανς ζήτημα στο προσκήνιο ως αναγκαιότητα για την επιδίωξη της ίδιας της απελευθέρωσης των εργατών. Η εφαρμογή αυτής της μεθόδου και η ανάπτυξη ενός προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς δεν είναι εύκολη υπόθεση, ειδικά σε μια περίοδο όπου το τρανς ζήτημα έχει γίνει τόσο διχαστικό. Αυτό πρέπει να γίνει με συγκεκριμένα μέτρα για κάθε χώρα και χώρο εργασίας, αλλά ως γενικά θεμέλια για ένα τέτοιο πρόγραμμα προτείνουμε τα εξής βασικά σημεία:

1) Απορρίψτε τους Φιλελεύθερους

Πρέπει να αντλήσουμε διδάγματα από την καταστροφική πορεία που οδήγησε τα τρανς άτομα στη θέση που βρίσκονται σήμερα. Το πιο σαφές και προφανές μάθημα είναι ότι οι φιλελεύθεροι είναι απόλυτα αναξιόπιστοι σύμμαχοι και δεν μπορούν με κανέναν τρόπο να θεωρηθούν άξιοι εμπιστοσύνης. Οι Δημοκρατικοί, το Βρετανικό Εργατικό Κόμμα, τα Πράσινα Κόμματα, η Die Linke: όλοι έχουν δείξει ότι όταν η πίεση γίνεται μεγάλη, αφήνουν τους καταπιεσμένους ακάλυπτους. Είναι αυτοκτονικό να περιμένουμε ότι οι φιλελεύθεροι θα πιεστούν να γίνουν πραγματικοί υπερασπιστές των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Οι καριέρες τους στο κατεστημένο και οι καπιταλιστικές τους επιθυμίες προηγούνται πάντα των δήθεν αξιών τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει ποτέ να σχηματίσουμε κάποιο είδος αμυντικού μετώπου ή να συμμετάσχουμε σε κοινές δράσεις με φιλελεύθερους. Σε μια περίοδο δεξιάς επίθεσης κατά των δημοκρατικών δικαιωμάτων, τέτοιες συμμαχίες μπορεί να είναι αναγκαίες. Αλλά πρέπει να συνάπτονται με την κατανόηση ότι οι φιλελεύθεροι είναι άτολμοι και προδοτικοί. Τελικός σκοπός μιας τέτοιας συμμαχίας πρέπει να είναι να απομακρυνθούν οι αγωνιστές βάσης από τον φιλελευθερισμό δείχνοντας τη σωστή στρατηγική των Μαρξιστών. Δεν πρέπει να εξαλείψουμε το Μαρξιστικό πρόγραμμα ώστε να κατευνάσουμε τους φιλελεύθερους, όπως έχουν κάνει ξανά και ξανά οι Μαρξιστές που υποστηρίζουν τα τρανς άτομα.

2) Απορρίψτε τα Κενά Σύμβολα

Η απελευθέρωση των τρανς είναι μια υλική πράξη. Η πρόοδός της μπορεί να μετρηθεί από το βαθμό στον οποίο είναι εφικτό για τα άτομα να αλλάξουν φύλο και από το βαθμό στον οποίο οι έμφυλες διακρίσεις υπάρχουν στην κοινωνία. Οι ιδέες και η συνείδηση θα αλλάξουν σε άμεση αναλογία με τις αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις και τα θεσμικά όργανα. Δεν θα αλλάξουν μέσω μιας «woke» ιδεολογικής εκστρατείας που επιπλήττει τους ανθρώπους για το τι σκέφτονται ή πώς μιλούν. Πρέπει φυσικά να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους και να αντιταχθούμε σθεναρά στη μισαλλοδοξία—συμπεριλαμβανομένου του εκούσιου «misgendering», δηλαδή της συνειδητής άρνησης από κάποιον χρήσης του φύλου που επιλέγει το άτομο για το εαυτό του. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι το μοναδικό ή κύριο επίκεντρο του αγώνα. Αντί να στοχεύουμε στη γλώσσα και τα σύμβολα, ο αγώνας πρέπει να επικεντρωθεί στην υπεράσπιση των υλικών συνθηκών και των δικαιωμάτων των τρανς απέναντι στην τρέχουσα αντιδραστική επίθεση.

3) Καμία Υποχώρηση στην Αστική Ηθική

Δεν είναι σύμπτωση ότι η αντίδραση κατά των τρανς έχει επικεντρωθεί τόσο έντονα στο ζήτημα των τρανς παιδιών. Σύμφωνα με την παραδοσιακή ηθική, τα παιδιά είναι ασεξουαλικά όντα που δεν έχουν καμία δυνατότητα να πάρουν αποφάσεις για τη ζωή και το σώμα τους. Ως εκ τούτου, έχει εξαπολυθεί μια υστερική εκστρατεία ενάντια στους αναστολείς της ήβης και κάθε είδους φροντίδα επιβεβαίωσης φύλου για όσους έχουν νομικά χαρακτηριστεί ανήλικοι. Ως αποτέλεσμα αυτής της εκστρατείας, οι τρανς έχουν δυσφημιστεί ως σεξουαλικοί διεστραμμένοι και «groomers», ενώ οι υποστηρικτές τους στον ιατρικό χώρο έχουν κατηγορηθεί για κακοποίηση ανηλίκων, ιατρική αμέλεια και ακόμη και για «ακρωτηριασμό».

Σε απάντηση αυτών των αηδιαστικών και έντονων επιθέσεων, υπάρχει ισχυρή πίεση να συμμορφωθεί κάποιος όσο το δυνατόν περισσότερο στους παραδοσιακούς σεξουαλικούς κανόνες και αξίες. Για παράδειγμα, πολλοί που δηλώνουν ότι είναι υπέρ των τρανς παραδέχονται ότι τα παιδιά δεν πρέπει να έχουν καμία δυνατότητα να μεταβούν σε άλλο φύλο πριν από την νομική ενηλικίωση. Αυτό είναι αδιέξοδο. Τέτοιες παραχωρήσεις όχι μόνο δεν θα μειώσουν την αντίδραση, αλλά ανοίγουν επίσης την πόρτα σε περαιτέρω περιορισμούς των δικαιωμάτων των τρανς.

Οι παραχωρήσεις στη αστική ηθική θέτουν το κίνημα LGBTQ+ σε επικίνδυνη κατηφόρα. Το να παραδεχτεί με οποιονδήποτε τρόπο ότι τα άτομα δεν έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για το σώμα και τη σεξουαλικότητά τους σημαίνει ότι αφαιρείται η βάση του κινήματος. Παραδίδει την εξουσία της απόφασης στην οικογένεια, το κράτος και τη θρησκεία— στις ίδιες θεσμικές δομές που ευθύνονται για την καταπίεση των παιδιών, των γυναικών και των τρανς ανθρώπων.

4) Αναζητήστε Καταπιεσμένες Θρησκευτικές Μειονότητες

Οι καταπιεσμένες μειονότητες, ιδιαίτερα οι Μουσουλμάνοι στη Δύση, δεν είναι το πρώτο μέρος όπου οι περισσότεροι τρανς ακτιβιστές θα αναζητούσαν συμμάχους. Παρόλο που οι πιστοί Μουσουλμάνοι μπορεί να είναι πολύ συντηρητικοί σε θέματα σεξουαλικότητας, αποτελούν επίσης μία από τις πιο καταπιεσμένες και στοχοποιημένες ομάδες σε πολλές χώρες. Οι Μουσουλμάνοι, όπως και οι τρανς, βρίσκονται ολοένα και περισσότερο απομονωμένοι και στοχοποιημένοι από το κράτος. Σε αντίθεση με τους φιλελεύθερους που είναι απασχολημένοι προσπαθώντας να ενταχθούν στο νέο κοινωνικά συντηρητικό καθεστώς, στους Μουσουλμάνους συχνά απαγορεύεται αυτή η δυνατότητα.

Υπάρχει μια αντικειμενική βάση για μια συμμαχία που βασίζεται στην υπεράσπιση των βασικών δημοκρατικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, τέτοιες συμμαχίες είναι δυνατές μόνο εάν οι αντιλήψεις που υπάρχουν στο μυαλό των ανθρώπων τίθενται σε δεύτερη μοίρα μπροστά στα κοινά συμφέροντα και των δύο ομάδων. Με τη σειρά της, η κοινή πάλη θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην αλλαγή νοοτροπίας και στις δύο πλευρές.

5) Δημιουργία Ενότητας μεταξύ Τρανς και Απελευθέρωσης των Γυναικών

Δεν υπήρξε μεγαλύτερη ζημιά στον αγώνα των τρανς από τη σύγκρουση με τον φεμινισμό. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις συντηρητικές και τομεακές απόψεις πολλών γυναικών. Αλλά έχει επίσης να κάνει με τον τρόπο που το ζήτημα των τρανς έχει προωθηθεί από το κύριο ρεύμα του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Στην προσπάθεια να καταρριφθεί το αυστηρό φράγμα μεταξύ των φύλων, το κίνημα έχει συχνά προσβάλει τις ευαισθησίες των γυναικών. Για παράδειγμα, είναι αφελές να ισχυρίζεται κανείς ότι η σύνδεση της γυναικείας ανατομίας και της εμμήνου ρύσης με τις γυναίκες αποκλείει εξ ορισμού τους τρανς άνδρες. Μετά από χιλιετίες κατά τις οποίες η καταπίεση των γυναικών συνδεόταν με τα σώματά τους, είναι κατανοητό ότι πολλές γυναίκες αντιδρούν αρνητικά όταν τους λένε ότι αυτή η σύνδεση δεν μπορεί πλέον να γίνεται.

Επιπλέον, η ιδέα ότι οι τρανς άνθρωποι μπορούν να ενταχθούν σε χώρους μόνο για γυναίκες χωρίς να δημιουργηθούν σοβαρές κοινωνικές εντάσεις αγνοεί το πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η διαχωρισμένη βάση των φύλων και η καταπίεση στην κοινωνία. Δεν υπάρχει τέλεια λύση σε αυτό το πρόβλημα υπό τον καπιταλισμό. Ο αυστηρός διαχωρισμός των φύλων με βάση τη βιολογία δεν αποτελεί λύση. Είναι όχι μόνο πρακτικά ανέφικτος αλλά και επικίνδυνος και καταπιεστικός για τους τρανς ανθρώπους. Οι τρανς πρέπει να έχουν πρόσβαση στους χώρους του φύλου της επιλογής τους. Ταυτόχρονα, πρέπει να προβλέπονται μέτρα που να λαμβάνουν υπόψη τις συντηρητικές απόψεις και να μειώνουν τις συγκρούσεις αξιών.

Οι λύσεις συνήθως βρίσκονται στην αύξηση των πόρων με τρόπο που θα ωφελήσει τόσο τις τρανς όσο και τις cis γυναίκες γενικότερα. Μια προφανής λύση στη σύγκρουση σχετικά με την πρόσβαση των τρανς γυναικών σε καταφύγια γυναικών είναι να χτιστούν περισσότερα καταφύγια, να επιτρέπεται η πρόσβαση στις τρανς γυναίκες και ταυτόχρονα να προσφέρεται η επιλογή αυστηρού βιολογικού διαχωρισμού για όσες γυναίκες το επιθυμούν.

Ενώ προς το παρόν η υπεράσπιση της γυναικείας ταυτότητας είναι το κύριο όπλο που χρησιμοποιείται ενάντια στις τρανς γυναίκες, η τρέχουσα συντηρητική αντίδραση στρέφεται επίσης κατά του συνόλου των γυναικών. Οι συνθήκες των γυναικών, των LGBTQ+ ανθρώπων και των εργαζομένων είναι τελικά αλληλένδετες. Όλοι έχουν συμφέρον να ενωθούν σε κοινό αμυντικό αγώνα και, ευρύτερα, να αγωνιστούν για την απελευθέρωση των γυναικών, των τρανς και της εργατικής τάξης.

6) Η Εργατική Τάξη Είναι Η Καθοριστική Δύναμη

Η εργατική τάξη είναι η μόνη τάξη που μπορεί να υπερασπιστεί αποφασιστικά τα δικαιώματα των τρανς. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή είναι η πιο φιλελεύθερη ομάδα της κοινωνίας—δεν είναι—αλλά επειδή έχει άμεσο ταξικό συμφέρον να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να εδραιώσει μια κοινωνία χωρίς τάξεις που δεν θα χρειάζεται την καταπίεση βάσει φύλου.

Η βάση για μια συμμαχία τρανς και εργατικής τάξης δεν απαιτεί οι τρανς να εγκαταλείψουν τον αγώνα ενάντια στη δική τους καταπίεση. Η καταπίεση των τρανς  — όπως και η καταπίεση των ομοφυλόφιλων, των λεσβιών, των γυναικών και των φυλετικών μειονοτήτων— διαιρεί και αποδυναμώνει την εργατική τάξη. Μόνο με τον αγώνα για την απελευθέρωση κάθε καταπιεσμένης ομάδας εξίσου στην κοινωνία μπορεί να δημιουργηθεί ενότητα. Αυτό δεν είναι φιλελεύθερο «κολάζ». Η συγκολλητική ουσία που μπορεί να ενώσει αυτούς τους αγώνες είναι ο ταξικός αγώνας.

Αυτό δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία· οι διάφοροι αγώνες πρέπει να συνενωθούν συνειδητά. Αλλά ο ταξικός αγώνας, μέσω των δικών του νόμων και της δυναμικής του, παρέχει το πεδίο για να πραγματοποιηθεί αυτή η διαδικασία. Ο κοινός αγώνας για ένα κοινό συμφέρον είναι η προϋπόθεση για την υπέρβαση της κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Για να πραγματοποιηθούν τέτοιοι αγώνες, δεν πρέπει να τίθενται προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, θα ήταν εντελώς αντιδραστικό να αποχωρήσει κάποιος από μια απεργία επειδή οι εργαζόμενοι εκφράζουν οπισθοδρομικές απόψεις στο ζήτημα των τρανς. Αντίθετα, πρέπει να έρχεται στο προσκήνιο, μέσα από τη διαδικασία της σύγκρουσης, το γεγονός ότι τα δικαιώματα των τρανς συνδέονται με εκείνα των εργαζομένων. Αυτό θα βοηθήσει στην αλλαγή των οπισθοδρομικών απόψεων.

Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι το κίνημα των τρανς δεν είναι ενιαίο. Παρόλο που όλοι και όλες οι τρανς είναι καταπιεσμένες και καταπιεσμένοι, δεν μοιράζονται όλοι ένα κοινό συμφέρον. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο οι τρανς ακτιβιστές και ακτιβίστριες να θέτουν πάντα τα συμφέροντα της εργατικής τάξης πάνω από όλα. Πρέπει, για παράδειγμα, να αποφεύγουν να στηρίζονται σε εταιρικές πολιτικές  ως μέσο υπεράσπισης των δικαιωμάτων τους.

Το κίνημα των τρανς θα πρέπει όσο το δυνατόν περισσότερο να συνδέει τον δικό του αγώνα με εκείνον της εργατικής τάξης. Ένα προφανές σημείο συνάντησης είναι ο αγώνας για δημόσια υγειονομική περίθαλψη, ένα καυτό ζήτημα που αφορά όλους μας. Η κρίση στην δημόσια υγειονομική περίθαλψη πηγαίνει χέρι-χέρι με τις επιθέσεις ενάντια στη φυλομετάβαση, στην ιατρική φροντίδα με αποδοχή και επιβεβαίωση φύλου αλλά και στα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών. Δεν χρειάζεται καν να συζητήσουμε πόσο ο αγώνας για καλύτερη υγειονομική περίθαλψη θα ωφελήσει τα τρανς άτομα. Το να αποτελέσει η ιατρική φροντίδα των τρανς, κεντρικό ζήτημα του αγώνα για ελεύθερη, δημόσια υγειονομική περίθαλψη όλων μας, σίγουρα μπορεί να ενδυναμώσει τους κοινούς μας αγώνες φέρνοντας χιλιάδες τρανς και τις οικογένειές τους στο ευρύτερο κοινωνικό κίνημα.

The post Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των φιλελεύθερων και μαρξιστικές απαντήσεις appeared first on Void Network.

Τρίτη 14 Απριλίου 2026

Ώρα 20.00

Ομιλία / Ανοιχτή Συζήτηση

με τον συγγραφέα του βιβλίου Black Power, ραδιοφωνικό παραγωγό και δημοσιογράφο Θανάση Μήνα

Εισαγωγή: Γιάννης Ραουζαίος (κριτικός κινηματογράφου, συγγραφέας / μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο)

Μετά την ολοκλήρωση της συζήτησης ο Θανάσης Μήνας θα παίξει DJ SET με μουσικές επιλογές εμπνευσμένες από τις κουλτούρες του βιβλίου

Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ Ρ. Παλαμήδη 2, Ψυρρή- Αθήνα

«Χρειαζόμαστε περισσότερη Δύναμη. Μαύρη Δύναμη!»

Η ιστορία των εξεγέρσεων είναι ένας υπόγειος ποταμός: από τις πρώτες εξεγέρσεις των καταπιεσμένων μέχρι τα σύγχρονα κινήματα, από τη μουσική μέχρι τους δρόμους, από τη μνήμη μέχρι το σώμα. Το βιβλίο του Θανάση Μήνα BLACK POWER ξεδιπλώνει τη συνέχεια των αντιστάσεων της Μαύρης Υπερηφάνειας, τις αόρατες συνδέσεις ανάμεσα σε κοινότητες, κουλτούρες και επιθυμίες ελευθερίας. Μας θυμίζει ότι τίποτα δεν ξεκινά από το μηδέν· κάθε ρήξη κουβαλά μέσα της συσσωρευμένους χρόνους, ήττες και νίκες, φροντίδα και οργή.

Σε μια εποχή διάχυτης αποξένωσης και ελέγχου, εκεί όπου η εξουσία θέλει να προγραμματίσει ακόμα και τα όνειρά μας, η ίδια η ζωή αντιστέκεται. Οι κοινότητες αγώνα, οι συλλογικές εμπειρίες, οι σχέσεις αλληλεγγύης και δημιουργίας ανοίγουν ρωγμές. Οι επαναστάσεις είναι στιγμές που το αδύνατο γίνεται αναγκαίο.

Ως Κενό Δίκτυο, συναντιόμαστε γύρω από αυτό το βιβλίο για να το μοιραστούμε: ως εργαλείο, ως έμπνευση, ως αφορμή για να ξανασκεφτούμε τις μορφές ζωής και αγώνα που έχουμε ανάγκη σήμερα. Γιατί μέσα στον θόρυβο της εποχής, εκεί που όλα μοιάζουν κατακερματισμένα, συνεχίζει να υπάρχει κάτι που μας ενώνει:
η επιθυμία για ελευθερία, για κοινότητα, για έναν κόσμο χωρίς κυριαρχία.

Και αυτή η επιθυμία —όπως και οι εξεγέρσεις— δεν προγραμματίζεται. Καλλιεργείται. Μοιράζεται. Και κάποια στιγμή, ξεσπά.

Κενό Δίκτυο [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

http://voidnetwork.gr

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Το βιβλίο BLACK POWER του Θανάση Μήνα παρακολουθεί γραμμικά τα αφροαμερικανικά κινήματα, με τα διακριτά χαρακτηριστικά τους: από τους πρώτους υπέρμαχους της κατάργησης της δουλείας, τους λεγόμενους Abolitionists, στο Black Power των 60’s και από εκεί έως το πρόσφατο Black Lives Matter.  Το «κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα» δεν είναι ενιαίο∙ είναι ένα πολυπλόκαμο άθροισμα κινημάτων, που διακρίνονται μεταξύ τους ανάλογα με την ιδεολογία, τις πρακτικές, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και τους επιμέρους στόχους που βάζουν στο τραπέζι της συζήτησης.

Το βιβλίο του Θανάση Μήνα εστιάζει στις προσωπικότητες που τέθηκαν στην εμπροσθοφυλακή αυτών των κινημάτων. Όχι κατ’ ανάγκη επειδή ήταν χαρισματικές∙ οι μεμονωμένες προσωπικότητες λειτουργούν περισσότερο ως ωροδείκτες, ως συμβολικοί αντιπρόσωποι των συλλογικών αγώνων ενός καταπιεσμένου λαού. Πάντα υπό το πρίσμα του Black Power, το βιβλίο αυτό μιλάει για πρώιμες φεμινίστριες όπως η Ida B. Wells, αμπολισιονιστές όπως ο Frederic Douglas, ερμηνεύτριες του blues που διεκδίκησαν τη σεξουαλική τους ελευθερία όπως η Bessie Smith, πρωτοπόρους συνδικαλιστές όπως ο A. Philip Randolph, νομικούς όπως η Pauli Murray, διανούμενους όπως ο W. E. B. Du Bois και ο Langston Hughes, παναφρικανιστές όπως ο Marcus Garvey, δημοσιογράφους όπως η Ella Baker, πρωτοπόρους ΛΟΑΤΚΙ ακτιβιστές όπως ο Bayard Rustin, ακτιβιστές της Πολιτικής Ανυπακοής όπως η Rosa Parks, εκπαιδευτικούς όπως ο Medgar Evers, μαρξίστριες όπως η Angela Davis, πολιτικοποιημένους ιερείς όπως ο Jesse Jackson, αθλητές που ήρθαν σε σύγκρουση με το κατεστημένο όπως ο Muhammad Ali ή οι Tommie Smith και John Carlos, οξυδερκείς συγγραφείς όπως ο Ralph Ellison, η Toni Morrison ή ο John Edgar Wideman, ριζοσπάστες μουσικούς της jazz όπως ο John Coltrane ή ο Archie Shepp και της soul όπως ο Curtis Mayfield, κινηματογραφιστές όπως ο Spike Lee∙ αναφέρεται επίσης σε κινήματα όπως ο Παναφρικανισμός ή η Αναγέννηση του Χάρλεμ, σε πασιφιστικές θρησκευτικές συσπειρώσεις όπως η Southern Christian Leadership Conference, φοιτητικές ενώσεις όπως η Student Nonviolent Coordinating Committee και σε μαχητικές οργανώσεις όπως το Black Panther Party.

Στον πυρήνα του βιβλίου ξεδιπλώνεται η διαλεκτική σχέση (και όχι απλώς αντιπαράθεση) ανάμεσα στον Martin Luther King και στον Malcolm X∙ η μεταξύ τους διαλεκτική ώθησε το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στο απώγειό του, την περίοδο από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έως το τέλος της δεκαετίας του 1960.

Στην εποχή μας, η αγωνιστική κουλτούρα που κληροδότησε το Black Lives Matter παραμένει πάντα ζωντανή, σαν φλόγα που σιγοκαίει∙ όσο συνεχίζονται οι φυλετικές και ταξικές ανισότητες και η αστυνομική βία, το BLM απειλεί και πάλι να θεριέψει.

Right On!

Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία. Παρουσιάζει εκπομπές στο ραδιόφωνο και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί στις εφημερίδες Αυγή (ένθετο Αναγνώσεις), Εποχή (ένθετο Εποχή των Βιβλίων) και Athens Voice, στα περιοδικά Ποπ + Ροκ, Jazz + Τζαζ, Διαβάζω, Fractal Press, Zoo, Οξύ, Γαλέρα, Πολάρ και στα ηλεκτρονικά περιοδικά Ο Αναγνώστης, ΧΡΟΝΟΣ, The Zone και Avopolis.gr. Έχει συνεργαστεί με τους ραδιοφωνικούς σταθμούς Rock Fm, Ρόδον 94,4 και Εν Λευκώ. Από το 2007 παρουσιάζει την εκπομπή «Inner City Blues» στον ραδιοφωνικό σταθμό 105,5 Στο Κόκκινο. Από τις Εκδόσεις Πόλις κυκλοφορεί το βιβλίο του Για τον Pynchon (2023), συλλογή δοκιμίων με θέμα τα έργα του Αμερικανού συγγραφέα Thomas Pynchon.

The post Black Power- Θανάσης Μήνας- Παρουσίαση βιβλίου ΤΡ. 14/4/2026 appeared first on Void Network.

Η Dilar Dirik είναι μια πολιτικά δεσμευμένη ερευνήτρια και συγγραφέας, με εκπαίδευση στις κοινωνικές επιστήμες και τις ανθρωπιστικές σπουδές, κατέχει διδακτορικό στην Κοινωνιολογία από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Στη διάρκεια δέκα χρόνων, διεξήγαγε εκτεταμένη και εις βάθος ποιοτική έρευνα για το κουρδικό ελευθεριακό κίνημα, με έμφαση στον αυτόνομο γυναικείο αγώνα. Το βιβλίο της, «The Kurdish Women’s Movement: History, Theory, Practice», εκδόθηκε το 2022 από τις εκδόσεις Pluto Press. Από το 2019 έως το 2023, κατείχε μεταδιδακτορική ερευνητική υποτροφία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Το έργο της έχει δημοσιευτεί σε διάφορα ακαδημαϊκά, ακτιβιστικά και δημοσιογραφικά μέσα, και έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο) & Blade Runner

Η επιθυμία για κοινωνική αλλαγή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τόσοι άνθρωποι επενδύουν χρόνο και ενέργεια στην πολιτική δράση. Μερικές από εμάς μάλιστα ρισκάρουμε ακόμη και τη ζωή μας για αυτή την υπόσχεση. Κι όμως, παρά τις αμέτρητες συλλογικές προσπάθειες, ο κόσμος φαίνεται να γίνεται όλο και χειρότερος. Και το κόστος της αλλαγής είναι υψηλό. Το τι συμβαίνει σε όσες τολμούν να αμφισβητήσουν ουσιαστικά το καθεστώς εξουσίας είναι ορατό σε όλους μας — και λειτουργεί ως προειδοποίηση: πόλεμος, γενοκτονία πλήρους κλίμακας και ανεπανόρθωτη καταστροφή.

Το γεγονός πως στην εποχή μας, ιστορικά περιθωριοποιημένες ταυτότητες μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στη λήψη αποφάσεων που οδηγούν στην καταστροφή και τη μαζική δολοφονία αθώων είναι επίσης αποτέλεσμα αλλαγής. Παρατηρούμε μια «θηλυκοποίηση», «κουιροποίηση» και «πολυχρωματικότητα» της παγκόσμιας εξουσίας, στις κυβερνήσεις, στους στρατούς και στον κόσμο των μεγάλων εταιριών. Αυτή η μετατόπιση επηρεάζει και τους τρόπους αγώνα για την κοινωνική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της φύσης των κοινωνικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο.

Η λογοδοσία, η υπευθυνότητα, η φροντίδα και ο κριτικός αναστοχασμός αποτελούν εδώ και καιρό βασικά στοιχεία της φεμινιστικής θεωρίας και πρακτικής. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στις προσπάθειες για κοινωνική αλλαγή και στον τρόπο που κατανοούμε τους κοινωνικούς αγώνες δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη, καθώς εμφανίζονται νέες μορφές πολιτικής οργάνωσης και επικοινωνίας, σε μεγάλο βαθμό διαμορφωμένες από μέσα μαζικής ενημέρωσης με εξωγενή χρηματοδότηση, την διάχυτη καταναλωτική κουλτούρα και ένα διεθνές πλαίσιο νέο- αποικιακής και ιμπεριαλιστικής εξουσίας.

Παρά την ύπαρξη πλούσιων και ποικίλων παραδόσεων μέσα στους φεμινιστικούς και γυναικείους αγώνες, αυτό που συχνά αποκαλείται φιλελεύθερος «φεμινισμός της επιλογής» κατέχει συχνά προνομιακή θέση στο κυρίαρχο ρεύμα, μιας και οι φεμινιστικές πρακτικές αυτού του είδους δεν δημιουργούν κάποια θεμελιώδη αντίθεση με το κυρίαρχο σύστημα, το οποίο βασίζεται σε ταξική, φυλετική και έμφυλη καταπίεση σε έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από καπιταλιστικές, αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις. Εν μέρει αυτό συμβαίνει επειδή ο καπιταλισμός φετιχοποιεί αλλά και συγχρόνως εκμηδενίζει το άτομο μέσα στην κοινωνία. Όταν οι άνθρωποι ιδιωτεύουν και εξατομικεύονται, η έννοια της ριζοσπαστικότητας συρρικνώνεται, ακόμη και οι φαινομενικά πιο ανατρεπτικές επιλογές δεν αποτελούν απειλή για την εξουσία. Πράγματι, η καπιταλιστική, καταναλωτική κουλτούρα βασίζεται σε πολιτικά και ιδεολογικά σχήματα των οποίων η βασική πεποίθηση πάντα είναι: «Κανείς δεν μπορεί να με κρίνει — αυτό που κάνω είναι δικιά μου επιλογή».

Η υποβάθμιση της ιδέας του φεμινισμού απλά σε ένα ζήτημα ατομικής ελευθερίας είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη, ειδικά σε κοινωνίες όπου τα άτομα και ο τρόπος ζωής τους, σχετικά μιλώντας πάντα, δεν ελέγχονται τόσο άμεσα ή μόνιμα από την οικογένεια, τη θρησκεία, την επίσημη κρατική ιδεολογία ή άλλους κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Ο φεμινισμός που επικεντρώνεται στην ατομική επιλογή μπορεί εύκολα να θεωρείται δεδομένος σε περιβάλλοντα όπου ένα ορισμένο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, νομικής προστασίας και φιλελεύθερης κουλτούρας επιτρέπει την ατομική αυτοέκφραση και μια σχετική κοινωνική ασφάλεια. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυτή η νοοτροπία ενθαρρύνεται και εξάγεται πολιτισμικά από τον ιμπεριαλιστικό πυρήνα προς τα φεμινιστικά κινήματα στον υπόλοιπο κόσμο. Παρά τη συχνή επιβολή αυτής της προοπτικής ως κοινό σημείο αναφοράς του φεμινισμού, η πολιτική της ατομικής επιλογής δεν μπορεί να θεωρηθεί κοινή προτεραιότητα για όλες μας, δεδομένων των εξαιρετικά διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν σε όλο τον κόσμο και μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών.

Για να είμαστε σαφείς: η ατομική αυτονομία του σώματος και η ελευθερία αποτελούν κεντρικά στοιχεία των αγώνων ενάντια στην καταπίεση — αγώνων που έχουν τις ρίζες τους και στην προσωπική μας ζωή. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας φεμινισμός τύπου laissez-faire- στον οποίο τα άτομα λογοδοτούν μόνο στον εαυτό τους και δεν δείχνουν καμία υπευθυνότητα απέναντι στις ευρύτερες συνέπειες των πράξεών τους ή τις κουλτούρες και τις νοοτροπίες που καλλιεργούνται- γίνεται κυρίαρχη τάση και χρησιμοποιείται ως όπλο ενάντια στη συλλογική αντισυστημική δράση και κριτική.

Πώς σχετίζονται όλα αυτά με τον αγώνα μας;

Για δεκαετίες, πολλά άτομα, δραστήρια στους κοινωνικούς αγώνες έχουν αντιταχθεί στους μηχανισμούς εξημέρωσης, αδρανοποίησης και ενσωμάτωσης των κινημάτων μέσω της «ΜΚΟποίησης» στην υπηρεσία κρατικών και νεοφιλελεύθερων σχεδιασμών. Η εποχή της μαζικής επικοινωνίας έχει επιταχύνει τη στροφή κομματιών των κοινωνικών κινημάτων προς την παγκοσμιοποιημένη αγορά. Η αισθητική και το περιεχόμενο των κοινωνικών κινημάτων γίνονται όλο και πιο ομοιόμορφα και αφομοιωμένα, καθώς λειτουργούν μέσα στα περιοριστικά πλαίσια του κυρίαρχου συστήματος. Αν και αυτό δεν συμβαίνει παντού, σε ορισμένα μέρη του κόσμου, το να είναι κάποια, ακτιβίστρια ενός συγκεκριμένου τύπου, αποτελεί πλέον μια υψηλά ανταποδοτική δραστηριότητα. Διάφορες μορφές εύρω-αμερικανικών χρηματοδοτήσεων περιμένουν όσες γνωρίζουν να παρουσιάζουν σωστά τους εαυτούς τους και τις προτάσεις τους με τρόπους «ακίνδυνους» και «αξιοσέβαστους». Με αυτές τις χρηματοδοτήσεις μπορείς να «ευαισθητοποιείς το κοινό» ή να «ασκείς πίεση σε φορείς χάραξης πολιτικής», αλλά δεν μπορείς να «πολεμήσεις το σύστημα» — για παράδειγμα διαταράσσοντας την καπιταλιστική οικονομία ή αποκαλύπτοντας κρατικά μυστικά.

Η άκριτη χρήση των επιχορηγήσεων που προσφέρουν δισεκατομμυριούχοι για προγράμματα που αφορούν ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό στους ακτιβιστικούς κύκλους — ακόμη και μεταξύ γυναικών που αυτοπαρουσιάζονται ως αυτόνομες και ριζοσπάστριες — ώστε η αλληλοβοήθεια για την εξασφάλιση πρόσβασης σε τέτοιες χρηματοδοτήσεις θεωρείται πλέον ως μια μορφή ακτιβισμού από μόνη της. Η λογική είναι: «Παίρνουμε τα χρήματά τους και παράγουμε κοινωνικό έργο με αυτά». Ή μια πιο ηττοπαθής εκδοχή θα πει: «Εντάξει. Τι να κάνεις; Έτσι λειτουργεί το παιχνίδι».

Αυτό που ακούγεται σαν σενάριο Ρομπέν των Δασών — αν και ο θρυλικός παράνομος και οι σύντροφοί του δεν έγραφαν αιτήσεις για επιχορηγήσεις αλλά ρίσκαραν το κεφάλι τους ληστεύοντας τους πλούσιους, ενώ οι πλούσιοι δεν διατηρούσαν, ούτε αύξαναν τον πλούτο τους μέσω φιλανθρωπίας αλλά αποτελούσαν στόχους εξαναγκαστικής αναδιανομής — είναι στην πραγματικότητα μια βιομηχανία που καθιστά τους πολιτικούς αγώνες μη βιώσιμους και τελικά συνένοχους σε μια εξελιγμένη μορφή ξεπλύματος χρήματος. Ταυτόχρονα αυτός ο μηχανισμός παράγει ιδεολογική αφομοίωση και υλική εξάρτηση.

Το γεγονός ότι οι πηγές τέτοιων χρηματοδοτήσεων συχνά προέρχονται από επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα και άλλους βαθιά προβληματικούς τομείς καταλήγει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή υποσημείωση — κάτι δευτερεύον μπροστά στο «τόσο σημαντικό» έργο που προσφέρουν με αυτά τα χρήματα κάποια άτομα. Η πρόσβαση σε πόρους δημιουργεί ορατότητα, και η ορατότητα με τη σειρά της παράγει την εντύπωση πολιτικής δύναμης και σπουδαιότητας εκεί που στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Είναι άραγε το κοινωνικό έργο που παράγεται με μια τέτοιου είδους χρηματοδότηση — η οποία φυσικά μπορεί να ακυρωθεί ανά πάσα στιγμή — ένα επίτευγμα για το οποίο αξίζει να αισθάνεται κάποια από εμάς υπερήφανη;

Η ρομαντικοποίηση της ιδέας του αγώνα για τον ίδιο τον αγώνα δεν είναι κατ’ ανάγκην χρήσιμη· η επιτυχημένη οργάνωση χρειάζεται αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, η δημόσια προβολή και ορατότητα χωρίς εργασία και θυσίες καλλιεργεί μια κουλτούρα αυτονόητων δικαιωμάτων και εφησυχασμού, υπονομεύοντας τη δημιουργικότητα και την ανεξαρτησία. Και η καλλιέργεια μιας ψευδαίσθησης προόδου μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πόλεμο και εκμετάλλευση οδηγεί σε μια διαστρεβλωμένη συνείδηση.

Οι λογικές της καπιταλιστικής αγοράς κατακτούν τις οργανωτικές δομές και σχέσεις μέσα στο φεμινιστικό κίνημα, δημιουργώντας έτσι μια τοξική και αυτάρεσκη κουλτούρα φιλελεύθερου ατομικισμού, ασύμβατη με την έννοια ενός επαναστατικού αγώνα που υπερασπίζεται τους πιο καταπιεσμένους ανθρώπους της κοινωνίας. Εύκολα γίνεται κατανοητό πως καθώς οι υλικές συνθήκες αλλάζουν παράγουν συγκεκριμένα πρότυπα, χαρακτήρες και συμπεριφορές.

Όλο και περισσότερο αναδεικνύεται ένα νέο προφίλ μη- λευκού υποκειμένου, ένα άτομο φιλελεύθερο και σίγουρο για τον εαυτό του, το οποίο λειτουργεί ως αναπαράσταση της κοινωνικής αλλαγής — ή, ακριβέστερα, ως ένα σύμβολο που παράγει την εντύπωση πως υπάρχει κάποια αλλαγή — τόσο στον ιμπεριαλιστικό πυρήνα όσο και στις περιφέρειές του.

Αυτός ο ευέλικτος ρόλος, που εμφανίζεται ιδιαίτερα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στη βιομηχανία ψυχαγωγίας, στον ακαδημαϊκό χώρο και στις ΜΚΟ, μπορεί πλέον να ενσαρκωθεί από την οποιαδήποτε από εμάς αναλάβει αυτό το καθήκον. Μια τέτοια φιγούρα μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως φορέας αλλαγής, επαναλαμβάνοντας μηχανικά φιλελεύθερες λέξεις-κλειδιά και υιοθετώντας ένα αόριστο, από-αποικιακό, αντιρατσιστικό ή ακόμη και επαναστατικό ύφος. Αρκεί, πάση θυσία, να αποφεύγει τη χρήση όρων όπως «καπιταλισμός» και «ιμπεριαλισμός» — πόσο μάλλον να εμπλέκεται σε οποιαδήποτε υλική μορφή αντίστασης, όπως η ταξική πάλη. Μια τέτοια φιγούρα δεν είναι μόνο ακίνδυνη· είναι, με έναν τρόπο, και επιθυμητή για το σύστημα, ακριβώς επειδή δεν εκπροσωπεί τίποτα περισσότερο από έναν εαυτό χωρίς πραγματική επίδραση, χωρίς κανένα ειδικό βάρος, σε συνδυασμό με την πλαισίωση συγκεκριμένων ταυτοτήτων που ιστορικά έχουν αποκλειστεί, καταπιεστεί ή περιθωριοποιηθεί.

Ενώ τέτοιες δυναμικές έχουν επικριθεί αμέτρητες φορές σε όλο τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο, σήμερα έχουν φτάσει σε ένα νέο επίπεδο. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές με την άνοδο των «influencers» σε μια εποχή έντονης κρατικής καταστολής σε όλο τον κόσμο. Ο όρος δεν περιορίζεται πλέον σε δημιουργούς περιεχομένου που διαμορφώνουν τάσεις της αγοράς ή προωθούν προϊόντα για να επηρεάσουν τις ροές της κατανάλωσης· έχει φτάσει να περιγράφει επίσης, έναν ολόκληρο τρόπο διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Η σκηνοθετημένη παρουσίαση της ζωής ενός προσώπου για την προσέλκυση προσοχής, καταξίωσης και κέρδους — ενώ ταυτόχρονα αυτό το άτομο διαδίδει σχετικά κοινότοπες ιδέες — σημαίνει ότι η πολιτική τύπου influencer λειτουργεί μέσα από την αυτοπαρουσίαση, το προσωπικό branding και την performance. Η γρήγορη, σύντομη, οπτικoποιημένη παρουσίαση περιεχομένου, όπως επιβάλλεται από τα κοινωνικά δίκτυα, ενθαρρύνει τα hot takes, δηλαδή επιπόλαιες, προκλητικές και, αμφιλεγόμενες απόψεις με μόνο στόχο να τραβήξουν την προσοχή, λεκτικά και οπτικά πυροτεχνήματα που κάνουν θόρυβο και εξάπτουν τις διαφωνίες, ενώ η βασική επιδίωξη είναι τα θέματα αυτά να μοιάζουν όλο και πιο τολμηρά και αναπάντεχα σε σχέση με όλα όσα έχουν ήδη ειπωθεί — μέσα σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο έντονης κοινωνικής πόλωσης.

Το γεγονός ότι το περιεχόμενο μιας διαδικτυακής δημοσίευσης δεν αντανακλά απαραίτητα τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις ή τη συμμετοχή της δημιουργού σε πραγματικούς αγώνες συμβάλλει στη συσσώρευση διαδικτυακού λόγου χαμηλού ρίσκου. Η ίδια η αύρα που χτίζεται γύρω από ένα τέτοιο πρόσωπο αποκτά πολιτικό χαρακτήρα. Επιπλέον, επιτυχημένες φεμινίστριες δημιουργοί περιεχομένου συχνά εμφανίζονται άψογα ντυμένες και πολυτελείς, ενώ το ύφος, τα επιχειρήματα, η αισθητική και τα στυλ επικοινωνίας ακολουθούν συχνά τα βορειοαμερικάνικα πολιτισμικά πρότυπα, επαναλαμβανόμενες φόρμες, μοτίβα και αναφορές, προωθώντας ακόμη περισσότερο την πολιτική ως ναρκισσιστικό θέαμα εις βάρος της ταπεινής, συνεπούς και μακροχρόνιας οργάνωσης που είναι ριζωμένη στην κοινωνία.

Αυτό το λαμπερό προφίλ βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με το ανώνυμο αλλά οργανωμένο «εξτρεμιστικό» υποκείμενο — εκείνο του οποίου τα λόγια και οι πράξεις αποκτούν νόημα και δύναμη πέρα από το συμβολικό πεδίο της αγοράς φιλελεύθερων αναπαραστάσεων. Η ύπαρξη πραγματικής ιδεολογικής πρόθεσης, η θέληση για πολιτικό και κοινωνικό αγώνα και η οργανωτική ικανότητα να πραγματοποιηθεί αυτός ο αγώνας με βάση τη συμμετοχή, τη δέσμευση και την πολιτική υπευθυνότητα απέναντι σε πραγματικές συλλογικές δομές, σηματοδοτεί αυτό το συγκεκριμένο μη- φιλελεύθερο πολιτικό υποκείμενο που αποτελεί τον πιο άμεσο στόχο αστυνομικής βίας, φυλάκισης και δολοφονίας.

Θεωρία και παραγωγή γνώσης

Το χάσμα ανάμεσα στα φεμινιστικά λόγια και τη δράση, ανάμεσα στην εμφάνιση και την πραγματικότητα, εκδηλώνεται επίσης στον χώρο της θεωρίας και της παραγωγής γνώσης, τόσο εντός όσο και πέρα από την ακαδημαϊκή κοινότητα και άλλους χώρους παραγωγής δημόσιου λόγου. Σήμερα, η ικανότητα να γράφει και να μιλά κανείς με ποιητικό και εντυπωσιακό τρόπο επιβραβεύεται περισσότερο από την ικανότητα να σκέφτεται κριτικά και ανεξάρτητα και να οργανώνει και να δρα με ορίζοντα τη νίκη (δηλαδή την αλλαγή του συστήματος). Αν κρίνει κανείς μόνο από τα περιεχόμενο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, μοιάζει να μας περιβάλλουν σύγχρονοι επαναστάτες έτοιμοι να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα για έναν διαφορετικό κόσμο. Ακόμη και σε αισθητικό επίπεδο, υπάρχει υπερκορεσμός συμβόλων αντίστασης και αγώνα στις «φούσκες» του Instagram και του TikTok: καρπούζια, κεφίγιες, μπαλακλάβες, ένοπλες γυναίκες, το σφυροδρέπανο, το Α σε κύκλο. Η επίδειξη εγγύτητας σε πραγματικούς αγώνες ή σε μια πραγματική φιλοσοφία ζωής γίνεται ζήτημα λίγων κινήσεων του αντίχειρα. Όμως, ανάμεσα στην κρατική καταστολή και τη βία της ακροδεξιάς, ακόμη και αυτή η στοιχειώδης έκφραση υποστήριξης δεν είναι πάντα ασφαλής.

Για άλλη μια φορά, το πρόβλημα είναι η απουσία κοινωνικών αγώνων που να είναι βαθιά ριζωμένοι στην κοινωνία, προς όφελος εύκολων λύσεων — μιας αυτάρεσκης ατομικής πολιτικής χωρίς πραγματικό διακύβευμα και χωρίς μετασχηματιστική δυναμική. Υπάρχει μια βαθιά άβυσσος ανάμεσα στην αντίσταση και στην εικονοποίηση ή την κατανάλωση της αντίστασης. Κι όμως, στην εποχή της ψηφιακής ύπαρξης οι δύο αυτές διαστάσεις γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτες. Κανένα σύμβολο ή σύνθημα δεν είναι από μόνο του ανατρεπτικό. Αυτό που καθορίζει αν ένα μήνυμα είναι κοινότοπο ή εκρηκτικό, αν καθησυχάζει ή κινητοποιεί, αν παράγει κέρδος ή σε εκθέτει σε κίνδυνο, είναι το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώνεται.

Αν και η ριζοσπαστική και επαναστατική πολιτική πάντα οφείλει να είναι δημοφιλής, επίκαιρη και συμπεριληπτική, αυτή τη στιγμή η διαδικασία εξελίσσεται πλέον με τρόπο που χαμηλώνει το όριο του τι σημαίνει να αγωνίζεται κανείς για να αλλάξει τον κόσμο. Το ίδιο το διακύβευμα διαστρεβλώνεται. Το βαρύ φορτίο ορισμένων πολιτικών συμβόλων, ριζωμένο σε ιστορίες τραύματος, αίματος, απώλειας και ακρωτηριασμών, χάνει το νόημά του και γίνεται ελαφρύ σαν πούπουλο. Πώς ξεχωρίζει σήμερα η αγωνίστρια της ελευθερίας από τη φανταχτερή απομίμηση;

Αν ο φεμινισμός αφορά την ευθύνη — μια δέσμευση όχι μόνο να αλλάξει και να βελτιώσει κανείς τις δικές του συνθήκες, αλλά να απελευθερώσει όλες και όλους, να αποδομήσει τις αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις στον κόσμο, να τερματίσει τον πόλεμο και την εκμετάλλευση, να γίνει μια πολιτικά ουσιαστική και επαναστατική δύναμη κοινωνικού μετασχηματισμού — τότε χρειαζόμαστε μια ειλικρινή πολιτική κουλτούρα λογοδοσίας και υπευθυνότητας απέναντι στην κοινωνία, και ιδιαίτερα απέναντι στους καταπιεσμένους.

Οι κοινωνικοί αγώνες και τα φεμινιστικά κινήματα είναι αμέτρητα, αποκεντρωμένα και σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα· δεν είναι κράτη ή εταιρείες που υποχρεούνται να συντάσσουν δημόσιες εκθέσεις διαφάνειας. Οι μεμονωμένες φεμινίστριες είναι φυσικά ελεύθερες να επιλέγουν τις μάχες τους και συχνά είναι εξαντλημένες, προσπαθώντας να κάνουν ό,τι μπορούν μέσα στα όρια των προσωπικών τους δυνατοτήτων. Η υπευθυνότητα, με την έννοια που χρησιμοποιείται εδώ, δεν είναι ένα τεχνικό ή διαδικαστικό ζήτημα. Είναι μια αρχή, μια στάση, μια πολιτική κουλτούρα — μια θέση απέναντι στην εξουσία. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος προς αυτήν· το ζητούμενο είναι η ηθική επιδίωξη μιας νηφάλιας αντίληψης ευθύνης απέναντι σε μια παράλογη αντίληψη της αλλαγής που διαμορφώνεται από τις λογικές της αγοράς.

Μια πρακτική που αξίζει να έχει πιο κεντρική θέση στις φεμινιστικές πολιτικές κουλτούρες είναι η αυτοκριτική. Η αυτοκριτική αποτελεί έναν μηχανισμό για να ξεπερνιούνται ορισμένα χαρακτηριστικά που εμποδίζουν την πορεία προς την ελευθερία, συμπεριλαμβανομένων ιδιοτήτων που συχνά αποδίδονται στην τοξική αρρενωπότητα μέσα στον πατριαρχικό καπιταλισμό: εγωκεντρισμός, εγωισμός, αλαζονεία, μικροπρέπεια, αμυντική στάση, ναρκισσισμός και οκνηρία, για να αναφερθούν μερικά μόνο. Είναι ο μηχανισμός μέσα από τον οποίον θέτει κανείς στον εαυτό του ορισμένα ηθικά πρότυπα, διατηρεί μια στάση αναστοχασμού και ανανέωσης του εαυτού, χωρίς να επαναπαύεται στις δάφνες του.

Η υλική και ιδεολογική ανεξαρτησία από το καπιταλιστικό και κρατικό σύστημα, μια πολιτική οπτική που βλέπει όλους τους αγώνες για απελευθέρωση ως αλληλένδετους, καθώς και μια αντικαθεστωτική, αλλά ταυτόχρονα προσανατολισμένη προς την κοινωνία, προσέγγιση της φεμινιστικής οργάνωσης — ριζωμένη στη συλλογική πάλη και όχι σε ατομικιστικούς τρόπους ζωής — απαιτεί επίσης μια βαθιά και ειλικρινή δέσμευση στον διεθνισμό. Μια δέσμευση που μετατοπίζει το κέντρο βάρους πέρα από τις άμεσες προσωπικές ανάγκες, ώστε η θεωρία και η πράξη να υπηρετούν της Γης τους Κολασμένους.

Τέτοια αντισυστημική φεμινιστική δράση, υπάρχει ήδη παντού γύρω μας — αρκεί να τολμήσουμε να τη δούμε. Σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο καταφέρνει να συμπεριλάβει ζητήματα όπως ο πόλεμος, η κρατική και πατριαρχική βία, ο φασισμός, ο ρατσισμός, οι αγώνες των μεταναστών, η ταξική σύγκρουση, η κλιματική δικαιοσύνη και πολλά άλλα. Τροφοδοτείται από εθελοντική, απλήρωτη εργασία, χρόνο και θυσία. Το να βρει δικαίωση αυτή η μορφή Ελευθερίας που υπόσχεται ο φεμινισμός δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Ο φεμινισμός είναι σκληρή εργασία· είναι αγώνας. Ένας αγώνας όμως που αξίζει, ακόμη κι αν δεν υπάρχει καμία ανταμοιβή.

Μια λίστα με το έργο της Dilar Dirik, συμπεριλαμβανομένων διαθέσιμων αρχείων PDF, είναι διαθέσιμη στο Linktree της.

Κείμενα της επίσης δημοσιεύει στο προσωπικό της Substack

Συνέντευξή της από το 2014: https://armsforrojava.wordpress.com/2014/11/23/το-κίνημα-των-κούρδων-γυναικών/

The post Φεμινισμός και κοινωνική αλλαγή- Dilar Dirik appeared first on Void Network.

Με αφορμή την εξέγερση στο Ιράν ένα ακόμα σχίσμα διαφαίνεται στον κινηματικό χώρο. Ένα σχίσμα που κλιμακώνεται σε λεκτική σύγκρουση μέσα στο εξόχως πυρετικό καταπιεστικό και ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Κείμενο: Θανάσης Κοσμόπουλος / RisingUtopia

Αν τουλάχιστον όσοι από εμάς εκφέρουν άποψη από κινηματικές επάλξεις, καταφέρναμε να απαλλάξουμε τη σκέψη μας από την εμπύρετη συμπίεση των καιρών και την ανταγωνιστική –ναρκισσιστική κουλτούρα που μας έχουν εμποτίσει -πιθανά χωρίς να το συνειδητοποιούμε, θα μπορούσαμε να παράξουμε αποτελέσματα μέσα από γόνιμες διαφωνίες.

Το σχίσμα συνίσταται στην οπτική της κατάστασης. Άλλοι προτάσσουν τη σημασία της εξέγερσης στο Ιράν, ως έκφραση απελευθέρωσης από τη θεοκρατική εξουσία με κύριες αιτίες τη φτώχεια και την καταπίεση, ενώ οι «απέναντι» προτάσσουν την γεωπολιτική διάσταση ερμηνεύοντας την εξέγερση ως υποκινούμενη από τον Αμερικανο-σιωνιστικό ιμπεριαλισμό, προκειμένου να υπονομεύσουν το θεοκρατικό καθεστώς και να επαναφέρουν την δικτατορία των Παχλεβί.

Το γεγονός ότι η κάθε πλευρά εστιάζει μόνο στο ένα άκρο (η εξέγερση των από τα κάτω), ενώ η άλλη στο εντελώς άλλο (η εξέγερση ως σχεδιασμένη υπονόμευση) λαμβάνοντας θέση στα πιο άκρα, δείχνει πόσο έχει εμφυλλοχωρήσει η ανταγωνιστική λογική και η αυτοανάδειξη μέσα από τη διαφωνία, σε ανθρώπους που και συγκρότηση έχουν και ξέρουν να συζητούν όταν βρεθούν από κοντά. Οπότε σαν φυλακισμένα ποντίκια τρωγόμαστε μεταξύ μας ο καθείς περιχαρακωμένος στον ναρκισσισμό του.

Αντιπαρερχόμενος όμως τα «ψυχοδυναμικά» πεδία του εκτονωτηρίου που γράφεται αυτή η ανάρτηση, θα πρέπει να πάρουμε μια θέση για τα γεγονότα στο Ιράν αυτόν τον καιρό. Και η θέση λέει πως μια μαζική κοινωνική εξέγερση είναι μια πραγματικότητα όπου τα πράγματα διαταράσσονται ξαφνικά και για πολλοστή φορά στη σχέση μεταξύ κοινωνίας κι εξουσίας. Αυτή η μαζικής μορφής εξέγερση με εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες δεν μπορεί να συμβαίνει εν αιθρία με όρους μόχλευσης από τον εξωτερικό παράγοντα. Οι Αμερικανοί είναι εξπέρ σε πραξικοπήματα, σε απαγωγές και σε πραξικοπηματικές πρακτικές για την αλλαγή καθεστώτων όπου δεν τους ταίριαζαν, ακόμα και σε μίνι εξεγέρσεις όπως αυτή του Μαϊντάν, που δεν ήταν παρά η επίφαση -αφορμή πολιτειακών ανατροπών που είχαν ήδη προετοιμαστεί στο πολιτικό παλκοσένικο της Ουκρανίας από πολύ πιο πριν.

Εδώ δεν είναι το ίδιο με την Ουκρανία. Καμία ξένη δύναμη δεν μπορεί να «στήσει» στο Ιράν μια μαζική κοινωνική εξέγερση με αυτό το βωμό αίματος. Πόσο μάλλον να τη μετασχηματίσει έτσι ώστε μια κοινωνία των 92 εκατομμυρίων να συναινεί στην αλλαγή, από την 47ετή θεοκρατική εξουσία προς στην δικτατορία των όποιων Παχλεβί. Στο Ιράν σήμερα τα αντιαμερικανικά αισθήματα είναι κατά πολύ περισσότερα από τα αντικαθεστωτικά. Οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι ακόμα και με ένα πιο εύκολο επιτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα οι Ιρανοί δύσκολα θα δεχθούν την αμερικανική ηγεμονία. Το ενδεχόμενο αποτυχίας μιας υποκινούμενης πρακτικής είναι πολύ σοβαρό.

Υπάρχει ένα φορτίο που κινεί την Ιρανική κοινωνία να παίζει το κεφάλι της στους δρόμους των Ιρανικών πόλεων. Και όπως πάντα μια από τις κύριες αιτίες κι αφορμές των μεγάλων εξεγέρσεων είναι η αιφνίδια μείωση του εισοδήματος και η απουσία ελευθερίας. Τότε κανείς δεν μπορεί να υποβαθμίσει μια μαζική κοινωνική εξέγερση γιατί είναι αυθόρμητη. Δεν είναι υποκινούμενη.

Κάποιοι σχολιαστές αναδεικνύοντας τις συνέπειες του χρόνιου εμπάργκο για τη δυσχερή θέση των φτωχών στρωμάτων αποδίδουν πάλι την ευθύνη της κοινωνικής εξέγερσης στη Δύση και στις κυρώσεις της, ως έμμεση «χειραγώγηση» για εξέγερση. Ναι και αυτό το επιχείρημα έχει μια βάση αλλά το εμπάργκο δε σημαίνει ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα στο κράτος να βρει τρόπο να διορθώσει το πρόβλημα αυτό. Άλλωστε το Ιράν έχει πολύ στενές σχέσεις με την Κίνα συμμετέχοντας στην συμμαχία της Σαγκάης.

Οπότε εδώ υπάρχει ένα ζήτημα: από ποια σκοπιά βλέπουμε τα πράγματα κι από ποια σκοπιά είναι τα πράγματα.

Μια εξέγερση οφείλει να αναλύεται με βάση τη σκοπιά των εξεγερμένων σε όποιον θέλει να έχει την αναρχική/ελευθεριακή πολιτική ταυτότητα, . Η ελευθερία, ο άνθρωπος, η κοινότητα, η κοινωνία, είναι προτεραιότητα, αξιακή, ηθική, τρόπος να βλέπεις τα πράγματα. Ακόμη κι αν το γεωπολιτικό βαραίνει περισσότερο στις εξελίξεις όπως στην Ουκρανία, εμείς σαν ελευθεριακοί αναρχικοί οφείλουμε να βλέπουμε τα δεινά των κοινωνιών που υποφέρουν από αυτόν τον πόλεμο ΠΡΩΤΑ! Την δυνατότητα παρέμβασης του κοινωνικού παράγοντα ΠΡΩΤΑ! Αυτό είναι επιταγή της κοσμοθεώρησής μας. Αυτό μας έκανε να είμαστε με τους Παλαιστίνιους ΠΡΩΤΑ! Είμαστε με τους Παλαιστίνιους και όχι με τις σημαίες τους. Αυτό μας κάνει να είμαστε με τους εξεγερμένους Ιρανούς ΠΡΩΤΑ! Και όχι με τις σημαίες του κράτους που είναι υπήκοοι. Αυτή είναι η σκοπιά μας. Η ηθική των αξιών μας πάνω από τους όποιους γεωπολιτικούς συσχετισμούς.

Αντίθετα, στην περίπτωση που βλέπουμε την εξέγερση αυτή από τη γεωπολιτική σκοπιά, είναι μοιραίο αυτή να υποβαθμίζει τους εξεγερμένους, να τους εκλαμβάνει σαν υποκινούμενα πιόνια, να προσβάλλει ανθρώπους που δίνουν και το αίμα τους στον αγώνα ενάντια στις δυνάμεις καταστολής του κράτους. Με αυτή τη λογική καμία εξέγερση δεν μπορεί να μην είναι υποκινούμενη, αφού όλες οι εξεγέρσεις γίνονται σε ενεργό γεωπολιτική συνθήκη. Και η εξέγερση του Αλέξη το 2008 από κάποιους θεωρήθηκε υποκινούμενη από την Ρωσία ενώ από άλλους από την Τουρκία. Δεν νομίζω ότι αυτός είναι ο τρόπος που αντιστοιχεί στην σκοπιά όλων όσων είμαστε συμμέτοχοι της υπόθεσης του κοινωνικού αναρχισμού. Θεωρώ ότι εστιάζοντας στο γεωπολιτικό, έχουμε ενσωματώσει μια διαχειριστική αντίληψη των κινημάτων που αποικεί στις επικυρίαρχες λογικές “διαχείρισης των μαζών”, καθώς και των αποστασιοποιημένων παιγνίων της γεωπολιτικής σκακιέρας των συσχετισμών.

Εξηγώντας τη στάση αρκετών συντροφισσών και συντρόφων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θεωρώ πως το προηγούμενο διάστημα με τη γενοκτονία στη Γάζα κάποιες και κάποιοι από εμάς πέρα από την ιστορική διάσταση της Νάκμπα ανακαλύψαμε όψιμα και την γεωπολιτική διάσταση των πραγμάτων. Η τραγικότητα της γενοκτονίας όχι μόνο έβαλε την Αμερικανο-σιωνιστική επιθετικότητα στο κάδρο της πολιτικής μας κριτικής, αλλά και πολύ σωστά την στόχευσε ως άξονα του κακού, -μια πλέον παγιωμένη αντίληψη που επιβεβαιώνεται από την «πραγματικότητα Τραμπ» κάθε μέρα.

Συνεπώς η Γάζα άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην πολιτική μας αντίληψη, μια διάσταση που οι παλιότεροι-ες την είχαμε στα υπόψη ούτως ή άλλως αλλά όμως οι νεότερες –οι δεν την είχαν, μιας που ο χώρος ελάχιστα ασχολούνταν με τα γεωπολιτικά. Η νέα αυτή «ανακάλυψη» εκλήφθη ως «είδα το φως μου», ενώ στην πραγματικότητα όχι μόνο δεν συμβαίνει αυτό αλλά μπορεί και το αντίθετο: ότι στην πραγματικότητα το «καινούργιο κοσκινάκι μου και που να σε κρεμάσω» πράγμα που “τυφλώνει” ακόμα χειρότερα μέσα από την εξιδανίκευσή του. Κι αυτό έχει να κάνει με τον τρόπο που πολλοί από εμάς αντιμετωπίζουμε αυτό που αγνοούσαμε σαν μια «αποκάλυψη»,, ενώ πρόκειται για κάτι πάρα πάρα πολύ παλιό και αρκετά αριστερό. Γιατί μια ανάλυση που βάζει τις κοινωνίες στο περιθώριο απαξιώνοντάς τες σαν απόλυτα ελεγχόμενες και χειραγωγούμενες, που αν δεν τις ταυτίζει με τα κράτη και τις θεωρεί υπομόχλια γεωπολιτικών συμφερόντων, δεν είναι παρά μια αριστερή ανάλυση βγαλμένη από το πνεύμα του σταλινισμού, και μετά στον καιρό του ψυχρού πολέμου.

Ας πάψουμε να «ανακαλύπτουμε τον τροχό» εξιδανικεύοντας «το κοσκινάκι μας» λόγω της προγενέστερης άγνοιάς μας. Είναι λάθος ο τρόπος πρόσληψης των πραγμάτων αυτός. Ας κάνουμε μια ενδοσκόπηση να δούμε όλα εκείνα τα “μοτίβα” που λειτουργούν πάγια στην αντίληψή μας, κι ας απαλλαγούμε από αυτά, αν θέλουμε να γίνουμε επικίνδυνες-οι απέναντι στο κράτος. Είναι πρόβλημα όταν το γεωπολιτικό μπαίνει πιο μπροστά από το κοινωνικό. Οι υπερδυνάμεις, οι περιφερειακές δυνάμεις, τα κράτη και οι κινήσεις τους, πολύ λογικά μπαίνουν στο επίκεντρο της σκοπιάς μας μέσα από την βαθύτερη επιθυμία να τιμωρηθούν οι γενοκτόνοι, με συνέπεια όμως, να υποβαθμίζουμε το υποκείμενο που μας ενδιαφέρει, δηλαδή αυτό της χειραφετητικής εξέγερσης ή της αντίστοιχης κοινωνικής επανάστασης.

Θα έλεγα λοιπόν, αναγνωρίζοντας ότι στον ιστορικό χρόνο μιας εξέγερσης, λαμβάνει χώρα και η γεωπολιτική διάσταση, -είναι μάλλον απίθανο κλιμάκια της Mossad να μην βρίσκονται στο πεδίο, εμείς οφείλουμε να επικεντρώνουμε στο πρωτεύον, που δεν είναι παρά η αλληλεγγύη σε μια κοινωνία που εξεγείρεται για μια καλύτερη ζωή και για την ελευθερία της. Αυτό από μόνο του έχει αξία. Αυτός είναι αξιακά ο δικός μας ελευθεριακός τρόπος να βλέπουμε την πραγματικότητα, χωρίς να αγνοούμε την οικονομική την γεωπολιτική, τη θρησκευτική, πολιτισμική ή ιστορική διάσταση των ζητημάτων. Αποδίδοντας τιμή και σεβασμό στην κουλτούρα των ανθρώπων της ανατολής απεμπολώντας από την κριτική μας στάση τα όποια αποικιοκρατικά δυτικά προνόμια.

Συμπερασματικά, το να ενδιαφερόμαστε πρώτιστα για τα επίδικα των «κινούμενων» κοινωνιών δεν αποκλείει να παίρνουμε θέση για τα γεωπολιτικά επίδικα αλλά και για κάθε άλλη διάσταση των θεμάτων. Πρώτα και κύρια μας ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που εξεγείρονται και η ευόδωση του αγώνα τους για μια καλύτερη ζωή, δευτερευόντως μας ενδιαφέρουν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις που τις κρίνουμε πρώτιστα με βάση το καλό των κοινωνιών, που στην πραγματικότητα αυτό δημιουργεί κι εκείνο τον αντιαποικιοκρατικό, αντιιμπεριαλιστικό αξιακό κώδικα.

Ναι σήμερα ο Αμερικανοσιωνισμός είναι μήτρα και πηγή κρατικής τρομοκρατίας, νεοφασισμού και πολέμων. Είναι πηγή καταπίεσης και δυστυχίας και καταδυνάστευσης πολλών κοινωνιών ανά τον κόσμο. Δε θα απεμπολίσουμε τον αξιακό μας κώδικα υποστηρίζοντας τους αντιπάλους του κι ανεβάζοντας σημαίες καταπιεστικών καθεστώτων στο κατά τα άλλα αναρχικό προφίλ μας. Η στάση μας δεν μπορεί να ετεροκαθορίζεται από τις γεωπολιτικές δυναμικές, ούτε από το μίσος που έχουμε για τους αντιπάλους. Ο αντίπαλος του αντιπάλου μου δεν μπορεί να είναι φίλος μου.

Το αξιακό μας σύστημα έχει επίκεντρο την κοινωνική επανάσταση για την ελευθερία, τη κοινοκτημοσύνη, την ισότητα, την οριζοντιότητα. Δηλαδή την κοινωνική χειραφέτηση, που σαν πολικό αστέρι διαμορφώνει σε μια ευθεία γραμμή μιαν αξιακή κατεύθυνση. Ο ιμπεριαλισμός, η αποικιοκρατία, τα εθνικά κράτη είναι μορφές καταπίεσης κι εκμετάλλευσης. Μπορούν μάλιστα και να συνυπάρχουν. Μπορούμε λοιπόν κι εμείς να σταθούμε ενάντιά τους κάνοντας κριτική χωρίς όμως να προδίδουμε τις αρχές μας.

Με αυτόν τον τρόπο οφείλουμε να συναντηθούμε με τους αγώνες των Ιρανών όπως και όλων των εξεγερμένων ενάντια στο σύστημα κράτος/κεφάλαιο.

___

Πηγή / Κείμενο: Θανάσης Κοσμόπουλος / RisingUtopia

The post Με αφορμή την εξέγερση στο Ιράν appeared first on Void Network.

Χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν σε διαδηλώσεις στις 17 Νοεμβρίου, τιμώντας τους νεκρούς της εξέγερσης του 1973 όταν φοιτητές δολοφονήθηκαν από τη στρατιωτική–αποικιακή δικτατορία. Στην Αθήνα, πάνω από 6.000 αστυνομικοί των ΜΑΤ αναπτύχθηκαν συνοδεία θωρακισμένων οχημάτων στη διαδήλωση προς την πρεσβεία των ΗΠΑ με δεκάδες προσαγωγές και συλλήψεις πριν ακόμη αρχίσει η κινητοποίηση.

Δύο ημέρες νωρίτερα, περίπου 150 μέλη της μαοϊκής οργάνωσης ΑΡΑΣ εισέβαλαν στον χώρο του Πολυτεχνείου κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών για τις εκδηλώσεις μνήμης. Η οργάνωση περικύκλωσε μια μικρή ομάδα αναρχικών και αντιεξουσιαστών φοιτητών και εξαπέλυσε οργανωμένη επίθεση, τραυματίζοντας σοβαρά περισσότερους από δώδεκα ανθρώπους — χτυπώντας ακόμη και ενώ κάποιοι ήταν αναίσθητοι. Οι πύλες ήταν κλειδωμένες και οι υπόλοιπες αριστερές συλλογικότητες που βρίσκονταν στον χώρο ήταν αδύνατο να παρέμβουν. Η επίθεση καταδικάστηκε σχεδόν από το σύνολο της αριστεράς και του αναρχικού χώρου.

Η βίαιη επίθεση της ΑΡΑΣ δεν αποτελεί απλώς στιγμιότυπο μιας “εσωτερικής” σύγκρουσης, αλλά στρατηγική απόπειρα συμβολικής και υλικής επικράτησης. Όποιος ελέγχει τον χώρο του Πολυτεχνείου δεν κατέχει απλώς ένα πανεπιστημιακό χώρο· επιχειρεί να καθορίσει το νόημα της εξέγερσης του ’73 και, μαζί με αυτό, το τι νοείται σήμερα ως «κοινωνικός αγώνας». Η ΑΡΑΣ έχει αναπτύξει εδώ και χρόνια μια αυταρχική πρακτική μέσα σε τμήματα των φοιτητικών χώρων, αναπαράγοντας μοτίβα που θυμίζουν κάτι από την ηγεμονική κουλτούρα του ΚΚΕ: οργανωτικός έλεγχος, επιτήρηση της διαφωνίας, καχυποψία απέναντι στη σύγκρουση με την εξουσία, και η γνωστή αφήγηση ότι οι ταραχές είναι πάντα έργο «προβοκατόρων» ή της Ασφάλειας.

Η επίθεση αυτή πρέπει να ιδωθεί στο καταθλιπτικό πλαίσιο της μετα-2008 εποχής. Μια γενιά ενηλικιώθηκε μετά την εξέγερση που συγκλόνισε την αστική και πολιτική τάξη — μόνο για να βιώσει την απογοήτευση της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ, κατά την οποία η κοινωνική προσδοκία οδηγήθηκε στην κόπωση και στην «αριστερή διακυβέρνηση» που μετατράπηκε αναπόφευκτα σε τεχνοκρατική διαχείριση. Η επακόλουθη παλινόρθωση της δεξιάς ενέτεινε με ένα επιθετικό πλέον τρόπο το δόγμα ΤΙΝΑ («δεν υπάρχει εναλλακτική») και μια αντι-εξεγερτική στρατηγική μηδενικής ανοχής στην αντιμετώπιση των κινημάτων, με κλιμάκωση της αστυνομικής βίας και εκκενώσεις καταλήψεων συμπεριλαμβανομένου και μέσα στα πανεπιστήμια με τη συνεργασία της ακαδημαϊκής διοίκησης.

Σε αυτό το περιβάλλον, τα αυταρχικά και πατριαρχικά μοτίβα επιμένουν, πηγάζοντας όχι μόνο από τα πάνω αλλά και μέσα από τους χώρους των αριστερών οργανώσεων με κομμάτια τους να λειτουργούν ως εσωτερικοί μηχανισμοί φραγμού και απορρόφησης κοινωνικής οργής, εμποδίζοντας την ανάδυση αυτόνομων χώρων δράσης. Η επίθεση της ΑΡΑΣ δεν ήταν παρά αναπαραγωγή αυτής της ευρύτερης τάσης: η εσωτερίκευση της κρατικής λογικής από μια αριστερή οργάνωση που διψά για αναγνώριση και ισχύ. Η προσπάθεια να διατηρήσει την επιρροή και την πολιτική της επιβίωση μέσα σε ένα ασφυκτικό κινηματικό τοπίο κορυφώθηκε σε μια γκροτέσκα ρήξη με το πνεύμα του Πολυτεχνείου — ένα αυταρχικό θέαμα που μιμήθηκε τις ίδιες δυνάμεις απέναντι στις οποίες είναι αφιερωμένη η επέτειος.

Τα κινήματα έχουν πολλά να φοβούνται όταν στο όνομα της «ενότητας» νομιμοποιούνται τέτοιες συγκροτήσεις και τους προσφέρεται ηθικό άλλοθι.

Επιπλέον, η αγριότητα της επίθεσης ήταν κάτι περισσότερο από μια σεχταριστική ενέδρα· φανέρωσε μια ιεραρχική πολιτική κουλτούρα διαμορφωμένη από αυταρχικές πατριαρχικές συμπεριφορές — που σαπίζουν μέσα σε τμήματα της ελληνικής αριστεράς και του πολιτικού φάσματος γενικότερα, συμπεριλαμβανομένου του Α/Α χώρου — και σήμερα ενθαρρύνονται από μια κυβέρνηση που φετιχοποιεί την πειθαρχία, την τιμωρία και την υπακοή.

Για δεκαετίες, το Πολυτεχνείο έχει παραμείνει ανοιχτό χάρη και σε κομμάτια των κινημάτων που απορρίπτουν αυτές τις αφηγήσεις περί “τάξης” και της αναπόφευκτης κρατικής πραγματικότητας. Λίγες μόνο από τις πολιτικές τάσεις που παρευρίσκονται υπήρξαν ποτέ «μη βίαιες» με τον ηθικολογικό τρόπο που προωθούν κράτη και φιλελεύθερες φωνές. Έχουν υπερασπιστεί καταλήψεις, συγκρουστεί με την αστυνομία, μπλοκάρει εξορύξεις, και χτίσει δομές αλληλοφροντίδας υπό ασφυκτική πίεση. Η μαχητικότητά τους είναι συλλογική και ριζωμένη στην αμοιβαία προστασία. Η βία της ΑΡΑΣ ήταν το αντίθετο: αυταρχική επιβολή μεταμφιεσμένη σε πειθαρχία, ένα πατριαρχικά διαποτισμένο θέατρο ελέγχου που υποδύθηκε τον κοινωνικό αγώνα.

Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Πολιτικοί σχηματισμοί που αναπαράγουν ιεραρχικές και πατριαρχικές αυταρχικές δομές δεν αντανακλούν απλώς τη βία του κράτους — τη νομιμοποιούν. Όταν μια ανδροκρατούμενη σέχτα εισβάλλει στο Πολυτεχνείο σαν ιδιωτικός λόχος καταστολής, λειτουργεί ως ανεπίσημη προέκταση της καταστολής που η κυβέρνηση κλιμακώνει επί χρόνια, πνίγοντας τους χώρους του κινήματος και επεκτείνοντας τις αστυνομικές εξουσίες υπό τη σημαία του «αναπόφευκτου». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επίθεση της ΑΡΑΣ μοιάζει λιγότερο με σεχταρισμένη παράνοια και περισσότερο με μια γκροτέσκα, ερασιτεχνική εκδοχή της κρατικής αφήγησης: «η τάξη πρέπει να αποκατασταθεί· οι εναλλακτικές να συντριβούν». Ένα βίαιο ηχόχρωμα της καπιταλιστικής ΤΙΝΑ που ισχυρίζονται ότι αντιμάχονται.

Αν τα κινήματα θέλουν να επιβιώσουν αυτή την αυταρχική περίοδο — της ποινικοποίησης της διαφωνίας, του θέατρου του «καλού» και «κακού» διαδηλωτή, της αστυνόμευσης της πολιτικοποίησης της νεολαίας — πρέπει να αντιμετωπίσουν τις συνθήκες που επέτρεψαν αυτή την επίθεση. Όχι μέσω βεντέτας ή εκκαθαρίσεων που αναπαράγουν το ίδιο αυταρχικό κύκλωμα, αλλά αρνούμενα να ανεχθούν στους δικούς τους χώρους τις ιεραρχίες, τις τοξικές αρρενωπότητες και τις συνήθειες επιβολής που καθιστούν τέτοιους είδους βία δυνατή. Η μετασχηματιστική δικαιοσύνη δεν είναι «ήπια» εναλλακτική της μαχητικότητας· είναι ο μόνος τρόπος η μαχητικότητα να παραμένει ριζωμένη στην απελευθέρωση και να μην εκφυλίζεται στη λογική της κυριαρχίας.

Αν το μήνυμα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου παραμένει ισχυρό είναι επειδή απέρριψε την ιεραρχία, τον πατριαρχικό αυταρχισμό και τη λογική του αναπόφευκτου. Ήταν χύμα, πολυσυλλεκτικό και γεμάτο αντιφάσεις — και γι’ αυτό πραγματικά εξεγερτικό. Αυτό που συνέβη φέτος ήταν μια βεβήλωση αυτής της μνήμης από ανθρώπους που αναπαράγουν τη λογική του κράτους πιο πιστά απ’ ό,τι η ίδια η αστυνομία του. Το καθήκον μας τώρα δεν είναι μόνο να υπερασπιστούμε τους χώρους μας από την εξωτερική καταστολή, αλλά να προφυλάξουμε τις πολιτικές μας κουλτούρες από την εσωτερική σήψη. Κανένα κίνημα που καλλιεργεί τον αυταρχισμό — είτε κρατικό είτε μιμητικό — δεν θα μπορέσει να χτίσει τον κόσμο που ισχυρίζεται ότι παλεύει να δημιουργήσει.

__

Κείμενο: Blade Runner

Η αρχική μορφή του κειμένου στα Αγγλικά δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα Freedom News: https://freedomnews.org.uk/2025/11/18/a-left-that-carries-the-state-inside-it/

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Πολυτεχνείο 2025- Μια Αριστερά που κουβαλάει το κράτος μέσα της appeared first on Void Network.

Κείμενο: Blade Runner

Το Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου 2025, ένα πλήθος που ξεπερνούσε τα 110.000 άτομα συγκεντρώθηκε στο κέντρο του Λονδίνου από νωρίς το πρωί, έχοντας ταξιδέψει από όλη τη Βρετανία, σε μια κινητοποίηση που παρουσιάστηκε ως «υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου», αλλά στην πραγματικότητα έζεχνε από λευκή υπεροχή, ισλαμοφοβία και αντιμεταναστευτική ρητορική. Λέγεται ότι ήταν η μεγαλύτερη ακροδεξιά συγκέντρωση στην ιστορία.

Ο ακροδεξιός «ινφλουένσερ» Tommy Robinson που κάλεσε την κινητοποίηση, πλαισιώθηκε από διεθνείς υποστηρικτές: ο Elon Musk εμφανίστηκε με βιντεοσύνδεση καλώντας για ανατροπή της κυβέρνησης και διάλυση του κοινοβουλίου, ενώ ο Γάλλος ακροδεξιός πολιτικός Éric Zemmour επικαλέστηκε ευθέως τον μύθο της «μεγάλης αντικατάστασης» με ισλαμοφοβικούς όρους.

Η αντιδιαδήλωση που δεν ξεπέρασε τα 20.000 άτομα — οργανωμένη από τοπικά συνδικάτα και συλλογικότητες βάσης — κατέληξε πίσω από τη σκηνή της ακροδεξιάς. Εκεί εγκλωβίστηκε και ουσιαστικά τέθηκε υπό κλοιό για ώρες, με εχθρικά πλήθη — στη συντριπτική πλειοψηφία λευκά αρσενικά μεθυσμένα από πρωινή κατανάλωση μπύρας — να πιέζουν τις αστυνομικές γραμμές. Ένα μικρό black bloc βρέθηκε αποκομμένο πίσω από ακροδεξιές γραμμές προτού καταφέρει να επιστρέψει με ασφάλεια στο αριστερό μπλοκ. Μπουκάλια και άλλα αντικείμενα εκτοξεύτηκαν τόσο προς την αστυνομία όσο και προς την αντιφασιστική πλευρά την οποία προστάτευε.

Το μέγεθος του πλήθους ξεπερνούσε τις δυνατότητες της αστυνομίας, η οποία τις ακριβώς προηγούμενες βδομάδες ήταν πλήρως προετοιμασμένη να συλλάβει εκατοντάδες υποστηρικτές της «τρομοκρατικής οργάνωσης» Palestine Action. Ως το τέλος της ημέρας, η Μητροπολιτική Αστυνομία ανακοίνωσε 26 τραυματισμένους αστυνομικούς, τέσσερις σοβαρά, και τουλάχιστον 25 συλλήψεις για επίθεση και βιαιοπραγίες — κυρίως ακροδεξιών που επιχειρούσαν να σπάσουν τους κλοιούς. Τα αντιφασιστικά μπλοκ τελικά εκκενώθηκαν μέσα από στενούς διαδρόμους, περικυκλωμένα από εχθρικά πλήθη.

Η κινητοποίηση αυτή ακολούθησε ένα καλοκαίρι ρατσιστικής έξαρσης, συντονισμένης διαδικτυακά, ενισχυμένης ιδίως από πολιτικούς των Εργατικών και νομιμοποιημένης από τα ΜΜΕ. Ήδη από τον Ιούνιο, το Λονδίνο είχε φιλοξενήσει μια μαζική συγκέντρωση με το πανό «Football Lads Against Grooming Gangs / For Our Children» — μια ακόμη απροκάλυπτα ρατσιστική πορεία όπου ένα μικρό αντιφασιστικό μπλοκ τέθηκε σε αστυνομικό κλοιό «για την προστασία του».

Σε αντίθεση με προηγούμενες ρατσιστικές εκρήξεις στη Βρετανία, η σημερινή είναι οργανωμένη συστηματικά: οι κινητοποιήσεις συντονίζονται ψηφιακά και ξεσπούν γρήγορα, με ανοιχτή υποστήριξη από το πολιτικό κατεστημένο και νομιμοποίηση από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, που αναπαράγουν τον μύθο μιας «εισβολής μεταναστών που απειλεί μια χώρα σε παρακμή».

Πρόκειται για μια ευρύτερη εγχώρια και διεθνή αντιεξέγερση που ενσωματώνει την ακροδεξιά στις δυτικές κοινωνίες. Οι νεοφασίστες εμφανίζονται ως υπερασπιστές των εργατικών κοινοτήτων, υιοθετώντας τη γλώσσα και την αισθητική της διαμαρτυρίας, όλα στην υπηρεσία της λευκής υπεροχής. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία δεν είναι παρά πειθαρχικό θέατρο—ενισχύουν, παρά αμφισβητούν, την κρατική εξουσία.

Η αναρχία και η αντιεξουσιαστική αριστερά μοιάζουν αποκομμένες από τις τοπικές κοινωνίες, με μικρή παρουσία στις γειτονιές και περιορισμένους δεσμούς με πρόσφυγες και μετανάστες. Συχνά εμφανιζόμαστε σαν παρείσακτες ομάδες και γινόμαστε εύκολη λεία της αστυνομίας που μας απομονώνει, μας παρενοχλεί και μας συλλαμβάνει.

Οι κυρίαρχες αφηγήσεις παρουσιάζουν την άνοδο της ακροδεξιάς ως «αντίδραση» στις αποτυχίες της αριστεράς — στην προδοσία του νεοφιλελευθερισμού, στον πολιτιστικό ελιτισμό, στην «υπερβολή» των πολιτικών ταυτότητας. Αυτό όμως αποκρύπτει μια βαθύτερη αλήθεια: οι δυτικές κοινωνίες εγκατέλειψαν προ πολλού τις ιδεολογίες, και ό,τι ριζοσπαστισμός απέμεινε απορροφήθηκε και εξουδετερώθηκε από τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που λειτούργησαν ως βαλβίδες εκτόνωσης. Η σημερινή πολιτική ασημαντότητα είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών συνεκμετάλλευσης και προδοσίας.

Το χάσμα ανάμεσα στις καταναλωτικές ζώνες της άνετης διαβίωσης και στους αποκλεισμένους πληθυσμούς έχει γίνει αγεφύρωτο. Οι νεότερες γενιές μεγαλώνουν πλήρως ενσωματωμένες σε μια ψηφιακά επιμελημένη πραγματικότητα. Στον «οχυρωμένο» πλούσιο Βορρά οι περισσότεροι μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες, ενώ έξω από αυτόν η ίδια η επιβίωση παραμένει επισφαλής. Και όμως, και στις δύο πλευρές του τείχους, η ικανότητα να φανταστούμε μια ζωή πέρα από την κυρίαρχη αφήγηση χάνεται.

Οι σημερινές μεσαίες τάξεις λειτουργούν ως εξειδικευμένοι τεχνικοί και χειριστές υπολογιστών σε μια πλήρως αυτοματοποιημένη δυστοπία που εξορύσσει και καταστρέφει σε πρωτόγνωρα επίπεδα. Όσοι δεν προσαρμόζονται καθίστανται αναλώσιμοι. Γενοκτονία και οικοκτονία προχωρούν χέρι-χέρι — ίσως η πιο σκοτεινή εικόνα που έχει ζωγραφίσει ποτέ η ανθρωπότητα στην ιστορία του πολιτισμού. Τόσο η αριστερά όσο και η δεξιά δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν αυτή την πραγματικότητα στην πλήρη της κλίμακα.

Οι κυβερνήσεις καθοδηγούν αντιδραστικά μέτωπα στο εσωτερικό — υποτίθεται ότι αντιμάχονται την ακροδεξιά μετατόπιση, ενώ στην πράξη προωθούν αντιμεταναστευτικές πολιτικές. Η καταστολή εντείνεται, με την επιτήρηση που βασίζεται πλέον στην τεχνητή νοημοσύνη να διαμορφώνει μια νέα κοινωνία ελέγχου και να τροφοδοτεί μια παγκόσμια στροφή προς μια de facto πολεμική οικονομία, υπό την αιγίδα του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος. Στρατιωτικοποιημένες, φυλετικοποιημένες κοινωνικές τάξεις προετοιμάζονται για πόλεμο έξω και καταστολή μέσα.

Η αναζωπύρωση της ακροδεξιάς στη Βρετανία αντανακλά τάσεις που διατρέχουν την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Τροφοδοτείται από πλούσιους χρηματοδότες και επιχειρηματικά συμφέροντα και αναπτύσσεται μέσα σε ένα πλαίσιο μετα-αποικιακής αναδιάρθρωσης. Ο εθνικιστικός μιλιταρισμός είναι η στρατηγική του παγκόσμιου καπιταλισμού για τη διαχείριση των αντιφάσεών του, απαιτώντας έναν υπάκουο, ρατσιστικό και επιτηρούμενο πληθυσμό σε αντάλλαγμα για μια κούφια «ασφάλεια» και «κυριαρχία». Ο πόλεμος αναδιαρθρώνει τις κοινωνίες μέσω εκτοπισμού και πειθάρχησης, πάντα πάνω σε φυλετικές γραμμές.

Τα μεταναστευτικά κύματα προς τα «οχυρά της Δύσης» θα συνεχιστούν λόγω των ανισοτήτων που βαθαίνουν, τους πολέμους και την οικολογική κατάρρευση. Οι μετανάστες θα παραμείνουν αποδιοπομπαίοι τράγοι για «κρίσεις» που δεν προκάλεσαν.

Στη Μέση Ανατολή, αυτός ο μηχανισμός παίρνει τη μορφή γενοκτονίας. Οι Παλαιστίνιοι — κάποτε βασική πηγή επισφαλούς εργασίας στο Ισραήλ — έχουν καταστεί πλεονάζον πληθυσμός. Ένας ρατσισμός τόσο απανθρωποποιητικός ώστε να τους αντιμετωπίζει ως λεπρούς στηρίζει την τρέχουσα επίθεση: την εξάλειψη ενός αυτόχθονου πληθυσμού για τη συγκρότηση ενός «Μεγάλου Ισραήλ», ευθυγραμμισμένου με τα συμφέροντα των δυτικών ελίτ και τη μονιμοποίηση του εποικισμού στα κατειλημμένα εδάφη.

Η ίδια λογική που αφανίζει τον παλαιστινιακό πληθυσμό στη Γάζα δαιμονοποιεί τους μετανάστες στη Βρετανία, ποινικοποιεί τη διαφωνία και ενισχύει τον λευκό εθνικισμό. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία δικαιολογούν τόσο την εξωτερική επιθετικότητα όσο και την εσωτερική καταστολή. Ο φιλελευθερισμός το καλύπτει με τη γλώσσα των δικαιωμάτων — μα η λειτουργία του παραμένει ο κοινωνικός έλεγχος. Ο Νόμος Δημόσιας Τάξης του 2023 στο Ηνωμένο Βασίλειο ισχυρίζεται ότι προστατεύει την ασφάλεια και τη δημοκρατία, ενώ στην πράξη ποινικοποιεί τις διαδηλώσεις και επεκτείνει τις εξουσίες της αστυνομίας, ντύνοντας την καταστολή με τον μανδύα της διαδικαστικής δικαιοσύνης.

Η αριστερά στο μεταξύ παραμένει προσκολλημένη σε ξεπερασμένα σχήματα πρωτοπορίας και στηρίζει αυταρχικά καθεστώτα απλώς επειδή αντιτίθενται στη Δύση. Η αναβίωση της μαρξιστικής ορθοδοξίας και της κομματικής γραμμής δεν θα μας βγάλει από τον εφιάλτη. Οι εξεγέρσεις του 21ου αιώνα έχουν ήδη αναγγελθεί ως χαρμόσυνα μαζικά πλειοψηφικά κινήματα, ριζωμένα στον αγώνα των εκτοπισμένων, των εκμεταλλευόμενων και των εξόριστων για αντίσταση και επιβίωση. Η οικοδόμηση δικτύων εμπιστοσύνης στις κοινότητές μας απαιτεί εγκατάλειψη των ιδεολογικών συνηθειών που μας απομονώνουν και μας περιορίζουν σε μίζερες «σκηνές εναλλακτισμού».

Παλαιστίνη, κλίμα, μετανάστευση — δεν είναι ξεχωριστά μέτωπα. Η διεθνιστική αλληλεγγύη πρέπει να τα αγκαλιάσει όλα, γιατί οι εχθροί μας δεν είναι μόνο αφηρημένα «-ισμοί» ή τανκς και μπάτσοι, αλλά και η πατριαρχία, τα σύνορα, τα data centers και τα προπαγανδιστικά συστήματα — δεξιά και αριστερά — που συντηρούν την παγκόσμια πολεμική οικονομία.

Καθώς η καπιταλιστική αναδιάρθρωση επιταχύνεται, το δίπολο αριστερά–δεξιά ξεθωριάζει. Η άμεση δράση πέρα από ιδεολογίες και κομματική πολιτική κερδίζει έδαφος στη νέα γενιά. Πρέπει να ανατροφοδοτήσουμε τη ριζοσπαστική φαντασία και να αντισταθούμε στον κυνικό πεσιμισμό της κινηματικής και πολιτικής ορθοδοξίας.

Δεν χρειάζεται να επανεφεύρουμε τον τροχό — αλλά πρέπει να σταθούμε με κέφι και ζωντάνια στο ύψος των περιστάσεων. Η αντιπληροφόρηση από τα κάτω και η βαθιά εμπλοκή στις κοινότητες παραμένουν πιο κρίσιμες από ποτέ.

Και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τους αριστερούς φίλους και συμμάχους μας: δεν υπάρχει ούτε μία εξέγερση στην ιστορία που να μην προδόθηκε από τους ηγέτες της. Η απογοήτευση θα ακολουθεί πάντα τις κούφιες υποσχέσεις ενός «καλύτερου» κόμματος.

Το φάντασμα της εξέγερσης των προηγούμενων δεκαετιών στοιχειώνει ακόμα τις ελίτ και το νέο αντιδραστικό κύμα που βιώνουμε είναι η προσπάθεια τους να το εμποδίσουν να ξαναπάρει μορφή. Το καθήκον μας είναι να σπάμε τα αυγά του φιδιού πριν εκκολαφθούν — να χτίζουμε σχέσεις εμπιστοσύνης, να δημιουργούμε χώρους άρνησης και να αντιμετωπίζουμε όχι μόνο τον φασισμό αλλά και το σύστημα που τον γεννά. Αυτό που φοβάται περισσότερο είναι η ικανότητά μας να ζούμε σε ακυβέρνητες πολιτείες.

The post Η άνοδος της Ακροδεξιάς στο Ηνωμένο Βασίλειο appeared first on Void Network.

Τα δύο κείμενα που δημοσιεύουμε εδώ παρουσιάστηκαν από τον Δημήτρη Αργυρό και τον Νίκο Τζ. Σέργη στα πλαίσια της εκδήλωσης που οργάνωσε το Κενό Δίκτυο και οι εκδόσεις Ισνάφι στο Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο Εμπρός στις 29/1/2025 με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Δημήτρη Αργυρού με τίτλο: “Ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης- Μια φιλοσοφική προσέγγιση”.

__________

Ο ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΤΑΡΑΓΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΝΙΚΟΣ ΤΖ. ΣΕΡΓΗΣ, εντεταλμένος Διδάσκων, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Παρουσίαση του βιβλίου: Αργυρός Δ. (2024). Ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης. Μια φιλοσοφική προσέγγιση– Ιωάννινα: Ισνάφι

Το βιβλίο αποτελεί τον καρπό μιας πολύχρονης προσπάθειας του φίλου Δημήτρη Αργυρού. Ο ίδιος ξεκίνησε (με περασμένα τα 30 του χρόνια) τις σπουδές Φιλοσοφίας στα Ιωάννινα και συνέχισε με τις αντίστοιχες μεταπτυχιακές σπουδές, εκπονώντας ως αποκορύφωμα μια μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία με θέμα παρεμφερές ως προς το βιβλίο, υπό την επίβλεψη του Επίκουρου Καθηγητή Θανάση Σακελλαριάδη. Όταν ο Αργυρός αναζητούσε θέμα για τη διπλωματική του, τον συμβούλευσα να αξιοποιήσει το πλούσιο αρχείο που κατείχε σχετικά με τα ρεύματα της άκρας αριστεράς και της αναρχίας στη μεταπολίτευση. Θα πρέπει εδώ να τονίσω την εξαιρετική ικανότητα του Αργυρού στη «χαρτογράφηση» των συγκεκριμένων πολιτικών χώρων (βαθιά γνώση των επιρροών, των αλληλεπιδράσεων και των συνακόλουθων «διασπάσεων»). Επίσης, τότε έπεσε η ιδέα η διπλωματική του να αποτελέσει το πρωτόλειο για τη δημιουργία του βιβλίου, που συνέπεσε τελικά να κυκλοφορήσει στα 50χρονα της μεταπολίτευσης. Ευτυχής συγκυρία, καθώς η επέτειος ανοίγει τη συζήτηση για την ελλιπή –ώς τις μέρες μας- ιστοριογραφία της μεταπολίτευσης, με τους «αντιπάλους» των κινημάτων να πασχίζουν ακατάπαυστα να συρρικνώσουν τη σημασία του ριζοσπαστισμού, είτε να τον μετατρέψουν σε ένα ανενεργό είδος σκέψης στα αζήτητα, κατάλληλο μόνο για μια προθήκη Μουσείου. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι το πώς ένα νέο βιβλίο για τον ριζοσπαστισμό της μεταπολίτευσης μπορεί όντως να ξαναδώσει ελπίδα στην κοινωνία, στους ζοφερούς καιρούς που ζούμε.

Η μεταπολίτευση στην Ελλάδα είναι ένα ιστορικό φαινόμενο, στο οποίο έχουν αποδοθεί διάφορες χρονολογίες ως προς τη λήξη του. Ο Αργυρός επιλέγει τον τερματισμό με τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου και την αλυσιδωτή πτώση των καθεστώτων του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» (1989). Το τέλος της δικτατορίας και η εγκαθίδρυση της αβασίλευτης δημοκρατίας βρίσκει την ελληνική κοινωνία σε αναβρασμό, σε ταραχή, όχι μόνο λόγω αδράνειας σε σχέση με ό,τι έχει προηγηθεί. Η κοινωνία είναι σαν θάλασσα, ο «κυματισμός» παραμένει για αρκετό καιρό μετά την«πτώση των ανέμων». Πράγματι, ο διχασμός (ακρο)δεξιάς – (ακρο)αριστεράς και η αναπαραγωγή των οικονομικών ανισοτήτων δεν κόπασαν με την απομάκρυνση των συνταγματαρχών από την εξουσία. Μεγάλη μερίδα της κοινωνίας δεν πείστηκε πως η «ομαλότητα» σε πολιτειακό επίπεδο θα ισοδυναμούσε με οριστική αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής ισότητας. Άλλωστε, είχαν προηγηθεί ο γαλλικός και ο αμερικάνικος «Μάης» και, στα καθ’ ημάς, η εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Η πολιτικοποίηση ευρύτατων μαζών κατά την τελευταία περίοδο της χούντας, εξακολουθούσε να ταράζει τα φαινομενικά «ήρεμα νερά» μιας «ανάπηρης» ακόμα δημοκρατίας. Η κοινωνία παρέμεινε εξαιρετικά ταραγμένη. Μπορούμε, λοιπόν, να προσεγγίσουμε τον «ριζοσπαστισμό της μεταπολίτευσης» ως κατεξοχήν σύμπτωμα μιας κοινωνίας σε αναταραχή, που δεν είχε πειστεί ότι τα προβλήματά της λύθηκαν με την προσγείωση ενός αεροπλάνου από το Παρίσι. Κεντρικό σημείο για την παρουσίασή μου σχετικά με το βιβλίο, αποτελεί, ως εκ τούτου, η ιχνηλασία του «ριζοσπαστισμού» όχι τόσο όσον αφορά στις λεπτομέρειες για τις συλλογικότητες που παραθέτει ο Αργυρός στο βιβλίο, αλλά περισσότερο ως προς μια κοινωνική «κατάσταση πραγμάτων» που διαδέχτηκε τη δικτατορία.

Στις ιδέες, στα κινήματα και στις απόψεις (δογματικές και μη), οι οποίες σχηματίζουν το «ψηφιδωτό» του ριζοσπαστισμού ανιχνεύεται μια ταραγμένη κοινωνία, γεγονός που επιβεβαιώνουν οι απεργίες, οι συγκρούσεις στους δρόμους και οι αιματοβαμμένες επέτειοι του Πολυτεχνείου (1980 και 1985). Σε όλη την περίοδο 1974-1989 και παρά την εμβόλιμη εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ, η αναταραχή στην κοινωνία χαρακτηρίζει τη 15ετία, ένα διάστημα μιάμισης δεκαετίας που μπορεί να συγκριθεί, κυρίως για τους νεότερους, με τον κοινωνικό αναβρασμό του αντιμνημονιακού αγώνα και τον σύντομο Δεκέμβρη του 2008.

Θα αναρωτηθούν κάποιοι, εξοικειωμένοι με τον ακαδημαϊσμό τού σύγχρονου φιλοσοφείν και τις ατελείωτες αντεγκλήσεις για το ποιος ερμηνεύει σωστά τον τάδε ή τον δείνα φιλόσοφο, τι σχέση έχει η Φιλοσοφία με μια ταραγμένη κοινωνία, όπως αυτή της μεταπολίτευσης. Κι όμως, από την καταγωγή του στην αρχαιότητα, τον Μαρξ, τον Μπακούνιν έως και τους καταστασιακούς, ο φιλοσοφικός λόγος είναι συνυφασμένος με την κριτική απορία, την αμφισβήτηση και την απόρριψη του υπάρχοντος κόσμου. Ο Αργυρός χρησιμοποιεί τη Φιλοσοφία ως μεθοδολογικό εργαλείο για να ταξινομήσει τις ποικιλόχρωμες τάσεις του ριζοσπαστισμού και, μάλιστα, επιλέγει μια φιλοσοφική μέθοδο η οποία επικαλείται τον αναρχισμό! Πρόκειται για τη φιλοσοφική θεωρία του Paul K. Feyerabend, η οποία προκρίνει χωρίς ενδοιασμούς αλλά και με στέρεα θεωρητική υποδομή το: «anything goes = όλα επιτρέπονται». Οι θεωρητικές λεπτομέρειες τού πώς ο Feyerabend έφτασε στη συγκεκριμένη θέση, μέσα από μια συγκροτημένη και συνεκτική πνευματική πορεία, αναλύονται στο Επίμετρο του βιβλίου.

Η πρωτοτυπία του Αργυρού έγκειται στη χρήση του Feyerabend ως εργαλείου μεθόδου, παρότι ο τελευταίος αρνήθηκε πεισματικά να δομήσει τη θεωρία του ως «σύστημα», γεγονός που δεν είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο για τους φιλοσόφους. Μάλιστα, η απόπειρα του Αργυρού είναι ακόμη πιο πρωτότυπη, καθώς είναι η πρώτη φορά στη βιβλιογραφία που ο Feyerabend χρησιμοποιείται για τη μελέτη των κοινωνικών και πολιτικών συνιστωσών του ελληνικού μεταπολιτευτικού ριζοσπαστισμού. Η Φιλοσοφία στο βιβλίο λειτουργεί σαν «ομπρέλα» που καλύπτει όλες τις ριζοσπαστικές ιδέες που αμφισβήτησαν τη μεταπολίτευση και επιδίωξαν την ανατροπή της, είτε δογματικά μέσω της προσκόλλησης σε «σοσιαλιστικά» καθεστώτα –όπως η ΕΣΣΔ, η Κίνα, η Αλβανία, η Λατινική Αμερική κ.ά.- είτε σε μια λιγότερο δογματική κατεύθυνση, όπως σε κάποιες εκδοχές της άκρας αριστεράς και στην αναρχία. Όλες οι παραπάνω ιδέες υπάγονται στο πεδίο της Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας. Ο Δημήτρης Αργυρός χρησιμοποιεί τη φιλοσοφική μέθοδο τού: «όλα επιτρέπονται», προκειμένου να συνθέσει το συνεκτικό «μωσαϊκό» του ριζοσπαστισμού, παραμένοντας στα εδάφη της Φιλοσοφίας σε όλο το μήκος του βιβλίου. Βεβαίως, η συγκεκριμένη μέθοδος προέρχεται από μια άλλη φιλοσοφική περιοχή, που ονομάζεται Γνωσιοθεωρία, αλλά η εφαρμογή της στην Κοινωνική και Πολιτική Φιλοσοφία, όπως κάνει ο Αργυρός είναι απολύτως δόκιμη και επαρκώς τεκμηριωμένη. Στο Επίμετρο του βιβλίου αναπτύσσονται οι επιμέρους συνιστώσες της φιλοσοφικής θεωρίας του Feyerabend για όσους/ες ενδιαφέρονται για μια περαιτέρω μελέτη των ιδεών του αυστριακού φιλοσόφου.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια συντελείται από διάφορα κέντρα εξουσίας μια συστηματική προσπάθεια να συρρικνωθούν, τόσο το κοινωνικό μέγεθος όσο και η αξία του ριζοσπαστισμού της μεταπολίτευσης. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, η προσπάθεια αυτή αποβλέπει στη μείωση έως εξαφάνιση της επιρροής του σήμερα, έτσι ώστε να καταστεί ένα ανώδυνο «στιγμιότυπο» της σύγχρονης Ιστορίας, του οποίου η κοινωνική διάσταση πρέπει πάση θυσία να γίνει αμελητέα. Εν τούτοις, όπως προανέφερα, η σημασία του ριζοσπαστισμού έγκειται ακριβώς στο ότι αναπαριστά στο επίπεδο των ιδεών και της πάλης μια ταραγμένη κοινωνία. Σημαντικό είναι να τονιστεί ότι ο ριζοσπαστισμός δεν είναι απλώς μια εκδήλωση της «ανήσυχης νεολαίας», αλλά μια συνολική κοινωνική συνθήκη, όπου μεγάλες μάζες έδειξαν στην πράξη τη δυσπιστία και την εναντίωση σε μια πολιτειακή μετάβαση, που παρουσιάστηκε ως η οριστική ίαση στα ιστορικά βάρη του 20ού αιώνα. Σε μεγάλο μέρος της, η κοινωνία δεν πείστηκε για τη δικαιοσύνη και την οικονομική ισότητα που θα επέφερε αυτόματα η επαναφορά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, έστω και αν απαλλάχτηκε από τις εξουσιαστικές ίντριγκες του παλατιού ή από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ (για βραχύβιο διάστημα, όπως αποδείχτηκε).

Με αποκορύφωμα τις επετειακές διαδηλώσεις για το Πολυτεχνείο, σε όλο το διάστημα της 15ετίας 1974-1989, η πλειοψηφία της κοινωνίας έδειχνε την απαρέσκειά της για τη δεξιά «παλινόρθωση» δια μέσου της μεταπολίτευσης, παρότι δεν ασπαζόταν απαραιτήτως όλες τις –δογματικές και μη- απόψεις του ριζοσπαστισμού. Εν τούτοις υπήρξε μια ανοχή, αν όχι συμπάθεια απέναντί τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παρά το διαφαινόμενο αδιέξοδο αλλά και τη συμπαράσταση σε άδικες απώλειες ζωών, στις δημοσκοπήσεις ακόμη και το αντάρτικο πόλης δεν καταδικαζόταν από τους πολίτες κατηγορηματικά. Χρειάστηκε να εκφραστεί αποφασιστικά η «σοσιαλιστική» πλειοψηφία της κοινωνίας, μέσω της κοινοβουλευτικής νίκης του ΠΑΣΟΚ, αλλά και η παρέλευση σχεδόν μιας δεκαετίας από το 1981, προκειμένου να ξεκινήσει ουσιαστικά η καθοδική πορεία του ριζοσπαστισμού. Αυτό, τουλάχιστον, υποστηρίζει ο Αργυρός ως προς το «τέλος» του ριζοσπαστισμού, χωρίς, ωστόσο, να αποκλείει στο βιβλίο και άλλες εναλλακτικές ημερομηνίες ως προς τη λήξη.

Η επιστημολογική «ομπρέλα» του Feyerabend επιτρέπει τη «συμβίωση» ορθολογικών και ανορθολογικών απόψεων, δογματικών και μη, αρκεί να έχουν δικαίωμα λόγου όλες οι θέσεις. Η ζύμωση αυτή των ετεροτήτων αποτελεί για τον Feyerabend ικανή και αναγκαία συνθήκη για τα ελεύθερα «συμβούλια των πολιτών». Μέσω του συγκεκριμένου συγκρητισμού των ιδεών, στο βιβλίο καταγράφεται η πληθώρα των αντιλήψεων και η δύναμη που εξέπεμπαν, τόσο τα λογής πολιτικά σχήματα όσο και η εκδοτική κίνηση της «αντικουλτούρας» και του «Underground». Ακριβώς αυτό το πολιτισμικό αποτύπωμα της περιόδου αποτελεί επαρκή δείκτη για την αναταραχή στην κοινωνία, για το άνοιγμα σε αχαρτογράφητους –ώς τότε- «τόπους ιδεών», παρά τη μεταπολιτευτική ευφορία που διατυμπάνιζε με κάθε ευκαιρία η εξουσία. Τέκνα και οι 2 διαφορετικών πλην όμως εξίσου ταραγμένων εποχών, η επιχειρηματολογία του Αργυρού βρίσκει τον κατάλληλο τρόπο έκφρασης στον όψιμο τρόπο σκέψης του Feyerabend.

Πράγματι, μέσα στο βιβλίο είναι σαφής και τεκμηριωμένη η καταλληλότητα της μεθόδου του Feyerabend προκειμένου να «χαρτογραφηθεί» ο ριζοσπαστισμός μέσα στις συγκρούσεις και τις αντιφάσεις του. Ο αυστριακός φιλόσοφος δηλώνει θιασώτης του «αναρχισμού», κατά το ότι στον δημόσιο διάλογο των «ελεύθερων πολιτών» θα πρέπει να αποκλειστεί η κάθε λογής ιεραρχία που επιβάλλουν οι ειδήμονες, οι επιστήμονες, οι πολιτικοί κ.λπ. Το μοντέλο αυτο-οργάνωσης των πολιτών μοιάζει περισσότερο με τη δομή της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας παρά με τον σύγχρονο αναρχισμό του Κροπότκιν και του Μπακούνιν. Ο Αργυρός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο σημείο αυτό, αναλύοντας τις αποκλίσεις του Feyerabend από τον πολιτικό αναρχισμό στον ριζοσπαστισμό της μεταπολίτευσης.

Ωστόσο, ως μέθοδος που «επιτρέπει» όλες τις απόψεις, από τον δογματικό λενινισμό – σταλινισμό ώς τους σαμάνους και την εναλλακτική, μη-δυτική Ιατρική, η εν λόγω μέθοδος ταιριάζει πράγματι στην ποικιλομορφία του ριζοσπαστισμού. Έτσι, στο βιβλίο επιτυγχάνεται μια επαρκής «χαρτογράφηση» του χώρου, παρά το ότι για να καλυφθεί το σύνολο των τάσεων θα χρειαζόταν κάτι παραπάνω από μια απλή μελέτη 200 σελίδων, ένα εγκυκλοπαιδικό λεξικό 1000 σελίδων ίσως. Αλλά, στην περίπτωση αυτή, το αποτέλεσμα για τον αναγνώστη θα ήταν πιο πληκτικό και ως προς τον στόχο της ανάδειξης της «ταραγμένης κοινωνίας» το αποτέλεσμα δεν θα ήταν πιο περιεκτικό.

Η ανθρώπινη κοινωνία ούτε υπήρξε ποτέ ούτε θα είναι στο μέλλον γαλήνια και «ανέφελη» για μακρό χρονικό διάστημα. Όπως το Αρχιπέλαγος μόνο για λίγο απολαμβάνει τη μπουνάτσα μέχρι την επόμενη θαλασσοταραχή, έτσι και η κοινωνία των ανθρώπων, καθώς δομείται μέσω της συνύπαρξης ομάδων με διαφορετικά, συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα, είναι πάντα έτοιμη για την επόμενη ταραχή. Τουλάχιστον στον καπιταλισμό, ο οποίος εξελίσσεται διαρκώς μέσω των κρίσεων, οι κοινωνίες συνεχίζουν την ιστορική τους πορεία μέσω ευαίσθητων, συχνά, ισορροπιών. Πολιτικοί και άλλοι λόγοι πυροδοτούν πολλάκις την αναταραχή, αλλά, το κυριότερο, οι «ουτοπίες» που τροφοδοτούν την ιστορική διαμόρφωση των ιδεών προετοιμάζουν το έδαφος για την επόμενη σύγκρουση. Από αυτή την άποψη, η κοινωνία αποτελεί πεδίο πολέμου! Άλλοτε σε αναμονή και άλλοτε σε εξέλιξη. Όταν η ισορροπία, που προείπαμε, χάσει τα σημεία σταθερότητάς της, τότε η αναταραχή στο κοινωνικό πέλαγος γίνεται επίμονη, ακόμα και αν η εξουσία μεταχειριστεί πολιτειακές μεταλλάξεις για να καλμάρει τις μάζες. Κάπως έτσι μοιάζει και η κοινωνία της μεταπολίτευσης, που γέννησε τον οικείο ριζοσπαστισμό.

Οι ιδέες που εμπνέουν την «άρνηση» της μεταπολίτευσης, κατά την περίοδο που μελετάται στο βιβλίο, συμπυκνώνονται στην ουσία της Φιλοσοφίας η οποία δεν είναι άλλη από την κριτική. Εν τέλει, ακόμη και αν ο ίδιος ο ριζοσπαστισμός δεν το αναγνώριζε πάντα, η αμφισβήτηση της μεταπολίτευσης που εκφράστηκε, είτε μέσα από τις ποικίλες τάσεις του ριζοσπαστισμού είτε μέσω της πολιτισμικής πολυμορφίας της αντικουλτούρας και του Underground, ήταν φιλοσοφική!

Στην «εμπόλεμη» κατάσταση, όπως την περιγράψαμε παραπάνω, της ταραγμένης κοινωνίας κατά τη μεταπολίτευση, ο ριζοσπαστισμός προσπάθησε να «κερδίσει έδαφος» ενάντια στην καταστολή της εξουσίας. Σήμερα η κοινωνία βρίσκεται στην αντίπερα όχθη, σε αυτή του «αμυνομένου», σε δεινή –φαινομενικά- θέση. Με την «πλάτη στον τοίχο», κατά το κοινώς λεγόμενο. Λογικό και αναμενόμενο να κυριαρχεί η απαισιοδοξία για το μέλλον. Μάλιστα, τα κυρίαρχα κέντρα εξουσίας, σε όλα τα τελευταία χρόνια, επιχειρούν να εκμηδενίσουν την αξία της Ιστορίας, της «ανάμνησης», έτσι ώστε οι λαοί να ξεχάσουν τη δύναμη που έχουν και απέδειξαν στο παρελθόν. Η κοινωνία θα πρέπει να λησμονήσει την ισχύ που έχει, προκειμένου να μην καταφέρει να διαμορφώσει η ίδια την τύχη της.

Βιβλία όπως “Ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης” μπορούν να χρησιμεύσουν στον σημερινό άνθρωπο για να αντικρύσει με διαφορετική, πιο αισιόδοξη ματιά την τύχη του. Σε σκοτεινούς καιρούς, όπως αυτοί που ζούμε, η μελέτη του ριζοσπαστισμού μπορεί να προσφέρει μια χαραμάδα ελπίδας για τις δυνατότητες της κοινωνίας και το μέλλον της. Διότι, φαίνεται πως πλησιάζει και πάλι ο καιρός που η ισορροπία θα διαταραχτεί και το Αρχιπέλαγος της κοινωνίας θα καταστεί και πάλι «ταραγμένο». Τότε, ίσως, ξαναθυμηθεί η κοινωνία τη ριζοσπαστική αξία της Φιλοσοφίας.

Ο  Ριζοσπαστισμός  της  Μεταπολίτευσης.

Δημήτρης Αργυρός

συγγραφέας του βιβλίου ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης μια Φιλοσοφική Προσέγγιση.

Εισαγωγή.

Φίλες  και  φίλοι μου σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου, για την αποψινή σας παρουσία, στην παρουσίαση του βιβλίου μου ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης μια Φιλοσοφική Προσέγγιση.

Μια παρουσίαση που γίνεται στον εμβληματικό τόπο του ελεύθερου αυτοδιαχειριζομένου  θεάτρου Εμπρός. Δηλαδή σε ένα μαχόμενο  χώρο μιας  ανεξάρτητης επαναστατικής τέχνης, όπως θα έλεγε ο Τρότσκι αλλά και οι καταστασιακοί του Μάη του ‘68.

Ο οποίος αποτελεί έναν άμεσα θεραπευτικό δρόμο απέναντι στην ολοκληρωτική εμπορευματοποίηση, όπως θα το έθετε ο Φεγεράμπεντ.  Και όπως αναφέρω στο παρόν βιβλίο  ισχύει για την  Αντικουλτούρα και για το Underground, σε σχέση με το Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης.

Ριζοσπαστισμός που είναι το πραγματικό κίνημα που αναλύει τα πράγματα στην ρίζα τους, δημιουργώντας ένα πραγματικό κίνημα,  μια πραγματική καθολική κίνηση, η οποία καταργεί- εδώ και τώρα- την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.  Ενώ τοποθετώ- όχι αυστηρά- το τέλος της Μεταπολίτευσης το 1990 όπου με την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και του σοβιετικού μαρξισμού έχουμε την «αλλαγή παραδείγματος».

Ας σημειωθεί όμως ότι η δυναμική του Ριζοσπαστισμού ήταν τόσο ισχυρή που για πολλούς- με θετικό και αρνητικό – τρόπο, ο Ριζοσπαστισμός ισούται με την Μεταπολίτευση.

Η ιδέα της δημιουργίας του βιβλίου

Η ιδέα να γράψω το εν λόγω  βιβλίο γεννήθηκε στο μυαλό και την ψυχή μου την  εποχή της ολομέτωπης επίθεσης στο Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης από το κράτος και το σύστημα, με αφορμή την δίκη της  17Ν και του ΕΛΑ.

Μια ιδεολογική και πολιτική επίθεση που είχε ως σκοπό να θάψει τις επαναστατικές και ανατρεπτικές παραδόσεις της Μεταπολίτευσης , να θάψει το  «καταραμένο απόθεμα» της δύναμης του αρνητικού, που στοίχειωνε τα όνειρα των κυρίαρχων.  Η επίθεση εκείνη την εποχή είχε επίσης ως στόχο την περαιτέρω θωράκιση του συστήματος σε μια εποχή που είχε αρχίσει να «ξαναμυρίζει μπαρούτι». Λίγα χρόνια αργότερα θα ζήσουμε την  εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008, καθώς και τις αντιμνημονιακές εξεγέρσεις του 2010 έως τις 12 Φλεβάρη του 2012.

Εκείνη λοιπόν την εποχή  έθεσα ως σκοπό να βάλω ένα μικρό λιθαράκι στην υπεράσπιση του  Ριζοσπαστισμού της Μεταπολίτευσης. Ήταν ένα καθήκον  προς τον εαυτό μου που ήταν μέλος  της επαναστατικής αριστεράς και  παραμένει μέρος της επαναστατικής αριστεράς, ένα  καθήκον  προς την ιστορία.

Η  ιδέα να γράψω αυτό το βιβλίο  μου ήρθε την στιγμή που βρισκόμουν και συζητούσα  με τον Χρήστο Τσιγαρίδα του ΕΛΑ.  Μια συζήτηση στα Ιωάννινα, ύστερα από μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση, πίνοντας τσίπουρο σε ένα ουζερί, υπό την στενή παρακολούθηση της ασφάλειας.  

Τα χρόνια πέρασαν και η ιδέα κρύφτηκε όπως η «φύσις» των Προσωκρατικών. Κατά διαστήματα επανέρχονταν η ιδέα όπως την περίοδο του Δεκέμβρη του 2008 ή την περίοδο των αντιμνημονιακών αγώνων. Αλλά  είναι αλήθεια πως παρέμεινε μια πλατωνική ιδέα σε μια φάση ανάμνησης. Η ιδέα ενσαρκώθηκε στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού φιλοσοφίας του άλλοτε ΦΠΨ Ιωαννίνων πριν ο μνημονιακός ΣΥΡΙΖΑ το διαλύσει. Κα μάλιστα ενσαρκώθηκε σε μια κατεύθυνση πολύ διαφορετική σε σχέση με την αρχική σύλληψη.

«Η ιδέα γίνεται ύλη».

Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού της φιλοσοφίας , ενταγμένη σε μια συνθήκη που προσεγγίζει την φιλοσοφία ως δραστηριότητα και όχι ως διδασκαλία όπως θα έλεγε και Βιτγκενστάιν, η ιδέα του βιβλίου  απέκτησε μια άλλη επιστημολογική προοπτική,  με την βοήθεια του φίλου και δασκάλου μου Θανάση Σακελλαριάδη. Μια προοπτική που συναντούσε τον πλουραλισμό του Φεγεράμπεντ και όχι μόνο  τον ορθόδοξο ή αιρετικό μαρξισμό. Μια προοπτική που επιχείρησε να θέσει σε συζήτηση τον πλουραλισμό του Φεγεράμπεντ και τον μαρξισμό.  

Δογματισμός

Ας σημειωθεί πως πάντα  αυτό που με ενοχλούσε στην αριστερά και στην πολιτική  οικογένεια μου,  την άκρα αριστερά ,  ήταν ο ισχυρός – θρησκευτικού τύπου-  δογματισμός.  Βέβαια είναι αλήθεια ότι στο παρελθόν συμμετέχοντας στις αιρέσεις του τροτσκισμού υπερασπιζόμουν τον δογματισμό των τροτσκιστικών αιρέσεων μου. Όταν όμως σκεφτόμουν πιο ανοικτά και καθαρά έβλεπα την ανοησία μου και την ανοησία του πολιτικού δογματισμού. Δεν έβρισκα όμως μια απάντηση  που δεν θα πρόδωνε την πιστή μου στην  προοπτική της επαναστατικής αλλαγής.

Την  απάντηση την βρήκα με την βοήθεια του φίλου  Θανάση στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού στην πλουραλιστική γνωσιοθεωρία του Φεγεράμπεντ. Στην συγκριτική  , αναρχική , πλουραλιστική θεωρία ενός επιστήμονα , ο οποίος αποτέλεσε μια από τις  κριτικές φωνές του Αμερικάνικου Μάη του ‘68 ,   απέναντι στο σεχταρισμό, τον πουριτανισμό  και τον δογματισμό των ακροαριστερών παραδόσεων του  Αμερικανικού «Μάη».

Αντιμετωπίζοντας τον πλουραλισμό του Φεγεράμπεντ ως μεθοδολογία θεραπευτικής κριτικής απέναντι στο Ριζοσπαστισμό εκείνης της περιόδου αλλά και απέναντι στην Μεταπολίτευση.

Στοιχεία της γνωσιοθεωρίας του Φεγεράμπεντ.

Φυσικά γνώριζα ότι η μεταφορά μιας γνωσιοθεωρίας που κριτικάρει το δογματισμό,  τον ορθολογισμό και  τον θετικισμό των φυσικών επιστημών στο πεδίο της πολιτικής φιλοσοφίας και ιδιαίτερα στο πεδίο της πρακτικής της άκρας αριστεράς συνιστά ένα ιδιαίτερο τόλμημα,το οποίο θα ήταν  εύκολο να με ρίξει σε ύφαλους. Νομίζω ότι δεν με έριξε και για αυτό ευχαριστώ τον φίλο μου τον  Νίκο Σέργη. Επίσης σε αυτή την διαδικασία με βοήθησαν κάποια στοιχεία από την γνωσιοθεωρία του Βιτγκενστάιν όπως η έννοια των «οικογενειακών ομοιοτήτων»,  η έννοια των «μορφών ζωής» αλλά και η νοηματοδότηση της φιλοσοφίας ως δραστηριότητας.

Δηλαδή-στην δική μας περίπτωση του Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης- ως μιας πρακτικής που παίρνει το χαρακτήρα μιας ασύμμετρης ολότητας,  με στόχο τον  ριζικό και ολικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, μιας ριζοσπαστικής ολότητας. Μιας ριζοσπαστικής ολότητας με ανοιχτό ορίζοντα που επιτρέπει όλες τις ιδεολογικές  φιλοσοφικές και πολιτικές τοποθετήσεις , όπως θα έλεγε και ο Φεγεράμπεντ. Δηλαδή με άλλα λόγια αναφέρομαι σε μια ισότητα και δημοκρατία όλων των παραδόσεων.

Στην ισότητα και την δημοκρατία των παραδόσεων του Φεγεράμπεντ θα επιτρέπονται όλες οι παραδόσεις ; Όχι, στην ισότητα και την δημοκρατία των παραδόσεων δεν χωρούν αυτές οι πολιτικές και ιδεολογικές τοποθετήσεις που έχουν ως στόχο  να εξαφανίσουν και να υποτάξουν τις άλλες παραδόσεις. Όπως λόγου χάρη ισχύει για τον φασισμό και τον ναζισμό ή για τον σταλινισμό , δίχως βέβαια  να υποστηρίζω μια ταύτιση ναζισμού, σταλινισμού, ολοκληρωτισμού.

Τα εν λόγω στοιχεία δεν μετατρέπουν τον Φεγεράμπεντ σε ένα φιλελεύθερο θεωρητικό καθώς εισάγει την έννοια  των «προστατευτικών δομών» της  υπεράσπισης της πλουραλιστικής ασυμμετρίας με κάθε μέσο και τρόπο.  Επίσης κανένας φιλελεύθερος, μαρξιστής , όσο και ένας κλασικός αναρχικός  δεν θα έδινε την ίδια βαρύτητα εξουσίας και γνώσης  τόσο στην επιστήμη όσο και στην θρησκεία ή σε όλες τις ορθολογιστικές  και μη–ορθολογιστικές παραδόσεις.  Θα έλεγα ότι η σκέψη και η τοποθέτηση του Φεγεράμπεντ είναι σε  μεγάλο βαθμό μοναδική, προκλητική  και ανάδελφη.  

Το βάθος και ο πλούτος της εν λόγω ασύμμετρης πλουραλιστικής ολότητας επιτρέπει να διαφανεί όλο το εύρος του ανθρώπινου πολιτισμού που περιορίζεται και αλλοτριώνεται από το ταξικό πολιτισμό και ειδικότερα από τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό της εποχής μας.

Είναι βέβαιο όμως ότι για να γίνει πράξη μια πραγματικά ελεύθερη επιστήμη και μια ελεύθερη  κοινωνία όπως την φαντάστηκε ο Φεγεράμπεντ χρειάζεται μια κοινωνική δομή που την εξουσία θα την έχουν  τα σοβιέτ των πολιτικά ώριμων πολιτών.  Και αυτό εντάσσει με ένα έμμεσο τρόπο την τοποθέτηση του Φεγεράμπεντ στις παραδόσεις του επαναστατικού μαρξισμού.

Τι είναι όμως ο Ριζοσπαστισμός της Μεταπολίτευσης;

Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι αντιμετωπίζω το Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης ως μια ασύμμετρη ολότητα με τα παρακάτω αλληλένδετα αντιφατικά και αντιθετικά στοιχεία.

Αναφέρομαι:

1) Στις κλασικές οργανώσεις της άκρας αριστεράς ( τους  σταλινικούς , τους Μαοϊκούς και τους  Τροτσκιστές). Οργανώσεις όπως είναι η ΟΜΛΕ, το ΕΚΚΕ, το ΚΚΕ μλ και το ΜΛ ΚΚΕ και άλλες μικρές οργανώσεις του Μαοϊκού χώρου. Ή οργανώσεις σαν την ΕΔΕ τροτσκιστές( το σημερινό ΕΕΚ του φίλου Σάββα Μιχαήλ) ή η  ενιαία και η διασπασμένη ΟΚΔΕ αλλά και δεκάδες άλλες μικρές οργανώσεις του τροτσκισμού.

2) Στις  οργανώσεις που έθεσαν ως στόχο την διαλεκτική υπέρβαση των παραπάνω παραδόσεων όπως πχ  ο Κ.Ο. Μαχητής , το   Δίκτυο και άλλες μικρότερες οργανώσεις εκείνης της εποχής. Αναφέρομαι στην περίοδο μέχρι το 1990 και όχι αργότερα όπου γεννήθηκαν οργανώσεις σαν το ΝΑΡ( η σημερινή Κομμουνιστική Απελευθέρωση) που επίσης επιχειρούν μια διαλεκτική υπέρβαση των εν λόγω παραδόσεων.

3) Στις οργανώσεις της ένοπλης αριστεράς σαν την 17Ν και τον ΕΛΑ.

4) Στις οργανώσεις που οδηγήθηκαν από τον κλασικό αριστερισμό στην εργατική αυτονομία και ύστερα στο εναλλακτικό σαν την ΟΠΑ/Ρήξη του Γ. Καραμπελία. Ή οργανώσεις που πέρασαν από τον τροτσκισμό στην αυτονομία του Καστοριάδη σαν τις οργανώσεις γύρω από τον Άγι Στίνα.

5) Στο αναρχικό και αυτόνομο χώρο καθώς και στο χώρο της αντικουλτούρας και του Underground, προσδίδοντας μια θεραπευτική βαρύτητα στους εν λόγω χώρους, όπως το ίδιο ισχύει για την  επαναστατική και ανατρεπτική τέχνη της περιόδου

6) Στα εκδοτικά εγχειρήματα ή εκδόσεις περιοδικών σαν τον  Σχολιαστή, το  Convoy ή την Ανοικτή Πόλη ή σαν το Γιαννιώτικο Τυφλοπόντικα.

7) Αναλύω τα «Εξάρχεια» ως μια εκδοχή μιας αυτόνομης ζώνης, μια αντιστασιακή- μητροπολιτική-  ολότητας “μορφών ζωής”. Το ίδιο ισχύει με τις καταλήψεις στέγης, το κίνημα  της νεολαίας, το κίνημα των καταλήψεων του 1979.

8) Τέλος, αν και όχι τελευταίο, δίνω έμφαση και αναλύω το εργατικό,  ταξικό κίνημα της περιόδου και ειδικότερα τον εργοστασιακό συνδικαλισμό.

Στόχος;

Όπως παραπάνω δήλωσα ο στόχος του εν λόγω βιβλίου είναι να υπερασπίσει τον Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης αναδεικνύοντας κάποιες μειοψηφικές, ρητές και  άρρητες θεραπευτικές διαδρομές, απέναντι στα κακώς κείμενα του, και πιο συγκεκριμένα απέναντι στο δογματισμό του.

Ο εν λόγος στόχος δεν είναι μόνο ιστορικός ή γνωσιοθεωρητικός,   αλλά είναι  βαθιά πολιτικός.  Ζούμε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη εποχή. Μια περίοδο στην οποία ο ιμπεριαλιστικός  πόλεμος επιστρέφει, θέτοντας σε κίνδυνο την παγκόσμια ειρήνη και  ύπαρξη. Σε μια στιγμή όπου οι ιμπεριαλιστές την Γη ξαναμοιράζουν. Σε μια ιστορική εποχή όπου η ιμπεριαλιστική καπιταλιστική ανάπτυξη καταστρέφει την Γη, την φύση , τις κοινωνικές σχέσεις και την ολότητα των πραγμάτων.  Ενώ ταυτόχρονα το σύστημα -σε ανατολή και δύση- κάνει ολομέτωπη επίθεση στην ολότητα του προλεταριάτου όπως θα το τοποθετούσε ο Λούκατς.  Δηλαδή το προλεταριάτο ως αυτό που είναι και αυτό που δύναται να γίνει : με άλλα λόγια ως υποκείμενο επαναστατικής αλλαγής.

Κάπως  έτσι εξηγείται  τόσο η εκλογή Τραμπ  ή η  εκλογή του Ηπειρώτη ακροδεξιού Τασούλα ως προέδρου της Δημοκρατίας σε αυτή την φάση της ιστορικής Μεταπολιτευτικής παρακμής. Είναι ο ίδιος ο νυν πρόεδρος της σημερινής Ελληνικής Δημοκρατίας που το 2008 χαρακτήρισε την Μεταπολίτευση και τα δημιουργήματα ως τέρας. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι οι δημοκρατικοί στις ΗΠΑ,  οι κεντροαριστεροί στην Ευρώπη είναι καλύτεροι.   Και οι μεν και οι δε είναι τα δυο πρόσωπα του ολοκληρωτικού  καπιταλιστικού Ιανού.

Το βιβλίο μου -ούτε θέλει,  ούτε μπορεί- να γίνει ευαγγέλιο,  κοράνι ή  το κεφάλαιο του Μαρξ. Δεν θέλει ούτε μπορεί να κατέχει απόλυτες δογματικές αλήθειες.

Επιθυμεί και φιλοδοξεί να έχει θέση  σε ένα μελλοντικό και νυν φανταστικό, σοβιέτ μιας ισότιμης δημοκρατίας των παραδόσεων.

Παρουσιάζει μια άκρως αιρετική τοποθέτηση και αποδέχεται  ότι μπορεί να σφάλει στο επιμέρους ή και στο σύνολο.

Το βιβλίο μου θέτει ερωτήματα και ευελπιστεί να ανοίξει μια συζήτηση  για μια πιο ακόμη βαθύτατη αξιολόγηση των συνθηκών της περιόδου και  για μια περαιτέρω ανάλυση του  φαινόμενου του ριζοσπαστισμού εκείνης της  περιόδου , όπως και  γενικότερα.

The post Δύο κείμενα για τον “Ριζοσπαστισμό της Μεταπολίτευσης” appeared first on Void Network.

ΣΑΒΒ. 30/11/2024

Ακριβής ΄ΏΡΑ έναρξης: 18.00

Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ – Ρ. Παλαμήδη 2, Ψυρρή

Με τον συγγραφέα συνομιλούν οι Αντώνης Αντωνάκος, Γιάννης Ραουζαίος, Θοδωρής Μανίκας, Θάνος Λόστ, Σωτήρης Κακάτσης, Γιώργος Σταματόπουλος και Νίκος Παπαχριστόπουλος.

Κείμενα του Τέου Ρόμβου διαβάζει η Θέκλα Τσελεπή.

“…Ό,τι πιο άσχημο έχω ζήσει στην παιδική μου ζωή ήταν τα χρόνια του σχολείου κι αργότερα τα χρόνια της στράτευσης. Στο σχολείο πήγα στα επτά μου χρόνια και την πρώτη μέρα, την πρώτη ώρα, τα πρώτα λεπτά, ο δάσκαλος με ανέκρινε για να μάθει εάν είμαι κορίτσι ή αγόρι. Αιτία τα μακριά μου μαλλιά. Και όταν κατάλαβε επιτέλους ότι είμαι αγόρι, με έδιωξε λέγοντάς μου ότι θα πρέπει πρώτα να πάω να κουρευτώ και μετά να παρουσιαστώ στο σχολείο. Αυτονόητο είναι ότι μίσησα απόλυτα το σχολείο, μαζί και τους δασκάλους του και τον ναρκισσισμό του αυταρχισμού τους.

Λυτρώθηκα κάπως με τις σχετικά σύντομες εμπειρίες ενός εμπνευσμένου δασκάλου στο Δημοτικό κι ενός φιλολόγου στο Γυμνάσιο που μου έδειξαν ότι δεν είναι όλοι τους καθίκια. Και έτσι, το σχολείο και η αρρωστημένη προσφερόμενη εκπαίδευση παρέμειναν ένα απόλυτα απεχθές κομμάτι της ζωής μου. Παρόλα αυτά η σχέση μου με την εκπαίδευση συνεχίστηκε, όχι βεβαίως στην Ελλάδα αλλά σε κάποιες άλλες χώρες της Ευρώπης, όπου έκανα σπουδές και γνώρισα και λάτρεψα σπουδαίους δασκάλους.

Αυτά είχα στο νου μου όταν άνοιξα το Octopus Press, στέκι και καταφύγιο και σχολείο για τους νέους της εποχής, που τους αγάπησα και με αγάπησαν κι εκείνοι. Κι έγινε το βιβλιοπωλείο, όπως και το σπίτι μου και η ζωή μου ολόκληρη και όλοι οι χώροι όπου συναντιόμασταν, τόποι απελευθερωτικής γιορτής, τόποι φιλίας, αγάπης και καθημερινής δημιουργίας έργων που άφησαν ανεξίτηλα σημάδια και ίχνη ενός αυριανού πολιτισμού…” Τέος Ρόμβος – Όκτοπους, η γη της ελευθερίας

Το Βιβλιοπωλείο “Octopus press” που λειτούργησε ως “κέντρο πολλαπλασιασμού και διάδοσης παράξενων ιδεών” από το 1974-1976 στην οδό Κωλέττη στα Εξάρχεια. Το «Οκτάπους» έμελλε να γίνει το πρώτο βιβλιοπωλείο που έκαψαν οι «ιδεοφοβικοί φασίστες» και ακολούθησαν κι άλλα. Η φωτογραφία έχει τραβηχτεί από το Νίκο Θεοδοσίου την επομένη της φασιστικής επίθεσης από τη «Νέα Τάξη» και εμφανίζονται ο Τζίμης (πλάτη), ο πολυαγαπημένος Βαγγέλης Μανιάτης (λίγο μάτι και μπόλικο σγουρό μαλλί) και ο Τέος…

Γράφει ο Μιχάλης Πρωτοψάλτης:

Τον Τέο Ρόμβο τον γνώρισα στη μεταπολίτευση, το 1975, στο βιβλιοπωλείο του στην οδό Κωλέττη στα Εξάρχεια, στο περίφημο Octopus. Το Octopus ήταν το πρώτο αναρχικό βιβλιοπωλείο που φτιάχτηκε στην Ελλάδα αφού από τα χρόνια της χούντας υπήρχαν οι εκδοτικοί οίκοι Πράξη και Διεθνής Βιβλιοθήκη (αργότερα και ο Ελεύθερος Τύπος), περιοδικά και εφημερίδες, αλλά κανένα βιβλιοπωλείο.

Στο Octopus μαζεύονταν εκτός από αναρχικούς και αμφισβητίες, άνθρωποι περιθωριακοί και μοναχικοί που αποκτούσαν εκεί μια κοινωνικότητα, τα πρώτα φρικιά, πρωτοπόροι καλλιτέχνες αλλά και άτομα με ψυχολογικά προβλήματα που έβρισκαν ένα χώρο ελευθερίας, ο οποίος χωρίς υπερβολή μπορεί να έπαιζε και κάποιο ρόλο, αν όχι θεραπευτικό, τουλάχιστον ανακουφιστικό.
Το Octopus γρήγορα έγινε ένας χώρος άνθισης παράξενων ιδεών και σουρεαλιστικών ή ντανταϊστικών χειρονομιών…

Υπήρχε μια ατμόσφαιρα κοινοβιακή, ερωτική, εξεγερσιακή και μπίτνικ…

Ο Ρόμβος και οι άλλοι μεγαλύτεροι, με το παράδειγμά τους, μας έμαθαν τι σημαίνει η καθημερινή ζωή να είναι αξεχώριστη από την πολιτική στάση…

Δεν υπήρχε κανένα political correct, μια πραγματική αναρχία…
Σε μια εποχή που η νεολαία ήταν στρατευμένη στα σταλινικά κόμματα και ασφυκτιούσε από την κομματική πειθαρχία, το γνήσια ελευθεριακό πνεύμα που είχε εμφυσήσει στο Octopus o Ρόμβος ήταν ό,τι έπρεπε για μας τους πιτσιρικάδες που ασφυκτιούσαμε στην οικογένεια, στο σχολείο, στο φροντιστήριο, διψάγαμε για αντιεξουσιαστικές ιδέες και επιπλέον είχαμε και τα δυο πόδια στη σεξουαλική στέρηση…

Στο Octopus προμηθευόμασταν τα πρώτα αναρχικά περιοδικά, τις μπροσούρες και τις προκηρύξεις…
και ακούγαμε τον Ρόμβο να μιλάει για τις εμπειρίες του στο Μάη του ’68 και στα κοινόβια της Γερμανίας. Αν κάτι από τότε άλλαξε προς το καλύτερο, αν κάτι κάναμε, όλοι όσοι περάσαμε από το Octopus, για να μην είναι οι θεσμοί της οικογένειας και του σχολείου τόσο καταπιεστικοί, για να μην πηγαίνουν οι νέοι στο στρατό, για να μπορούν να έχουν ελεύθερες ερωτικές σχέσεις κ.λ.π., η συμβολή του Ρόμβου ήταν καθοριστική». – Μιχάλης Πρωτοψάλτης

The post Τέος Ρόμβος “Όκτοπους, η Γη της Ελευθερίας” Παρουσίαση / Συζήτηση ΣΑΒΒ. 30/11/2024 appeared first on Void Network.

Οι αντιστάσεις μοιάζουν ανύπαρκτες, σαν το υποκείμενό τους -εμείς, να έχουμε μείνει αποσβολωμένοι, χτυπημένοι από την απογοήτευση και τα αδιέξοδα. Είναι κι αυτό ένα συλλογικό ψυχολογικό κοινωνικό φαινόμενο, η αδυναμία, η απογοήτευση, η επιθετικότητα στον πιο αδύναμο διπλανό και ο κυνισμός απέναντι στην επιβολή. Λογικό, μα όχι μονόδρομος.

Μπορούμε να ξεφύγουμε από τις αναμενόμενες αντιδράσεις και πεπεισμένοι για έναν καινούργιο κόσμο, ελευθερίας και ισότητας, προχωράμε στην μόνη διέξοδο που έχουμε κατά νου. Όχι γιατί έχουμε κάποια πνευματική εύνοια, ή κάποιο προνόμιο που έτυχε να μας παραχωρήσει η πολιτική μας ανάλυση. Αλλά γιατί έχουμε ενσωματώσει ένα όραμα τόσο αγνό και τόσο δυνατό, που κανένα σύστημα δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει ηθικά. Και αυτό το όραμα είναι αυτό της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης.

Αυτό το όραμα, δεν έχει έθνη, ούτε κράτη. Έρπει στο συλλογικό μας υποσυνείδητο, σαν κυτταρική μνήμη στο σώμα της κοινωνίας από τον καιρό των τροφοσυλλεκτών ακόμα. Αναδύθηκε στο συνειδητό, καταγράφηκε και συγκροτήθηκε σε πολιτική ιδέα με συγκεκριμένη δομή και στόχους, απ’ τους Μπακούνιν, Κροπότκιν, Μαλατέστα, Λαντάουερ και άλλους την εποχή του ξεσπάσματος των μεγάλων επαναστατικών ιδεών. Έγινε τελικά όραμα, βίωμα κι αγώνας για πολύ κόσμο από τότε μέχρι σήμερα.

Σε αυτό το όραμα που έρχεται από παλιά, είμαστε μέρος του. Καλούμαστε να το επικαιροποιήσουμε σε μια εκδοχή, σύγχρονη μα σεβάσμια στη φύση, τόσο νεωτερική και τόσο παλιά, όσο είναι και η καταγωγή μας.

Αυτό το κοινωνικό μας υποσυνείδητο, οφείλει να αναδυθεί, να εγκαταλείψει την εξατομικευμένη απογοήτευση, να ξαναβρεί τη συλλογική συνείδηση που χάσαμε τα χρόνια της κατανάλωσης και του «εγώ», να αφήσει πίσω τα συλλογικά μας τραύματα, και να ξεκινήσει την υλοποίηση ενός νέου συλλογικού οράματος, που θα αντεπιτεθεί στη «μηχανή» που παράγει εξατομικευμένους εθελόδουλους.

Υπάρχει η διέξοδος στην «αληθινή ζωή» σήμερα και είναι μόνο μία. Συλλογικοποίηση, ελευθεριακές εφαρμογές, ελευθεριακή οργάνωση, αντίσταση, δράση. Έχουμε τη δύναμη, τις δυνατότητες, είμαστε πολλοί.

Σας καλούμε, να υλοποιήσουμε ένα σχέδιο συλλογικής αυτοκυβερνησιμότητας χωρίς αρχηγούς.

Είναι μέρος μιας διαδικασίας οριστικής απελευθέρωσης από το κράτος και το κεφάλαιο, έτσι ώστε, αν όχι εμείς, οι επόμενοι να βρουν αυτό για το οποίο η ανθρωπότητα γεννήθηκε. Τη ζωή ενάντια στο ψέμα, την κοινότητα ενάντια στο κράτος. Εκεί είναι «η αναμονή» που μας περιμένει «για να βρούμε τα ίσια μας»…
Έχουμε ξεκινήσει.  mekareverse.gr

ΜΕΚΑREVERSE

για ένα Μέτωπο για την Κοινωνική Απελευθέρωση (ΜΕ.Κ.Α.)

από το ιδεατό στο πραγματικό (REVERSE)

Αρχές Στόχοι και Θέσεις

Το ΜΕΚΑREVERSE είναι μια κοινότητα που σχηματίζει ένα ενιαίο μετωπικό συλλογικό υποκείμενο πάνω στη βάση συγκεκριμένων πολιτικών προταγμάτων. Πιστεύουμε σε μια κοινωνία γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης, ίσων, ελεύθερων κι ευημερούντων ανθρώπων,  και παλεύουμε για τη χειραφέτηση της κοινωνίας από το κράτος και το κεφαλαιοκρατικό τρόπο ζωής. Αυτός είναι και ο τελικός μας στόχος.

Αρχές

Όταν λέμε κοινωνία γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης, εννοούμε εκείνη που οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από γενικές συνελεύσεις είτε σε τοπικό επίπεδο είτε σε εργασιακό χώρο, σε αποκεντρωμένες αυτόνομες κοινότητες, οργανωμένες με ομόσπονδο τρόπο και άμεσα ανακλητή εκπροσώπηση.

Ως ισότητα εννοούμε τη κοινωνική συνθήκη εκείνη που εξασφαλίζει την ισότιμη αντιμετώπιση όλων αναφορικά με τις κοινωνικές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις, πράγμα που εξασφαλίζεται με την κατάργηση της ιεραρχικής εξουσίας, την κατάργηση της συσσώρευσης ατομικού πλούτου, την κατάργηση της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, την κατάργηση της κληρονομιάς. Κανείς δε μπορεί να έχει μεγαλύτερη δύναμη από άλλους, ούτε κι επιτρέπεται να επιβάλλεται σε αυτούς. Ερχόμαστε όλοι γεννημένοι ίσοι και φεύγουμε έτσι. Μια τέτοια μοίρα μας επιφυλάσσει η φύση, μιαν αταξική κοινωνία οφείλουμε εμείς για τον εαυτό μας.

Ως ελευθερία εννοούμε την κοινωνική ελευθερία. Την ελευθερία που προκύπτει μέσα από την συνειδητοποίηση της σύνθεσης, αυτού που θέλουμε κι αυτού που θέλουν οι άλλοι. Είμαστε κοινωνικά όντα και χωρίς τη κοινωνία δεν θα υπήρχαμε. Η κοινωνία είναι βιολογικό μας στοιχείο, είναι ο τρόπος να επιβιώσαμε ως είδος μέσα στη φύση. Ως εκ τούτου δεν αναγνωρίζουμε την ατομική ελευθερία, αν δεν συνδυάζεται με την ελευθερία και την ευτυχία των άλλων.  Γιατί ατομική ελευθερία χωρίς την ελευθερία όλων είναι δεσποτεία και πηγή καταπίεσης. Συνεπώς η ελευθερία όχι μόνο δεν έχει όρια, αλλά αντίθετα η ύπαρξή της προϋποθέτει την ελευθερία όλων. Ή θα είμαστε μαζί ελεύθεροι, ή δεν θα είμαστε.

Ως ευημερία εννοούμε την επάρκεια των υλικών αγαθών στην κάλυψη των αναγκών, καθώς και όλα εκείνα που συνεισφέρουν στην ποιοτική διαβίωση όπως είναι, η μόρφωση, η υγεία, η πρόνοια και βέβαια οι αρμονικές  ανθρώπινες σχέσεις. Η ευημερία συνδιαμορφώνεται από όλα αυτά μαζί, με τρόπο ώστε να επιτυγχάνονται όλες εκείνες οι βιοτικές αλλά και συναισθηματικές καλύψεις. Η αξία των πραγμάτων δεν είναι πάνω από την αξία των σχέσεων, και γι αυτό οι δεύτερες τροφοδοτούν την υπόσταση εξίσου. Η υλική επάρκεια είναι απαραίτητη τόσο όσο και η συναισθηματική.

Η κάλυψη των αναγκών νοείται ως ικανοποιητική, στο βαθμό που αυτές οι ανάγκες λαμβάνουν υπ’ όψιν τους την πεπερασμένη φύση των πόρων και, εί δυνατόν, την ανανέωσή τους.  Η ικανοποίηση των αναγκών έρχεται μέσα από όλους εκείνους τους αυτοπεριορισμούς που απαιτούνται, μετά από τη στάθμιση της αναγκαιότητάς τους σε σχέση με το περιβάλλον. Η φύση είναι το σπίτι μας και οφείλουμε να το προσέχουμε, προσαρμοζόμενοι εμείς σε αυτό, και όχι φέρνοντάς την στα μέτρα μας. Συνεπώς βλέπουμε την ευημερία όχι ως αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της εξάντλησης των φυσικών πόρων, αλλά ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της σχέσης μας με τη φύση.

Η προσπάθειά μας εκκινεί από την πεποίθηση ότι τελικά κανένα κράτος και κανένας κεφαλαιοκρατικός τρόπος λειτουργίας της οικονομίας δεν μπορεί να μας εξασφαλίσει την κοινωνική ευημερία και την αρμονία στις μεταξύ μας σχέσεις. Ο μόνος τρόπος που μπορεί να τις εξασφαλίσει οριστικά, είναι η αυτοοργάνωση της κοινωνίας από τα κάτω, η κοινοκτημοσύνη των μέσων παραγωγής, των υποδομών και των δικτύων, η ισότητα στη λήψη των αποφάσεων, και η επάρκεια κάλυψης των αναγκών. Όσο υπάρχει το κράτος και το κεφάλαιο ως σύστημα να κυβερνούν, τίποτε δεν μας εξασφαλίζει ότι οι μέρες της δυστυχίας δεν είναι μπροστά, ακόμα κι όταν κάποια στιγμή ζούμε με πεποίθηση αιωνιότητας σε -περασμένες πια, μέρες της αφθονίας….

Στόχοι και μέσα.

Α. Πολιτικοί στόχοι

Με βάση τα παραπάνω προτάγματα, εκκινούμε έναν αγώνα που στόχο έχει όχι μόνο την ανάσχεση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών επιλογών που οδηγούν την καθημαγμένη μας κοινωνία στο ζόφο, την εξαθλίωση και τη δυστυχία, αλλά την κοινωνική αντεπίθεση στην κατεύθυνση της οριστικής πια χειραφέτησής της από το κράτος και το κεφάλαιο.

Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, επιλέγουμε να πράξουμε έναν πολύμορφο κοινωνικό αγώνα, που συσχετιζόμενο αυστηρά με τα παραπάνω πολιτικά προτάγματα θα συνδυάζει ταυτόχρονα ευρύτερους κοινωνικούς, διεκδικητικούς αγώνες, καθώς και δράσεις εφαρμογής των παραπάνω αξιών στην ίδια την καθημερινότητα. Δηλαδή εγχειρήματα, που κατευθύνονται από τις παραπάνω αξίες κι επιδιώκουν να τις εφαρμόζουν στην πράξη, στο βαθμό που μπορούν.

Η στρατηγική αυτή σκοπό έχει την συνένωση των αγώνων των από τα κάτω δίνοντάς τους δυναμική, αλλά και την πολιτικοποίηση της καθημερινότητας μέσα από την ένταξή της  στην κοινότητα των αγώνων. Η ενότητα, οι συντονισμός, τα δίκτυα, οι συναντήσεις, οι συνάψεις, οι συνεργασίες, οι συνθέσεις, μπορούν να οικοδομήσουν μια μεγάλη κοινότητα, που θα εφαρμόζει στο βαθμό που μπορεί από σήμερα αυτά που οραματίζεται για το αύριο.

Τα εγχειρήματα εφαρμογής είναι στον πυρήνα της προσπάθειάς μας, αφού η ανάπτυξή τους θα γειώσει τις αξίες στην καθημερινότητα και θα αποκολλήσει ένα μεγάλο πλήθος κόσμου που βρίσκεται εγκλωβισμένος στη μισθωτή καθημερινότητα, το εμπόρευμα και τον καταναλωτισμό. Παραγωγικά εγχειρήματα, συνεργατικά, μεταποιητικά και υπηρεσίες από τη μία, να συνάπτονται με τις ανάγκες μας από την άλλη με έναν αξιακά αλληλέγγυο τρόπο, έτσι ώστε η σύναψη μεταξύ μας να παράξει έναν άλλον τρόπο ζωής, που θα αναπτύσσεται ως συλλογικό επιχειρησιακό σχέδιο. Σκοπός μας είναι να συσχετίσουμε τις προσπάθειες όλων, συντρόφων, συντροφικών εγχειρημάτων και αγώνων, σε μία μεγάλη κοινότητα αλληλεγγύης, που θα δημιουργήσουν έναν σχηματισμό, που θα αναπτύσσεται με όρους βιωσιμότητας αγκαλιά με το αξιακό, απελευθερώνοντας τις σχέσεις από την κράτος και την αγορά.

Για το λόγο αυτό στήνουμε μια διαδικτυακή βάση αλληλεγγύης, που θα βοηθήσει μέσα από την πληροφορία και τις συνάψεις των μελών της, να οδηγήσει στον σταδιακό απεγκλωβισμό όλο και μεγαλύτερων κοινωνικών κομματιών από το υπάρχον, σχηματοποιώντας ένα πρώιμο μοντέλο μιας αλληλέγγυας, κοινωνικής οικονομίας.

Οφείλουμε πρώτα να αναγνωρίσουμε ότι πέρα από πολιτικοί οραματιστές, ζούμε στην παρούσα κοινωνία στην οποία οφείλουμε να παρέμβουμε επιδρώντας ουσιαστικά με βάση τον αξιακό μας χάρτη, προς τη δικιά μας αξιακή κατεύθυνση, βελτιώνοντας ταυτόχρονα και την ποιότητα της καθημερινότητάς μας. Αρκετά επιτρέψαμε να καθορίζουν άλλοι ερήμην μας τις ζωές μας. Προετοιμάζοντας την «έφοδο προς τον ουρανό», δεν υποτιμούμε τα μέτωπα που ανοίγονται στην καθημερινότητα και χρησιμοποιούμε κάθε πρόσφορο μέσο για να πετύχουμε τους συγκεκριμένους στόχους μας. Παράλληλα με την προσήλωσή μας στην ανάπτυξη κινηματικής δυναμικής στη γειτονιά, στη δουλειά, στην εκπαίδευση, στην έμφυλη και σεξουαλική καταπίεση, στο ρατσισμό και την ξενοφοβία, στη λεηλασία της φύσης, στην περίθαλψη, σε κάθε πεδίο, δεν θα αφήσουμε ανεκμετάλλευτη τη δυνατότητα να κινηθούμε ενάντια στους κυρίαρχους αξιοποιώντας ακόμα και θεσμικά εργαλεία, πάντοτε με όρους και προϋποθέσεις που θα ενδυναμώνουν τον αγώνα και το μέτωπό μας. Έχουμε βέβαιη πεποίθηση των ιδεών μας, χρησιμοποιούμε κάθε δυνατότητα.

Συνιστούμε λοιπόν έναν δικό μας κοινωνικο-πολιτικό πόλο, που όχι μόνο θα ασκεί πίεση με τον ευάριθμο όγκο του προς τα κέντρα εξουσίας, αλλά θα παίρνει θέσεις επάνω στα ενσκήπτοντα από την εξουσία προβλήματα. Θα αποδοκιμάζει και θα αντιστέκεται έμπρακτα σε όλες εκείνες τις αποφάσεις της κεντρικής εξουσίας, που αντιστρατεύονται τα κοινωνικά συμφέροντα.

Διεκδικούμε, επιδιώκοντας για όσο χρόνο υπάρχει εξουσία και ζούμε μέσα σε αυτή, τη βελτίωση των όρων διαβίωσής μας με την αύξηση του μισθού, την εξασφάλιση της σύνταξης, την αναβάθμιση της υγείας, της περίθαλψης και της πρόνοιας, την αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης στη κατεύθυνση  της κριτικής παιδείας , την εξυγίανση των δικτύων υποδομής και της πλήρους κοινωνικοποίησής τους. Όχι το θεσμό του κράτους, ούτε το κομματικό φορέα που τα επικαλείται. Κάποια πράγματα μπορούμε να τα διορθώσουμε με την παρέμβασή μας τώρα. Η ζωή μας είναι τώρα, και η ζωή των παιδιών μας είναι μπροστά. Δε μπορούμε να την αφήνουμε να κυλάει με όρους ζόφου αγκιστρωμένοι μόνο με την ελπίδα ενός οράματος που δεν έρχεται ποτέ.

Για να φέρουμε το όραμά μας πιο κοντά, επίσης προτάσσουμε  λύσεις στο σήμερα που, αν δεν υποδιαμορφώνουν, να το συμπεριλαμβάνουν, φέρνοντας πιο κοντά την οραματική μας προοπτική. Να αποποινικοποιηθούν οι καταλήψεις άδειων κτιρίων για κοινωνικά συλλογικά εγχειρήματα.  Να επιτραπούν οι διαδηλώσεις στο κέντρο. Να καταργηθούν οι μονάδες καταστολής διαδηλώσεων ή να καταργηθούν τα χημικά. Να ενταχθούν οι μετανάστες καταργώντας τα στρατόπεδα συγκέντρωσης Αλλά ταυτόχρονα απαιτούμε και να απαλλαγούμε από τα θρησκευτικά στα σχολεία, να επανέλθει η κοινωνιολογία, και να αναπτυχθεί συλλογική κουλτούρα μέσα από μαθητικές δραστηριότητες. Να πραγματωθεί επιτέλους η κριτική παιδεία, να καλλιεργηθεί η καλλιτεχνική και θεατρικη παιδεία, αλλά και μια παιδεία που να παρέχει τις δυνατότητες διαβίωσης χωρίς ανάθεση.  Να προτάξουμε λύσεις στην εκπαίδευση, αλλά και παντού, με γνώμονα την κατεύθυνση μιας κοινωνίας χειραφέτησης από το κράτος και το κεφάλαιο.

Εκείνο που αποκλείουμε εξ αρχής, είναι η οποιαδήποτε συμμετοχή ή ανάμιξή μας σε κέντρα εξουσίας. Θα φτιάξουμε τα δικά μας κέντρα αποφάσεων, όπως εμείς γνωρίζουμε, με τον τρόπο που εμείς θέλουμε, ευχόμενοι ότι κάποια στιγμή το κοινωνικό σύνολο θα στέρξει τις προσπάθειές μας, και θα τις οικειοποιηθεί για δικό του όφελος. Είμαστε πολλοί και το αξίζουμε.

Παράλληλα, στεκόμαστε αλληλέγγυοι με όλα εκείνα τα αυτοδιαχειριζόμενα κοινωνικά, πολιτικά εγχειρήματα και αναρχικές συλλογικότητες, στις δράσεις εκείνες που υπηρετούν την κοινωνική χειραφέτηση με όρους αξιακά ελευθεριακούς και συντροφικούς.

Πιστεύουμε ότι στην παρούσα φάση, σαν κοινωνία οφείλουμε να βρούμε αυτά που μας ενώνουν, αντιδρώντας στην διασπαστική και διαχωριστική τακτική της κάθε εξουσίας, «διαίρει και βασίλευε». Εμείς αντιστεκόμενοι σε αυτή τη τακτική, πορευόμαστε έχοντας σαν φάρο τα προτάγματά μας, με άξονα στην κατεύθυνση των κοινωνικών συλλογικών διεκδικήσεων, αναζητώντας αυτά που μας ενώνουν. Ως εκ τούτου, είναι  ευπρόσδεκτοι από εμάς όσοι, ανήκοντας σε άλλους πολιτικούς χώρους, έχοντας τα ίδια οράματα με εμάς συμπορεύονται έστω και προσωρινά στον δικό μας αγώνα ανεξάρτητα από την πολιτική τους ταυτότητα. Φυσικά και σε μια τέτοια προσπάθεια δεν νοούνται μέλη κομμάτων. Αν θέλουν να ενταχθούν οφείλουν να παραδώσουν την κομματική τους ταυτότητα.

Όπως είναι λογικό σε μια τέτοια προσπάθεια αποκλείονται φασίστες, εθνικιστές, σεξιστές, ρατσιστές, μισαλλόδοξοι, ξενοφοβικοί, πολεμοχαρείς και όποιοι άλλοι έχουν εμποτισθεί με δογματικές, ολοκληρωτικές απόψεις. Θεωρούμε την κοινωνία ως όλον, ανεξάρτητα από έθνος, θρησκεία, φύλο, και φυλή, και οποιοσδήποτε στρέφεται εναντίον κοινωνικών ομάδων στρέφεται και εναντίον μας. Θα μας βρίσκει μπροστά του.

Συμπερασματικά:  εμπνεόμενοι από τα ιδανικά μιας ανεξούσιας χειραφετημένης κοινωνίας, συμπήζουμε ένα κοινωνικό μέτωπο συγκροτημένο ιδεολογικά στο όραμα της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης, πολυσυλλεκτικό πολιτικά, που σκοπό έχει την ανάσχεση  της νεοδεξιάς αντικοινωνικής πολιτικής, με όρους διεκδικητικούς και εξαιρετικά μαζικούς, που θα επηρεάζουν το σημερινό μεταπολιτικό σκηνικό, τραβώντας ως πόλος την διελκυστίνδα, στην πολιτική κατεύθυνση των χειραφετητικών κοινωνικών προταγμάτων. Η προσπάθεια αυτή της ανάσχεσης, δεν έχει καμία αξία να υλοποιηθεί, αν δεν συμπεριλαμβάνει την αντεπίθεση των αγωνιζόμενων, στην κατεύθυνση της οριστικής απαλλαγής μας ως κοινωνία, από το κράτος ως τρόπο πολιτικής οργάνωσης της κοινωνίας. Η προοπτική τελική του στόχευση είναι η δημιουργία τοπικών ομάδων, που θα αποτελέσουν το πρόπλασμα των συνελεύσεων των κοινοτήτων. Η κοινωνία της γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης.

Β. Οικονομική δράση –Βάση αλληλεγγύης.

Ένα τέτοιο εγχείρημα κοινωνικής χειραφέτησης δε μπορεί να μη λαμβάνει υπόψη του την συγκυρία μιας  επερχόμενης φτωχοποίησης, αν όχι ανθρωπιστικής καταστροφής. Αναγνωρίζοντας τη προτεραιότητα της οικονομικής δραστηριότητας στην ανθρώπινη δράση, αλλά και το κύμα φτώχειας που παράγει η νεοδεξιά πολιτική, δημιουργούμε μια βάση αλληλεγγύης.  Η αλληλεγγύη είναι το συνεκτικό στοιχείο των κοινωνιών, ιδίως όταν βρίσκονται σε κρίση. Εμείς άλλωστε έτσι προχωράμε από πάντα, αφού μάλιστα είναι και το συστατικό στοιχείο των πολιτικών θεωριών που εμπνεόμαστε.

Πέρα από το παραπάνω αξιακά προφανές, είναι εξαιρετικά σημαντικό στρατηγικά για τις κινηματικές δυνάμεις, να επιτύχουν ένα ποιοτικό επίπεδο διαβίωσης, που θα αποτελεί ένα φωτεινό αντιπαράδειγμα σε μια κοινωνία αξιακού μαρασμού και προϊούσας φτωχοποίησης.

Στόχος του εγχειρήματος είναι να αλώσει το «υπάρχον» μέσα από την απαλλοτρίωση της σχέσης -«κράτος», εννοώντας ότι το κράτος πέρα από θεσμός ενυπάρχει και στις μεταξύ μας σχέσεις, ιεραρχικές, εργοδοτικές, συναλλακτικές, κοινωνικές, ερωτικές. Εμείς κάνουμε ένα πρώτο βήμα της κοινότητας ενάντια στο κράτος, απαλλοτριώνοντας τις συναλλακτικές σχέσεις, που είναι στον πυρήνα της καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτή τη σχέση επιχειρούμε να τη μετασχηματίσουμε σε αλληλέγγυα στην κατεύθυνση των αξιών μας.

Πάντα με όρους βιωσιμότητας εντάσσουμε την διαβίωση σε ένα πλέγμα συντροφικών σχέσεων, που θα επιχειρεί ένα συλλογικό επιχειρησιακό σχέδιο ανάπτυξης της κοινότητας, απαλλοτρίωσης της εργασίας από την εργοδοσία και κυρίως της συναλλακτικής σχέσης από την «αγορά». Ένα πλέγμα σχέσεων που θα συνδυάζει την βιωσιμότητα και τη συλλογική ανάπτυξη των εγχειρημάτων εφαρμογής από τη μία, αλλά και μια δεοντολογία στη βάση των αξιών μας. Να ξανακερδίσουμε τον χρόνο επανεντάσσοντάς τον στη ζωή και δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα μέσω της κοινότητας.

Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η διασύνδεση των εγχειρημάτων και των μελών  μέσα από την ανταλλαγή της πληροφορίας. Με αυτόν τον τρόπο όλα τα εγχειρήματα και οι σύντροφοι, διασυνδέονται βοηθώντας έτσι μεταξύ μας όλοι όλους για μια καλύτερη ζωή, σύμφωνα με τις αξίες μας, προχωρούμε τις συναλλαγές μεταξύ μας κι ενισχύουμε όλες τις προσπάθειες που σήμερα ακροβατούν μεταξύ σφύρας και άκμωνος. Να αποκτήσουν ευρωστία που θα φέρει νέες συντροφικές θέσεις εργασίας, νέες προοπτικές για τον κόσμο του κινήματος.

Τέλος με την βάση αλληλεγγύης, σύντροφοι που εργάζονται ως μισθωτοί ή ως ελεύθεροι επαγγελματίες θα συνεισφέρουν με πόρους ή και εργασία σε όλα τα εγχειρήματα, αποσπώντας τους από το υπάρχον, κι εντάσσοντάς τους στην κοινότητα.

Με βάση αυτά τα σκεπτικά φτιάχνουμε τη δική μας βάση αλληλεγγύης, μια αρχή που θα οδηγεί προοδευτικά στην γενίκευση της αλληλέγγυας οικονομίας.

Η βάση αλληλεγγύης θα υποστηρίζεται διαδικτυακά και θα αποτελείται από τα εξής επίπεδα:

α. Αλληλοβοήθεια – Δίκτυο αλληλοϋποστήριξης, δωρεάν διάθεση –ζήτηση αγαθών υπηρεσιών.

β. Συναλλακτικό δίκτυο: συνεργατικών, κολλεκτιβιστικών, συλλογικών εγχειρημάτων καθώς και συντροφικών ατομικών επαγγελματικών εγχειρημάτων.

Σχετικά καλέσματα, οδηγίες, και τρόποι λειτουργίας των δεσμών αυτών δράσης αλληλεγγύης θα βρείτε σχετικά στο site mekareverse.gr .

Πιστεύουμε πολύ στο συναλλακτικό δίκτυο, γιατί αυτό είναι ένα πρώτο βήμα στην κατεύθυνση της άρνησης της εμπορευματοποίησης και της κερδοσκοπίας, καθώς και στην ανάπτυξη συντροφικών σχέσεων. Θα λειτουργεί υποστηρικτικά σε επίπεδο συναλλαγών με όρους δίκαιου εμπορίου και πραγματικών αξιών χρήσης, προωθώντας όλα τα αυτοδιαχειριζόμενα, συνεργατικά, συνεταιριστικά εγχειρήματα, καθώς και σε επαγγελματίες συντρόφους –ισες, υπό τον όρο της αμοιβαιότητας, και με προϋπόθεση την έμπρακτη άρνηση της κερδοσκοπίας στη συναλλαγή. Να κάνουμε έναν κύκλο χρήματος, που θα το απαξιώνουμε μέσα από τη σχέση μας. Να βάλουμε ένα πνεύμα στη ζωή μας, ακόμα και στο πιο κομβικό κομμάτι που δεν είναι άλλο από τη συναλλαγή. Ο σκοπός είναι να επιβιώσουμε ως «πολιορκημένοι» και όχι να πλουτίσουμε από αυτό. Πάνω στη βάση των αλληλέγγυων συναλλαγών, μπορούμε σε δεύτερο χρόνο να χτίσουμε ένα σύστημα εναλλακτικής οικονομίας μέσα στο σύστημα, μέχρις ότου και αυτό δώσει τη θέση του σε εκείνο μιας οικονομίας χωρίς χρήμα. Πρόκειται για ένα πρώτο στοίχημα.

Για τα συγκεκριμένα εγχειρήματα θα καταγραφούν διαδικασίες ώστε να εξασφαλίζονται οι προδιαγραφές λειτουργίας σε αλληλέγγυο πνεύμα.

Γ. Μεθοδολογία δράσης.

Το εγχείρημα αυτό έχει ξεκινήσει από μια ομάδα φίλων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε μια συνθήκη πανδημίας, με ανθρώπους με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά, γεωγραφικές καταγωγές, κουλτούρες και ποιότητες. Μας ενώνει το όραμα μιας δίκαιης κοινωνίας, και η αγωνία για το αύριο των παιδιών μας. Αναγνωρίζουμε την απουσία της αμεσότητας μιας συνέλευσης, αλλά αξιοποιούμε τα μέσα που διαθέτουμε. Ο σκοπός του εγχειρήματος αρχικά είναι μέσα από μια προπαρασκευαστική ομάδα, να προετοιμάσει όλες εκείνες τις υποδομές που θα φιλοξενήσουν το εγχείρημα, δημιουργώντας συμπράξεις και δικτυώσεις με όρους φιλοξενίας μιας ευρείας αποδοχής.

Σε δεύτερη φάση, να καλέσει όλον εκείνο τον για διάφορους λόγους «άστεγο» πολιτικά κόσμο που οραματίζεται τα προτάγματά μας, αλλά και που δεν έχει πολιτική έκφραση, να συσπειρωθεί στη βάση του προγράμματός μας, να εντάξει στο μέτωπο την καθημερινότητά του, πολιτικοποιώντας τη μέσα από την δράση σε κοινούς αγώνες, την δημιουργία εκδηλώσεων, συναντήσεων, υποδομών, και την ενίσχυση συντροφικών εγχειρημάτων κατά προτεραιότητα. Με αυτόν τον τρόπο έστω και έμμεσα επανεργοποιούμε τους πολιτικά ανενεργούς συντρόφους που έχοντας εμπλακεί στην καθημερινή αγωνία για να καλύψουν τις υποχρεώσεις, δεν έχουν το χρόνο και το κουράγιο να ασχοληθούν με το κοινωνικό κίνημα.

Ο κόσμος αυτός μπορεί να αποτελέσει τη βάση συσπείρωσης ευρύτερων κινηματικών, αλλά και κοινωνικών κομματιών, που με το ευάριθμο του πλήθους, δημιουργούν έναν νέο συσχετισμό δυνάμεων στο μεταπολιτικό σκηνικό. Έναν συσχετισμό που θα βάζει στο κάδρο εκείνες τις φωτεινές ελευθεριακές δημιουργικές ανεξούσιες δυνάμεις, που με το λόγο τους ως μεγάλη ομάδα πίεσης, τραβούν τη διελκυστίνδα της πολιτικής αναμέτρησης, από τον κόσμο της αντίδρασης, της στέρησης, της φτώχειας, των διαχωρισμών, του ατομισμού, της καταπίεσης, της εκμετάλλευσης και της επιβολής, του ζόφου και όλου αυτού του ακροδεξιού εσμού, στον κόσμο της ελευθερίας, της ισότητας, της κοινοκτημοσύνης, της δικαιοσύνης και της ευημερίας. Ένας νέος πόλος, αδιαμεσολάβητος, «σάρξ εκ της σαρκός» της κοινωνίας, που μέσα από την ένωση βρίσκει συμφωνίες και δρομολογεί την κοινωνική χειραφέτηση πάνω στις φυσικές της ράγες.

Σε τρίτη φάση κι εφόσον αναπτυχθούμε αριθμητικά με όρους κινηματικούς, να συστήσουμε την κοινότητά μας. Να τοπικοποιήσουμε τον αγώνα, και να προετοιμάσουμε το έδαφος για τις συνελεύσεις της κοινότητας σε γειτονιές και χώρους εργασίας.

Δ. Διαδικασίες

Το εγχείρημά μας οφείλει να διακρίνεται για την αξιακή του συνέπεια. Ως εκ τούτου οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν μπορεί παρά να είναι αμεσοδημοκρατικές, μέσα από συνελεύσεις των μελών. Η συμφωνία μέσα από τη συναίνεση είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος. Η ομάδα οφείλει να έχει διαδικασία συζήτησης, κανονισμό λειτουργίας, και κείμενο θέσεων, αποφασισμένα από κοινού.

Είναι εξαιρετικά κρίσιμο να αντιληφθούμε, ότι βρισκόμαστε σε συνθήκη κοινωνικού πυρετού. Αυτή η συνθήκη προέρχεται από την πίεση που δεχόμαστε από την καταπίεση της εξουσίας, την εκμετάλλευση του αφεντικού, τη φτωχοποίηση και το άγχος. Η επιθετικότητα, η απουσία της υπομονής και της αλληλοκατανόησης, είναι τα τοξικά εκείνα αέρια, που ρίχνει το σύστημα για να μας κρατά διαιρεμένους και αναλωνόμενους σε διαρκείς καυγάδες και εγωιστικές εκρήξεις. Αλοίμονο! Ανταγωνιστικό σύστημα έχουμε, ανταγωνισμούς σπέρνουνε. Απέναντι σε αυτή τη διαχεόμενη τοξικότητα, εμείς αντιλαμβανόμαστε τη συνθήκη και την ανατρέπουμε με συνείδηση. Η συνείδηση είναι το όπλο μας και η αλληλοκατανόηση που εμπνέεται από τα κοινά μας συμφέροντα, ο τρόπος. Με αυτή τη λογική, συνερχόμαστε στη συνέλευση.

Ε. Επίλογος

Ξεκινάμε μαζί ένα εγχείρημα, θεωρώντας δεδομένη την ανατρεπτική μας συνείδηση. Προσηλωμένοι στην αξιακή μας κατεύθυνση, προχωράμε με βάση αυτά που μας ενώνουν. Σηκώνουμε το πολιτικό μας ανάστημα απέναντι στο σύστημα, με όρους κοινωνικής επιρροής, μαζί και με άλλα τμήματα της κοινωνίας, χωρίς εξουσία.

Δομούμε άλλο ένα μέτωπο αγώνα για την κοινωνική αντεπίθεση και στόχο την κοινωνική απελευθέρωση. Σας καλούμε. Καλούς αγώνες σε όλους.

MEKAREVERSE

ένα μέτωπο για την κοινωνική απελευθέρωση (Με.Κ.Α.)

…για να κάνουμε το ιδεατό, πραγματικό. (REVERSE)

The post Έχουμε ξεκινήσει- Μέτωπο για την Κοινωνική Απελευθέρωση MekaReverse appeared first on Void Network.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Τα τελευταία χρόνια η συζήτηση σχετικά με τα αστικά κοινά και τις νέες περιφράξεις έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ μελετητών του χώρου όπως οι Harvey, Chatterton, Hodkinson, Vasudevan καθώς και κοινωνικών κινημάτων πόλης, ωστόσο έως τώρα λίγες είναι οι προσπάθειες που επιδιώκουν να συνδέσουν τα κοινά με την κρίση.

Στην παρόν άρθρο, ακολουθώντας την προσέγγιση του αυτόνομου μαρξισμού (de Angelis 2013, Federici 2011, Hardt και Negri 2009) ισχυρίζομαι ότι για να κατανοήσουμε την έννοια των κοινών πρέπει να συμπεριλάβουμε ταυτόχρονα τρία στοιχεία: τους κοινούς πόρους, την κοινότητα και τις κοινωνικές σχέσεις. Τα κοινά δεν υπάρχουν καθ’αυτά, αλλά δημιουργούνται μέσω των κοινωνικών σχέσεων που συγκροτούν οι κοινότητες αγώνα. Σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο συνδέω την τριαλεκτική χωρική ανάλυση του Λεφέβρ (1974) : Φυσικός Χώρος – Νοητικός Χώρος – Κοινωνικός Χώρος καθώς και την προσέγγιση του Κωτσάκη (2012) για τον κοινωνικό χώρο ως σύνθεση του Βιοφυσικού Χώρου, του Τρόπου Επικοινωνίας, και του Κοινωνικού Συστήματος με την ανάλυση του αυτόνομου μαρξισμού και προτείνω την έννοια του Κοινού Χώρου.

Με βάση αυτή την οπτική οι κινήσεις του καπιταλισμού μπορούν να ειδωθούν ως η απάντηση στην δύναμη των κοινωνικών σχέσεων που δημιουργούν τον Κοινό Χώρο. Το κεφάλαιο μπορεί να αλλοιώνει (de Angelis 2009) ή να διαφθείρει τα κοινά (Negri και Hardt 2009) και να περιφράσσει τον κοινό χώρο ώστε σύμφωνα με την προσέγγιση του Μαρξ (1867) να διατηρείται η μονιμότητα της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης καθώς και η (ανα)παραγωγή του εμπορεύματος, της αξίας και της υπεραξίας. Ακολουθώντας αυτή την προσέγγιση η κρίση μπορεί να γίνει κατανοητή ως η κρίσιμη στιγμή της κυκλοφορίας του κεφαλαίου έναντι της κυκλοφορίας των κοινωνικών αγώνων για τον έλεγχο των κοινών. Για να αποδείξω αυτή την θέση εξετάζω το παράδειγμα των αστικών κοινών και των νέων περιφράξεων στον φυσικό-νοητικό-κοινωνικό χώρο στην Ελλάδα την εποχή της κρίσης και ισχυρίζομαι ότι τα κοινά βρίσκονται στο επίκεντρο των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων.

Λέξεις κλειδιά: κοινά, περιφράξεις, χώρος, κρίση

Ο ΚΟΙΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΕΣ ΧΩΡΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΡΑΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Χαράλαμπος Τσαβδάρογλου

Μεταδιδακτορικός ερευνητής, τμήμα Χωροταξίας και Ανάπτυξης, ΑΠΘ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΑΠΘ,  tsavdaroglou@arch.auth.gr

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τα κοινά και οι περιφράξεις αποτελούν δυο αλληλένδετες έννοιες που αντανακλούν τους κοινωνικούς ανταγωνισμούς και υποδηλώνουν την συμμετοχή ή την απαγόρευση των κοινωνιών από τη πρόσβαση και χρήση των μέσων παραγωγής και αναπαραγωγής. H σφαίρα των κοινών αποτελεί το πεδίο μιας διαρκούς παγκόσμιας και τοπικής διαμάχης για τον έλεγχο γύρω από τα λεγόμενα φυσικά κοινά (αέρας, θάλασσες, ποτάμια, δάση), τα δημόσια κοινά (υποδομές, δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνίες, εκπαίδευση, υγεία) τα πολιτισμικά κοινά (γλώσσες, επιστήμες, τέχνες), τα γενετικά κοινά (γονίδια), τα ενεργειακά κοινά (ενεργειακοί πόροι), τα πληροφοριακά κοινά (διαδίκτυο), κ.α.. Σε αυτό το αρχιπέλαγος των κοινών αρκετοί μελετητές συμπεριλαμβάνουν και τα αστικά κοινά, τα οποία αφορούνε τους πράσινους χώρους, τα δίκτυα υποδομών, τους αρχαιολογικούς χώρους, γενικότερα τους κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Τέλος, έχει εκφραστεί η άποψη ότι όλο το οικιστικό απόθεμα, οι χρήσεις γης, το αστικό τοπίο και η τοπική ζωτικότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μορφές κοινών (Briassoulis, 2002).

Ακλουθώντας την προσέγγιση του αυτονόμου μαρξισμού (de Angelis 2010, Caffentzis 2010, Federici 2011) θα δείξω ότι το εύρος της σφαίρας των κοινών δεν αποτελεί απλώς τη διεκδίκηση χωρικών ποσοτήτων αλλά καθορίζεται από τα πεδία και τις μορφές κοινωνικής αυτοθέσμισης και από τις απαντήσεις της σχέσης κεφάλαιο ή και άλλων ετερονομιών μέσω των περιφράξεων. Η μέθοδος που ακολουθώ είναι η διαλεκτική και συγκεκριμένα η ανοιχτή και συστηματική διαλεκτική. Πρόκειται για την κριτική διαλεκτική μέθοδο «έκθεσης της εσωτερικής άρθρωσης ενός δεδομένου-συγκεκριμένου συνόλου» (Arthur, 2002), σύμφωνα με την οποία η ιστορία, η τάξη, το φύλο, το έθνος, η κρίση, ο χώρος ή οποιαδήποτε άλλη κατηγορία συμβαίνει και αποκτά σημασία την κάθε συγκεκριμένη στιγμή μέσα από συγκεκριμένες αρθρώσεις-αρνήσεις-αφαιρέσεις των κοινωνικών σχέσεων και ανταγωνισμών.

Στο παρόν άρθρο, αρχικά παρουσιάζω τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κοινών. Έπειτα, εξετάζω τις έννοιες των περιφράξεων, της μονιμότητας της πρωταρχικής συσσώρευσης και των αλλοιωμένων κοινών. Στη συνέχεια συνδέω την έννοια του χώρου με την έννοια των κοινών και προτείνω την έννοια του Κοινού Χώρου. Τέλος εξετάζω τον Κοινό Χώρο και την περίφραξή του στην Ελλάδα την εποχή της κρίσης και καταλήγω με ορισμένα συμπεράσματα.

2. ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΟΙΝΑ

2.1 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΡΑΞΕΩΝ

Οι προσεγγίσεις που υποστηρίζουν την περίφραξη των κοινών διακρίνονται στη νεοφιλελεύθερη προσέγγιση, στη προσέγγιση της κρατικής ρύθμισης και στη προσέγγιση της συλλογικής δράσης.

Η νεοφιλελεύθερη προσέγγιση έχει ως αναφορά τη λεγόμενη θεωρία της τραγωδίας των κοινών του Hardin (1968), ο οποίος υποστήριξε στα τέλη της δεκαετίας του ‘60 ότι στους κοινούς πόρους αν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση και έλλειψη δικαιωμάτων ιδιοκτησίας τότε οι χρήστες τους συμπεριφέρονται εγωιστικά σαν «ελεύθεροι καβαλάρηδες» και υπερχρησιμοποιούν τους πόρους μέχρι που τους καταστρέφουν ολοκληρωτικά. Η νεοφιλελεύθερη προσέγγιση υποστηρίζει ότι ο μόνος τρόπος για να προστατευτούν και να αξιοποιηθούν οι κοινοί πόροι είναι να περιφραχθούν και να ιδιωτικοποιηθεί η πρόσβαση σε αυτούς.

Η προσέγγιση της κρατικής ρύθμισης αντιτίθεται στην ιδιωτικοποίηση και υποστηρίζει ότι για την προστασία και αποδοτικότερη εκμετάλλευση των κοινών πόρων ο καλύτερος εγγυητής είναι το κράτος (Carruthers and Stoner, 1981).

Τέλος, η προσέγγιση της συλλογικής δράσης (Ostrom, 1990) αντιτίθεται στην ιδιωτικοποίηση και στον κρατικό έλεγχο και αναζητώντας μια συμβατότητα του καπιταλισμού με τα κοινά, υποστηρίζει ότι κοινότητες παραγωγών μπορούν με συμμετοχικούς συλλογικούς τρόπους να φέρουν αποδοτικά εμπορικά αποτελέσματα.

2.1 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ

Οι προσεγγίσεις για τον κομμουνισμό των κοινών διαχωρίζονται από το δίπολο ιδιωτική ή κρατική διαχείριση των κοινών και αναγνωρίζουν στα κοινά χαρακτηριστικά που βασίζονται κυρίως στη δυναμική των κοινωνικών σχέσεων, θεωρώντας περιοριστικό τον ζήτημα των κοινών όταν αντιμετωπίζεται μόνο σε σχέση με τους πόρους. Σύμφωνα με την προσέγγιση των αυτόνομων Μαρξιστών (De Angelis, 2013, Linebaugh, 2008, Caffentzis, 2010) τα κοινά εμπεριέχουν ταυτόχρονα τρία χαρακτηριστικά: τους κοινούς πόρους, τις κοινότητες και τις σχέσεις που δημιουργούν κοινά (commoning).

Με βάση την μαρξική προσέγγιση η περίφραξη των κοινών πρωτοαναφέρεται στην ανάλυση του Κεφαλαίου του Μαρξ και αφορούσε τις διαδικασίες σφετερισμού των κοινοτικών-κοινών γαιών μέσω της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης, κατά την μετάβαση από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό (Μαρξ, 1867). Η διαδικασία αυτή είχε ως στόχο να διαχωριστούν οι χρήστες των κοινών γαιών από τα μέσα παραγωγής και αναπαραγωγής, να μεταναστεύσουν στα ανερχόμενα βιομηχανικά αστικά κέντρα και εκεί να εργαστούν υπό καθεστώς μισθωτής εργασίας.

Τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, αρκετοί μελετητές (Caffentzis 2010, Vasudevan et al. 2008, Harvey 2011, 2012, Hodkinson 2012), εξετάζοντας τον τρόπο λειτουργίας του νεοφιλελευθερισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώνουν ότι οι περιφράξεις διαρκώς επεκτείνονται και επομένως δεν αποτελούν απλώς ένα προκαπιταλιστικό φαινόμενο. Ως «νέες περιφράξεις» αναγνωρίζονται μεταξύ άλλων η έμφυλη καταπίεση, η βιομετρική, η πληροφοριακή συσσώρευση, η σύγχρονη αρπαγή γης, η συσσώρευση πληθυσμών σε παραγκουπόλεις, τα Προγράμματα Δομικής Αναπροσαρμογής του ΔΝΤ, η μετανάστευση και η συρρίκνωση του μεταπολεμικού κράτους πρόνοιας των δυτικοευρωπαϊκών χωρών.

Ταυτόχρονα με την λειτουργία των περιφράξεων, που είναι απαραίτητες για τη μονιμότητα της πρωταρχικής συσσώρευσης, οι αυτόνομοι Μαρξιστές διαπιστώνουν ότι ο καπιταλισμός έχει ανάγκη τα κοινά τόσο με τη μορφή των μη εμπορευματοποιημένων κοινών πόρων, όσο και με τη μορφή της κοινωνικής συνεργασίας. Οι αυτόνομοι Μαρξιστές αποκαλούν «διεφθαρμένα» (Negri and Hardt, 2009), «αλλοιωμένα» (De Angelis, 2009) ή «φιλοκαπιταλιστικά» κοινά (Caffentzis, 2010) εκείνες τις μορφές κοινών πόρων και εκείνες τις σχέσεις δημιουργίας κοινών, οι οποίες αξιοποιούνται προς όφελος του κεφαλαίου και είναι απαραίτητες για την βιωσιμότητά του.

3. Ο ΚΟΙΝΟΣ ΧΩΡΟΣ

Για την εξέταση των αστικών κοινών απαιτείται η εννοιολόγηση της έννοιας του χώρου. Για τον σκοπό αυτό παρουσιάζω την χωρική ανάλυση του Lefebvre και του Κωτσάκη.

Σύμφωνα με την τριαλεκτική ανάλυση του Lefebvre (1974) o χώρος δεν αποτελεί ένα κενό δοχείο που γεμίζει με πράξεις, σχέσεις και ιδεολογίες αλλά διακρίνεται στον φυσικό, νοητικό και κοινωνικό χώρο, αντίστοιχα στην χωρική πρακτική, στις αναπαραστάσεις του χώρου και στον αναπαραστημένο χώρο και τέλος στον αντιληπτό, νοητικό και βιωμένο χώρο.

Σχήμα 1. Η χωρική τριάδα του Lefebvre (σχέδιο Χ. Τσαβδάρογλου)

Αντίστοιχα ο Κωτσάκης (2012) συλλαμβάνει τον Κοινωνικό Χώρο ως τη σύνδεση του Βιοφυσικού Χώρου (ενέργεια, έκταση, χρόνος) με το Κοινωνικό Σύστημα (κοινωνικές σχέσεις και κοινωνικά υποκείμενα) και τον Τρόπο Επικοινωνίας (κοινωνικές σχέσεις και κοινωνικές δυνάμεις), ο οποίος αλληλεπιδρά μέσω των διαδικασιών πραγμάτωσης, ανάδυσης, αναπαραγωγής και ενεργοποίησης με το Σύστημα Επικοινωνίας (πράξεις και σχέσεις επικοινωνίας). Τέλος ως τόπο ορίζει ο Κωτσάκης (2012) τον βιωμένο κοινωνικό χώρο.

Σχήμα 2. Τόπος και Κοινωνικός Χώρος (Κωτσάκης, 2012:85)

Συνδέοντας την τριαλεκτική ανάλυση του Lefebvre : Φυσικός -Νοητικός -Κοινωνικός Χώρος, και Βιωμένος-Αντιληπτός- Κατανοητός Χώρος, με την ανάλυση του Κωτσάκη : Φυσικός Χώρος-Τρόπος Επικοινωνίας-Κοινωνικό Σύστημα, τα οποία συνιστούν τον Κοινωνικό Χώρο, με την ανάλυση των αυτόνομων μαρξιστών για τα κοινά : Κοινοί Πόροι – Σχέσεις Δημιουργίας Κοινών – Κοινότητες, προτείνω την έννοια του Κοινού Χώρου.

Σχήμα 3. Ο Κοινός Χώρος (σχέδιο Χ. Τσαβδάρογλου)

Ως Κοινό Χώρο προτείνω την διανυσματική αλληλεπίδραση μεταξύ του Βιοφυσικού Χώρου των Κοινών Πόρων με τον Τρόπο Επικοινωνίας και το Χώρο των Κοινοτήτων. Ο βιοφυσικός-αντιληπτός Χώρος των Κοινών Πόρων αποτελεί τη χωρική πρακτική συλλογικού μοιράσματος των πόρων-μέσων (ανα)παραγωγής. Ο Χώρος των Κοινών Πόρων ορίζεται, κατασκευάζεται ή ανακτάται κάθε φορά από τον Τρόπο Επικοινωνίας. Ο Τρόπος Επικοινωνίας συνθέτει τις κοινότητες των κοινωνικών υποκειμένων στον Χώρο των Κοινοτήτων.

Επομένως, το σημείο κλειδί του Χώρου των Κοινών είναι η αλληλεπίδραση και η επικοινωνία μεταξύ των Κοινών Πόρων με τον Τρόπο Επικοινωνίας και τις Κοινότητες. Η διάρρηξη των παραπάνω σχέσεων πραγματοποιείται με τις περιφράξεις. Ανάλογα με το ποια από τις παραπάνω σχέσεις τείνει να περιφραχθεί έχουμε τις:

Περιφράξεις των Κοινών Πόρων. Πρόκειται για τις κλασσικές και νέες περιφράξεις όπως σφετερισμός και εμπορευματοποίηση των κοινών γαιών, της ενέργειας, των φυσικών πόρων, σύγχρονη αρπαγή γης, πληροφοριών, γονιδίων, γνώσης, σωμάτων, βιομετρική. Σε χωρικό επίπεδο ως νέες περιφράξεις μπορούν να αναγνωριστούν οι αναπλάσεις και ο εξευγενισμός των πόλεων, οι πολιτικές ενοικίων και οι πολιτικές αποστέρησης-εκτόπισης. Οι παραπάνω διαδικασίες συνδέονται με τη μονιμότητα της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης ως συστατικό στοιχείο της σχέσης κεφάλαιο, δηλαδή με τον διαρκή διαχωρισμό των ανθρώπων από τα μέσα (ανα)παραγωγής.

Περιφράξεις των Τρόπων Επικοινωνίας. Πρόκειται για τον σφετερισμό της κοινωνικής συνεργασίας προς όφελος του κεφαλαίου ή και άλλων ετερονομιών. Στη διεθνή βιβλιογραφία οι περιφράξεις των τρόπων επικοινωνίας συναντιούνται με τους όρους, διαβρωμένες, αλλοιωμένες, διαφθαρμένες ή φιλοκαπιταλιστικές σχέσεις δημιουργίας των κοινών  (Negri και Hardt 2009, De Angelis 2009, Chatterton 2010, Caffentzis, 2010).

Περιφράξεις των Κοινοτήτων. Πρόκειται για την κοινωνική και πολιτική συγκρότηση των περιφραγμένων κοινοτήτων, στις οποίες μέσω της συμπερίληψης ή του αποκλεισμού έχει λάβει χώρα η περίφραξη των κοινωνικών σχέσεων και των κοινών πόρων. Χωρικά παραδείγματα αποτελούν οι gated communities, τα στρατόπεδα κράτησης μεταναστών, οι φυλακές, τα επιχειρηματικά cluster, τα mall, τα κάθε είδους γκέτο καθώς και η πολεοδομία των τειχών (Vasudevan et al., 2008). 

4. Ο ΚΟΙΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΦΡΑΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Με βάση το θεωρητικό πλαίσιο που ανέπτυξα θα δείξω ότι η διαλεκτική των κοινών και περιφράξεων βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής και κοινωνικής διαμάχης στην Ελλάδα την εποχή της κρίσης.

Είναι γεγονός ότι η σταδιακή συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας και της μεσαίας τάξης είχε ως αποτέλεσμα, ιδιαίτερα μετά την εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008 και το κίνημα των αγανακτισμένων το 2011, να αναδυθούν πλήθος κινημάτων πόλης, τα οποία επιδιώκουν να απαντήσουν στα ζητήματα της κοινωνικής αναπαραγωγής θέτοντας στο επίκεντρο της δραστηριότητάς τους τον κοινό χώρο. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα των συνελεύσεων γειτονιάς, τα αυτοδιαχειροζόμενα πάρκα, οι συλλογικές περιαστικές καλλιέργειες, τα κατειλημμένα στεγαστικά εγχειρήματα και τα κοινωνικά κέντρα – ελεύθεροι κοινωνικοί χώροι – καταλήψεις – στέκια, οι δομές αλληλέγγυας οικονομίας και οι δομές κοινωνικής αλληλεγγύης όπως κοινωνικά ιατρεία, κοινωνικά παντοπωλεία, χαριστικά παζάρια, συλλογικές κουζίνες, δίκτυα ανταλλαγής προϊόντων χωρίς μεσάζοντες καθώς και συνεταιριστικές μορφές εργασίας. Ωστόσο είναι σημαντικό να σημειωθεί ο υβριδικός χαρακτήρας των παραπάνω μορφωμάτων καθώς σε αρκετές περιπτώσεις σφετερίζονται από πολιτικές οργανώσεις, έχουν φυλετικό προσανατολισμό π.χ. συσσίτια και αιμοδοσίες της Χρυσής Αυγής μόνο για Έλληνες, θεσμική εποπτεία από δήμους, εκκλησία και ΜΚΟ και δυσδιάκριτα όρια μεταξύ εμπορευματικών και μη-εμπορευματικών σχέσεων (Tsavdaroglou, 2012).

Την ίδια στιγμή η ανάδυση των νέων περιφράξεων και οι διαδικασίες της μονιμότητας της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης λαμβάνουν χώρα τόσο στον βιοφυσικό χώρο όσο και στις κοινωνικές σχέσεις καθώς και στη συγκρότηση των κοινοτήτων.

Πίνακας 1. Χώρος των περιφράξεων (πίνακας Χ. Τσαβδάρογλου)

Συγκεκριμένα η εφαρμογή των πολιτικών περίφραξης μπορεί να ταξινομηθεί στα πεδία του φύλου, της φυλής της τάξης και της κουλτούρας (πίνακας 1). Συνοπτικά ως νέες περιφράξεις μπορούν να αναγνωριστούν οι περικοπές μισθών και συντάξεων, η επισφαλειοποίηση των εργασιακών σχέσεων, οι επιστρατεύσεις απεργών, η ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση δημόσιων υποδομών και υπηρεσιών (μεταφορές, υγεία, εκπαίδευση, κρατικά ακίνητα), η ελαστικοποίηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, οι αυξήσεις φόρων σε μεταφορές-ενέργεια-ασφάλιση-ιδιοκτησία, η υφαρπαγή γης και ακινήτων (Χατζημιχάλης 2013), η ένταση της έμφυλης καταπίεσης, ο φράχτης στον Έβρο, τα νέα κέντρα κράτησης μεταναστών, η ποινικοποίηση αγωνιζομένων ενάντια στις περιφράξεις των μεταλλείων χρυσού στη Χαλκιδική και οι εκκενώσεις πολιτικών καταλήψεων και κοινωνικών κέντρων.  

Ακλουθώντας την προσέγγιση του ανοιχτού και αυτόνομου μαρξισμού (Federici 2004, De Angelis 2002, Bonefeld 2001, Holloway 2010) ισχυρίζομαι ότι η κρίση και οι διαδικασίες των περιφράξεων αποτελούν την απάντηση του κεφαλαίου στους κοινωνικούς αγώνες μέσω των οποίων οι άνθρωποι κατορθώνουν να επανανενωθούν με τα μέσα παραγωγής και αναπαραγωγής συστήνοντας τον κοινό χώρο. 

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Κλείνοντας το ερώτημα που προκύπτει είναι ότι εάν εμείς είμαστε η κρίση (Holloway, 2010) τότε πως μπορούμε να επιβιώσουμε έξω από την λογική του νόμου της αξίας και της εργασιακής διαδικασίας. Μπορούμε να θεωρήσουμε τις αυτοοργανωμένες πρωτοβουλίες και τις δομές κοινωνικής αλληλεγγύης ως μορφές κοινών; Επιπλέον πως τα κοινά μπορούν να προστατευτούν χωρίς να δημιουργούν περίκλειστα συστήματα κοινωνικών σχέσεων στο τρίπτυχο φύλο-φυλή-τάξη;

Συμπερασματικά κρίνω σημαντική την θέση του de Angelis (2007:239) ότι «το κεφάλαιο δημιουργείται μέσω των περιφράξεων ενώ τα υποκείμενα στο αγώνα διαμορφώνονται μέσω των κοινών. Ως εκ τούτου η “επανάσταση” δεν είναι αγώνας για τα κοινά αλλά μέσω των κοινών, όχι για αξιοπρέπεια, αλλά μέσω της αξιοπρέπειας». Η διάκριση μεταξύ του αγώνα για τα κοινά και του αγώνα μέσω των κοινών είναι κρίσιμη για την έκβαση των κοινωνικών αγώνων. Επομένως ισχυρίζομαι ότι τα υποκείμενα που δημιουργούν τον κοινό χώρο ως σύνθεση του βιοφυσικού χώρου, του τρόπου επικοινωνίας και των κοινοτήτων οφείλουν διαρκώς να αγωνίζονται ενάντια στις σχέσεις της πατριαρχίας, του εθνικισμού και του κεφαλαίου, οι όποιες επιδιώκουν να σφετεριστούν τα κοινά.  

_________

6. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Arthur Chr., 2002. The New Dialectic and Marx’s Capital, Leiden, Brill. 

Bonefeld W., 2001. «The permanence of primitive accumulation: commodity fetishism and social constitution» The Commoner 2, σ. 1-15.

Briassoulis H., 2002. «Sustainable Tourism and The Question of the Commons», Annals of Tourism Research, Vol. 29, No. 4, σ. 1065-1085.

Caffentzis G., 2010. «The Future Of ‘The Commons’: Neoliberalism’s ‘Plan B’ Or The Original Disaccumulation Of Capital?», New Formations 69, σ. 23-41.

Carruthers I., Stoner R., 1981. Economic Aspects and Policy Issues in Groundwater Development, World Bank staff working paper No 496, Washington, D.C.

Chatterton P., 2010. «Seeking the urban common: Furthering the debate on spatial justice», City: analysis of urban trends, culture, theory, policy, action,14:6, σ. 625-628.

De Angelis, M. 2007. The Beginning of History: Value Struggles and Global Capital, Pluto, London.

De Angelis M., 2009. «The tragedy of the capitalist commons», Turbulence 5, σ. 32-33.

De Angelis M., 2010. «The Production of Commons and the “Explosion” of the Middle Class», Antipode 42.4, σ. 954–977

De Angelis M., 2013. Κοινά και Περιφράξεις, (μτφρ. Παπάζογλου Σ., Τσαβδάρογλου Χ.), εκδόσεις των ξένων, Θεσσαλονίκη.

Federici S., 2004. Caliban and the Witch. Women, the body and primitive accumulation, Autonomedia, Brooklyn, New York.

Federici S., 2011. «Feminism and the Politics of the Commons», Τhe Commoner, other articles in commons, σ. 1-14.

Hardin G., 1968. «The tragedy of the commons», Science, 162, σ. 1243-1248.

Hardt M., Negri A., 2009. Commonwealth, Harvard University Press, Cambridge.

Harvey D., 2003. The New Imperialism, Oxford, Oxford University Press.

Harvey D., 2011. «The future of the commons», Radical History Review, 109, σ. 101-107.

Harvey D., 2013[2012]. Εξεγερμένες Πόλεις: Από το Δικαίωμα στη Πόλη στην Επανάσταση της Πόλης, (μτφρ. Κ. Χαλμούκου), Αθήνα, εκδόσεις ΚΨΜ.

Hodkinson St., 2012. «The new urban enclosures», City: analysis of urban trends, culture, theory, policy, action, 16:5, σ. 500-518.

Holloway J., 2011[2010]. Ρωγμές στον καπιταλισμό, (μτφρ. Α. Χόλογουεη), Αθήνα, Σαβάλλας.

Κωτσάκης Δ., 2012. Τρία και ένα κείμενα, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα.

Lefebvre H., 1991 [1974]. The Production of Space, Blackwell, Oxford.

Linebaugh P., 2008. The Magna Carta Manifesto: Liberties and Commons for All, University of California Press, Berkeley.

Μαρξ K., 2009 [1867]. Το Κεφάλαιο, τόμος Ι (μτφρ. Π. Μαυρομμάτης), Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.

Ostrom, E. 1990. Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University Press, Cambridge.

Tsavdaroglou H., 2012. «La crisi siamo noi. Lotte sociali e beni comuni in Grecia», Alfabeta2 n.24, σ. 28.

Vasudevan A., McFarlane C., Jeffrey A., 2008. «Spaces of enclosure», Geoforum 39, σ. 1641–1646.

Χατζημιχάλης Κ., 2013. «Η υφαρπαγή γης και ακινήτων στην Ελλάδα των Μνημονίων», Διαθέσιμο στο http://enthemata.wordpress.com/2013/09/29/kostisx/ [Προσπελάστηκε 2 Οκτωβρίου 2013]

Το κείμενο παρουσιάστηκε στο συνέδριο «Μεταβολές και ανα-σημασιοδοτήσεις του χώρου στην Ελλάδα της Κρίσης», Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, σελ 506-513, Βόλος 1-3 Νοεμβρίου 2013

The post Ο Κοινός Χώρος και οι νέες χωρικές περιφράξεις στην Ελλάδα την εποχή της κρίσης appeared first on Void Network.