Δεν υπάρχει τίποτα πιο επικίνδυνο για μια κοινωνία, από ένα Κράτος που επιτρέπει στην Αστυνομία του να αποθρασυνθεί.

Ο Θοδωρής Ζαβραδινός, 20 ετών, πυροβολήθηκε από αστυνομικούς τα ξημερώματα της 8ης Ιουλίου 2026 στο Άργος μετά από αυτοκινητιστική καταδίωξη και υπέκυψε στα τραύματά του τρεις ημέρες αργότερα. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένα απολύτως στοιχείο που να τεκμηριώνει την αναγκαιότητα της αστυνομικής καταδίωξης.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος χάνει τη ζωή του από πυρά αστυνομικού, η δημόσια συζήτηση ακολουθεί σχεδόν την ίδια διαδρομή. Πριν ακόμη ολοκληρωθεί οποιαδήποτε έρευνα, πριν εξεταστούν οι συνθήκες, πριν ακουστούν οι μάρτυρες, ενεργοποιείται ένας γνώριμος μηχανισμός παραγωγής νοήματος. Το βλέμμα μετατοπίζεται από την πράξη του κρατικού οργάνου στη ζωή του νεκρού. Αναζητούνται στοιχεία που θα μπορούσαν να μειώσουν την αξία του ως ανθρώπου: η κοινωνική του θέση, η οικονομική του κατάσταση, οι παρέες του, η ψυχική του υγεία, μια προηγούμενη σύλληψη, μια διοικητική παράβαση, ένα χρέος, μια εξάρτηση, μια αναπηρία. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο δικαστήριο που συνεδριάζει μέσα από τα τηλεοπτικά πάνελ και τα πρωτοσέλιδα, αποφασίζοντας ποιοι πολίτες αξίζουν πλήρη ανθρώπινα δικαιώματα και ποιοι μπορούν να μετατραπούν σε υποσημείωση μιας αστυνομικής ανακοίνωσης.

Η διαδικασία αυτή δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους λειτουργεί η σύγχρονη κρατική εξουσία. Δεν αρκεί η βία να ασκηθεί. Πρέπει να αποκτήσει ηθική νομιμοποίηση, να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη, ως αποτέλεσμα μιας ατομικής αποτυχίας, μιας λανθασμένης επιλογής ή ενός “επικίνδυνου χαρακτήρα”. Έτσι, η ευθύνη μετατοπίζεται από τον φορέα της ένοπλης εξουσίας στον άνθρωπο που βρίσκεται νεκρός.

Το περιστατικό στο Άργος δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα, φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα ερώτημα που κάθε σύγχρονη κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίσει χωρίς υπεκφυγές: ποιο είναι το πραγματικό όριο της κρατικής βίας; Πότε ένας αστυνομικός θεωρεί ότι νομιμοποιείται να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή; Και, κυρίως, ποιος ελέγχει αυτή την απόφαση όταν έχει πλέον καταστεί μη αναστρέψιμη;

Στη φιλελεύθερη πολιτική θεωρία, το Κράτος θεμελιώνεται πάνω σε ένα παράδοξο. Οι πολίτες αποδέχονται ότι μόνο αυτό θα κατέχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, ακριβώς επειδή υποτίθεται ότι η χρήση της θα είναι αυστηρά περιορισμένη, απολύτως αναλογική και διαρκώς ελεγχόμενη. Η αστυνομία δεν δημιουργήθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη· δημιουργήθηκε για να εφαρμόζει τον νόμο. Η διάκριση αυτή δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μία από τις βασικές προϋποθέσεις κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος. Τη στιγμή που ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός μετατρέπεται σε αυτόν που αποφασίζει επί τόπου ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει, η διάκριση ανάμεσα στην επιβολή του νόμου και στην απονομή της δικαιοσύνης αρχίζει να καταρρέει.

Αυτό ακριβώς καθιστά κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία πολιτικό γεγονός, ανεξάρτητα από την ποινική της αξιολόγηση. Δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο θύμα και τον συγκεκριμένο αστυνομικό. Αφορά τη σχέση όλων των πολιτών με την κρατική εξουσία. Κάθε φορά που διευρύνονται τα όρια της αποδεκτής αστυνομικής βίας, αλλάζει αθόρυβα η ίδια η έννοια της δημοκρατίας. Η εξαίρεση μετακινείται λίγο πιο κοντά στον κανόνα.

Η ιστορία δείχνει ότι αυτές οι μετατοπίσεις δεν συμβαίνουν ποτέ απότομα, δεν ανακοινώνονται, δεν ψηφίζονται ως πολιτικό πρόγραμμα, κανένας δεν θα εμφανισθεί ποτέ ως ο πολιτικός φορέας που μετέτρεψε την αστυνομία σε δολοφονική μηχανή. Όλα αυτά προχωρούν σταδιακά, μέσα από μικρές μεταβολές στην κοινωνική ανοχή. Μια υπόθεση χαρακτηρίζεται «μεμονωμένο περιστατικό», η επόμενη «ιδιαίτερη περίπτωση», η τρίτη παρουσιάζεται ως «αναγκαία επέμβαση». Κάποια στιγμή, αυτό που πριν από μία δεκαετία θα προκαλούσε γενικευμένη εξέγερση, κοινωνική κατακραυγή, θα έκανε τα θεμέλια της εξουσίας να τρίζουν, αντιμετωπίζεται ως ακόμη μία είδηση της καθημερινότητας.

Σε αυτή τη διαδικασία παίζει καθοριστικό ρόλο η γλώσσα. Οι άνθρωποι δεν «δολοφονούνται» αλλά «Καταλήγουν». Δεν πυροβολούνται, απλά «Εξουδετερώνονται». Οι σφαίρες μετατρέπονται σε «επιχειρησιακές ενέργειες». Η ευθύνη εξαφανίζεται μέσα σε έναν τεχνοκρατικό λόγο που μοιάζει ουδέτερος, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μηχανισμός αποπολιτικοποίησης της βίας. Η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα· τη διαμορφώνει. Όταν αλλάζουν οι λέξεις, αλλάζει σταδιακά και η ηθική μας αντίληψη για όσα συμβαίνουν.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, δεν είναι η ίδια η κρατική βία. Κράτη με μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος υπήρχαν πάντοτε. Το πραγματικά ανησυχητικό είναι η εξοικείωση της κοινωνίας μας με αυτήν. Όταν η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής παύει να γεννά ερωτήματα και αρχίζει να γεννά δικαιολογίες, τότε δεν μεταβάλλεται μόνο ο τρόπος λειτουργίας της αστυνομίας. Μεταβάλλεται η ίδια η κοινωνική συνείδηση.

Καμία κοινωνία δεν κινδυνεύει μόνο όταν αυξάνεται η αυθαιρεσία των κρατικών μηχανισμών. Κινδυνεύει πολύ περισσότερο όταν οι άνθρωποι παύουν να τη θεωρούν αυθαιρεσία.

Η δολοφονία του Θοδωρή Ζαβραδινού στο Άργος δεν ζητά μια εύκολη ανάλυση. Ζητά να τεθούν ξανά τα ερωτήματα που μια κοινωνία οφείλει να θέτει κάθε φορά που ένας άνθρωπος πεθαίνει από κρατικά πυρά στον τόπο που μας έτυχε να ζούμε. Πόση εξουσία επιτρέπεται να συγκεντρώνει ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός; Πόσο εύκολα αποδεχόμαστε την αφαίρεση μιας ζωής ως φυσιολογικό εργαλείο διατήρησης της δημόσιας τάξης; Και, τελικά, τι είδους κοινωνία διαμορφώνεται όταν η αξία της ανθρώπινης ζωής αρχίζει να εξαρτάται από το ποιος ήταν ο νεκρός;

Από το σημείο αυτό αρχίζει η ουσιαστική πολιτική συζήτηση. Όχι για μία μόνο υπόθεση. Αλλά για το πώς μια δημοκρατία μετασχηματίζεται αθόρυβα, όταν η κρατική βία παύει να αποτελεί την έσχατη εξαίρεση και αρχίζει να γίνεται ένα ακόμη στοιχείο της κανονικότητας.

Η κοινωνιολογία των νεκρών – Ποιοι πεθαίνουν από αστυνομικές σφαίρες;

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος σκοτώνεται από αστυνομικά πυρά, η δημόσια συζήτηση ξεκινά από το συγκεκριμένο περιστατικό. Ήταν δικαιολογημένη η χρήση του όπλου; Υπήρχε κίνδυνος; Τι προηγήθηκε; Πρόκειται για εύλογα ερωτήματα. Υπάρχει όμως ένα ακόμη ερώτημα που σπάνια τίθεται, επειδή η απάντησή του είναι πολύ πιο ενοχλητική.

Ποιοι είναι αυτοί που πεθαίνουν;

Αν παρατηρήσει κανείς τις περισσότερες υποθέσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα, αρχίζει να διακρίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Τα θύματα δεν προέρχονται τυχαία από τον πληθυσμό. Δεν αποτελούν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας.

Είναι νέοι, φτωχοί, Ρομά, μετανάστες, άνθρωποι με ψυχική νόσο, εξαρτημένοι, είναι άνθρωποι με αναπηρία ή άνθρωποι που για κάποιον λόγο βρίσκονται ήδη στο περιθώριο της κοινωνικής κανονικότητας.

Η παρατήρηση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση είναι ίδια. Ούτε ότι κάθε αστυνομικός δρα με τα ίδια κίνητρα. Υποδεικνύει όμως κάτι βαθύτερο: η κρατική βία δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στην κοινωνία. Όπως κάθε μορφή εξουσίας, ασκείται επιλεκτικά.

Στην εγκληματολογία υπάρχει ένας όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία: διαφορική αστυνόμευση. Οι μηχανισμοί καταστολής δεν επιτηρούν όλες τις κοινωνικές ομάδες με την ίδια ένταση. Ορισμένες γειτονιές ελέγχονται διαρκώς, άλλες σχεδόν ποτέ. Ορισμένα σώματα θεωρούνται εξαρχής ύποπτα. Ορισμένες συμπεριφορές εκλαμβάνονται ως επικίνδυνες μόνο όταν προέρχονται από συγκεκριμένους ανθρώπους.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε μια εύπορη συνοικία ένας άνθρωπος που τρέχει μπορεί να θεωρηθεί αθλητής, ενώ σε μια φτωχή συνοικία ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να θεωρηθεί ύποπτος.

Η ίδια πράξη αλλάζει σημασία ανάλογα με το σώμα που την εκτελεί.

Αυτό ακριβώς είναι το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης αστυνόμευσης. Η υποψία προηγείται του γεγονότος. Οι άνθρωποι δεν αξιολογούνται μόνο για όσα κάνουν αλλά και για όσα αντιπροσωπεύουν στα μάτια της εξουσίας.

Στην Ελλάδα, η αλληλουχία των υποθέσεων είναι αποκαλυπτική. Ο δεκαπεντάχρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος και ο νεαρός Βασίλης Μάγγος, οι Ρομά Νίκος Σαμπάνης και Κώστας Φραγκούλης και τα άπειρα ανώνυμα θύματα καθημερινής ρατσιστικής αστυνομικής βίας, ο μετανάστης Μοχάμεντ Καμράν στο αστυνομικό τμήμα του Άγιου Παντελεήμονα, οι 600 πρόσφυγες του ναυαγίου στην Πύλο και οι χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες που χάνονται στα σύνορα μας και δεν θα μάθουμε ποτέ το όνομα τους, ο ανάπηρος Αντώνης Καργιώτης που δολοφονήθηκε από λιμενικούς στο λιμάνι του Πειραιά, ο εργάτης Κώστας Μανιουδάκης στην Κρήτη, ο Ζακ Κωστόπουλος, που έχασε τη ζωή του στην Ομόνοια μέσα σε μια αλυσίδα βίαιων ενεργειών ευυπόληπτων πολιτών και αστυνομικών. Οι υποθέσεις αυτές δεν είναι ίδιες μεταξύ τους. Ανήκουν όμως στην ίδια πολιτική γεωγραφία. Τα θύματα δεν ανήκαν στους ανθρώπους που απολαμβάνουν υψηλό κοινωνικό κύρος, οικονομική ισχύ ή θεσμική προστασία.

Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι οι Αφροαμερικανοί υφίστανται δυσανάλογα υψηλά ποσοστά αστυνομικής βίας, ενώ το ποσοστό αυτό φτάνει στο 50% των Αφροαμερικανών αναπήρων. Στη Βραζιλία, η πλειονότητα όσων σκοτώνονται από την αστυνομία είναι νέοι, φτωχοί και μαύροι από τις φαβέλες. Στο Μεξικό, η στενή σχέση ανάμεσα στη στρατιωτικοποίηση της δημόσιας ασφάλειας, την κρατική διαφθορά και την ατιμωρησία των αρχών έχει οδηγήσει σε χιλιάδες θανάτους και εξαφανίσεις κατά βάση φτωχών και ακτιβιστών. Στη Γαλλία, οι υποθέσεις νέων από τις μεταναστευτικές κοινότητες επανέρχονται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο και δολοφονίες νεαρών από τα προάστια έχουν προξενήσει ευρύτατες κοινωνικές εξεγέρσεις. Στη Βρετανία, οι ανεξάρτητες έρευνες για τη χρήση της αστυνομικής βίας αναδεικνύουν επίσης σημαντικές φυλετικές και κοινωνικές ανισότητες.

Παρά τις διαφορετικές ιστορικές και πολιτικές συνθήκες, εμφανίζεται ένα κοινό μοτίβο. Η πιθανότητα να βρεθεί κανείς αντιμέτωπος με την πιο ακραία μορφή κρατικής βίας δεν κατανέμεται ισότιμα. Η κοινωνική ανισότητα δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στον πλούτο ή στην εκπαίδευση. Αφορά ακόμη και την πιθανότητα να επιβιώσει κανείς από μια συνάντηση με την αστυνομία.

Εδώ βρίσκεται και μια βαθύτερη αντίφαση του σύγχρονου νεοφιλελεύθερου κράτους. Ενώ υπόσχεται ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στον νόμο, στην πράξη παράγει διαφορετικές κατηγορίες πολιτών ως προς την προστασία που απολαμβάνουν. Όσο αυξάνονται οι κοινωνικές ανισότητες, τόσο ενισχύεται ο ρόλος των μηχανισμών καταστολής ως εργαλείων διαχείρισης των κοινωνικών συνεπειών αυτών των ανισοτήτων. Η αστυνομία καλείται όλο και συχνότερα να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχουν κοινωνικές, οικονομικές ή ψυχιατρικές αιτίες, χωρίς να διαθέτει ούτε την εκπαίδευση ούτε την δικαιοδοσία, ούτε την αποστολή για να τα διαχειριστεί.

Έτσι, η φτώχεια αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας τάξης. Η νευροδιαφορετικότητα αντιμετωπίζεται ως απειλή. Η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως εγκληματικότητα. Η σωματική ή άλλη βλάβη αντιμετωπίζεται ως ύποπτη συμπεριφορά. Ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σταδιακά σε έναν χώρο όπου ο καθένας μας αξιολογείται συνεχώς ως πιθανός κίνδυνος.

Η υπόθεση του Άργους έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη μακρά αλυσίδα ερωτημάτων. Δεν αρκεί να διερευνηθούν οι επιμέρους συνθήκες του περιστατικού. Χρειάζεται να εξεταστεί και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό έγινε δυνατό. Τι είδους επαγγελματική κουλτούρα διαμορφώνεται όταν ένας ένστολος καλείται καθημερινά να αναγνωρίζει «απειλές» μέσα στην κοινωνία; Ποια χαρακτηριστικά ενεργοποιούν αυτή την αναγνώριση; Πώς εκπαιδεύεται να διακρίνει τον άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια από εκείνον που θεωρεί εχθρό;

Γιατί τελικά, οι αστυνομικές σφαίρες δεν κατανέμονται τυχαία. Ακολουθούν τις αόρατες χαράξεις της κοινωνικής ιεραρχίας. Και όσο μια κοινωνία αποδέχεται αυτή την πραγματικότητα ως φυσική κατάσταση, τόσο απομακρύνεται από την ίδια την ιδέα της ισότητας απέναντι στον νόμο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος κρατά το όπλο. Το ερώτημα είναι ποιοι θεωρούνται, ήδη πριν από οποιαδήποτε πράξη τους, άνθρωποι των οποίων η ζωή αξίζει λιγότερο στα μάτια της εξουσίας.

Το κράτος της καχυποψίας απέναντι στο δικαίωμα της διαφορετικότητας

Από τις πρώτες κιόλας ώρες μετά τη δολοφονία στο Άργος, ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης στράφηκε προς μια κατεύθυνση «αποκαλύψεων». Δεν αναζητήθηκε πρωτίστως τι έκανε ο αστυνομικός. Αναζητήθηκε αν ο νεκρός «έπρεπε» να οδηγεί.  Αν το ποσοστό “αναπηρίας” του ήταν συμβατό με την οδήγηση. Αν η διάγνωσή του μπορούσε να εξηγήσει τη συμπεριφορά του. Σαν να μετατράπηκε η ίδια η ύπαρξη του σε τεκμήριο ενοχής.

Το ερώτημα αυτό δεν είναι απλώς προσβλητικό για τη μνήμη ενός ανθρώπου. Είναι επικίνδυνο για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζουν καθημερινά με κάποια μορφή αναπηρίας ή νευροαναπτυξιακής ιδιαιτερότητας. Γιατί πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα απορία κρύβεται μια πολύ βαθύτερη αντίληψη: ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει μόνο σε όσους ανταποκρίνονται σε ένα πρότυπο «κανονικού» ανθρώπου.

Η αντίληψη αυτή έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Για δεκαετίες η αναπηρία αντιμετωπιζόταν αποκλειστικά ως ατομικό ιατρικό πρόβλημα. Το πρόβλημα θεωρούνταν ότι βρίσκεται μέσα στο σώμα του ανθρώπου. Αν κάποιος δεν μπορεί να κινηθεί, να επικοινωνήσει ή να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες κοινωνικές προσδοκίες, τότε εκείνος είναι το πρόβλημα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια, το κίνημα των αναπήρων ανέτρεψε αυτή τη θεώρηση. Ανέπτυξε αυτό που σήμερα ονομάζεται κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία. Σύμφωνα με αυτό, η αναπηροποιήση δεν παράγεται μόνο από μια βιολογική ή νευρολογική διαφορά. Παράγεται κυρίως από μια κοινωνία που έχει σχεδιαστεί για έναν μόνο τύπο ανθρώπου και αντιμετωπίζει κάθε διαφορετικότητα ως απόκλιση. Ένας άνθρωπος σε αναπηρικό αμαξίδιο δεν αποκλείεται από την δημόσια ζωή επειδή δεν περπατά. Αποκλείεται επειδή η πόλη δεν είναι πρσβάσιμη, επειδή υπάρχει σκάλα αντί για ράμπα. Ένας τυφλός δεν αποκλείεται κοινωνικά επειδή δεν βλέπει. Αποκλείεται όταν δεν υπάρχουν προσβάσιμες πληροφορίες. Ένας άνθρωπος αυτιστικός δεν δυσκολεύεται επειδή αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον κόσμο. Δυσκολεύεται επειδή ολόκληρος ο δημόσιος χώρος έχει σχεδιαστεί σαν να υπάρχει μόνο ένας αποδεκτός τρόπος επικοινωνίας, αντίληψης και συμπεριφοράς και όλοι εμείς οι υπόλοιποι μάθαμε να συνυπάρχουμε μόνο με όσους η κοινωνία μας έμαθε να θεωρούμε «κανονικούς», «λειτουργικούς» και «αρτιμελείς».

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία έχει κυρώσει και η Ελλάδα, βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Δεν αντιμετωπίζει τα ανάπηρα άτομα ως αντικείμενα φροντίδας ή οίκτου, αλλά ως ισότιμους πολίτες με πλήρες δικαίωμα στη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή, στην αυτονομία, στην εργασία, στην εκπαίδευση, στις μετακινήσεις και στη λήψη αποφάσεων για τη ζωή τους. Η βλάβη δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανικανότητα. Το «ποσοστό αναπηρίας» δεν περιγράφει την προσωπικότητα, την κρίση ή τις δυνατότητες ενός ανθρώπου. Πρόκειται για ένα διοικητικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την πρόσβαση σε κρατικές παροχές και υπηρεσίες. Δεν είναι μια συνολική αξιολόγηση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η δημόσια χρήση του ως συνώνυμου της επικινδυνότητας αποκαλύπτει πόσο λίγο κατανοούμε ακόμη τη φύση των αναπήρων, αποκαλύπτει τον διάχυτο, συνειδητό ή ασυνείδητο μισαναπηρισμό αυτής της κοινωνίας.

Η ανοιχτή επιστολή της Βασιλικής Κωστοπούλου, μιας γυναίκας που ζει στο φάσμα του αυτισμού και κατοικεί επίσης στο Άργος, φωτίζει αυτή την πραγματικότητα με τρόπο που καμία ακαδημαϊκή ανάλυση δεν μπορεί να πετύχει. Δεν περιγράφει μια «ασθένεια». Περιγράφει μια διαφορετική αισθητηριακή και γνωστική εμπειρία του κόσμου. Μας λέει ότι: Ο ήχος ενός απορριμματοφόρου μπορεί να είναι αφόρητος. Το έντονο φως μπορεί να προκαλεί σωματικό πόνο. Ένα απρόσμενο άγγιγμα μπορεί να βιώνεται ως εισβολή. Η προφορική πληροφορία μπορεί να χάνεται πριν προλάβει να γίνει κατανοητή. Η αναμονή ενός γεγονότος μπορεί να παραλύει ολόκληρη την ημέρα. Οι γρήγορες κινήσεις, η δυσκολία στην οπτική επαφή, η αμηχανία απέναντι στους αγνώστους, η ανάγκη απομάκρυνσης από έναν χώρο με υπερβολικά ερεθίσματα δεν αποτελούν ενδείξεις εγκληματικής συμπεριφοράς. Είναι μέρος της καθημερινότητας πολλών ανθρώπων στο φάσμα.

Κι όμως, αν δει κανείς αυτές τις ίδιες συμπεριφορές μέσα από το βλέμμα μιας κουλτούρας διαρκούς αστυνομικής επιφυλακής, μπορούν εύκολα να μεταφραστούν σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Κινείται νευρικά, αποφεύγει την επαφή, δεν υπακούει αμέσως, τρέχει, δεν απαντά, δεν συνεργάζεται, συμπεριφέρεται «παράξενα». Το ίδιο γεγονός αποκτά δύο εντελώς διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με το ποιος το παρατηρεί. Για τον ειδικό στην αναπηρία αποτελεί μια εκδήλωση αισθητηριακής υπερφόρτωσης ή πανικού. Για έναν αστυνομικό που έχει εκπαιδευτεί πρωτίστως να εντοπίζει απειλές, μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη επικινδυνότητας ή ενοχής.

Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Από τη μία πλευρά, η επιστήμη μας οδηγεί σε μια ολοένα βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης νευροποικιλότητας. Γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός «φυσιολογικός» εγκέφαλος, αλλά ένα ευρύ φάσμα τρόπων αντίληψης, επεξεργασίας πληροφοριών και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η έννοια της νευροποικιλότητας μάς καλεί να δούμε αυτές τις διαφορές όχι ως ελαττώματα που πρέπει να εξαφανιστούν, αλλά ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.

Από την άλλη πλευρά, οι μηχανισμοί ασφάλειας φαίνεται να λειτουργούν με το ακριβώς αντίθετο υπόδειγμα. Αναζητούν γρήγορες κατηγοριοποιήσεις. Οποιαδήποτε απόκλιση από την αναμενόμενη συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί ύποπτη. Η κοινωνία της πολυμορφίας συναντά το κράτος της καχυποψίας. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους αυτιστικούς ανθρώπους. Αφορά κάθε άνθρωπο που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν ταιριάζει στην εικόνα του «κανονικού» πολίτη. Τον άνθρωπο σε ψυχική κρίση. Τον άνθρωπο με άνοια. Τον άνθρωπο που βρίσκεται σε κατάσταση σοκ. Τον κωφό που δεν άκουσε μια εντολή. Τον άνθρωπο που πανικοβλήθηκε και έτρεξε. Τον άνθρωπο που δεν μπόρεσε να εξηγήσει εγκαίρως τι του συμβαίνει. Τον μετανάστη που δεν μιλά Ελληνικά, την τρανς κοπέλα που τρόμαξε μπροστά στο σεξιστικό βλέμμα των αστυνομικών.

Για να το πούμε λοιπόν απλά: Μια χαρά μπορεί να οδηγεί ένα άτομο με αυτισμό και πιστοποιημένη αναπηρία 88%. Ο αυτισμός από μόνος του δεν αποκλείει κάποιον από την οδήγηση. Ούτε το υψηλό ποσοστό αναπηρίας σημαίνει αυτομάτως ότι δεν μπορεί να οδηγεί. Το αν ένα άτομο μπορεί να οδηγεί εξαρτάται από: την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, το αν πληροί τις προϋποθέσεις για χορήγηση ή ανανέωση άδειας οδήγησης, τις πραγματικές λειτουργικές του ικανότητες.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Θοδωρής «επιτρέπεται» να βρίσκεται στον δρόμο. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, ο δρόμος ανήκει και σε εκείνον. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Μπορεί μια αστυνομία να λειτουργήσει μέσα σε μια κοινωνία ολοένα μεγαλύτερης ανθρώπινης ποικιλότητας χωρίς να έχει ποτέ εκπαιδευτεί ριζικά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη διαφορετικότητα; Μπορεί ένας ρατσιστής, φασίστας αστυνομικός να ξεχωρίζει την ανάγκη από την απειλή, την κρίση πανικού από την εγκληματική πρόθεση, τη νευρολογική ιδιαιτερότητα από την παραβατικότητα; Ποιος θα μας προστατέψει απ΄τους προστάτες;

Αυτό δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα δικαιωμάτων. Είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα της κοινωνίας στον 21ο αιώνα. Γιατί η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσο άνετα ζουν όσοι ταιριάζουν στην κυρίαρχη νόρμα. Κρίνεται από το αν εκείνοι που αποκλίνουν από αυτήν μπορούν να κυκλοφορούν, να εργάζονται, να οδηγούν, να αγαπούν, να φοβούνται, να κάνουν λάθη και να επιστρέφουν στο σπίτι τους ζωντανοί.

Η βιομηχανία της απανθρωποποίησης

Η βία δεν αρχίζει τη στιγμή που τραβιέται η σκανδάλη. Η σφαίρα είναι συνήθως το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης διαδικασίας. Πολύ πριν αφαιρεθεί μια ανθρώπινη ζωή, έχει προηγηθεί μια μακρά πολιτισμική εργασία που έχει ως στόχο να μειώσει την αξία αυτής της ζωής. Η ιστορία δείχνει ότι σχεδόν καμία κοινωνία δεν αποδέχεται εύκολα τη βία απέναντι σε ανθρώπους που αναγνωρίζει ως πλήρως ίσους. Για να γίνει ανεκτή η βία, προηγείται σχεδόν πάντοτε η απανθρωποποίηση.

Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη ηθική έννοια. Πρόκειται για έναν κοινωνικό μηχανισμό. Ο άνθρωπος παύει να παρουσιάζεται ως άνθρωπος. Γίνεται «λαθρομετανάστης», γίνεται «γύφτος», «πρεζάκι», «γνωστός στις αρχές»,  «ψυχικά διαταραγμένος», «ανώμαλος», «αναρχοάπλυτος», «φρικιό», «επικίνδυνος», γίνεται «παραβατικό στοιχείο», «μέλος εγκληματικής οργάνωσης», «κομμούνι», «δημόσια απειλή» χάνει την ανθρώπινη υπόσταση, γίνεται μια κατηγορία. Και όταν κάποιος μετατρέπεται σε κατηγορία, αρχίζει να εξαφανίζεται το πρόσωπό του.

Η κοινωνική ψυχολογία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες αυτόν τον μηχανισμό. Όσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον ως μοναδικό άνθρωπο με ιστορία, σχέσεις, φόβους και όνειρα, τόσο ευκολότερα αποδεχόμαστε την άσκηση βίας εναντίον του. Η απανθρωποποίηση δεν είναι απλώς ένα ηθικό πρόβλημα· αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις της πολιτικής βίας.

Στη σύγχρονη εποχή, αυτή η διαδικασία δεν πραγματοποιείται μόνο μέσα από την επίσημη κρατική γλώσσα. Αναπαράγεται καθημερινά από τηλεοπτικές εκπομπές, πρωτοσέλιδα, διαδικτυακούς τίτλους, αναρτήσεις και σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα. Μέσα σε λίγες ώρες από ένα τραγικό γεγονός, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται από το ερώτημα «τι συνέβη;» στο ερώτημα «τι άνθρωπος ήταν το θύμα;».

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι ουδέτερη, αποτελεί μια μορφή πολιτικής διαχείρισης της κοινωνικής ενσυναίσθησης. Αν πειστείς ότι ο νεκρός ήταν αρκετά διαφορετικός από εσένα, τότε θα πενθήσεις λιγότερο. Αν πειστείς ότι «κάτι θα είχε κάνει», τότε θα απαιτήσεις λιγότερη λογοδοσία. Αν πειστείς ότι «τέτοιοι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι», τότε θα δεχθείς ευκολότερα περισσότερη καταστολή. Έτσι, η εξαίρεση μετατρέπεται σταδιακά σε κανόνα.

Η διαδικασία αυτή ενισχύεται από τον τρόπο που λειτουργεί πλέον ο ψηφιακός δημόσιος χώρος. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ουδέτερα μέσα επικοινωνίας. Οι αλγόριθμοί τους τείνουν να προβάλλουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις: θυμό, φόβο, αγανάκτηση, περιφρόνηση. Οι ακραίες διατυπώσεις διαδίδονται ταχύτερα από τις ψύχραιμες αναλύσεις, επειδή παράγουν μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι ο δημόσιος λόγος είναι πολύ πιο βίαιος και μισαλλόδοξος απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.

Ταυτόχρονα, η διεθνής έρευνα έχει καταδείξει ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά από πραγματικούς πολίτες. Τα τελευταία χρόνια έχουν αποκαλυφθεί σε πολλές χώρες οργανωμένα δίκτυα ψεύτικων λογαριασμών, αυτοματοποιημένων προφίλ (bots) και εταιρειών πολιτικής επικοινωνίας που αναλαμβάνουν να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, να ενισχύουν συγκεκριμένα αφηγήματα ή να δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας αυθόρμητης κοινωνικής συναίνεσης.

Είναι γνωστές οι αποκαλύψεις για την παρέμβαση της Cambridge Analytica στην εκλογή Τράμπ και υπέρ των υποστηρικτών του Brexit, όπου δημόσιες καταγγελίες για χρήση προσωπικών δεδομένων εκατομμυρίων χρηστών του Facebook χωρίς την συγκατάθεση τους οδήγησαν την εταιρία σε πτώχευση. Ένα εκτεταμένο δίκτυο από εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας παρεμβαίνουν στην δημόσια ζωή προς όφελος συντηρητικών και φασιστικών πολιτικών δυνάμεων. Η BlackCore θεωρείται ύποπτη για παρέμβαση στις δημοτικές εκλογές της Γαλλίας, ενώ έχει εμπλακεί και στις εκλογές στη Νέα Υόρκη, τη Σκωτία, το Τόγκο και την Αγκόλα. Μέσα από επιστημονικές και δημοσιογραφικές έρευνες που αφορούν οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψυχολογικής στόχευσης σε πολλές χώρες, έχει γίνει σαφές ότι η κοινή γνώμη δεν είναι πάντοτε το αυθόρμητο άθροισμα εκατομμυρίων ανεξάρτητων απόψεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιθετικό σχόλιο προέρχεται από κάποιο οργανωμένο δίκτυο. Σημαίνει όμως ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος είναι ευάλωτος στη χειραγώγηση μέσω fake profile, χιλιάδες αυτοματοποιημένα σχόλια και ρομποτικές δημοσιεύσεις, οργανωμένες καμπάνιες κατασκευής της κοινής γνώμης με ισχυρή χρηματοδότηση και πληρωμένα trolls. Όταν η κοινωνία εκτίθεται καθημερινά σε χιλιάδες παρόμοια μηνύματα, δημιουργείται ένα φαινόμενο που οι κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν «κατασκευή κοινωνικού κανόνα». Οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν φυσιολογική μια άποψη όταν πιστεύουν ότι την συμμερίζονται «οι περισσότεροι», ακόμη κι αν αυτή η εντύπωση είναι τεχνητά διογκωμένη.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Δεν επιχειρείται μόνο να πειστεί ο πολίτης ότι ένας συγκεκριμένος άνθρωπος άξιζε την τύχη του. Επιχειρείται να πειστεί ότι η ίδια η κοινωνία είναι αμετάκλητα ρατσιστική, κυνική, αδιάφορη και μισάνθρωπη. Ότι «ο κόσμος έτσι σκέφτεται». Ότι «όλοι λένε πως καλά του έκαναν». Ότι η κοινωνική  αλληλεγγύη είναι μια αφελής μειοψηφική στάση.

Αυτή είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική πολιτική τεχνική. Γιατί όταν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι βρίσκεται μόνος απέναντι σε μια πλειοψηφία που αποδέχεται τη βία, συχνά σιωπά. Δεν αλλάζει απαραίτητα γνώμη· παύει όμως να τη διατυπώνει δημόσια. Έτσι, η ψευδαίσθηση της συναίνεσης αυτοτροφοδοτείται.

Αυτή είναι ίσως η πιο ύπουλη μορφή αυταρχισμού στον 21ο αιώνα, γιατί δεν απαιτεί καμιά λογοκρισία και δεν χρειάζεται να απαγορεύσει τον λόγο. Για την ακρίβεια χρησιμοποιεί το ακριβώς αντίθετο, την υπερ-πληροφόρηση και τον υπερπληθωρισμό του δημόσιου λόγου μέσα από τον οποίο διαδίδει το δηλητήριο της κυρίαρχης άποψης. Αρκεί κάθε φορά να δημιουργείται η αίσθηση ότι κάθε διαφορετική φωνή είναι απομονωμένη, περιθωριακή και χωρίς κοινωνικό έρεισμα. Μια κοινωνία που απαξιώνει την κοινωνία είναι μια κοινωνία δούλων.

Η κοινωνική οργάνωση δεν στηρίζεται μόνο στις εκλογές και στους θεσμούς. Στηρίζεται και στην πεποίθηση ότι οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να αναγνωρίσουν ο ένας στον άλλον μια κοινή ανθρώπινη αξία, ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση, την καταγωγή, την αναπηρία, τη θρησκεία ή τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Γι’ αυτό η μεγαλύτερη νίκη κάθε αυταρχικής πολιτικής δεν είναι η αύξηση της αστυνομικής ισχύος. Είναι η παραγωγή μιας κοινωνίας που παύει να σοκάρεται όταν ένας άνθρωπος δολοφονείται από τους αστυνομικούς. Μια κοινωνία που παύει να αναζητά την αλήθεια και αρχίζει να αναζητά επιχειρήματα για να δικαιολογήσει τον δολοφόνο. Και αυτή, είναι μια κοινωνία βαθιά τραυματισμένη, επειδή έχει αποδεχτεί την βία του ισχυρού και έχει εκπαιδευτεί να αμφιβάλλει πρώτα για την αξία του θύματος και έπειτα για τις πράξεις της εξουσίας. Αυτή η αντιστροφή της ηθικής πυξίδας δεν είναι αναπόφευκτη· είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών, επικοινωνιακών και πολιτισμικών διεργασιών. Ακριβώς γι’ αυτό μπορεί και πρέπει να αμφισβητηθεί, ακριβώς για αυτό οργανώνουμε την καταστροφή της.

Η πολιτική της απόσπασης της προσοχής

Στις σύγχρονες δημοκρατίες, η πολιτική εξουσία δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις που λαμβάνει. Κρίνεται και από την ικανότητά της να καθορίζει ποια γεγονότα θα απασχολήσουν την κοινωνία και ποια θα περάσουν σχεδόν απαρατήρητα. Η εξουσία δεν λειτουργεί μόνο μέσα από νόμους, δικαστήρια ή αστυνομικές επιχειρήσεις. Λειτουργεί και μέσα από την οργάνωση της δημόσιας προσοχής.

Σε μια εποχή όπου εκατομμύρια πληροφορίες διακινούνται καθημερινά, το πιο πολύτιμο πολιτικό αγαθό είναι η κατάκτηση της προσοχής του θεατή. Όποιος καθορίζει το αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και το πολιτικό της αποτέλεσμα. Η επικοινωνιακή θεωρία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως agenda setting: τα μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικοί θεσμοί δεν μας λένε απαραίτητα τι να πιστέψουμε, αλλά επηρεάζουν αποφασιστικά ποια ζητήματα θα συζητήσουμε, ποια θα θεωρήσουμε πως πρέπει να συζητηθούν, ποιοι είναι οι όροι της δημόσιας συζήτησης και ποια πράγματα δεν επιτρέπεται να πούμε και είναι απαράδεκτο να ειπωθούν σε αυτές τις συζητήσεις.

Όταν μια κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών, δημιουργείται έντονη πίεση στον δημόσιο λόγο. Η κοινωνία ζητά εξηγήσεις, οι δημοσιογράφοι αναζητούν ευθύνες, οι οικογένειες των θυμάτων απαιτούν λογοδοσία. Σε τέτοιες στιγμές, η διαχείριση της ατζέντας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Δεν χρειάζεται να υποθέσει κανείς την ύπαρξη κάποιας κεντρικής συνωμοσίας για να παρατηρήσει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Συχνά, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων πολιτικών πιέσεων, αναδύονται νέα ζητήματα δημόσιας ασφάλειας, νέες αστυνομικές επιχειρήσεις, νέες εξαγγελίες ή νέες υποθέσεις που καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο. Άλλοτε πρόκειται για πραγματικές αστυνομικές επιτυχίες. Άλλοτε για εξελίξεις που θα είχαν έτσι κι αλλιώς συμβεί. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι συχνά το ίδιο: η συζήτηση μετατοπίζεται.

Το ερώτημα αλλάζει. Από το «γιατί οι αστυνομικοί δολοφόνησαν έναν αθώο άνθρωπο;» περνάμε στο «πόσο αποτελεσματική είναι η αστυνομία απέναντι στην εγκληματικότητα;». Από τη λογοδοσία περνάμε στην ασφάλεια και από τον έλεγχο της εξουσίας περνάμε στην επιβεβαίωση της αναγκαιότητάς της.

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι τυχαία. Βασίζεται σε έναν παλιό πολιτικό μηχανισμό: όταν ένας θεσμός αμφισβητείται, επιδιώκει να υπενθυμίσει τον λόγο για τον οποίο υπάρχει- ειδικά προς τους υποστηριχτές και τους υπηκόους του. Αν η αστυνομία δέχεται κριτική για υπέρμετρη χρήση βίας, η δημόσια εικόνα της μπορεί να ενισχυθεί μόνο μέσα από αφηγήσεις που αναδεικνύουν τη συμβολή της στην αντιμετώπιση του εγκλήματος. Όταν η αστυνομία κατηγορείται ότι δολοφονεί αθώους τότε πρέπει να έρθει στο προσκήνιο ένα παλιότερο έγκλημα και η υπόθεση άμεσα να διαλευκανθεί, ακόμα και αν τον ρόλο του ενόχου τον παίζουν άτομα από το σωρό που φορτώθηκαν ανυπόστατες κατηγορίες, προφυλακίστηκαν, έμειναν χρόνια στη φυλακή και τελικά αθωώθηκαν όταν πλέον η προσοχή των θεατών είχε εστιαστεί σε άλλο θέμα. Οι δύο αυτές όψεις της λειτουργίας της αστυνομίας συνυπάρχουν και συχνά ανταγωνίζονται για τον ίδιο δημόσιο χώρο.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν μια αστυνομική επιχείρηση είναι πραγματική ή όχι. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: ποια γεγονότα αναδεικνύονται, ποια υποβαθμίζονται και με ποιον τρόπο συνδέονται μεταξύ τους στον δημόσιο λόγο;

Η δημόσια ζωή δεν απαιτεί μόνο αποτελεσματικούς θεσμούς. Απαιτεί και άτομα που μπορούν να παρακολουθούν περισσότερες από μία πραγματικότητες ταυτόχρονα. Η πραγματική εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν οικοδομείται πάνω στη σιωπή ή στην επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά στη διαφάνεια, στην ανεξάρτητη διερεύνηση και στην ανάληψη ευθύνης όπου αυτή προκύπτει. Όταν ξανά και ξανά η αστική δημοκρατία αποτυγχάνει να λογοδοτήσει απέναντι στην κοινωνία και να απαντήσει στα ερωτήματα που θέτει η ίδια στον εαυτό της, τότε γίνεται φανερό ότι στην πραγματικότητα οι θεσμοί της είναι μια λαμπερή βιτρίνα πίσω από την οποία κρύβεται το σκοτάδι του κόσμου- η υποκρισία των ισχυρών, οι διεστραμμένη θέληση για εξουσία και έλεγχο, η καθημερινή άντληση πλούτου από τις ανάγκες και τις επιθυμίες των απλών ανθρώπων που μετατρέπονται σε τηλεκατευθυνόμενη μάζα, στατιστικά στοιχεία, υποψήφια θύματα αστυνομικής δολοφονίας.

Μέσα σε αυτή την αποθράσυνση της εξουσίας κάθε νέα υπόθεση κρατικής βίας αντιμετωπίζεται επικοινωνιακά ως εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί γρήγορα. Και όσο η δημόσια συζήτηση μετακινείται διαρκώς από γεγονός σε γεγονός, τόσο μειώνεται η δυνατότητα της κοινωνίας να επεξεργαστεί ουσιαστικά τα βαθύτερα προβλήματα που αυτά αποκαλύπτουν.

Ίσως αυτή να είναι η πιο σοβαρή συνέπεια της πολιτικής απόσπασης της προσοχής. Δεν εξαφανίζει μόνο ένα γεγονός από την επικαιρότητα. Εξαφανίζει τη δυνατότητα της κοινωνίας να μάθει από αυτό. Κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία, κάθε καταγγελία για βασανιστήρια, κάθε οικονομικό σκάνδαλο, κάθε υπόθεση θεσμικής αυθαιρεσίας δεν αφορά μόνο το παρελθόν, είναι μια δοκιμασία για το μέλλον μιας κοινωνίας.

Αν η συλλογική μνήμη διακόπτεται κάθε φορά από τον επόμενο επικοινωνιακό θόρυβο, τότε η  «εξυγίανση» και η λογοδοσία μετατρέπεται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση χωρίς κανένα περιεχόμενο και οι ίδιες παθογένειες επιστρέφουν ξανά και ξανά με διαφορετικά πρόσωπα, γίνονται όπλο στα χέρια των ισχυρών που αποκτούν βαθιά αίσθηση ατιμωρησίας, αποθρασύνονται και δολοφονούν. Σε αυτό το φαύλο κύκλο αστικής παρακμής αξίζει μόνο η καταστροφή των θεσμών της.

Η ατιμωρησία των δημόσιων λειτουργών δεν είναι δυσλειτουργία του συστήματος· είναι προϋπόθεση της εξουσίας.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος δολοφονείται από αστυνομικά πυρά, ακολουθεί σχεδόν πάντοτε η ίδια τελετουργία. Ανακοινώνεται η διενέργεια μιας Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης. Γίνεται λόγος για ανεξάρτητη διερεύνηση. Οι πολιτικοί προϊστάμενοι δηλώνουν ότι «η Δικαιοσύνη θα αποφανθεί». Οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης καλούν την κοινωνία να περιμένει τα πορίσματα. Πρόκειται για μια γλώσσα που δημιουργεί την εντύπωση ότι το κράτος ελέγχει αποτελεσματικά τον εαυτό του. Αυτό ακριβώς είναι το πρώτο επίπεδο της ατιμωρησίας.

Η ατιμωρησία δεν σημαίνει μόνο ότι κάποιος δεν καταδικάζεται. Σημαίνει, πρωτίστως, ότι η ίδια η διαδικασία παράγει την αίσθηση πως η λογοδοσία υπάρχει, ακόμη κι όταν καταλήγει να είναι αποσπασματική, καθυστερημένη ή ανώδυνη για τον μηχανισμό που καλείται να ελέγξει.

Αυτό δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Από τη Γαλλία μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες και από τη Βραζιλία μέχρι το Μεξικό, οι κοινωνικοί επιστήμονες περιγράφουν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Οι μηχανισμοί που διαθέτουν το μονοπώλιο της νόμιμης βίας διαθέτουν σχεδόν πάντοτε και ισχυρούς μηχανισμούς αυτοπροστασίας. Συνδικαλιστικές ενώσεις, πειθαρχικά συμβούλια, εσωτερικές έρευνες, εισαγγελικές αξιολογήσεις, πολιτική κάλυψη, επικοινωνιακή υπεράσπιση, όρκοι σιωπής και εκβιασμοί. Δεν πρόκειται για μια μυστική συνωμοσία. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο κάθε γραφειοκρατικός μηχανισμός τείνει να προστατεύει τη συνοχή και τη νομιμοποίησή του.

Το κράτος, όπως κάθε οργανωμένος θεσμός, δυσκολεύεται να παραδεχθεί ότι η ίδια του η βία μπορεί να είναι παράνομη. Γιατί μια τέτοια παραδοχή δεν αφορά μόνο τον μεμονωμένο δράστη, αλλά θίγει την αξιοπιστία ολόκληρου του μηχανισμού. Γι’ αυτό και η συζήτηση σπάνια αφορά τις δομές. Εξατομικεύεται, εξειδικεύεται κατά περίπτωση έτσι ώστε ο θεατής να μην μπορεί ποτέ να ενώσει τις ιστορίες, τις περιπτώσεις, την λεπτή κόκκινη γραμμή που αφήνει το αίμα των θυμάτων στην συνείδηση μας.

Αν υπάρξει καταδίκη, θα πρόκειται για «τον κακό αστυνομικό». Αν υπάρξει αθώωση, θα πρόκειται για «τη δύσκολη στιγμή». Σε κάθε περίπτωση, ο θεσμός παραμένει σχεδόν ανέγγιχτος.

Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά σε διάφορες παραλλαγές. Σε όλες σχεδόν τις μεγάλες αστυνομικές υποθέσεις, το πολιτικό ερώτημα μετατρέπεται σε ποινικό. Αντί να συζητάμε πώς στελεχώνεται και εκπαιδεύεται η αστυνομία, πώς συγκροτείται η επιχειρησιακή της κουλτούρα, ποια κοινωνικά στερεότυπα αναπαράγει ή ποια μορφή εξουσίας καλείται να υπηρετήσει, περιοριζόμαστε στην αναζήτηση της ατομικής ευθύνης ενός προσώπου.

Έτσι, ακόμη και όταν ένας αστυνομικός καταδικαστεί, το σύστημα μπορεί να εμφανιστεί δικαιωμένο. «Οι θεσμοί λειτούργησαν.» «Η δικαιοσύνη αποδόθηκε» Όμως, λειτούργησαν πραγματικά οι θεσμοί;  Ή μήπως απλώς απορρόφησαν την κοινωνική πίεση, μετατρέποντας ένα δομικό πρόβλημα σε μια εξατομικευμένη υπόθεση; Και τελικά ποιους υπηρετεί η αστική δικαιοσύνη;

Η αναρχική κριτική στο αστικό κράτος ξεκινά ακριβώς από αυτό το σημείο. Δεν υποστηρίζει ότι οι κρατικοί λειτουργοί είναι εκ φύσεως πιο βίαιοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι οι θεσμοί δεν είναι ουδέτεροι, οι εξουσίες δεν είναι ανεξάρτητες, το κράτος δεν υπηρετεί την κοινωνία, το σύστημα δεν οργανώθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη.

Κάθε θεσμός παράγει συγκεκριμένες συμπεριφορές, συγκεκριμένες προτεραιότητες και συγκεκριμένες μορφές εξουσίας. Ένας αστυνομικός δεν δρα ποτέ μόνο ως άτομο. Δρα μέσα σε μια ιεραρχία, μέσα σε μια επαγγελματική κουλτούρα, μέσα σε μια αλυσίδα εντολών, μέσα σε μια πολιτική αντίληψη για το τι σημαίνει «τάξη» και ποιος θεωρείται απειλή απέναντί της.

Γι’ αυτό και η ατιμωρησία δεν είναι απλώς η απουσία τιμωρίας. Είναι η δυνατότητα του ίδιου του συστήματος να αναπαράγει αδιάκοπα τις προϋποθέσεις που γεννούν την επόμενη υπόθεση. Η μεγαλύτερη αυταπάτη που μπορεί να καλλιεργηθεί είναι ότι το πρόβλημα θα λυθεί αν βρεθούν «καλύτεροι» αστυνομικοί, «καλύτεροι» υπουργοί ή «καλύτεροι» δικαστές. Η ιστορία των κοινωνικών αγώνων δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Καμία εξουσία ποτέ και πουθενά δεν αυτοπεριορίστηκε επειδή ανακάλυψε ξαφνικά τις ηθικές της υποχρεώσεις. Κάθε ουσιαστικός περιορισμός της κρατικής αυθαιρεσίας υπήρξε αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης.

Οι εργάτες δεν απέκτησαν δικαιώματα επειδή οι εργοδότες έγιναν πιο γενναιόδωροι. Οι γυναίκες δεν ψήφισαν επειδή το κράτος αποφάσισε αυθόρμητα ότι είχε έρθει η ώρα της ισότητας. Οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα επειδή το κράτος μετάνιωσε για τον ρατσισμό του. Οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι δεν έπαψαν να διώκονται επειδή οι κυβερνήσεις έγιναν ξαφνικά ανεκτικές.

Προηγήθηκαν δεκαετίες συγκρούσεων. Απεργιών, διαδηλώσεων, ανυπακοής, συλλογικής οργάνωσης, ατομικά ρίσκα και κοινωνικό κόστος.

Το κράτος σχεδόν πάντοτε ακολούθησε, ποτέ δεν προηγήθηκε. Απορρόφησε τις κοινωνικές αντιστάσεις όπου μπορούσε, διαχώρισε τους εξεγερμένους από τους ρεφορμιστές, έδωσε τις μικρές αλλαγές που ήταν απαραίτητες για να καταπνιγεί το πνεύμα της εξέγερσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θεσμικές κατακτήσεις είναι αδιάφορες. Σημαίνει ότι η πηγή τους βρίσκεται αλλού, βρίσκεται στην κοινωνία. Στην ικανότητα των ανθρώπων να συγκροτούν συλλογικότητες, να παράγουν αλληλεγγύη, να διατηρούν τη μνήμη απέναντι στη λήθη, να μετατρέπουν το ιδιωτικό πένθος σε δημόσιο πολιτικό γεγονός.

Η πραγματική αντίθεση, λοιπόν, δεν είναι ανάμεσα σε μια «καλή» και μια «κακή» αστυνομία. Είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την κοινωνία. Η μία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πληθυσμό προς διαχείριση. Η άλλη τους αντιμετωπίζει ως κοινότητες που μπορούν να οργανώσουν συλλογικά τη ζωή τους, να υπερασπιστούν τους πιο ευάλωτους και να θέσουν όρια σε κάθε μορφή εξουσίας που επιχειρεί να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη.

Γιατί η ιστορία δεν αλλάζει όταν οι εξουσίες γίνονται πιο ανθρώπινες, αλλά όταν οι κοινωνίες παύουν να θεωρούν την εξουσία, την ανισότητα και την εκμετάλλευση αναπόφευκτα φυσικά φαινόμενα.

Η εξουσία οργανώνεται. Η κοινωνία γιατί παραμένει διασπασμένη;

Κάθε φορά που ένα γεγονός όπως η δολοφονία του Θοδωρή συγκλονίζει την κοινωνία, επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα.

Λίγες ημέρες οργής, συγκεντρώσεις στις μεγάλες πόλεις, πολιτικές ανακοινώσεις και αναλύσεις, λίγες ακόμη δημοσιεύσεις και έπειτα η ζωή συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα.

Όχι επειδή οι άνθρωποι ξέχασαν, αλλά επειδή η μνήμη, όταν δεν αποκτά συλλογική μορφή, μετατρέπεται σε ατομική θλίψη. Και η ατομική θλίψη δεν μπορεί να αναμετρηθεί με τις οργανωμένες μορφές εξουσίας. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του κράτους. Όχι μόνο ότι διαθέτει πολύ περισσότερη βία, αλλά ότι διαθέτει διάρκεια.

Η κυβέρνηση αλλάζει υπουργούς, αλλά το υπουργείο παραμένει. Ένας αρχηγός της αστυνομίας αποχωρεί, αλλά ο μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί. Οι δικαστές αλλάζουν, όμως η θεσμική λογική αναπαράγεται. Το κράτος έχει μνήμη. Έχει μηχανισμούς. Έχει συνέχεια.

Απέναντί του, οι κοινωνικές αντιστάσεις συχνά εμφανίζονται αποσπασματικές. Κάθε αγώνας ξεκινά σχεδόν από την αρχή, σαν να μην υπήρξαν οι προηγούμενοι. Κάθε γενιά αναγκάζεται να ξαναμάθει όσα η προηγούμενη είχε ήδη κατακτήσει με κόπο. Η ιστορική εμπειρία δεν συσσωρεύεται πάντοτε· πολλές φορές διασκορπίζεται μαζί με τις συλλογικότητες που διαλύονται, με τις προσωπικές συγκρούσεις που τις διαπερνούν, με την κόπωση όσων αποσύρονται. Αυτό δεν αφορά μόνο τον αναρχικό χώρο. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό μοντέλο. Είναι μια βαθιά πολιτισμική αναδιάρθρωση. Δεν επιδιώκει μόνο να ιδιωτικοποιήσει τις δημόσιες υπηρεσίες. Επιδιώκει να ιδιωτικοποιήσει και την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία.

Το πρόβλημα γίνεται ατομικό, η αποτυχία γίνεται προσωπική ευθύνη, η ανασφάλεια γίνεται προσωπικό άγχος, η φτώχεια βιώνεται σαν ατομική ανεπάρκεια, η κατάθλιψη γίνεται προσωπική υπόθεση. Η αδικία παύει να γίνεται αντιληπτή ως κοινωνική σχέση και μετατρέπεται σε ατομική μοίρα. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, διαλύεται η ίδια η έννοια του «εμείς». Και όταν διαλύεται το «εμείς», διαλύεται και η δυνατότητα αντίστασης.

Ο αναρχικός χώρος δεν βρίσκεται έξω από αυτή την ιστορική συνθήκη. Θα ήταν πολιτικά ανέντιμο να το ισχυριστούμε. Και εμείς κουβαλάμε τις αντιφάσεις της εποχής μας. Πολλές φορές εγκλωβιζόμαστε σε μικρούς πολιτικούς μικρόκοσμους, σε οργανωτικές περιχαρακώσεις και προσωπικές αντιπαλότητες που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τα κοινωνικά επίδικα.

Βασανίζουμε ο ένας τον άλλον σε μια διαρκή αναζήτηση της ιδεολογικής καθαρότητας, τη στιγμή που η ίδια η κοινωνία βυθίζεται ολοένα βαθύτερα στην επισφάλεια, στον φόβο και στον αυταρχισμό. Η ιστορία, όμως, δεν δικαιώνει ποτέ όσους είχαν το πιο αψεγάδιαστο θεωρητικό σχήμα. Δικαιώνει όσους κατάφεραν να δημιουργήσουν δεσμούς και να αντεπιτεθούν, να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη και ελπίδα, να οργανώσουν τις διαλυμένες κοινότητες, να μετατρέψουν την αγανάκτηση σε συλλογική δύναμη.

Ο αναρχισμός, όταν υπήρξε ιστορικά δημιουργικός, δεν υπήρξε απλώς μια ιδεολογία άρνησης. Υπήρξε μια πρόταση κοινωνικής οργάνωσης. Έχτισε κοινότητες αγώνα, εργατικά σωματεία, συνεταιρισμούς, ελευθεριακά σχολεία, πολιτείες ελεύθερων ανθρώπων και κομμούνες, δίκτυα αλληλοβοήθειας, λαϊκές συνελεύσεις, χώρους πολιτισμού και αντικουλτούρας. Δεν περιορίστηκε στην καταγγελία της εξουσίας. Προσπάθησε να αποδείξει, μέσα στην ίδια την κοινωνία, ότι οι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν διαφορετικά τις σχέσεις τους, την επιβιώση, τη χαρά και τη ζωή τους.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό καθήκον της εποχής μας. Όχι να πείσουμε τους ανθρώπους ότι το κράτος προστατεύει τα συμφέροντα των ισχυρών αναπαράγοντας τη βία, την εκμετάλλευση και το άδικο. Οι περισσότεροι το γνωρίζουν ήδη αυτό, ακόμη κι αν δεν το ομολογούν. Το ζούμε κάθε μέρα στο πετσί μας όσο και αν δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε.

Το δύσκολο είναι να ξαναπιστέψουμε εμείς, οι σύγχρονοι προλετάριοι αυτού το κόσμου που δεν έχουμε τίποτα άλλο να κερδίσουμε από αυτό τον αγώνα παρά μόνο τον κόσμο ολόκληρο, ότι η κοινωνία μπορεί να είναι ισχυρότερη από τους ίδιους τους φόβους της. Ότι η αλληλεγγύη δεν είναι μια ηθική αρετή- είναι μια υλική δύναμη, μια ενσώματη πράξη, μια πανίσχυρη δυνατότητα. Είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι κατάφεραν ιστορικά να επιβιώσουν απέναντι σε πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς εξουσίας.

Η δολοφονία του Θοδωρή δεν είναι μόνο μια ακόμη κρατική δολοφονία που προστίθεται σε έναν μακρύ κατάλογο, είναι και μια δοκιμασία για όλους εμάς. Για το αν θα αρκεστούμε, για άλλη μια φορά, να καταγράψουμε την αγριότητα του κράτους ή αν θα καταφέρουμε να οικοδομήσουμε τις κοινωνικές σχέσεις που μπορούν πραγματικά να την αμφισβητήσουν.

Γιατί καμία κυβέρνηση δεν φοβήθηκε ποτέ μια οργισμένη ανακοίνωση. Φοβήθηκε, όμως, πάντοτε μια κοινωνία που έπαψε να είναι άθροισμα απομονωμένων ατόμων και άρχισε να λειτουργεί ως κοινότητα. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη. Όχι στους διαδρόμους της εξουσίας, αλλά στους δεσμούς που δημιουργούνται ανάμεσα στους ανθρώπους όταν αποφασίζουν ότι η ελευθερία, η ισότητα και η αξιοπρέπεια δεν θα αποτελούν αιτήματα που απευθύνονται προς το κράτος, αλλά σχέσεις που οικοδομούμαι καθημερινά ανάμεσα μας.

Η κοινωνία που θέλουμε να υπερασπιστούμε

Κάθε κρατική δολοφονία αφήνει πίσω της δύο νεκρούς. Τον άνθρωπο που μόλις χάθηκε. Και κάτι από την ίδια την κοινωνία που μόλις πέθανε.

Γιατί κάθε φορά που συνηθίζουμε την εικόνα ενός ανθρώπου πεσμένου στην άσφαλτο, κάθε φορά που αναζητούμε πρώτα τα λάθη του θύματος αντί να απαιτούμε λογοδοσία από εκείνον που κρατούσε το όπλο, κάθε φορά που δεχόμαστε ότι υπάρχουν ζωές περισσότερο και λιγότερο άξιες προστασίας, κάτι πεθαίνει μέσα μας.

Δεν είναι η δημοκρατία και οι θεσμοί που απειλούνται. Είναι η ίδια η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλον ως ελεύθερα, αυτεξούσια όντα, να μπορούμε να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλον στα μάτια.

Η εξουσία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνο με τη βία. Η βία είναι ακριβή. Η βία παράγει αντιστάσεις. Αυτό που πραγματικά χρειάζεται το κράτος είναι την αποδοχή μας, να συνηθίσουμε, να θεωρήσουμε φυσιολογικό ότι ορισμένοι άνθρωποι θα πεθαίνουν με διαταγή της αστυνομίας, ότι οι φτωχοί θα ελέγχονται περισσότερο, ότι οι Ρομά θα θεωρούνται εξαρχής ύποπτοι, οι μετανάστες θα αντιμετωπίζονται ως διαρκής απειλή, οι τοξικοεξαρτημένοι δεν θα είναι τίποτα άλλο παρά μόνο αποτυχημένες ζωές, οι ψυχικά πάσχοντες θα είναι επικίνδυνοι, οι αυτιστικοί, οι ανάπηροι, οι έμφυλα ανυπότακτοι και όσοι αποκλίνουν από την εικόνα του «κανονικού» ανθρώπου θα οφείλουν συνεχώς να αποδεικνύουν ότι δικαιούνται να βρίσκονται ανάμεσά μας.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Δεν είναι η τραγική μοίρα ενός μόνο ανθρώπου. Αλλά η αξία όλων των ανθρώπων. Γιατί όταν αρχίσεις να αποδέχεσαι ότι υπάρχουν αναλώσιμες ζωές, πολύ σύντομα θα ανακαλύψεις ότι οι αναλώσιμοι διαρκώς πολλαπλασιάζονται.

Στην αρχή είναι ο φτωχός, μετά ο μετανάστης, ύστερα ο Ρομά, ο τοξικοεξαρτημένος, ο ψυχικά ασθενής, η τρανς,  ο ανάπηρος και έπειτα ο αναρχικός, ο κομμουνιστής, ο κάθε πολιτικός αντίπαλος και τελικά όποιος αρνείται να σκύψει το κεφάλι και να υπακούσει στις εντολές, κάθε άνθρωπος που, σε κάποια στιγμή της ζωής του, θα σταθεί απέναντι στην εξουσία χωρίς αρκετή δύναμη για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Αυτό μας διδάσκει η ιστορία. Η αυθαιρεσία δεν γνωρίζει όρια. Αντίθετα, γνωρίζει μόνο συνήθεια. Κάθε φορά που γίνεται ανεκτή, διευρύνεται. Κάθε φορά που μένει αναπάντητη, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Κάθε φορά που η κοινωνία σωπαίνει, η εξουσία ακούει τη σιωπή ως συγκατάθεση.

Γι’ αυτό και η απάντηση δεν μπορεί να είναι η ανάθεση. Δεν θα έρθει από έναν φωτισμένο υπουργό, έναν «καλό» αρχηγό της αστυνομίας. Δεν θα έρθει από μια κυβέρνηση που ξαφνικά θα αποφασίσει να περιορίσει την ίδια της την ισχύ ή ένα κόμμα της αντιπολίτευσης που θα υποσχεθεί καλύτερες μέρες.

Ό,τι κατακτήθηκε ιστορικά απέναντι στην εξουσία, κατακτήθηκε επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να περιμένουν και σταμάτησαν να υπακούνε. Οργάνωσαν κοινότητες αγώνα, έστησαν σωματεία, δημιούργησαν συνελεύσεις, έχτισαν δίκτυα αλληλεγγύης, υπερασπίστηκαν ο ένας τον άλλον, έμαθαν να μετατρέπουν την ιδιωτική αγωνία σε συλλογική πράξη.

Αυτή είναι η μοναδική δύναμη που καμία κυβέρνηση δεν κατάφερε ποτέ να ελέγξει ολοκληρωτικά. Όχι γιατί είναι ισχυρότερη από το κράτος σε όπλα, αλλά γιατί είναι ισχυρότερη σε κάτι βαθύτερο. Παράγει σχέσεις. Και οι σχέσεις είναι ο πραγματικός αντίπαλος κάθε εξουσίας που επιδιώκει να κυβερνά μέσα από τον φόβο.

Γιατί ο φόβος λειτουργεί μόνο όταν οι άνθρωποι είναι μόνοι τους. Όταν όμως συναντιούνται, μιλούν, οργανώνονται, φροντίζουν ο ένας τον άλλον, υπερασπίζονται τον πιο αδύναμο σαν να υπερασπίζονται τον ίδιο τους τον εαυτό, τότε η πολιτική παύει να είναι υπόθεση επαγγελματιών της εξουσίας και επιστρέφει εκεί όπου γεννήθηκε: στις ίδιες τις κοινωνίες.

Ο Θοδωρής δεν θα επιστρέψει. Καμία ανακοίνωση δεν μπορεί να ανατρέψει αυτό το γεγονός.

Το ερώτημα είναι διαφορετικό. Τι θα κάνουμε εμείς με την απουσία του; Θα την αφήσουμε να γίνει ακόμη ένας αριθμός στη μακρά στατιστική των κρατικών δολοφονιών; Ή θα την μετατρέψουμε σε μνήμη που οργανώνει, που συνδέει, που αφυπνίζει και που γεννά νέες μορφές συλλογικής ζωής;

Οι εξουσίες φοβούνται ελάχιστα τους νεκρούς. Φοβούνται, όμως, εκείνες τις κοινωνίες που αρνούνται να τους αφήσουν να πεθάνουν για δεύτερη φορά μέσα στη λήθη. Η μνήμη, όταν γίνεται συλλογική πράξη, παύει να είναι πένθος και γίνεται δύναμη. Αυτή είναι η πιο ουσιαστική μορφή δικαιοσύνης που μπορεί να γεννήσει μια κοινωνία η οποία δεν περιμένει να σωθεί από τους θεσμούς της εξουσίας, αλλά επιλέγει να αλλάξει η ίδια τους όρους με τους οποίους υπάρχει.

___

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

The post ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ: Αποκαλύψεις για την Αστυνομική δολοφονία στο Άργος appeared first on Void Network.

Αν και παραδοσιακά η συνομωσιολογία κάθε είδους προέρχεται κατά βάση από την άκρα δεξιά, η διάδοση της ιδέας περί “προβοκατόρων εντεταλμένων του κράτους που παρεμβαίνουν στις ειρηνικές πορείες για να δώσουν αφορμή στην αστυνομία να τις διαλύσουν” διαδίδεται στην ελληνική κοινωνία από την Αριστερά με μεθοδικότητα και εμμονή από την εποχή των Ιουλιανών το 1965, έως το Πολυτεχνείο του  1973 και από τις συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία στην δεκαετία του 1970 έως την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, τον αντιμνημονιακό αγώνα την περίοδο 2011-2015  έως και σήμερα. Είναι μια πάγια ρητορική που στην εποχή μας μέσα από την δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να διαδίδει ως αποκαλυπτικές εικόνες από την συγκέντρωση των Τεμπών το 2025, φωτογραφίες από φασιστική επίθεση της Χρυσής Αυγής  σε κατάληψη μεταναστών με την συνεργασία της αστυνομίας το 2009! Πέρα από την εμπειρική παραποίηση υπάρχει και ένα ζήτημα απλής λογικής. Η προβοκατορολογία μας ζητάει να πιστέψουμε πως η αστυνομία βάζει την υπόλοιπη αστυνομία να παίζει ξύλο με την αστυνομία. Ακόμα και αν αυτός ο παραλογισμός γίνει δεκτός θα πρέπει να εξηγηθεί γιατί τα νοσοκομεία γέμιζαν με κόσμο που είχε χτυπηθεί άσχημα από τα ΜΑΤ μέχρι αργά το βράδυ, γιατί διαδηλωτές συλλαμβάνονταν όλη την ημέρα και πιθανώς να προφυλακιστούν, γιατί η αστυνομία από την ώρα που ξεκίνησε την άγρια καταστολή και διάλυση των συγκεντρώσεων σε όλη την Ελλάδα συνέχισε να επιτίθεται με όλες τις δυνάμεις της σε οποιαδήποτε απόπειρα του κόσμου να μείνει στους δρόμους και να συγκεντρωθεί ξανά στα κέντρα των πόλεων;

Από την σκοπιά της προβοκατορολογίας ελάχιστη σημασία έχουν όλα αυτά, καθώς ο στόχος δεν είναι ούτε η ακριβής περιγραφή ούτε, ακόμα λιγότερο, η θεωρητική έκθεση του φαινομένου. Σκοπός της είναι η πλήρης απονομιμοποίηση της βίας ως μορφή διαμαρτυρίας και συλλογικής δράσης. Τουτέστιν, ο επί της αρχής εξορισμός της συλλογικής βίας από το πεδίο του πολιτικού. Ο λόγος που γίνεται αυτό έχει ήδη σημειωθεί: η προβοκατορολογία πηγάζει καταρχάς από συγκεκριμένες, ανταγωνιστικές, πολιτικές τάσεις, οι οποίες έτσι δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθούν πολιτικά με τους λόγους που νοηματοδοτούν αυτήν την μορφή δράσης. Επίσης, έτσι δεν χρειάζεται να εξηγήσουν με συστηματικό τρόπο γιατί οι ίδιες θεωρούν ότι τέτοιες μορφές δράσης είναι πάντα και παντού λάνθασμένες. Κάτι που φυσικά σημαίνει ότι μέσω της προβοκατορολογίας, οι εν λόγω πολιτικές προοπτικές – είτε αυτές είναι από την παραδοσιακή κοινοβουλευτική Αριστερά είτε από τις διάφορες, όψιμες εθνικό-λαϊκιστικές τάσεις που τείνουν να ηγεμονεύουν την συζήτηση για τα Τέμπη – νομιμοποιούν ντε φάκτο τον εαυτό τους και αυτοπαρουσιάζονται με τον χαρακτήρα του προφανούς.

Το πλεονέκτημα μιας τέτοιας νομιμοποίησης δεν πρέπει να υποτιμάται, αφού επιτρέπει σε αυτές τις πολιτικές τάσεις και τους εκφραστές τους να αναπαράγονται χωρίς κάποια ουσιαστική σκέψη θεμελιωμένη στα ιστορικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, οι προοπτικές αυτές παρά τις διαφορές τους έχουν ορισμένους θεμελιακούς κοινούς τόπους. Πρώτον, μια πίστη στους θεσμούς του κράτους, οι οποίοι αν δεν λειτουργούν σωστά οφείλεται στην προβληματική υποκειμενικότητα των φορέων, και μάλιστα σε μια κακή ή διεφθαρμένη μειοψηφία μέσα στο κράτος. Δεύτερον, και αλληλένδετα, ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις επαρκούν για να επιφέρουν πολιτικά αποτελέσματα, μέσω της σωστής πολιτικής διαμεσολάβησης (δηλαδή, μέσω των φορέων αυτών των τάσεων – ζητούμενο εν τέλει είναι η άγρα ψήφων).

Υπάρχει έστω και η ελάχιστη εμπειρική τεκμηρίωση για αυτές τις παραδοχές; Θεωρούμε πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Αφενός η διαφθορά παράγεται από την αντικειμενικότητα των συγκεκριμένων θεσμών (της ιεραρχικής και γραφειοκρατικής τους δομής), αφετέρου μόνο λόγω της ύπαρξης πιο ριζοσπαστικών, και αν χρειαστεί βίαιων, τάσεων μέσα στα κοινωνικά κινήματα, έχουν ιστορικά επιτευχθεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, από το εργατικό κίνημα και τους αντιαποικιοκρατικούς αγώνες μέχρι τα κινήματα για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαίτερα σήμερα, έτσι όπως είναι αυτήν την στιγμή η δομή και η λειτουργία του ελληνικού κράτους, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι οι θεσμικές διαδικασίες από μόνες τους αρκούν για να φέρουν την αλλαγή που χρειάζεται ώστε τα αιτήματα που κινητοποιούσαν το πλήθος την 28/2/2025 να ικανοποιηθούν – από την απόδοση δικαιοσύνης για το έγκλημα στα Τέμπη σε όλο του το φάσμα (παράνομο φορτίο και συγκάλυψη) μέχρι τις δομικές αλλαγές για βελτίωση των δημόσιων μεταφορών (αλλά και των κοινωνικών δομών υγείας, εκπαίδευσης, ενέργειας, κατοικίας κ.α.). Αυτό ακριβώς είναι όμως το ζητούμενο, η προβοκατορολογία επιτρέπει ώστε μιά τέτοια συζήτηση να μην γίνει, να μην χρειαστεί ποτέ π.χ. να μας πει η “υπεύθυνη” Αριστερά πως θα συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, στρατιωτικές δαπάνες, εξυπηρέτηση του χρέους και δημόσιες επενδύσεις. Ή πως σκοπεύει να εκδημοκρατίσει τους θεσμούς χωρίς εκτεταμένη σύγκρουση με τις εσωτερικές ιεραρχίες και τα πολύπλοκα συμφέροντα που την δομούν.

Αν οι πολιτικοί λόγοι της προβοκατορολογίας είναι ξεκάθαροι, επίσης πρέπει να διερωτηθούμε γιατί αυτός ο λόγος περί προβοκατόρων μοιάζει τόσο πειστικός ή τέλος πάντως τόσοι πολλοί είναι έτοιμοι να τον αποδεχτούν ενώ στερείται εμπειρικής και θεωρητικής βάσης. Ως υποκείμενα και συλλογικότητες που ανήκουμε σε μια αναρχική επαναστατική παράδοση οφείλουμε να μας προβληματίσει η απόπειρα κοινωνικής απαξίωσης του χώρου που σηκώνει το βάρος της σύγκρουσης. Για να απαντήσουμε σε αυτό το φαινόμενο δεν αρκεί να κατονομάσουμε τους φορείς αυτής της απάτης και να αποκαλύψουμε τα fakenews και τις επίπλαστες ρητορικές.  Μια εις βάθος κριτική κατανόηση θα χρειαζόταν να αναφερθεί στο μονοπώλιο της βίας που το σύγχρονο κράτος αξιώνει και τον τρόπο που ένα τέτοιο μονοπώλιο δεν μπορεί να υπάρχει μόνο ως τυπική αρχή αλλά και ως ατομική ηθική των πολιτών του. Θα έπρεπε επίσης να αναρωτηθούμε για τους ιδεολογικούς και υλικούς όρους που καθιστούν μια τέτοια υποκειμενική εμπέδωση εφικτή.

Σίγουρα πάντως μπορούμε να υπογραμμίσουμε ότι η αμφισβήτηση αυτής της καταστατικής αρχής δεν είναι εύκολη. Είναι σαφώς πιο εύκολο για τον καθένα να θεωρήσει ότι μια ειρηνική συγκέντρωση αρκεί για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να προβληματιστούμε με ουσιαστικούς όρους για το τι ακριβώς εννοούμε τελικά όταν απαιτούμε “απόδοση δικαιοσύνης”. Πόσο μάλλον όταν οι προοπτικές ενός καλύτερου συλλογικού μέλλοντος μοιάζουν τόσο κλειστές όσο εγκλωβισμένη φαίνεται η ατομική μας ζωή σε υποχρεώσεις και παγιωμένες θεσμοποιημένες μορφές. Υπό αυτήν την έννοια, στην βάση της άκριτης αποδοχής της προβοκατορολογίας (και της συνοδευτικής απαξίωσης των “μπαχαλάκηδων”), υπάρχει μια ανώριμη πολιτική συνείδηση, μια ανεπαρκή πολιτική βούληση, όπως και ένα πλέγμα υλικών συμφερόντων και αδιεξόδων δια των οποίων αναπαράγεται η αλλοτριωμένη μας καθημερινότητα.

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά ότι η σύγκρουση είναι καθαυτή εν δικαίω ή πάντα θεμιτή; Όχι, απαραίτητα, και μια αφηρημένη αναφορά στην “προλεταριακή αντι-βία” ή την αντί-βία των καταπιεσμένων είναι ανεπαρκής. Οφείλουμε να συζητήσουμε συγκεκριμένα για τον χρόνο και τον τρόπο εκδήλωσης των συγκρούσεων και τον συντονισμό ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες. Θα έπρεπε να μπορούμε να απαντήσουμε στους εαυτούς μας γιατί διαλύθηκε τόσο γρήγορα μια τόσο τεράστια διαδήλωση και σε τι βαθμό οι συγκρούσεις λειτούργησαν καταλυτικά για κάτι τέτοιο. Πρέπει επίσης να μπορούμε να παραδεχθούμε ότι σε μεγάλα κοινωνικά γεγονότα είναι απαραίτητος ο ευρύτατος συντονισμός των συγκρουσιακών ομάδων. Ο τρόπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος συντονισμός δεν θα συζητηθεί φυσικά εδώ, αλλά σε συνελεύσεις. Ακόμα και οι συνελεύσεις όμως, εφόσον γίνονται σε κλειστούς κύκλους ειδικών συνεργασιών ή αποκλειστικά ανάμεσα σε ομάδες που συμφωνούν μεταξύ τους, δεν μπορούν να έχουν την ανάλογη επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα, δεν μπορούν να χαράξουν στρατηγική και δεν μπορούν να απαντήσουν μαζί ούτε στην βία του κράτους, ούτε στην ρητορική της αριστεράς και των φασιστών. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τονίζουμε είναι ότι το ζήτημα και η σχετική συζήτηση είναι πολιτική και αφορά εν τέλει πολιτικές προοπτικές όχι κάποια αντικειμενική ηθική ή έναν λόγο που απλά αναπαράγει σε αφηρημένο επίπεδο την οπτική του κράτους.

Τα δικά μας προβλήματα και συναφή ερωτήματα είναι, καταρχάς, πως μπορεί μια ευρεία κινητοποίηση σαν τα Τέμπη να επιτύχει τους άμεσους σκοπούς της, αλλά και πως η σύγκρουση με τις δυνάμεις του κράτους, ως στιγμή μιας τέτοιας κινητοποίησης ή ενός ευρύτερου κοινωνικού κινήματος, μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική; Πολύ περισσότερο, μας ενδιαφέρει πως η κοινωνική αντι-βία μπορεί να γίνει στιγμή και έκφραση μια πολιτικής βούλησης ικανής να μετασχηματίσει τους παρόντες θεσμούς. Με ποιο τρόπο τα αιτήματα μας θα μετατραπούν σε κοινωνική απαίτηση, σε ενεργή πραγματικότητα; Με ποιο τρόπο η ζωή μας θα βελτιωθεί ουσιαστικά; Πως εν τέλει μπορεί η δράση μας να μεγεθύνει την ελπίδα, την πίστη και την βούληση ότι τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι έτσι όπως είναι; Η προβοκατορολογία το μόνο που κάνει είναι να επιτρέπει σε κάποιους να θέτουν αυτά τα ερωτήματα με τους δικούς τους όρους.

Το Κενό Δίκτυο εκφράζει την έμπρακτη αλληλεγγύη του σε όλα τα άτομα που χτυπήθηκαν από τις δυνάμεις της αστυνομίας, συνελήφθησαν και προφυλακίσθηκαν κατά την διάρκεια των γιγαντιαίων απεργιακών συγκεντρώσεων στις 28/2/2025- ημέρα μνήμης για το έγκλημα των Τεμπών.

Ο αγώνας για Κοινωνική Δικαιοσύνη συνεχίζεται!

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [ Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες ]

The post Κενό Δίκτυο: Για την υπεράσπιση της κοινωνικής αντιβίας appeared first on Void Network.

Samuel Beckett, Περιμένοντας τον Godot

Παρά τα όσα λέγονται δεν υφίσταται αυτήν την στιγμή «κίνημα των Τεμπών». Υπάρχει μια συνεπής και αξιέπαινη προσπάθεια ορισμένων ανθρώπων, με πυρήνα τους συγγενείς των θυμάτων, οι οποίοι κινούμενοι εντός του θεσμικού πλαισίου που (ακόμα) παρέχει το αστικό κράτος, στην φιλελεύθερη- δημοκρατική του μορφή, έχουν προσπαθήσει να μην υπάρξει συγκάλυψη και να μην θαφτεί το συμβάν. Μέσα από την προσπάθεια αυτή κατάφεραν επίσης να διαρρήξουν την κυβερνητική αφήγηση περί «τραγικού δυστυχήματος», αναδεικνύοντας τον πολλαπλώς εγκληματικό χαρακτήρα της σύγκρουσης των αμαξοστοιχιών, από τις δομικές ανεπάρκειες που έκαναν το δυστύχημα δυνατό μέχρι την συγκρουση καθαυτή (το φορτίο της εμπορικής αμαξοστοιχίας) και την διαχείριση που ακολούθησε (μπάζωμα, απόκρυψη στοιχείων, εξεταστική επιτροπή). Όπως κάθε έγκλημα, έτσι και αυτό των Τεμπών παράγει ένα αίτημα δικαιοσύνης.

Βασικό στοιχείο των τεχνικών διακυβέρνησης που το ελληνικό κράτος ακολούθησε, εν είδη απάντησης στην μεγάλη αναταραχή της περιόδου 2008-2015, ήταν να παρουσιάζει την κοινωνία απαθή, ηττημένη και παραδομένη στις κυβερνητικές πρωτοβουλίες – τεχνική που με την επιστροφή της Ν.Δ., ή ακόμα περισσότερο από την πανδημία και μετά, αναπτύχθηκε με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση. Οι διαδηλώσεις για τα Τέμπη κατέστρεψαν αυτή την εικόνα και σε μεγάλο βαθμό ανέτρεψαν την επικοινωνιακή πολιτική της κυβέρνησης. Οι μαζικές συγκεντρώσεις της 26ης Ιανουαρίου 2025, σε περισσότερες από 129 πόλεις στην Ελλάδα και σε Ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, υποδεικνύουν πέρα από κάθε αμφιβολία ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση, η προσδοκία απόδοσης δικαιοσύνης, μαζί με την σχετική υποψία συστηματικής συγκάλυψης, έχει αρκετή συναισθηματική επίδραση για να κινητοποιήσει ένα μεγάλο πλήθος.

Το γεγονός ότι σε αντίστοιχο έγκλημα που αφορούσε 650 νεκρούς μετανάστες με την βύθιση καραβιού στην Πύλο από το ελληνικό κράτος δεν υπήρξε εξίσου μεγάλη κινητοποίηση, όπως αντίστοιχα η αστυνομική δολοφονία ενός νεαρού Ρομά, του Νικού Σαμπάνη, του Κώστα Φραγκούλη ή του Χρήστου Μιχαλόπουλου δεν είναι ικανή να πυροδοτήσει μια κοινωνική εξέγερση όπως η δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, σαφώς υποδεικνύουν ότι, ακόμα και σε αυτό το συναισθηματικό επίπεδο, η επιθυμία για δικαιοσύνη είναι πολλαπλώς διαμεσολαβημένη. Αν έτσι καθίσταται δυνατό να διακριθούν ορισμένα όρια στην μορφή του πλήθους που συναρμόστηκε στο Σύνταγμα και πολλές άλλες πλατείες, αυτά (τα όρια) αφορούν την αντικειμενικότητα του (για αυτό άλλωστε και η πολιτική κριτική δεν πρέπει να συγχέεται με μια ηθικιστική κρίση περί «λευκότητας»). Αυτό που προσδίδει στις συγκεντρώσεις πολιτική και κοινωνική δυναμική είναι η υποκειμενική τους διάσταση, ρευστή, ετερογενής, αντιφατική, συνεπώς, ανοιχτή σε πολιτικές μεσολαβήσεις.

Το γενικό, άρα αφηρημένο, αίτημα απόδοσης δικαιοσύνης είθισται να προσλαμβάνει την συγκεκριμένη μορφή μαζικών κινητοποίησεων μέσα από ένα βίωμα αδικίας επαρκούς έντασης. Οι θεσμοθετημένες μορφές δικαίου δεν μπορούν να ικανοποιήσουν ή ακόμα χειρότερα, μπορεί να εμπλέκονται και οι ίδιες στην τέλεση της αδικίας. Στην ελληνική κοινωνία, εν προκειμένω, ένα τέτοιο αίσθημα αδικίας είναι υπαρκτό ήδη από την εποχή της «υποταγής στα μνημόνια» (παρά την προσπάθεια του Σύριζα να μας πείσει ότι τελικά «έσωσε την Ελλάδα» κάνοντας αυτά ακριβώς που έλεγε πριν ότι την καταστρέφουν). Η ένταση του αισθήματος αδικίας όμως, σαφώς έχει κλιμακωθεί μέσα από την διαχείριση της πανδημίας, τα συγκαλυμμένα σκάνδαλα (Novartis, υποκλοπές), την ηθελημένη διάλυση δημόσιων δομών που πλήττει τα πληβειακά στρώματα, την πεποίθηση ότι μείζονα κοινωνικά προβλήματα όπως η ακρίβεια και οι φυσικές καταστροφές διαχειρίζονται από την κυβέρνηση προς όφελος των «ολίγων». Το γεγονός ότι, με εξαίρεση την πορεία στη Νέα Σμύρνη κατά την διάρκεια της πανδημίας, δεν έχουν συντελεστεί συμβάντα κοινωνικής έκρηξης αυτά τα χρόνια δεν αναιρεί την ύπαρξη μιας διάχυτης αίσθησης δομικής αδικίας εντός του πληθυσμού και συγκεκριμένα στα εργατικά και μικρο-αστικά στρώματα. Σε αυτό το πλαίσιο το έγκλημα στα Τέμπη, λόγω του συναισθηματικού φορτίου που κουβαλάει, αποτέλεσε συμβολικό σημείο έκφρασης και αποσυμπίεσης μιας γενικότερης δυσφορίας.

Τούτο το γεγονός περιέχει το ενδεχόμενο κλιμάκωσης των κινητοποιήσεων, ακόμα και μιας κοινωνικής εξέγερσης, αν η Δικαιοσύνη, ως κρατικός θεσμός, δεν ικανοποιήσει την κοινωνική επιθυμία για απόδοση δικαιοσύνης. Ως προς αυτό, δεν χωράει αμφιβολία ότι η προσδοκία για δικαιοσύνη επενδύεται από την μεγάλη μάζα των διαδηλωτών στο κράτος δικαίου· για να το πούμε πιο αφηρημένα στην απαίτηση το κράτος δικαίου να ανταποκριθεί στην έννοια του. Προς αυτή την κατεύθυνση καλέστηκε και η συγκέντρωση, ώστε να σταλεί ένα ηχηρό πολιτικό μήνυμα ικανό να ασκήσει πίεση στους αρμόδιους θεσμούς. Οι αντιδράσεις που ακολούθησαν, προεξέχοντος της τηλεοπτικής συνέντευξης του πρωθυπουργού της χώρας Κ. Μητσοτάκη, δείχνει ότι μια τέτοια προσδοκία (άσκησης πίεσης) δεν ήταν καθόλου αβάσιμη. Κάτι που όμως ελάχιστα αναιρεί, αντιθέτως τονίζει, την αντίφαση στην πολιτική προοπτική: η υπαρκτή αποτυχία του κράτους δικαίου να ανταποκριθεί στην έννοια του, προσδοκάται να ξεπεραστεί μέσα από μια τέτοια ανταπόκριση. Πόσο εφικτή είναι άραγε μια τέτοια εξέλιξη στο πλαίσιο του σημερινού ελληνικού κράτους;

Κράτος δικαίου και πολιτικός ανταγωνισμός στο έγκλημα των Τεμπών

Η αδυναμία του κράτους- δικαίου να ανταποκριθεί επαρκώς στο ρόλο του ανεξάρτητου, αμερόληπτου και αδιάβλητου κριτή είναι γενική, καθότι δομική, δηλαδή σχετιζόμενη με το γεγονός ότι το κράτος δικαίου είναι όψη ενός καπιταλιστικού κράτους: μιας ταξικά δια-μορφωμένης δομής εκμετάλλευσης και κυριαρχίας. Η γενική αυτή διαπίστωση ωστόσο πρέπει να ιδωθεί πιο συγκεκριμένα στην περίπτωση του ελληνικού κράτους. Διότι μπορεί όλες οι αυτό-προσδιοριζόμενες «φιλελεύθερες δημοκρατίες» σήμερα να είναι ουσιαστικά τεχνο-κρατικές ολιγαρχίες (κάτι που η πολιτική διάσπαση μεταξύ δικαιωματικού φιλελευθερισμού και νεό-συντηρητικής ή λαϊκιστικής ακροδεξιάς ουδόλως αλλάζει)· ωστόσο, η λειτουργία των παραδοσιακών θεσμών του αστικού κράτους, και ειδικότερα της Δικαιοσύνης ως δομικό του πυλώνα, ποικίλει.

Στην Ελλάδα, μετά την επικράτηση της Νέας Δημοκρατίας και υπό την σκιά του τραύματος που άφησε στην κυρίαρχη τάξη το αντιμνημονιακό κίνημα, η διαπλοκή μεταξύ των κέντρων εξουσίας, ενδημική σε κάθε αστικό κράτος όπως και η διαφθορά, εντατικοποιήθηκε σημαντικά, οδηγώντας προς έναν ενιαίο αυταρχισμό. Σε αυτόν, όπως ωραία έχει τονιστεί, κυριαρχεί η ενότητα «των θεσμικών κέντρων εξουσίας» μέσα από την «αμοιβαία συνενοχή» του προσωπικού που τα στελεχώνουν (ώστε ακόμα και οι όποιες εσωτερικές εντάσεις να αφορούν τη νομή μερισμάτων). Μάλιστα, η συστηματική προσπάθεια συγκάλυψης κρίσιμων όψεων του δυστυχήματος οφείλεται, κατά πως φαίνεται, στο γεγονός ότι τα Τέμπη φωτίζουν ένα κομμάτι αυτής της διαπλοκής (κρατικής και επιχειρηματικής εξουσίας). Πρέπει επομένως να είμαστε ιδιαίτερα σκεπτικοί προς την πιθανότητα πλήρους απόδοσης ευθυνών υπό το παρόν καθεστώς διακυβέρνησης. Η κυβερνητική στροφή που ακολούθησε τις διαδηλώσεις είναι πλέον ξεκάθαρη. Όσοι λοιδορούσαν τους γονείς των θυμάτων, τώρα λένε ότι είναι και οι ίδιοι γονείς και συμπάσχουν, όσοι έλεγαν ότι τα Τέμπη έχουν ξεχαστεί ή αυτοί που ακόμα και την μέρα των διαδηλώσεων δεν είχαν να πουν ούτε μία λέξη για το πολύνεκρο δυστύχημα, τώρα κόπτονται για “διαλεύκανση”. Όλα αυτά όμως, ελάχιστα αλλάζουν την παραπάνω διαπίστωση.

Αντιθέτως, έχουμε κάθε λόγο να θεωρήσουμε τις όποιες κρατικές κινήσεις μια επικοινωνιακή «διαχείριση ζημιάς» (στην επιχειρηματική αργκώ που πλέον κυριαρχεί και στην πολιτική), η οποία αναμένει την απόφαση της «ανεξάρτητης Δικαιοσύνης» για να ξεπλύνει όσους πρέπει να ξεπλυθούν. Αν αυτό το γεγονός δείχνει την λειτουργικότητα της ιδέας περί ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης για την αναπαραγωγή του παρόντος συστήματος κυριαρχίας και εκμετάλλευσης, εν προκειμένω το συμπέρασμα που πρέπει να τονιστεί είναι πιο πρακτικό: τουτέστιν, η όποια πιθανότητα στοιχειώδους απονομής δικαιοσύνης μοιάζει να εξαρτάται από την δυνατότητα να εμφανιστεί ένα κίνημα ικανό να ρίξει την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Τα πρόσφατα γεγονότα στην Σερβία δείχνουν ότι κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου ανέφικτο, αν η κοινωνική και πολιτική ομαλότητα αμφισβητηθούν επαρκώς. Επίσης, όπως σημειώθηκε πριν, τα συναισθήματα δυσφορίας και θυμού είναι αρκετά διάχυτα ώστε η άρνηση απόδοσης δικαιοσύνης στο συγκεκριμένη περίπτωση να γίνει πυροκροτητής μια γενικευμένης κοινωνικής έκρηξης. Αντικειμενική δυνατότητα που όμως οδηγεί πάλι στο κρίσιμο ζήτημα της πολιτικής υποκειμενικότητας που θα καθορίσει την εξέλιξη της. Υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις ικανές να αναιρέσουν την παρούσα κατάσταση συστημικής διαπλοκής και να εκδημοκρατίσουν, έστω και στο ελάχιστο, τους θεσμούς του ελληνικού κράτους; Η πρόσφατη εμπειρία, με την απροθυμία (ή αδυναμία, λίγη σημασία έχει στην οικονομία της ανάλυσης) του Σύριζα να συγκρουστεί με τους κρατικούς μηχανισμούς και τα ντόπια κέντρα εξουσίας, δείχνει ότι δεν πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι προς αυτή την πιθανότητα (πόσο μάλλον στο παρόν γεωπολιτικό πλαίσιο, όπου οι δυνάμεις του αστισμού καλούν σε εθνική συσπείρωση και πολεμική προετοιμασία).

Ούτε όμως πρέπει να υποτιμάται εξ αρχής η δυνατότητα του πλήθους (ή πιο τετριμμένα του «λαϊκού παράγοντα») να παράγει δυναμικές ριζοσπαστικοποίησης. Σε μία τέτοια περίπτωση, αυτό που πρέπει να τονιστεί εξίσου είναι πως θα χρειαζόταν σύγκρουση όχι μόνο με το «σύστημα Μαξίμου» ή έστω με τους κρατικούς αρμούς εξουσίας, μα και με τις κοινωνικές δυνάμεις που το στηρίζουν και την πολιτική λογική που το νομιμοποιεί. Αρκεί μια περιήγηση στο «δεξιό διαδίκτυο» ώστε να επιβεβαιωθεί ότι δεν είναι όλοι οι πολίτες που επιθυμούν να αποδοθεί δικαιοσύνη άνευ όρων, δηλαδή αν πρόκειται να αμφισβητηθούν τα όποια τους προνόμια ή έστω η σταθερότητα στους όρους κοινωνικής τους αναπαραγωγής. Ακόμα λιγότερο δεν διακατέχεται όλη η κοινωνία ή ο «ελληνικός λαός» από το προαναφερθέν αίσθημα δομικής αδικίας. Τα συναισθήματα αυτά είναι ταξικά προσδιορισμένα και πολιτικά διαμεσολαβημένα – έτσι ώστε κάθε αναφορά σε μία «καθαρή ηθική» να είναι άτοπη, λες και το ζήτημα είναι να πράξει η κυβέρνηση τα δέοντα στη βάση μιας κατηγορικής προσταγής που υπερβαίνει τάξεις, πολιτικές δεσμεύσεις ή την ίδια την ιστορία. Ούτε το πολιτικό διακύβευμα που αναδείχθηκε στις συγκεντρώσεις για τα Τέμπη επομένως αφορά μια αντιπαράθεση πολιτών/κοινωνίας με το κράτος και την σύναψη ενός νέου «κοινωνικού συμβολαίου». Αφορά μια αντιπαράθεση και  μια διαίρεση που διαπερνά το ίδιο το κοινωνικό σώμα, αναδεικνύοντας την αντιφατική μη-ενότητα του «ελληνικού λαού» ως κρατικά αναγνωρισμένη ταυτότητα.

Αν τα πιο ριζοσπαστικά τμήματα της Αριστεράς και της Αναρχίας έχουμε εδώ να προσφέρουμε κάτι, πέρα και μέσα από την συμμετοχή και ενδυνάμωση ενός ενδεχόμενου κινήματος, θα ήταν ακριβώς να συμβάλλουμε ώστε να μπολιαστεί το αίτημα απόδοσης δικαιοσύνης από το κράτος δικαίου, με μια προσδοκία για Κοινωνική Δικαιοσύνη, ικανή να απαιτήσει βασικά πολιτειακά- κοινωνικά δικαιώματα, ανεξάρτητα και πέραν της εθνικής ταυτότητας. Για να γίνει κάτι τέτοιο όμως προϋποθέτει ότι οι ριζοσπαστικές δυνάμεις θα μπορέσουν οι ίδιες να πάνε πέρα από τα κουρασμένα σλόγκαν που απλά επιβεβαιώνουν την ταυτότητα τους όσο και την τάση εξιδανίκευσης του κοινωνικού περιθωρίου που έχει επικρατήσει εντός τους. 

Διότι, εν τέλει, αυτό που είναι όριο της μορφής του πλήθους που εμφανίστηκε στις πλατείες, ο ταξικά και κοινωνικά πλειοψηφικός του χαρακτήρας, αποτελεί συγχρόνως και την πραγματική του δύναμη. Μια συλλογική δύναμη που αναζητά τα απαραίτητα κοινωνικά περιεχόμενα, όχι μόνο για να επιφέρει ουσιώδεις θεσμικές αλλαγές στο πολιτικό επίπεδο, αλλά μακροπρόθεσμα να επιτύχει έναν ριζικό μετασχηματισμό της ζωής μας και του τρόπου παραγωγής. Στο ζοφερό ιστορικό και πλανητικό περιβάλλον που διαμορφώνεται, αυτή η «παράκαιρη» προοπτική είναι ίσως ότι πιο επίκαιρο υπάρχει.

ΚΕΝΟ ΔIKTYO [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

ΔΕΣ ΕΠΙΣΗΣ

The post Κενό Δίκτυο: Περιμένοντας την Δικαιοσύνη appeared first on Void Network.

Αν και κάθε κοινωνικό φαινόμενο είναι δεδομένα πολύπλοκο, πάντα υπάρχουν ορισμένες έννοιες που το εξηγούν, χωρίς να ανάγεται φυσικά πλήρως σε κάποια από αυτές. Εν προκειμένω, βασική έννοια στο φαινόμενο του οργανωμένου οπαδισμού είναι αυτή της «φυλής» (tribe), η οποία αφορά κοινωνικές ομαδοποίησεις που η αναπαραγωγή τους δομείται γύρω από τη βούληση τους να διατηρήσουν την αυτονομία και αυτάρκεια της ταυτότητας τους (που στον πυρήνα της συχνά περιλαμβάνει κάτι υπερβατικό/ιερό).  Αναπόφευκτα, μία τέτοια αυτάρκεια μπορεί να επιβεβαιωθεί μόνο μέσα από την αναγνώριση του Άλλου, με τρόπο που η διάδραση μαζί του δεν θα θέσει την αυτονομία της ταυτότητας σε κίνδυνο. Ένας τέτοιος κατεξοχήν τρόπος είναι η βία, στη μορφή ενός πολέμου που δεν επιδιώκει να κατακτήσει τον Άλλο – αλλά να αποδείξει την ανωτερότητα της μίας ταυτότητας απέναντι στην άλλη.  Η έννοια της φυλής κατά αυτόν τον τρόπο εξηγεί όχι μόνο την κλειστή μορφή του οπαδικού συνδέσμου (ή είσαι ΑΕΚ, ΠΑΟ, ΟΣΦΠ, ΠΑΟΚ κ.ο.κ ή δεν είσαι), αλλά και τον αρχαϊκό χαρακτήρα του (τις μάχες για λάβαρα, το δίκαιο της εκδίκησης, τον κύκλο αίματος, τη βεντέτα).

Κάτι τέτοιο, όμως, ουδόλως σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με κάποιο κατάλοιπο του παρελθόντος, αν και η φυλή είναι ιστορικά προϋπάρχουσα μορφή οργάνωσης, ούτε από την άλλη με μία υπερ-ιστορική δομή, μα με μία έννοια της οποίας η ενεργή πραγματικότητα διαμεσολαβείται από το ιστορικό της συγκείμενο, εν προκειμένω την καπιταλιστική κοινωνία και τα κράτη που την συγκροτούν.  Τυπικά μιλώντας, οι έννοιες του κεφαλαίου και του κράτους αναφέρονται σε κοινωνικές διαδικασίες που υπερβαίνουν αυτήν της φυλής και ως εκ τούτου την αρνούνται. Για αυτό και οι πιο ανεπτυγμένες από τις σύγχρονες ομάδες- επιχειρήσεις δεν θέλουν οργανωμένους οπαδούς αλλά πελάτες. Αντίστοιχα για αυτό το λόγο και ο οργανωμένος οπαδισμός είναι σκάνδαλο στα μάτια των νομιμόφρονων κομμάτων και πολιτών, αφού αμφισβητεί το κρατικό μονοπώλιο της οργανωμένης βίας και της  απόδοσης δικαίου.

Μένοντας όμως σε μία τυπική αντιπαράθεση εννοιών, χάνουμε την πραγματική σχέση τους, η οποία μεσολαβείται από την δεδομένη κοινωνική ολότητα μέσα στην οποία αυτές οι πρακτικές εκδηλώνονται. Καταρχάς η οξεία εμπορευματοποίηση της κοινωνίας και η απόλυτη κυριαρχία των νόμων της αγοράς, όχι μόνο δεν εξαφανίζουν την φυλή, προς χάριν ανεξάρτητων ατόμων / πελατών που απλά συναλλάσσονται, μα επιτείνει την εμφάνιση της στην μορφή διαφόρων νέο-αρχαϊσμών (γυμναστήρια, αναπαραστάσεις πολεμικών τελετουργιών, τοπικισμός, πρωτογονισμός, ενέδρες, συναντήσεις βίας, σεξισμός κ.α.)

Κατά δεύτερον, και εξίσου σημαντικά, η αναίρεση/άρνηση της φυλής αφορά στην πραγματικότητα την υπαγωγή της στο κεφάλαιο και το κράτος, μέσω πολλαπλών τρόπων, που περιλαμβάνουν όχι μόνο την καταστολή και την περιθωριοποίηση αλλά εξίσου την αξιοποίηση της. Εδώ υφαίνεται ένα πλέγμα σχέσεων και υπόγειων διαδρομών με επιχειρηματίες και πολιτικούς, τη μαφία, την αστυνομία, το φασιστικό παρακράτος κ.λ.π. που δεν αφορούν μόνο την θεωρία αλλά ακόμη περισσότερο την δημοσιογραφική έρευνα.  Αυτό που η θεωρία μπορεί και οφείλει να κάνει, είναι να αποσαφηνίσει σε εννοιολογικό επίπεδο τους πολιτικούς προσδιορισμούς του οπαδικού φαινομένου, τους οποίους μια δημοσιογραφική έρευνα μπορεί μόνο να υποδείξει εμπειρικά.

Στον βαθμό λοιπόν που γίνεται κομμάτι της σύγχρονης κοινωνίας, η φυλή γίνεται χώρος εκδήλωσης των πολιτικών προσδιορισμών και ανταγωνισμών της. Υπάρχει σαφώς ένα συγκυριακό στοιχείο εδώ, αφού η πολιτική προτίμηση συχνά εξαρτάται από τυχαία φαινόμενα όπως η γειτονιά, η τοπική παράδοση, οι φιλίες, τα ευρύτερα κοινωνικά συμβάντα κλπ. Ωστόσο η πολιτική ταυτότητα δεν είναι κάτι που επικάθεται αδιάφορα σε ένα υποκείμενο που μένει αναλλοίωτο. Υπάρχουν εγγενή χαρακτηριστικά στο ίδιο το φαινόμενο, αν και το γεγονός ότι υπάρχει μια ποικιλία πολιτικών ταυτοποιήσεων και τάσεων δείχνει ότι τα χαρακτηριστικά αυτά δεν είναι ομοιογενή και ενιαία.

Δεν έχει φασίστες στις κερκίδες επειδή το ποδόσφαιρο εξάπτει τα βίαια ένστικτα και μέσα στο γήπεδο σπρώχνονται και κλωτσιούνται μεταξύ τους οι παίχτες. Έχει φασίστες γιατί η κερκίδα είναι προνομιακό πεδίο μαζικής προπαγάνδας για όποια ιδεολογικά συγκροτημένη και εστιασμένη οργάνωση επιδιώξει επαφή με τους χιλιάδες νέους που αποτελούν τους φανατικούς μιας ποδοσφαιρικής ομάδας. Σε κάποιες περιπτώσεις νικούν οι μαρξιστές αυτόνομοι, σε άλλες οι αναρχικοί και σε άλλες οι φασίστες. Σε κάθε περίπτωση, ένας σύνδεσμος φιλάθλων με αναρχικά ή (άκρο)αριστερά πολιτικά χαρακτηριστικά και ένα (άκρο)δεξιό ή ναζιστικό κλαμπ οπαδών, κινούνται προς ριζικά διαφορετική κατεύθυνση, όσο και αν η πολιτική τους ταυτότητα έρχεται εξίσου σε αντίφαση με την οπαδική ταυτότητα (κάτι που ανεπιτυχώς επιχειρείται να επιλυθεί από το “no-politica”).

Οι πολιτικές αυτές κατευθύνσεις, φορτισμένες όπως είναι αξιολογικά, γίνονται στιγμές της ταξικής πάλης, στην κορυφαίες μάλιστα στιγμές της: Το αναρχικό ή (άκρο)αριστερό κλαμπ μπορεί να γίνει αντιφασιστική ή επαναστατική πολιτοφυλακή (όπως στην Ιταλία ή την Αίγυπτο), το ακροδεξιό κλαμπ μπορεί να γίνει παρακρατικός βραχίονας (όπως στη Κροατία, την Πολωνία ή την Ουκρανία). Όποιος λέει ότι αυτή η διαφορά είναι ασήμαντη ή δευτερεύουσα, σαν τον νεοφιλελεύθερο διανοούμενο κύριο Στάθη Καλύβα και άλλους υπάκουους καριερίστες της αγοράς, απλά αναπαράγει τη λογική της κυριαρχίας, και μιλά από την σκοπιά της κρατούσας συνθήκης, θέλοντας να επιβεβαιώσει την θεωρία των δύο άκρων, να υποστηρίξει δηλαδή την αντιεπιστημονική και ανιστορική θέση πως οι φασίστες και οι αντιφασίστες είναι το ίδιο πράγμα.

Αυτό αντίστροφα σημαίνει ότι, είναι εντελώς άστοχο, θεωρητικά και πολιτικά, για όσες πολιτικές τάσεις εναντιώνονται στην κρατούσα συνθήκη, να θεωρούν τον αυθόρμητο ή οργανωμένο οπαδισμό ντε φάκτο εχθρικό ή ξένο. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση απλά εγκαταλείπεται ένα πεδίο του κοινωνικού πολέμου. Ειδικά σε μία εποχή οικονομικής ανέχειας και απελπισίας ή μια περίοδο ταραχών και κοινωνικών συγκρούσεων, αυτή την επιλογή την βρίσκουμε μπροστά μας. Διότι αργά ή γρήγορα έρχεται η στιγμή για όλες τις φυλές που ενδημούν και αναπαράγονται στις κατακερματισμένες κοινωνίες του ύστερου καπιταλισμού να πάρουν θέση.

Από την άλλη, χρέος των οπαδών απέναντι στους ίδιους τους εαυτούς τους, είναι να μπορούν να υπερβαίνουν συνειδητά τα όρια τους και από οργανωμένους στρατούς στα χέρια των επιχειρηματιών, των παρακρατικών και των μαφιόζων να μπορούν να μετατραπούν σε συνειδητούς φορείς αντικαθεστωτικής κουλτούρας. Η υπέρβαση του ρόλου που ανατέθηκε από τα αφεντικά στους οργανωμένους οπαδούς έγινε φανερή σε στιγμές κοινωνικών εξεγέρσεων, από την συμμετοχή των οπαδών της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ στις συγκρούσεις ενάντια στους G8 στη Γένοβα το 2001, τις δράσεις των οπαδών ενάντια στην αστυνομία κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 2008, το καλοκαίρι των Αγανακτισμένων το 2011, τη βραδιά υπογραφής του δεύτερου μνημονίου στις 12/2/2012, στην μεγάλη διαδήλωση στη Νέα Σμύρνη το 2021 και άλλες στιγμές των κοινωνικών αγώνων.

Η δικιά μας θέση είναι πάντα ενάντια στους φασίστες, τους κυρίαρχους και όσους υπηρετούν τους ισχυρούς αυτού του κόσμου και τις σχέσεις κυριαρχίας που αυτοί διαιωνίζουν.

Η μνήμη του Αεκτζή Μιχάλη Κατσουρή που δολοφονήθηκε υπερασπιζόμενος τη Νέα Φιλαδέλφεια από τους φασίστες δεν μας αφήνει περιθώρια, ξέρουμε που στεκόμαστε και μαζί με ποιους.

Μιχάλης Κατσουρής RIP

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ

[Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

http://voidnetwork.gr

The post ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ- Θέσεις για τον οργανωμένο οπαδισμό- Στη μνήμη του Αεκτζή Μιχάλη Κατσουρή appeared first on Void Network.

Bertolt Brecht, “Η αρχαιότητα”  (Ιστορίες του κ. Κόϋνερ)

Οι εκλογές είναι ένας μηχανισμός που παράγει μία έννομη δυνατότητα λήψης αποφάσεων – δηλαδή τη νομιμοποίηση μιας εξουσίας, από το επίπεδο της λειτουργίας ενός σωματείου έως αυτό της κρατικής διακυβέρνησης. Στην αστική δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό ειδικότερα, οι εκλογές, μαζί με αυτήν την θεμελιώδη λειτουργία τους, είναι και ένας τρόπος συμπερίληψης των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων, επιτρέποντας έτσι τη κυκλοφορία ενός προγραμματικού-ιδεολογικού πλουραλισμού στη δημόσια σφαίρα. Αυτό που οι εκλογές ποτέ δεν (μπορούν να) κάνουν, είναι ν’ αποφασίζουν για τη βασική δομή (τους τρόπους παραγωγής, συναλλαγής, νομοθέτησης, απόδοσης ευθυνών κ.ο.κ.) ενός κοινωνικού σχηματισμού· ούτε μπορούν να παράγουν ιδεολογική-πολιτισμική ηγεμονία. Αντιθέτως, το εκλογικό παιχνίδι συντελείται μέσα σε ένα κανονιστικό- αξιακό πλαίσιο ήδη διαμορφωμένο από την ταξική πάλη και ευρύτερα τις κοινωνικές συγκρούσεις, τον καθημερινό πολιτικό ανταγωνισμό, και άλλες πολιτισμικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε όλο το φάσμα του κοινωνικού. Στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες συγκεκριμένα, η (ανά)παραγωγή του πολιτισμικού και κανονιστικού- αξιακού πλαισίου εντός του οποίου επιτελούνται οι κοινοβουλευτικές εκλογές, διαμεσολαβείται και διαμορφώνεται από τους τεράστιους ομίλους των media, είτε παραδοσιακών είτε διαδικτυακών, και τη βιομηχανία της κουλτούρας (η οποία επίσης βρίσκεται στην ιδιοκτησία τεράστιων επιχειρηματικών ομίλων). Δεδομένου του βαθμού που η εμπειρία της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας σήμερα διαμεσολαβείται από τις αναπαραστάσεις της, η δύναμη της Νέας Δημοκρατίας σε αυτόν τον τομέα δεν πρέπει να υποτιμάται. Άλλωστε η συμπερίληψη όλων των μεθόδων επιβολής, καταστολής, επιτήρησης και διάχυσης των λόγων της κυριαρχίας, είναι η μόνη αποδεκτή μορφή διακυβέρνησης, μαζί με την επιτάχυνση των τεχνικών και τεχνολογικών εξελίξεων και διαμεσολαβήσεων.

Την ίδια στιγμή, κάθε τι που μας απελπίζει και μας εξοργίζει σήμερα εδώ, μας φέρνει δίπλα σε όλους τους απελπισμένους και τους εξοργισμένους αυτού του πλανήτη. Αξιολογούμαστε όλοι σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς και στην περίπτωση που επιθυμούμε να εκπληρώσουμε τις ικανότητες μας επιτρέπεται να το κάνουμε αυτό μόνο σύμφωνα με τους νόμους της. Στην θέση της κοινής αίσθησης του να ανήκεις κάπου, που πρόσφερε κάποτε η κοινωνία, μοιραζόμαστε μια παγκόσμια αίσθηση άγχους και αποστέρησης, επιβεβλημένη σε μεγάλο βαθμό από  την κοινή μας θέληση να συνεχίζουμε να την ανεχόμαστε. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι ιδιαιτέρως καινούργιο αλλά ποτέ πριν αυτό δεν ήταν τόσο παγκόσμιο. Και επίσης, υπάρχει κάτι ακόμα που έχει αλλάξει: Όταν οι άνθρωποι επαναστατούν κάπου, οι πάντες το μαθαίνουν την ίδια στιγμή σε ολόκληρο τον κόσμο …

Χάριν ευκολίας μπορούμε να ονομάζουμε το θετικό περιεχόμενο του κυρίαρχου εδώ και κάποιες δεκαετίες πολιτισμικού- κανονιστικού- αξιακού περιβάλλοντος ως “νεοφιλελεύθερο”: αντί συλλογικών δικαιωμάτων, κεφαλαιοποίηση ατομικών ικανοτήτων· αντί μίας θεσμοποιημένης κοινωνικής αλληλεγγύης, η εξ’ ορισμού άνιση κατανομή του πλούτου που επενδύεται και προστίθεται στην αγορά· αντί της ισότητας η αξιοκρατία. Στο πολιτικό επίπεδο, παράλληλα, η σχέση των κομμάτων εξουσίας με την εκλογική τους βάση, σταδιακά μετατράπηκε σε σχέση συναλλαγής παρά ιδεολογικής ταύτισης, καθόσον παγιώνεται ένας ιδιάζων δικομματικός- μονοκομματισμός δια της απορρόφησης των πολιτικών οικογενειών της κεντροδεξιάς και της σοσιαλδημοκρατίας και της μετατροπής τους σε διαχειριστικές εκδοχές της νέας συναίνεσης περί “τέλους της ιστορίας” και “ανωτερότητας της οικονομίας της αγοράς”.

Χωρίς πλέον ουσιαστικές ιδεολογικές-προγραμματικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων εξουσίας, το αποφασιστικό κριτήριο ήταν και είναι η ικανότητα επικοινωνιακής επικράτησης, έχοντας για κύρια σημεία αναφοράς την τεχνοκρατική αποτελεσματικότητα και την ηθική υπόσταση, σ’ ένα περιβάλλον όπου η απελευθέρωση του κεφαλαίου και η δικαίωση του ατομικού κινήτρου για μέγιστο κέρδος παράγουν, μαζί με την διόγκωση των ανισοτήτων, μια εκθετική αύξηση της διαφθοράς εις βάρος των όποιων θεσμικών ελέγχων (ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν εν απουσία ιδεολογικών συγκρούσεων).

Στο κοντινό παρελθόν, υπήρχαν, προφανώς, ιδιάζουσες περιπτώσεις όπως ο Μπερλουσκονισμός στην Ιταλία, που μάλιστα αποδείχτηκε εικόνα από το μέλλον, μίας όψιμης σε εμάς εποχής όπου ιδιότητες σαν τη διαφθορά, τον νεοπλουτισμό και την αξιοποίηση της εξουσίας για πρόσβαση σε καταναλωτικές απολαύσεις (συμπεριλαμβανομένων  και των ανθρώπινων σωμάτων) αποτελεί εκλογικό πλεονέκτημα. Σε κάθε περίπτωση, το ούτως ή άλλως καθορισμένο πλαίσιο διεξαγωγής του κοινοβουλευτικού παιχνιδιού στένευε εξαιρετικά, με τις εκλογές να αφορούν επί της ουσίας την ομαλή διαχείριση του υπάρχοντος (καθ’ ομοίωση του οποίου αναπαρίστατο και το μέλλον). Το τοτέμ της διαδικασίας ήταν η «μεσαία τάξη», η ιερή αγελάδα ενός κόσμου όπου η εκμετάλλευση στο επίπεδο της παραγωγής (δηλαδή, η απόσπαση υπεραξίας) αναπληρωνόταν με την υπέρ-απόλαυση και της κατανάλωση (περιλαμβανομένης της απόλαυσης να είσαι ηθικός και προοδευτικός στις καταναλωτικές/ πολιτικές σου επιλογές σ’ έναν καταφανώς άδικο κόσμο).

Στην Ελλάδα, η συνθήκη που εξέφρασε παραδειγματικά ο Μπερλουσκονισμός εκφραζόταν στο πεδίο της πολιτικής κυρίως στην τοπική αυτοδιοίκηση, ενώ στο κοινωνικό επίπεδο εδραιωνόταν σε φαινόμενα όπως ο μαφιόζικος παραγοντισμός στον επαγγελματικό αθλητισμό. Στην κεντρική πολιτική σκηνή, από την άλλη, υπήρχαν ακόμη μεγάλες ιδέες να παράγουν κάποιου τύπου συλλογικά ιδεώδη/φαντασιώσεις (ΕΕ, εκσυγχρονισμός, Ολυμπιακοί αγώνες), έστω και αν αυτά ήταν κρατικά κατευθυνόμενα και επιχρύσωναν το ατομικιστικό/ ηδονιστικό ήθος που διαχεόταν στα κανάλια, τα κέντρα διασκέδασης και τα στριπτιζάδικα που φύτρωναν σαν μανιτάρια.

Ύστερα ξέσπασε η κρίση, η οποία οδήγησε σε μαζικές κινητοποιήσεις και υψηλής έντασης ταραχές, ανοίγοντας την πολιτική συζήτηση σε αξιοσημείωτο βαθμό και οδηγώντας στην εμφάνιση εξίσου αξιοσημείωτων μορφών αυτό-οργάνωσης. Αναμενόμενα, οι κινηματικές διεργασίες αποτυπώθηκαν κάποια στιγμή στην κεντρική πολιτική σκηνή, αρνητικά ως κρίση του παγιωμένου δικομματισμού και θετικά στην άνοδο του Σύριζα. Ο τελευταίος μέσα σε μικρό διάστημα έγινε κόμμα εξουσίας, ικανοποιώντας την πλειοψηφική τάση του αντιμνημονιακού κινήματος με το να δηλώνει ικανός να μπλοκάρει την λιτότητα και την υποτίμηση που επιβάλλονταν μέσω των μνημονίων, χωρίς να χρειάζεται ρήξη με το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο· αρκούσε μονάχα να δοθεί στο αστικό κράτος η δέουσα μορφή (ισονομία, ευνομία κλπ.).

Την ίδια στιγμή, ο Σύριζα αποδεχόταν την συνέχεια του Κράτους και των στρατηγικών επιλογών του ελληνικού αστισμού, μία εκ των οποίων ήταν φυσικά η οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση ως όρος παραμονής στην ΕΕ. Η αντίφαση αυτή έφτασε στην κορύφωση της στο δημοψήφισμα, όπου εν μέσω τεράστιας κοινωνικής πόλωσης φάνηκαν όχι μόνο τα όρια του Σύριζα μα και του αντί-μνημονιακού κινήματος. Κανένα αποτέλεσμα όμως, όσο απογοητευτική και αν ήταν η εξέλιξη, δεν αλλάζει το γεγονός ότι η περίοδος εκείνη στέκει ως μια από τις λίγες ιστορικές στιγμές όπου η εκλογική διαδικασία έγινε τόπος παρέμβασης της λαϊκής αυτενέργειας, θέτοντας τα δικά της πολιτικά-προγραμματικά επίδικα (δημοκρατία, δικαιοσύνη). Φυσικά, οι εκλογές έτσι απορρόφησαν την λαϊκή αυτενέργεια και τις κοινωνικές εντάσεις ουδετεροποιώντας τες· αλλά και αυτό μόνο εκ των υστέρων φάνηκε πώς μπορεί να γίνει επί του πρακτέου. Για μία μικρή περίοδο, ο φόβος και η αβεβαιότητα περάσανε στο στρατόπεδο των κυρίαρχων τάξεων, χαράσσοντας ένα τραύμα που φαίνεται ακόμα σήμερα στη κυρίαρχη διαχείριση της ιστορικής μνήμης, και συγκεκριμένα στον απόλυτο εξορκισμό του αντί-μνημονιακού κινήματος και την επιθετική, κατασταλτική στάση του κράτους απέναντι σε κάθε αυτοοργανωμένο εγχείρημα των κοινωνικών κινημάτων.

Η άνοδος της Νέας Δημοκρατίας αποτελεί πολιτική έκφραση αυτού του εξορκισμού, καθώς η ανασυγκρότηση της κυβερνώσας Δεξιάς περιείχε ως όρο την αξιακή άρνηση όλων όσων είχαν εμφανιστεί τα χρόνια των κινητοποιήσεων. Η θετική μορφή αυτής της απαξίωσης είναι η επαναφορά ενός ρητά δεξιού νεοφιλελευθερισμού, χωρίς πολλά προοδευτικά φτιασίδια (αν και τούτα υφίστανται, σε μια ιδιαίτερα μετριοπαθή μορφή woke φιλελευθερισμού). Οι συλλογικές προσδοκίες απαγορεύονται. Το καθεστώς προβάλλει αποκλειστικά ένα ήθος ατομικισμού, καταναλωτισμού, κυνισμού και συντηρητισμού, που βρίσκει τη δικαίωση του στο κανονιστικό-αξιακό μοντέλο συμπεριφοράς και υποκειμενοποίησης που προσδιορίσαμε ως νεοφιλελεύθερο.

Ισχύει πιθανώς ότι από άποψη ποσοστών οι παροικούντες την «δεξιά πολυκατοικία» είναι γενικά σταθεροί εδώ και δεκαετίες, όπως εξίσου σταθερό  λίγο-πολύ είναι το κοινωνικό προφίλ τους. Από αυτήν την σκοπιά το επίδικο για τη ΝΔ ήδη από το 2019 ήταν η συγκρότηση ενός εκλογικού ποσοστού, επαρκούς για να της δώσει αυτοδυναμία, μέσα από το ετερόκλητο πλήθος ολιγαρχών, και αστών, ευκατάστατων μεσοαστών, μικροαστικών αφεντικών, φιλόδοξων στελεχών, φερέλπιδων επαγγελματιών, ικανοποιημένων ή φοβισμένων εργαζόμενων και συντηρητικών συνταξιούχων που κινούνται (σταθερά ή πρόσκαιρα) στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, υποσχόμενη σε όλους αυτό που αντιστοιχεί στην κοινωνική τους θέση (πλούτο, άνεση, καριέρα, ασφάλεια, σταθερότητα, επιβίωση).

Εδώ αναδεικνύεται ακόμα περισσότερο η σημασία του κανονιστικού-αξιακού πλαισίου, καθότι η στήριξη στη ΝΔ χρειαζόταν (και θα χρειάζεται) ως αντάλλαγμα την αδιαφορία για έναν τρόπο διακυβέρνησης βασισμένο στην διαφθορά, τα σκάνδαλα και τη βία (κυρίως προς τον «άλλο» – μετανάστες, αναρχικούς, αριστεριστές, κοινωνικά αποκλεισμένους). Γιατί όχι άλλωστε; Η αδιαφορία προς την κρατική διαφθορά είναι αντανάκλαση της κρατικής εγκατάλειψης των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και την πασιφανή κοινωνική παρακμή που αυτή προκαλεί, με τη μία να θρέφει, να δικαιώνει και να αθωώνει την άλλη. Τουτέστιν το ήθος είναι κοινό.

Υπό αυτήν την έννοια, στο κανονιστικό- αξιακό πεδίο, η ψήφος στη ΝΔ αποτελεί τον θρίαμβο της στρατηγικής σκέψης και της κοινής λογικής εν απουσία οποιουδήποτε πολιτειακού/ συλλογικού ήθους. Αν λοιπόν, η εκτεταμένη διαφθορά, ο κυνισμός, η απάθεια, η αδιαφορία, ο ανταγωνισμός κλπ. είναι η ειδική μορφή που παίρνει η νεοφιλελευθεροποίηση της ελληνικής κοινωνίας, την ίδια στιγμή ο εκλογικός θρίαμβος της ΝΔ αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη διάβρωση του δημοκρατικού χαρακτήρα του αστικού κράτους.

O Σύριζα ήθελε να είναι η ηθική συνείδηση αυτής της ιστορικής συνθήκης, η δύναμη που θα υπερασπιστεί την χαμένη τιμή της αστικής δημοκρατίας. Όχι τυχαία συντάχθηκε μαζί του το κοινωνικό κομμάτι που έχει απομείνει να υπερασπίζεται με ειλικρίνεια την έννοια της αστικής δημοκρατίας όπως και την αντίστοιχη του κράτους-δικαίου, και να σκανδαλίζεται για την παρακμή τους: η αριστερή και κεντροαριστερή διανόηση. Οι αντιφάσεις όμως που είχαν εμφανιστεί την περίοδο των μνημονίων έχουν πλέον γίνει η τυπική μορφή του κόμματος. Ο Σύριζα θα έφερνε δικαιοσύνη παντού χωρίς να αλλάξει επί της ουσίας τίποτα στη συγκρότηση του κράτους (Αστυνομία, Δικαιοσύνη κλπ.) και χωρίς να αμφισβητήσει στο ελάχιστο τις στρατηγικές επιλογές του ελληνικού αστισμού: απόδοση ευθυνών στα σκάνδαλα μα εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της ίδιας Δικαιοσύνης που όλα τα ξεπλένει· αύξηση δαπανών για την υγεία και την παιδεία μαζί με Ραφάλ και δημοσιονομική σταθερότητα· ανθρώπινα δικαιώματα με φράχτες και κέντρα κράτησης· υψηλοί μισθοί μαζί με ανταγωνιστικότητα· μέριμνα για το περιβάλλον με εξορύξεις και γεωτρήσεις – ένας αριστερός διαχειριστής μιας πραγματικότητας δεδομένης.

Την ίδια ώρα, το κόμμα βαυκάλιζε ότι έσωσε την χώρα από την χρεωκοπία, ξεχνώντας (;) ότι αυτό το επέτυχε συνεχίζοντας στο ακέραιο τη μνημονιακή αναδιάρθρωση, και ότι προϋπόθεση για την επικράτηση του Μητσοτακισμού ήταν η ματαίωση της προσδοκίας για κάτι διαφορετικό (και ας μην ήταν επαναστατικής έντασης) που ευδοκίμησε τα χρόνια μεταξύ 2010-2015. Η άλλη όψη του κυνισμού και της αδιαφορίας είναι η παραίτηση από την ελπίδα για αλλαγή, παραίτηση που μπορεί να εκφραστεί εξίσου ως αποχή ή ψήφο στο λιγότερο κακό. Γιατί λοιπόν να προκαλεί έκπληξη ότι ο Σύριζα είναι πλέον κοντά στο εκλογικό αποτέλεσμα με το ΠΑΣΟΚ, του οποίου την κατάρρευση κάποτε καρπώθηκε· τι πραγματικά διαφορετικό κομίζουν πλέον τα δύο κόμματα;

Όχι ότι ένα πιο αριστερό πρόγραμμα, χωρίς αντίστοιχες οργανωτικές δομές στην κοινωνική βάση, θα ήταν εχέγγυο επιτυχίας, σίγουρα όχι σε μια περίοδο απογοήτευσης, παραίτησης και μακράς κινηματικής υποχώρησης (με πρόσκαιρες εξαιρέσεις, όπως το ξέσπασμα αγανάκτησης και φρίκης στο δυστύχημα των Τεμπών).

Σε κάθε περίπτωση πάντως, η «κεντρώα» στροφή του Σύριζα ήταν αντικειμενική έκφραση της αποδοχής της αναδιάρθρωσης ως νέας κανονικότητας και της προσπάθειας να γίνει αποδεκτός από τα κέντρα πολιτικής και οικονομικής εξουσίας (ντόπια και διεθνή). Παρομοίως, δεδομένου του παραγοντισμού/ μικροκομματισμού του πολιτικού συστήματος και ελλείψει μιας κουλτούρας προγραμματικών συγκλίσεων, μόνο μια έντονη κινηματική δραστηριότητα θα μπορούσε να πιέσει για τη δημιουργία ενός προεκλογικού μετώπου ενάντια στη ΝΔ και ενός προγράμματος ικανού να εκφράσει την εκτεταμένη κοινωνική δυσαρέσκεια, δημιουργώντας ένα αντίβαρο μπλοκ σε αυτό που συντάσσεται πίσω από τη ΝΔ.

Ας μην κοροϊδευόμαστε πάντως, ακόμα και ένα τέτοιο μέτωπο, όπως δείχνει η Πορτογαλία, θα είχε κοντά ποδάρια (όσο καλύτερο και αν ήταν από τη ΝΔ σε επιμέρους ζητήματα). Διότι, όπως η εξέγερση στη Γαλλία αντίστοιχα επιβεβαιώνει ξανά (σε μια μακρά σειρά ηττηθέντων λαϊκών κινημάτων και ξεσηκωμών, συμπεριλαμβανομένου και του αντί- μνημονιακού κινήματος) στην παρούσα συγκυρία, δεν υφίστανται οι συνθήκες μεγάλων μεταρρυθμίσεων προς δημοκρατική/ φιλολαϊκή κατεύθυνση· σίγουρα όχι στο εύρος και της ένταση που καθόρισε κάποτε την ενσωμάτωση του εργατικού κινήματος και τον εκδημοκρατισμό του αστικού κράτους.

Δικαιώνονται λοιπόν έτσι οι κριτικές στις «εκλογικές αυταπάτες»; Εν μέρει σίγουρα, σήμερα περισσότερο από ποτέ.

Από την άλλη όμως, η κρίση της μεταρρυθμιστικής προοπτικής είναι και κρίση της επαναστατικής προοπτικής. Διότι αν κάποτε ο ρεφορμισμός ήταν η διαλεκτική άρνηση της επανάστασης (άρα αντίστροφα η επανάσταση η διαλεκτική άρνηση του ρεφορμισμού), εξίσου άτοπα σήμερα, ως προγραμματικές μορφές, είναι τα επαναστατικά προτάγματα που κάποτε ανταγωνίζονταν τον ρεφορμισμό για την ψυχή των πληβειακών τάξεων. Γι’ αυτό και η ήττα του Σύριζα ως δύναμης μεταρρύθμισης, που είχε συντελεστεί ήδη από το 2015, συνοδεύεται από την ήττα όλου του φάσματος στ’ αριστερά του, περιλαμβανομένου των ιδεολογικών τάσεων που ανοιχτά μιλάνε για κάποιου τύπου επανάσταση ως μοναδική διέξοδο.

Όχι απλά γιατί η άκρα αριστερά και η αναρχία δεν κάνουν αυτό που πρέπει (αν και προφανώς υφίστανται οργανωτικά προβλήματα και ιδεολογικά κολλήματα), αλλά επίσης γιατί η αντικειμενική συγκυρία καθιστά αυτά που λένε ανεδαφικά, τουλάχιστον υπό την προοπτική μιας άμεσης βελτίωσης των όρων ζωής στη βάση των υπαρκτών υλικών δυνατοτήτων. Καμία έκπληξη λοιπόν που οι πρακτικές και ο λόγος αυτών των τάσεων στις τρέχουσες εκλογές έπασχαν από μια χτυπητή έλλειψη άμεσης απάντησης στα ιστορικά διακυβεύματα της κοινωνικής συνθήκης – ίδια συνθήματα, ίδιες αφίσες, ίδια οργανωτικά και ιδεολογικά αδιέξοδα. Καμία έκπληξη που η απεύθυνση τους είναι τόσο περιορισμένη, αφού η κριτική στο υπάρχον αδυνατεί να ξεπεράσει το επίπεδο της αφηρημένης άρνησης του.

Η αδυναμία αναρχικών και ακροαριστερών ομάδων να πούνε κάτι στοιχειωδώς πρακτικό και να οργανώσουν πρακτικά τους κοινωνικούς αγώνες για ζωτικά ζητήματα – όπως, για παράδειγμα, αυτό της ενέργειας, της τερατώδους αύξησης των ενοικίων και των βασικών διατροφικών ειδών, της εργασιακής επισφάλειας, της οικολογικής καταστροφής-, είναι η υποκειμενική έκφραση μιας αντικειμενικής συνθήκης που τις ξεπερνά – οργανωτικά όσο και γνωστικά. Για αυτό επίσης, οι λαϊκές εξεγέρσεις του σήμερα είναι υπό μία έννοια πολύ πιο πρακτικές και οξυδερκείς, όχι μόνο από τα κόμματα που αναζητάνε ψήφους σε αυτές μα και από τις πολιτικές μειοψηφίες που συμμετέχουν στις ταραχές προσδοκώντας την Μεγάλη Ρήξη.

Οι εκλογές εν τέλει, όσο απρόσμενο και αν ήταν το αποτέλεσμα τους, δεν κόμισαν κάτι νέο. Περισσότερο πιστοποίησαν ό, τι η αστική δημοκρατία έχει πάψει προ πολλού να είναι η ενεργός πραγματικότητα της ισότητας και της ελευθερίας (έστω και σε αυτόν τον ιστορικά καθορισμένο και περιορισμένο βαθμό που ήταν). Αν όμως αυτό σημαίνει ότι η χαμένη τιμή της δεν σώζεται, η παρακμή της δεν είναι κάτι που πρέπει να μας χαροποιεί καθαυτή ή να παίρνουμε ελαφρά. Πέρα από το γεγονός ότι η λογική του «όσο χειρότερα γίνονται τα πράγματα τόσο αφυπνίζεται ο κόσμος» είναι εντελώς αβάσιμη ιστορικά και θεωρητικά. Πρέπει να έχουμε γνώση ότι όσο τα πράγματα ζορίζουν, το κομμάτι που ψηφίζει Μητσοτάκη αδιαφορώντας για το πόσο διεφθαρμένο και αυταρχικό είναι το καθεστώς που ηγείται, θα αδιαφορήσει εξίσου και για ένα ανοιχτά φασιστικό καθεστώς– αρκεί να εγγυάται κερδοφορία και σταθερότητα. Τούτου δοθέντος, ο μεγάλος ηττημένος των εκλογών δεν είναι άλλος από όλους και όλες εμάς που πρέπει να ζήσουμε μέσα από την εργασία μας, την επισφάλεια και την ανεργία μας σε συνθήκες διάλυσης όσων έχουν απομείνει από εργατικά δικαιώματα και κοινωνικό κράτος· που ελπίζουμε να μην αρρωστήσουμε σοβαρά και χρειαστούμε περίθαλψη· όσων θέλουμε να κινούμαστε και να δημιουργούμε σε δημόσιους χώρους· όσων, είτε ψηφίσαμε είτε όχι (και ας μην ξεχνάμε ότι σημαντικό κομμάτι των πληβειακών τάξεων δεν έχει δικαίωμα ψήφου), στέκονται στα αριστερά της ΝΔ, πολιτικά μα και αξιακά-ηθικά.

Αυτός ωστόσο είναι και ένας λόγος να μην απελπιζόμαστε με το εκλογικό αποτέλεσμα, ούτε να πέφτουμε στην μνησίκακη καταγγελία του «ηλίθιου λαού που παίρνει ό,τι του αξίζει». Η νίκη της ΝΔ, πέρα από αυτό που η ίδια εκφράζει θετικά, είναι έκφραση της αδυναμίας του αντίπαλου κοινωνικού δέους να εκφραστεί πολιτικά ως δύναμη και βούληση αλλαγής, αφού ακόμα και μια εκλογική νίκη του Σύριζα και η συγκρότηση μιας «προοδευτικής διακυβέρνησης» θα εξέφραζαν επί της ουσίας τους αυτή την αδυναμία. Όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ως κοινωνική πραγματικότητα το αντίπαλο αυτό δέος υφίσταται ήδη και δεν είναι τόσο μειοψηφικό όσο ενίοτε λέγεται. Βρίσκεται μέσα σε όσους/όσες ψηφίζουν αριστερά αλλά και σε όσες/όσους απέχουν ή απλά δεν μπορούν να ψηφίσουν. Σε αυτό το πλήθος υπάρχει ένα εν ενεργεία ήθος και μια εν δυνάμει πολιτική υποκειμενικότητα ικανή να συγκρουστεί με την Δεξιά και το αξιακό- κανονιστικό πλαίσιο που αυτή παράγει, διακινεί και επιβάλει.

Πέρα από το σύμπλεγμα αηδίας, απογοήτευσης και θυμού του αριστερού, μεσοαστικού Facebook που δηλώνει ότι θα μεταναστεύσει στην «πολιτισμένη Ευρώπη», πέρα από τον σεχταρισμό ενός υπέρ-ριζοσπαστισμού που βαπτίζει επανάσταση και «άλλο κόσμο» τον μικρόκοσμο του ή τον τρόπο που αυτοπροσδιορίζεται, συνεχίζει να υπάρχει η δυνατότητα κριτικής σκέψης, συγκροτημένης οργανωτικά παρουσίας και παρέμβασης στο κοινωνικό γίγνεσθαι, η απελευθερωτική πρόταση του συντονισμού των αντικαθεστωτικών δυνάμεων στους χώρους που οι πληβείοι ζουν και εργάζονται, στις κοινότητες αγώνα που υπάρχουν και τις κοινωνικές εκρήξεις που έρχονται. Αυτό που σίγουρα χρειάζεται, είναι λιγότερες μεγαλοστομίες, περισσότερος αναστοχασμός, αδογμάτιστος διάλογος, υπομονή, επιμονή, και επίγνωση των συνθηκών, της κλίμακας και του μεγέθους των προβλημάτων που μας περιβάλουν. Διότι απέναντι στα αδιέξοδα και τα όρια του κοινοβουλευτισμού, παραμονεύουν και τα αδιέξοδα και τα όρια τα δικά μας.

Παραμονεύουν όμως και οι μεγάλες μας δυνάμεις.

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

http://voidnetwork.gr

The post Κενό Δίκτυο- Εκλογές 2023: Μια κριτική αποτίμηση appeared first on Void Network.

Η δολοφονία του νεαρού 16χρονου Ρομά στη Θεσσαλονίκη μας υπενθυμίζει για πολλοστή φορά τον βασικό χαρακτήρα της αστυνομίας. Παρόλες τις διαφορές που παρουσιάζουν μεταξύ τους τα έθνη-κράτη ως προς τους πολιτικούς πολιτισμούς τους, οι οποίοι δημιουργούν διαβαθμίσεις στην αστυνομική βαναυσότητα, ο ρατσισμός της αστυνομίας παραμένει σταθερά αναλλοίωτο γνώρισμα σε όλες τις χώρες του κόσμου και είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον διάχυτο ρατσισμό που δηλητηριάζει τις κοινωνίες μας.
Έτσι εκπληρώνεται μια ανομολόγητη αλλά βασική κοινωνική λειτουργία της: παντού και πάντα η αστυνομία αποτελεί εστία αναπαραγωγής του μίσους απέναντι στη διαφορά, εθνοπολιτισμική ή άλλη, σημείο που αποτυπώνει και τη συνάφειά της με συγκεκριμένες ιδεολογίες που βρίσκονται εγκιβωτισμένες μέσα της καθώς μεταγγίζονται σε αυτήν αδιάκοπα οι πιο σκοτεινές πολιτισμικές αντιλήψεις της κυριαρχίας. Το ότι η ΕΛ.ΑΣ στελεχώνεται συστηματικά από ακροδεξιούς πιστολέρο και νεοναζί είναι γνωστό σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία, όπως και το γεγονός ότι μεταπολεμικά στα σώματα ασφαλείας η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο βίαιο αντικομμουνιστικό κράτος και τους παρακρατικούς συνεργάτες των ναζί ήταν αδιόρατη.

Η αστυνομία δεν «προστατεύει και υπηρετεί» τους πολίτες, όπως διατείνεται το γνωστό καλιφορνέζικο σλόγκαν. Έχοντας τη βία ως καταστατική, συγκροτητική του πράξη ο αστυνομικός θεσμός διατηρεί τον πλήρη έλεγχο του αληθινού εδάφους στoν αστεακό χώρο και την ύπαιθρο ως θεμελιακό σκοπό του. Στην πραγματικότητα υπάρχει μέσα από και για την δυνατότητα να ορίζει και να επιβάλλει το φάσμα του «κανονικού», δηλαδή ποιές κοινωνικές κατηγορίες ανθρώπων και συμπεριφορές μπορούν να εμφανίζονται σε ένα δεδομένο χώρο. Το να προσδιορίζει καταστασιακά ποιός μπορεί να βρίσκεται πού και ποιός όχι, και τι συμπεριφορές μπορεί να εκδηλώσει. Αυτή είναι η ισχύς που διαμορφώνει την αστυνομία. Κατέχοντας την σχεδόν αποκλειστική ευθύνη να θέτει τα όρια του διανοητού σε ένα δεδομένο πλαίσιο, όπως κανείς άλλος συλλογικός δρων ή οργανισμός, η αστυνομία καθίσταται η απτή και υλοποιημένη μορφή της εξουσίας, φορέας-αναμεταδότης των αντιλήψεων της αντίδρασης και μόνιμος φρουρός της ταξικής ιεραρχίας. Ως τοποτηρητής της «τάξης» που η ίδια στην πραγματικότητα ορίζει, η αστυνομία ελέγχει με απόλυτο τρόπο νοήματα πολλαπλά –ποιος άνθρωπος ή κατάσταση θεωρείται τί και πότε- και μετατοπίζει διαρκώς τα όρια του νόμου, κάτι που μόνο ο αστυνομικός θεσμός μπορεί να πραγματοποιήσει. Το σύγχρονο κράτος θα ήταν ίσως αδύνατο να επιβάλλει το οτιδήποτε στην επικράτειά του χωρίς τον συγκεκριμένο θεσμό. Αυτός είναι και ο λόγος που η αστυνομία έχει τη δυνατότητα να αυτονομείται από το κράτος. Και το κάνει διαρκώς, χωρίς φυσικά ποτέ κανείς από τους εκπονητές του κρατικού λόγου να δηλώνει ότι εκείνη δρα ανεξέλεγκτη.

Ο σαδισμός δεν διδάσκεται ακόμη ως μάθημα στις αστυνομικές σχολές, γιατί βρίσκεται διάχυτος παντού μέσα στους εσωτερικούς κανονισμούς και τα εγχειρίδιά τους, όπως και η αλήθεια ότι πρόκειται πάντα και παντού για ένοπλη συμμορία με θεσμική υπόσταση που έχει την αυθαιρεσία ως προγραμματική αρχή της. Πρόκειται για το συστατικό στοιχείο χωρίς το οποίο ο αστυνομικός θεσμός δεν θα μπορούσε να υπάρχει. Είναι επειδή η πρακτική προηγείται της ταυτότητας –πρώτα ενεργούμε και μετά γινόμαστε οτιδήποτε θεωρούμε πως είμαστε- που τα γουρούνια επιτελούν το αστυνομικό τους έργο βασανίζοντας και σκοτώνοντας τους αδύναμους. Μέσα από τη βία αυτής της μορφής δεν γίνονται «κακοί αστυνομικοί», γίνονται «αστυνομικοί» σκέτο και μάλιστα με «Α» κεφαλαίο. Οι μπάτσοι γνωρίζουν καλά πως συμμετέχουν σε νόμιμη συμμορία. Γλωσσικά και σωματικά κρυπτογραφημένο, αυτό ακριβώς αντανακλάται σε ορισμένες δημόσιες επιτελέσεις της ισχύος τους, όπως στο αυστηρό ή ‘μάγκικο’ ύφος και στα ψέματα που πάντοτε αρέσκονται να λένε στους πολίτες κάθε φορά που κινδυνεύουν να εκτεθούν πως δεν ελέγχουν απόλυτα την κατάσταση, κάθε φορά που μοιάζουν περισσότερο αδύναμοι απ’όσο θέλουν κανείς να πιστεύει.

Εν τέλει, οι ίδιοι βιώνουν ως μέρος της δουλειάς τους αυτό που οι δικαστές, ως ανώτατοι λειτουργοί του νομικού πεδίου, αρνούνται να παραδεχτούν για να μην απωλέσουν το συμβολικό κεφάλαιο που με τόσο κόπο έχουν οικοδομήσει: πάνω από το νόμο και πέρα από οποιαδήποτε έννοια τυπικής δικαιοσύνης βρίσκεται η αστυνομία. Είναι πλέον γνωστό σε όλες τις γειτονιές του κόσμου ότι τα γουρούνια σκοτώνουν κατά βούληση, χωρίς ουσιαστικά να τιμωρούνται. Αυτή είναι η άλλη όψη της απανθρωποποίησης που αναγκαστικά υφίστανται κάθε φορά που οι ίδιοι δέχονται τις σφαίρες.

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Ουτοπία, Θεωρία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

The post Ο 16χρονος ΡΟΜΑ Κώστας Φραγκούλης είναι νεκρός – Κενό Δίκτυο appeared first on Void Network.

Από την κορυφαία για την εξέλιξη του σύγχρονου κόσμου ιστορική διαδικασία της αποικιοκρατίας, και τους δύο παγκόσμιους πολέμους, ως τον ψυχρό πόλεμο, και τους πολλούς τοπικούς πολέμους ανά τον κόσμο (Βιετνάμ, Ιράκ, Αφγανιστάν, Γιουγκοσλαβία, Φόκλαντς), οι διακρατικές διαμάχες είχαν τη ρίζα τους στην προσπάθεια επέκτασης ή διατήρησης της κυριαρχίας μιας δύναμης επί μιας άλλης. Συνήθως, οι μεγάλες δυνάμεις διεκδικούσαν να ελέγχουν εδάφη που εκτείνονταν πέρα από την άμεση εδαφική (και πολιτισμικά οριοθετημένη) κυριαρχία και δικαιοδοσία τους. Στην προσπάθεια αυτή άλλοτε επιχείρησαν να εξαφανίσουν ολόκληρους λαούς και πολιτισμούς -όπως συνέβη με τους ιθαγενικούς πληθυσμούς στην αμερικανική ήπειρο, την Αυστραλία και την Αφρική- άλλοτε αλληλοεξοντώθηκαν -όπως στους δύο παγκόσμιους πολέμους- και άλλοτε διεξήγαγαν πολέμους δια αντιπροσώπων -όπως στην περίπτωση της Μέσης Ανατολής και της Νοτίου Αμερικής.

Συνεπώς, δεν είναι αρκετό να δούμε την υπόθεση της Ουκρανίας μόνο μέσα από τις κινήσεις ενός Ρώσου αυταρχικού ηγέτη, ούτε μέσα από το πρίσμα της παραβίασης του διεθνούς δικαίου. Και αυτό για τρεις λόγους: 

Πρώτον, επειδή δεν γίνεται να αγνοήσουμε την παρουσία του ΝΑΤΟ, που μετά την πτώση της ΕΣΣΔ και στο πλαίσιο της αναδυόμενης «νεοφιλελεύθερης συναίνεσης» έγινε στρατιωτικό όχημα εμπέδωσης της αλλά και αστυνομικός θεσμός ενάντια σε φυγόκεντρες δυνάμεις. Έτσι, στη βάση του ρόλου των ΗΠΑ στη νέα αυτή φάση «παγκοσμιοποίησης», το ΝΑΤΟ έγινε ουσιαστικά μηχανισμός εδραίωσης της υπό αμερικάνικης ηγεμονίας, παγκόσμιας, τεχνοκρατικής αυτοκρατορίας του κεφαλαίου. Για να το θέσουμε με παραδειγματικούς (και εν πολλοίς ρητορικούς) όρους, τι ακριβώς έκανε μια υποτιθέμενη “αμυντική συμμαχία” βομβαρδίζοντας, την Γιουγκοσλαβία χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, πραγματοποιώντας, ιστορικά, μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος; Πως μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η Γιουγκοσλαβία ισοπεδώθηκε από το ΝΑΤΟ για τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του δόγματος περί «νέας τάξης πραγμάτων» που αυτές έφεραν; Συνιστούσε εκείνο το συμβάν πόλεμο -έστω κάποιας μορφής- η “ειδική στρατιωτική επιχείρηση”;

Ακόμα και αν δεν είναι απλά ένα ισχυρό στρατιωτικό όργανο των Αμερικάνων, το ΝΑΤΟ δεν υφίσταται ούτε μπορεί να νοηθεί έξω από την ιμπεριαλιστική πολιτική των ΗΠΑ. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι οι διακρατικές σχέσεις ανάμεσα στη Ρωσία και τις ΗΠΑ τα τελευταία 30 χρόνια δομούνταν σε μεγάλο βαθμό από τις αρχικές διαβεβαιώσεις των νατοϊκών ότι δεν σκοπεύουν επέκταση της συμμαχίας προς τα ανατολικά και τη σταδιακή αθέτηση αυτών των υποσχέσεων. Το ότι αυτές οι διαβεβαιώσεις, όπως μας υπενθυμίζει ο Σπινόζα, δεν έχουν ουσιαστική ισχύ έξω από τις πραγματικές σχέσεις ισχύος  και την ιστορική τους εκδίπλωση, υποδεικνύει προς την ουσία του ζητήματος (κάτι για το οποίο θα επανέλθουμε).

Δεύτερον, ο πόλεμος μεταξύ κρατών στη σύγχρονη μορφή του τείνει να περικλείει τη σύγκρουση, και επομένως έξαρση, δύο ή περισσότερων εθνικισμών. Και τούτο διότι ο εθνικισμός είναι η ιδεολογία του νεωτερικού έθνους-κράτους και επομένως μια από τις αναπόφευκτες γλώσσες δικαιολόγησης μιας εμπόλεμης κατάστασης. Ως καθορισμένη ιστορική μορφή το σύγχρονο κράτος στηρίχθηκε στον πόλεμο για τη γέννησή του και την οργάνωση της κοινωνίας στη κλίμακα που πρότεινε: τα όρια του κράτους ως έννομη τάξη κυριαρχίας να συμπίπτουν με τα γεωγραφικά όρια του έθνους. Πρόκειται πραγματικά για μια εξωφρενική ιδέα που συνεχίζει να αιματοκυλεί την ανθρωπότητα, να παράγει την πολιτισμική διαφορά (δηλαδή, κάποιες φορές τις ίδιες τις εθνοτικές ομάδες ως διακριτές συλλογικές οντότητες) και να οδηγεί συστηματικά σε τραγωδίες και εθνοκαθάρσεις. Σύνδεση του χώματος με το αίμα: γερμανική ιδιοφυής σύλληψη! Ακόμα και η ρεπουμπλικανική αντίληψη περί έθνους που αντλεί από την Αμερικάνικη και Γαλλική επανάσταση, και η οποία ομολογουμένως πρόσφερε τη γλώσσα σε μια ολόκληρη επαναστατική παράδοση, μετά την εδραίωση της κρατικής μορφής, τείνει αναπόδραστα να γίνει γλώσσα νομιμοποίησης της κυριαρχίας, του αποκλεισμού, της βίας και της επέκτασης.

Στην περίπτωση του ελληνικού κράτους, ο εθνικισμός οδήγησε στην τραγωδία της Σμύρνης με τη βοήθεια της μεγάλης φαντασίωσης – με εντελώς υλικές όμως επιπτώσεις – που αποκαλέσαμε “Μεγάλη Ιδέα”. Ο εθνικισμός είναι επίσης υπεύθυνος για την τραγωδία που ζει η Κυπριακή κοινωνία εδώ και τόσες δεκαετίες και στις δύο πλευρές του νησιού.

Ρητορική περί ζωτικού χώρου χρησιμοποίησε πράγματι και ο Χίτλερ και το ίδιο κάνει τώρα και ο Πούτιν. Η διαφορά όμως είναι ότι ο πρώτος ήταν ναζί και ως τέτοιος έκαιγε στα κρεματόρια οποιονδήποτε δεν ήταν “άριος”, ενώ ο δεύτερος είναι ο αυταρχικός ηγέτης μιας χώρας που θυσίασε 20 εκατομμύρια ανθρώπους για να σταματήσει τους ναζί. Η διαφορά είναι ιλιγγιώδης. Και είναι διαφορά περιεχομένου όσο και μορφής: παρ’ όλη την απολυταρχία, τη διαφθορά και τις διαρκείς παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που περιγράφουν τη δυσλειτουργία των επίσημων θεσμών και το τεράστιο έλλειμμα δημοκρατίας στη χώρα, η Ρωσία δεν είναι ένα φασιστικό κράτος. Αυτό φυσικά δεν δικαιολογεί τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, διότι ανεξαρτήτως πλαισίου πρόκειται περί εισβολής. Οφείλουμε όμως να είμαστε αυστηροί στις αναλογίες και παρομοιώσεις που κάνουμε διότι καθορίζουν την οπτική μας, άρα και την πολιτική μας στάση.

Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι η ένθεν και κείθε ταύτιση της Ρωσίας με την ΕΣΣΔ, είναι ανυπόστατη, τουλάχιστον στο ιδεολογικό πεδίο. Από την άλλη, στο γεωπολιτικό και οικονομικό πεδίο τα πράγματα είναι σαφώς πιο πολύπλοκα, εφόσον η ΕΣΣΔ (από ένα σημείο και μετά) έγινε σε σημαντικό βαθμό η συνέχεια του Ρωσικού κράτους· έτσι και η Ρωσική Ομοσπονδία, μαζί με τους δορυφόρους της, κληρονομεί την συνθήκη που άφησε η ΕΣΣΔ. Η άνοδος του Πούτιν στην εξουσία, είναι και η έκφραση αυτής της «συνέχειας του κράτους», ενάντια στην επιθετική (και καταστρεπτική για τις πληβειακές μάζες) αποσάθρωση που προηγήθηκε. Άλλωστε, πέρα από κάποιους φασίστες, όπως ο Γεωργιάδης, ποιοι θεωρούν «τους  κομμουνιστές» επικίνδυνους και ονειρεύονται ακόμη εξορίες (αλήθεια, “επικίνδυνους” για ποιον;).

Παρά το ειδικό συμβολικό βάρος του κομμουνισμού για την κατασκευή ποικίλων ταυτοτήτων και αντιλήψεων, όλες οι χώρες, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο,  κινούνται στο ρυθμό της καπιταλιστικής οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Το ίδιο και η Ρωσία. Εντός αυτού του παγκόσμιου συστήματος, οι εθνικισμοί συνεχίζουν να αναπτύσσονται και οι ισχυρές δυνάμεις συνεχίζουν να ανταγωνίζονται η μία την άλλη με όρους εθνικούς, χωρίς αναφορές στις πολιτικο-ιδεολογικές διαφορές του παρελθόντος. Ο ανταγωνισμός σήμερα, παρόμοια μέχρι ενός σημείου με τον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αφορά την ισχύ εντός του παγκοσμιοποιημένου καπιταλιστικού συστήματος. Αλλά ο πολιτικό-οικονομικός ανταγωνισμός πάντα διεξάγεται μέσα από ένα πλήθος ιδεολογικό-πολιτισμικών διαμεσολαβήσεων, εκ των πραγμάτων ιστορικά καθορισμένων.

Έτσι, δύσκολα μπορεί να εγκαταλειφθεί η ιδέα ότι η πολιτισμική αναπαράσταση της Ρωσίας στη ‘Δύση’ περνά μέσα από τη φαντασιακή σύλληψη (και συγκρότηση) της διαφοράς. Στο κρατικό επίπεδο, η εχθρότητα απέναντι στη Ρωσία ξεκάθαρα έχει για αντικειμενική της βάση τον ανεξάρτητο ηγεμονικό γεωπολιτικό και οικονομικό της ρόλο και την φιλοδοξία της (πολιτική έκφραση των οποίων είναι ακριβώς «ο Πουτινισμός»). Επίσης, στο  κοινωνικό φαντασιακό (όπως αυτό φυσικά διαμεσολαβείται από τις θεαματικές αναπαραστάσεις των ΜΜΕ) η προϊούσα καχυποψία και εχθρότητα προς τη Ρωσία οφείλεται στην τρέχουσα προσπάθεια του Πούτιν να ανακτήσει η χώρα την παλιά αυτοκρατορική της ισχύ. Και στα δύο (σχετιζόμενα μεταξύ τους) επίπεδα, ωστόσο, η εχθρότητα υποδαυλίζεται από τη στερεοτυπική κατασκευή της Ρωσίας ως απειλητικής αυταρχικής δύναμης που έρχεται από τη βάρβαρη Ανατολή. Εντός αυτής της πολιτισμικής κατασκευής της ετερότητας βρίσκει τη λειτουργική του θέση ο αντανακλαστικός και άρρητος αντικομμουνισμός που ορισμένοι στρατιωτικοί και διπλωμάτες της Δύσης έχουν προ πολλού εσωτερικεύσει.

Σε αυτό το εντατικό πεδίο διεπαφής ανάμεσα στις πολιτικές και οικονομικές επιδιώξεις των ηγεμονικών κέντρων και τις ιδεολογικές τους επενδύσεις, εμμονές  και προκαταλήψεις, το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί παρά να τηρείται κατά περίπτωση και με βάση τα συμφέροντα που διακυβεύονται – άλλοτε να γίνονται επικλήσεις σε αυτό και άλλοτε να αγνοείται.

Οι φιλελεύθεροι και σοσιαλδημοκράτες κάθε κοπής και τάσης θα ανταπαντήσουν ότι υπάρχει ένα ολόκληρο υλικό σύστημα κανόνων, διαβουλεύσεων, συμφωνιών, αποφάσεων, οργάνων και θεσμών το οποίο παράγει αυτό που αποκαλούμε “διεθνές δίκαιο”, και το οποίο έχει ρυθμιστικό ρόλο· ακόμα και όταν αγνοείται από κάποια κράτη, η ενεργή του πραγματικότητα μας επιτρέπει να κριτικάρουμε αυτήν την στάση ενώ την ίδια ώρα προσδίδει στο «δέον» θεσμική άρα και πρακτική υπόσταση (δηλαδή οριοθετεί σαφώς τι «πρέπει να γίνει» και «πώς μπορεί» αυτό να γίνει).

Εδώ δεν είναι σίγουρα ο κατάλληλος χώρος για μια εκτενή συζήτηση περί διεθνούς δικαίου, η οποία εκ των πραγμάτων προϋποθέτει μια ευρύτερη ανάλυση του δικαίου εν γένει. Η παραβίασή του ωστόσο ως γεγονός που τελείται συστηματικά από τον ισχυρό καθιστά την ερμηνεία της πραγματικότητας με βάση μόνο το διεθνές δίκαιο σύμπτωμα ενός κανονιστικού φορμαλισμού ο οποίος δεν βοηθά να εξηγήσουμε μια περίπλοκη κατάσταση και τη δυναμική που αυτή εμπεριέχει. Θεμελιωμένο στη φιλελεύθερη δικαιική λογική που το συστηματοποίησε, το διεθνές δίκαιο είναι εντελώς αδύναμο τόσο να ρυθμίσει τις πραγματικές σχέσεις των κρατών όσο και να προσφέρει μια θεωρητική βάση κατανόησης τους. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και διαφορετικά: απέναντι σε ‘δυνατούς παίκτες’ το διεθνές δίκαιο συνιστά ένα αδύναμο εργαλείο και γι’αυτό, ειδικά σε στιγμές κρίσης, δεν επαρκεί ούτε για να υπαγορεύσει και να οργανώσει πρακτικά τη δράση των ισχυρών, ούτε για να το λάβουμε ως κύριο δεδομένο στην κατανόηση περίπλοκων ιστορικών διαδικασιών που διαμορφώνουν τους διακρατικούς ανταγωνισμούς και τις διεθνείς ισορροπίες. Εκτός και αν θέλουμε να γίνουμε η δυστυχισμένη συνείδηση αυτού του κόσμου, μαζί με τους φιλελεύθερους και ένα σημαντικό κομμάτι της Αριστεράς.  

Ο τρίτος λόγος για τον οποίο πρέπει να είμαστε προσεχτικοί στην οπτική μας, συνδέεται με τους συλλογικούς αυτοπροσδιορισμούς και το χαρακτήρα του ουκρανικού εθνικισμού. Μας βοηθά δε να καταλάβουμε την πολυπλοκότητα της πρόσληψης της Ρωσικής εισβολής από του Ουκρανούς, δηλαδή εν τέλει του πώς προσλαμβάνουν τον εθνοτικό ‘εαυτό’ και τον εθνοτικό ‘άλλο’ στη συγκεκριμένη περίπτωση. Κάτι τέτοιο σαφώς κάνει πολύ προβληματικό τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται από τους δυτικούς αξιωματούχους και τα ‘δυτικά’ μίντια η εισβολή στην Ουκρανία, δηλαδή ως επίθεση μιας ξένης δύναμης σε μια πλήρως διακριτή εθνική κοινωνία. Τα εμπειρικά δεδομένα που μπορεί να παραθέσει οποιοσδήποτε γνωρίζει το παραμικρό για την ουκρανική κοινωνία υποδεικνύουν κάτι τελείως διαφορετικό.

Μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας υπάρχει έντονη πολιτισμική συνάφεια, με βαθιές ιστορικές ρίζες, που φτάνουν στη ίδια της συγκρότηση της Τσαρικής Ρωσίας ως ηγεμονική πολιτική μορφή της Σλαβικής εθνοτικής ομάδας. Ακόμα και σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό των οικογενειών τόσο στην Ουκρανία όσο και την Ρωσία είναι μεικτές και οι συγγένειες εξαπλώνονται πέρα από τα σύνορά τους. Σε αυτό το σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού, ο συγκεκριμένος πόλεμος φαίνεται  μάλλον ως εμφύλιος. Ειδικά στα ανατολικά, οπού υπήρξε και απόσχιση, ένα μεγάλο ποσοστό Ουκρανών δεν έχει ιδιαίτερο πρόβλημα πολιτικής πρόσδεσης στη «Μαμά Ρωσία», εξου και οι ρωσικές δυνάμεις δεν συνάντησαν αρχικά μεγάλη αντίσταση προελαύνοντας στο εσωτερικό της χώρας.

Από την άλλη πλευρά, το ουκρανικό έθνος-κράτος εκ των πραγμάτων συγκρότησε την ταυτότητα του απέναντι στη Ρωσική κυριαρχία, κομμάτι της οποία θεωρήθηκε και η περίοδος της ΕΣΣΔ. Αυτή η «αντί-Ρωσική» εθνική αφήγηση εντείνεται μετά τα γεγονότα του 2014 στη χώρα, όταν και οι ισορροπίες διαταράχθηκαν από την βίαιη πολιτική στροφή προς της Δύση άρα και το ΝΑΤΟ. Σε αυτό το πλαίσιο γεωπολιτικής και οικονομικής αναδιάρθρωσης ο ουκρανικός εθνικισμός ριζοσπαστικοποιείται και φαίνεται να αποκτά απήχηση στον κοινωνικό χώρο. Ακόμα και έτσι, μέχρι πρόσφατα είναι αμφίβολο αν, έξω από τους ακραίους εθνικιστικούς κύκλους, μέρος των οποίων είναι και οι νεοναζί του λεγόμενου «Δεξιού Τομέα» (PravyySektor) με τις μαυροκόκκινες σημαίες ή του ακόμη ευρύτερου και πολυσυλλεκτικου, ενταγμένου στον ουκρανικό εθνικό στρατό, “Ταγματος του Αζωφ” , οι περισσότεροι Ουκρανοί επιθυμούσαν να πολεμήσουν εναντίον της Ρωσίας (κάτι που ισχύει και αντιστρόφως). Αυτό ακριβώς ανατρέπει τώρα καθοριστικά ο ρωσικός επεκτατισμός, υποδαυλίζοντας ακόμα περισσότερο τον ουκρανικό εθνικισμό.

Στα ‘δυτικά’ Μ.Μ.Ε και στον κυρίαρχο λόγο εν γένει κυριαρχεί μια εκκωφαντική σιωπή για τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και τη συλλογική ταυτότητα στην Ουκρανία. Στην πραγματικότητα, η επίθεση στην Ουκρανία πλήττει το πανσλαβικό αφήγημα -που συνιστά κεντρικό γνώρισμα του εκεί εθνορομαντισμού- αντικαθιστώντας το με το εθνικιστικό μίσος. Δεν είναι αυτό αντιφατικό προς το γεγονός ότι η Ρωσία εμφανίζεται ως ο κύριος πολιτικός εκφραστής αυτού του εθνορομαντισμού; Από την άλλη, ο υβριδικός χαρακτήρας της συλλογικής, εθνικής ταυτότητας στην Ουκρανία ή το ότι αυτή παρουσιάζεται αμφοτεροβαρής ως προς τη διάκριση «ρωσικό» – «ουκρανικό» έθνος και το σχετικό αίσθημα του συλλογικού ανήκειν, αποτελεί καταλύτη της επίθεσης. Αν με όρους εθνο-πολιτισμικών σχέσεων και συλλογικών ταυτοτήτων, υπερισχύει η ομοιότητα και η συνάφεια παρά η εθνοτική διαφορά, χωρίς να ταυτίζονται ή να αφομοιώνει αναγκαστικά η μία ομάδα την άλλη, η επίθεση από τη σκοπιά της Ρωσίας παύει να θεωρείται ως εισβολή. Αν, ακόμη περισσότερο απ’ό,τι συμβαίνει σε άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, οι Ουκρανοί βρίσκονται, κατά κάποιον τρόπο, σε ένα ταυτοτικό μεταίχμιο, αφού η διαδικασία οικοδόμησης του ουκρανικού έθνους-κράτους είναι ασταθής και εν εξελίξει, η επίθεση την Ουκρανία μπορεί να είχε ως άρρητο σκοπό το ριζική παρέμβαση στη σχετική διαδικασία. Η δε αστάθεια του ουκρανικού πολιτικού συστήματος και η δυσλειτουργία των δημοκρατικών θεσμών της ουσιαστικά συντελεί σε αυτήν την επιχειρούμενη πρόσδεσή στη Ρωσία (για μια χώρα στην οποία πρόεδρος είναι ένας πρώην ηθοποιός που υποδυόταν τον πρόεδρο σε ουκρανικό σίριαλ [!]).

Μπροστά λοιπόν στο εγχείρημα σταθεροποίησης της ουκρανικής θεσμικής οργάνωσης και δημοκρατίας εντός της Ε.Ε. -που φαίνεται να αποτελούσε βασική διεκδίκηση των διαμαρτυριών του 2014 και που αναγκαστικά πήρε τη μορφή ενός αντί-ρωσισμού, ανοίγοντας έτσι χώρο ακόμα και για τον εθνικισμό που αντλεί από τους συνεργάτες τις Ναζιστικής εισβολής – ο Ρωσικός ιμπεριαλισμός, μπροστά στον πολύ πραγματικό κίνδυνο της Ουκρανικής πρόσδεσης στο ΝΑΤΟ (δηλαδή της επέκτασης του τελευταίου), απάντησε με μια επιχείρηση ενίσχυσης του δεσμού με τη Ρωσία.

Φυσικά, εφόσον ο Ρωσικός αιφνιδιασμός δεν κράτησε πολύ και ο πόλεμος τραβάει, είναι δύσκολο να δούμε πως θα μπορούσε μια καθεστωτική αλλαγή να φέρει τίποτα άλλο από αστάθεια. Ίσως για αυτό και η πίεση για μια συνθήκη ουδετερότητας της Ουκρανίας να είναι όντως το πιο άμεσο αίτημα του Πούτιν, το οποίο ουσιαστικά δεν απευθύνεται μόνο στην Ουκρανική ελίτ αλλά στους Αμερικάνους.

Αν υπάρχει κάποιο πρακτικό επίδικο για εμάς σε όλα αυτά είναι ότι το ζήτημα επουδενί δεν αφορά να διαλέξουμε μεριά. Είναι καιρός να μάθουμε απέναντι στα διαζευκτικού τύπου ερωτήματα να είμαστε καχύποπτοι. Να διατηρούμε, δηλαδή, την επιλογή ‘να μην είμαστε ούτε με τον έναν ούτε με τον άλλον’.

Εδώ μάλλον φαίνεται πως έχουμε δύο πλευρές –τη Ρωσία και τη ‘Δύση’- που φοβούνται και προσλαμβάνουν ως απειλή η μία την άλλη με τους όρους που έχει διαμορφώσει αφενός η ιστορία των συγκρουόμενων επεκτατικών εθνικισμών-ιμπεριαλισμών και αφετέρου η πραγματικότητα που έχει διαμορφώσει η καπιταλιστική οικονομία στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη εκδοχή της.

Δεν θα στηρίξουμε, επομένως, κανέναν από τους δύο.

Ένας λόγος ακόμη περισσότερο να μην στηρίξουμε κανέναν, διαφαίνεται και από το γεγονός ότι στα πλαίσια των κάποτε, – αλλά όχι πλέον – περιθωριακών θεωριών σαν αυτών της 4ης πολιτικής θεωρίας, βρισκόμαστε μπροστά στην πιθανότητα δημιουργίας ενός βαθιά αυταρχικού άτυπου συνασπισμού από ετερόκλητες χώρες (από την Βόρεια Κορέα, έως το Ιράν και την Κίνα) σε αύξουσα τροχιά σύγκρουσης με το σύνολο ενός διακριτού πολιτισμού πλέον στα μάτια τους οριζόμενο ως “Δύση”.

Η ουδετερότητα, με ανάδειξη των πραγματικών συμφερόντων των από τα κάτω, με ταξικά χαρακτηριστικά και η δυναμική  φιλειρηνική μας δράση και πρόταση, είναι, κατά τη γνώμη μας, η ενδεδειγμένη στάση στη προκειμένη περίπτωση και επομένως δεν έχει να κάνει με μια αφηρημένη άρνηση του πολέμου. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο από τη στιγμή που οι συνέπειες ενός τέτοιου πολέμου θα μας επηρεάσουν όλους. Υπό αυτό το πρίσμα, η αναγέννηση του διεθνούς αντι-πολεμικού κινήματος το οποίο έχει εξαφανιστεί εδώ και πάνω από 15 χρόνια (απόδειξη η παντελής απουσία του κατά τη διάρκεια του Συριακού εμφυλίου) ίσως να μπορούσε να ασκήσει κάποια θετική επίδραση στις εξελίξεις. Κρίνοντας, όμως, από το περιεχόμενο του δημόσιου λόγου, τη μικρή δυναμική της συλλογικής δράσης σήμερα και κυρίως την όχι άμεση θερμή σύγκρουση ΝΑΤΟ και Ρωσίας στο πεδίο της μάχης, το ενδεχόμενο αυτό δεν θα πρέπει να το θεωρήσουμε ιδιαίτερα πιθανό. Παρόλα αυτά το αντιπολεμικό αίτημα του παγκόσμιου πυρηνικού αφοπλισμού αποδεικνύεται σήμερα εξαιρετικά αναγκαίο.

Ειδικά στον ελλαδικό χώρο οφείλουμε μια διαυγή και κριτική ματιά για τον συλλογικό εαυτό. Παρατηρώντας προσεχτικά το παρελθόν και διερωτώμενοι για το μέλλον οφείλουμε να αμφισβητήσουμε τις υποστασιοποιημένες αναπαραστάσεις των συλλογικών αυτοπροσδιορισμών που αναπαράγουν με ευκολία οι εγχώριες πολιτικές και οικονομικές ελίτ, ώστε να υπερβούμε τα ψεύτικα διλήμματα που εκβάλλουν σε απλοϊκές απαντήσεις. Το «ανήκουμε στη Δύση» ως αντίληψη δεν κρύβει απλώς τον εθνοκεντρισμό, τον εθνικισμό και οριενταλισμό των ελίτ –επί της ουσίας, δηλαδή, την ημιμάθεια τους- αλλά αντανακλά, επίσης, τη συνθήκη που ορίζει ολόκληρη την πρόσφατη ιστορία της χώρας και που οδηγεί τον Μητσοτάκη να στέλνει όπλα στην Ουκρανία: τη μόνιμα συγκεκαλυμμένη εξάρτησή της -τουλάχιστον στο επίπεδο των υψηλών αποφάσεων και της οικονομίας- την πλασματική και κατ’ όνομα ανεξαρτησία της, αυτό που ο Michael Herzfeld αποκαλεί ‘κρυπτο-αποικιοκρατία’.

Η πραγματικότητα της ‘κρυπτο-αποικιοκρατίας’, αποτέλεσμα της ιδεολογικο-πολιτικής κατίσχυσης των ευρωπαϊκών δυνάμεων, δεν επιτρέπει σε όσες και όσους ζουν στον ελλαδικό χώρο ελεύθερα να αναδημιουργήσουν τον πολιτισμό και τη συλλογική τους ταυτότητα με βάση την πολιτισμική ιστορία της περιοχής, ιστορία η οποία χαρακτηρίζεται μέσα στους αιώνες από μια μακρά παράδοση μετακινήσεων, ρευστών και διαπερατών συνόρων, πολυφυλετικής, διαπολιτισμικής συνύπαρξης και ανταλλαγής με τους υπόλοιπους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. 

Η συμβολή ενός αντιηγεμονικού κινήματος έχει να κάνει και με αυτή την ανανέωση του πολιτισμικού περιεχομένου στον ελλαδικό χώρο, παράλληλα με τη στήριξη των κοινωνικά αποκλεισμένων και υποτελών ομάδων. Ακριβώς γι’αυτό, με πλαίσιο αναφοράς τη μακρο-κλίμακα και το σύνολο του κοινωνικού χώρου, δεν μπορούμε παρά να πάρουμε σήμερα την αντιπολεμική θέση.

Υπό το βάρος των εξελίξεων στην Ουκρανία δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η συγκυρία διαθέτει κορυφαία ιστορική σημασία. Παρακολουθούμε μία ευθεία βίαιη πρόκληση στην ισορροπία δυνάμεων των ηγεμονικών κέντρων, η οποία έχει πολύ ενδιαφέρον να συνδεθεί με την οικονομική πρόκληση που διεξάγει η Κίνα. Μπορεί να συντελείται, έτσι, κάτι που ήδη συζητιέται από καιρό, ωστόσο η έκβαση είναι πραγματικά αβέβαιη, ειδικά από τη στιγμή που την ‘πρώτη κίνηση’ έκανε η ρωσική στρατοκρατία. Σε μια περίοδο στην οποία πολλοί άνθρωποι, ενώ αντιλαμβάνονται το ρόλο της πλανητικής κυριαρχίας στην εξελισσόμενη κοινωνική και περιβαλλοντική παρακμή, δεν έχουν πια κουράγιο να φωνάξουν, η σύγκρουση στην Ουκρανία σκιαγραφεί μια εξαιρετικά αντιφατική εικόνα που αναδύθηκε ιδιαίτερα μέσα στην πανδημία και έχει τεράστια αξία τόσο για τις ελευθεριακές δυνάμεις του καιρού μας όσο και για τις ριζοσπαστικές δυνάμεις γενικότερα. Από τη μία μοιάζει να μην γνωρίζουμε τον τρόπο για να επιβιώσουμε χωρίς κάποιου είδους κρατική οργάνωση, από την άλλη το κράτος μας οδηγεί σε κοινωνική, υγειονομική, οικονομική και περιβαλλοντική καταστροφή. Πώς θα διαχειριστούμε με πραγματισμό μια τόσο περίπλοκη πραγματικότητα;

Μπορεί η δυστοπία ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος ή μιας ευρείας κλίμακας οικολογικής (άρα κοινωνικής) κατάρρευσης να φαντάζει ακόμη μακρινή (;), αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι οι δυνάμεις που γέννησαν αυτές τις προοπτικές σαν τεχνική δυνατότητα και πολιτικο-στρατιωτική επιλογή είναι ακριβώς οι κυρίαρχες δυνάμεις σήμερα, το κεφάλαιο, η τεχνοκρατία και τα κάθε είδους στρατιωτικά-βιομηχανικά συμπλέγματα, ο εθνικισμός και το σύγχρονο κράτος.

Κλείνουμε με ορισμένες παρατηρήσεις οι οποίες θα φωτίσουν πιο ολοκληρωμένα το σκεπτικό που μας οδηγεί να θεωρούμε την στάση ουδετερότητας στον πόλεμο αυτόν ως τη μόνη ενδεδειγμένη επιλογή από τη σκοπιά της κοινωνικής χειραφέτησης. Όπως και κάθε αυταρχικός ηγέτης που διεξάγει πόλεμο, ο Πούτιν με τη επίθεση στην Ουκρανία υπονομεύει ή τέλος πάντων διακινδυνεύει την ίδια του την εξουσία. Το τέλος της, όμως, ελπίζουμε πως θα έρθει με έναν εσωτερικό ξεσηκωμό του ρωσικού λαού και ιδιαίτερα των πιο καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων. Η Ουκρανία μπορεί φυσικά να αποτελέσει την αφορμή γι’ αυτό, αλλά η μάχη για την πτώση του δεν μπορεί να δοθεί σε ουκρανικό έδαφος. Μεταξύ άλλων, διότι εδώ ο εθνικός πόλεμος και η πολυμερής σύγκρουση σημαίνουν όχι μόνο το θάνατο στρατιωτών και αμάχων που ποτέ τους δεν στήριξαν το απολυταρχικό καθεστώς της Ρωσίας, αλλά και την πυρηνική απειλή. Τούτο, βεβαίως, συνεπάγεται ότι το φαινόμενο της αυταρχικής εξουσίας του Πούτιν δεν μπορεί να αναχθεί στη σφαίρα της ατομικής ψυχολογίας και της προσωπικότητας, όπως σκόπιμα και με τεχνητή ελαφρότητα υπονοεί η φιλελεύθερη θέση που παρουσιάζει τους αντιδημοκράτες ως «τρελούς». Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο Πούτιν είναι «παράφρων». Το πρόβλημα είναι ότι ίδια η αντιπαράθεση δημοκρατίας και αυταρχισμού χάνει σήμερα την τυπική εγκυρότητα που είχε (η οποία ιστορικά ήταν φυσικά πάντα πιο πολύπλοκη). Τα δημοκρατικά πολιτικά συστήματα και οι θεσμοί τους σε ολόκληρο τον κόσμο, ανεξαρτήτως της ειδικά εθνικής εκδοχής τους, υπάγονται με αμείωτη ένταση στο πλέγμα σχέσεων και πρακτικών που αποκαλούμε «καπιταλισμό». Ενώ λοιπόν τα κράτη συνεχίζουν να είναι δρώσες δυνάμεις,  ο σύγχρονος παγκοσμιοποιημένος και αλληλοσυνδεδεμένος κόσμος των διακρατικών σχέσεων και ανταγωνισμών ρυθμίζεται από τη ενεργή παρουσία του κεφαλαίου και τις προσταγές συσσώρευσης και αξιακής ανατίμησης που το ορίζουν.

Μαζί λοιπόν με μια αντίφαση –  ο διακρατικός ανταγωνισμός τείνει να υπονομεύει την καπιταλιστική ολότητα που του επιτρέπει να υφίσταται – υπάρχει και μια αλήθεια που οι θιασώτες του φιλελεύθερου λόγου δεν αντέχουν να ακούγεται, καθώς είναι αλήθεια που καλεί σε πολιτική μετατόπιση και προσωπική εμπλοκή αλλά και στην αμφισβήτηση πολλαπλών πολιτισμικών σταθερών και αντιλήψεων.

Η μορφοδιάταξη των δημοκρατικών θεσμών και η συνάρθρωσή τους με τη δικαιική τάξη και την οικονομία επιτρέπει την ταυτόχρονη και αέναη αναπαραγωγή, δηλαδή τη μόνιμη συμπαρουσία, αντιπροσώπευσης, αυταρχισμού και ανισότητας σε πολλά κοινωνικά πεδία και στον τρόπο λήψης αποφάσεων. Πρόκειται επίσης για μια δυναμική σχέση που σήμερα όλο και λιγότερο μπορεί να πάρει τη τυπική μορφή της δημοκρατίας. Οι σύγχρονες φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι τεχνοκρατικές ολιγαρχίες που διαχωρίζονται απλά από την παρουσία ενός κοινωνικού φιλελευθερισμού (που όμως και αυτός αμφισβητείται από την νέο-δεξιά αντίδραση).

Οι ειρηνοποιημένες κοινωνίες του ‘αναπτυγμένου’ κόσμου στην Ευρώπη και την Αμερική είναι πιο πιθανόν να εγκαταλείψουν την Ουκρανία στις επεκτατικές βλέψεις της ανερχόμενης Ρωσίας παρά να πολεμήσουν γι’ αυτήν. Δεν είναι μόνο η εμπειρία των δύο παγκοσμίων πολέμων που, ευτυχώς, τρομάζει. Η υλική ευμάρεια, η ιδεολογία της παραγωγής και κατανάλωσης άπειρων αντικειμένων, η πλήρης εμπορευματοποίηση του κόσμου και ο εξευτελισμός πολλαπλών όψεων της ζωής από τη διαφήμιση –όλα αυτά, δηλαδή, που περιγράφουν την ηγεμονική αντίληψη περί «ανάπτυξης» – εγγυώνται (εκτός από την οικολογική καταστροφή) ότι ο πόλεμος απομακρύνεται από το φάσμα των πολιτισμικά διαθέσιμων επιλογών, όχι μόνο για τις αποστειρωμένες ανώτερες τάξεις των ‘δυτικών’ κοινωνιών, αλλά και για τις κατώτερες τάξεις και υποτελείς κοινωνικές ομάδες.

Και ενώ δεν θα μπορούσαμε να αποκλείσουμε την αναζωπύρωση των ευρωπαϊκών εθνικισμών και εκείνου των Η.Π.Α μπροστά σε έναν κοινό ανταγωνιστή, δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε τους ευρωπαίους πολίτες να θυσιάζονται στα πεδία των μαχών πολεμώντας εναντίον των Ρώσων. Ιδίως όταν όλοι γνωρίζουν πως ο νέος ‘ψυχρός πόλεμος’ στον οποίο έχουμε ήδη εισέλθει είναι αποκλειστικά παιχνίδι των ισχυρών για τον έλεγχο πόρων και πλουτοπαραγωγικών πηγών.

Δυστυχώς όμως, ακόμη πιο δύσκολα, μπορούμε να φανταστούμε τους καταπιεσμένους να δίνουν μια διεθνιστική, αντι-εθνικιστική και αντι-αποικιοκρατική μάχη για την ισότητα των ανθρώπων σε όλα τα μήκη και πλάτη αυτού του κόσμου. Και αυτό παρόλο το γεγονός ότι από την πανδημία και την επικείμενη οικολογική κατάρρευση ως τον καταστροφικό πόλεμο στην Ουκρανία, το μεγάλο επίδικο είναι η ισχύς του σύγχρονου κράτους και του κεφαλαίου, η πλήρης αδυναμία ελέγχου τους.

Το ερώτημα τότε γίνεται πιο κρίσιμο από ποτέ και είναι το εξής: στην αυγή ενός νέου ‘ψυχρού πολέμου’ και στην εποχή της οικολογικής κρίσης θα μπορέσουν οι ελευθεριακές δυνάμεις του καιρού μας να παρουσιάσουν ένα πολιτισμικά πειστικό όραμα, ώστε να κάνουν τους ανθρώπους να πιστέψουν ξανά σε ένα διαφορετικό τρόπο οργάνωσης του συλλογικού βίου που θα εμπεριέχει ως κεντρικό του σημείο τη συνύπαρξη όλων των όντων; Ή θα απομακρυνθούν για πάντα από τους ανθρώπους εμμένοντας σε απλοϊκά ρητορικά σχήματα που δεν ενδιαφέρουν ιδιαίτερα κανέναν; Τα ερωτήματα, αν και έχουν θεωρητικό βάθος, είναι πρωτίστως πρακτικά.

Η ενεργή ουδετερότητα στον πόλεμο που μαίνεται στην Ουκρανία είναι η θέση μας, η συνέχιση του παγκόσμιου κοινωνικού πολέμου ενάντια σε όλους όσους καταστρέφουν την ζωή και την ελευθερία είναι η υπόσχεση μας. 

Αλληλεγγύη στους αντιφασίστες αναρχικούς στην Ουκρανία και την Ρωσία.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΥΣ- ΖΗΤΩ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ
[Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

The post Κενό Δίκτυο: Κράτος, εθνικισμός – και ο πόλεμος στην Ουκρανία appeared first on Void Network.

-Η αγωγή που κατέθεσε η ελληνογερμανική εταιρεία «Ενεργειακή Κυκλάδων» με την οποία απαιτεί 328.000 ευρώ από 100 Τηνιακούς. Η εταιρεία ζητά το προαναφερόμενο ποσό για διαφυγόντα κέρδη και ηθική βλάβη, εξαιτίας των κινητοποιήσεων διαμαρτυρίας φορέων και κατοίκων του νησιού που απέτρεψαν την εγκατάσταση ανεμογεννητριών. Παράλληλα, αιτείται και την επιβολή ποινής φυλάκισης ενός έτους στους εναγόμενους, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης και συμμετοχής αυτών σε οποιαδήποτε διαμαρτυρία σχετική με εργασίες της στο μέλλον.
https://cyclades24.gr/2020/07/tinos-me-agoges-kata-ton-politon-strefete-i-eteria-gia-to-eoliko-parko

-Τρεις αγωγές των εταιρειών του ομίλου «ΟΝΕΧ», που διαχειρίζονται το ναυπηγείο της Σύρου, εναντίον του Παρατηρητηρίου Ποιότητας Περιβάλλοντας Σύρου (ΠΠΠΣ). Το ΠΠΣΠ, που ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 2020, προχώρησε σε μια σειρά δράσεων για τη θαλάσσια και ατμοσφαιρική ρύπανση στην Ερμούπολη, καθώς και για την ύπαρξη βαρέων τοξικών μετάλλων στο λιμάνι της. Το ΠΠΠΣ δέχτηκε τον Νοέμβριο μια πρώτη αγωγή ύψους 1.000.000 ευρώ από τον όμιλο ΟΝΕΧ για συκοφαντική δυσφήμιση, διαφυγόντα κέρδη και ηθική βλάβη και εν συνεχεία άλλες δύο ανάλογες αγωγές (ύψους 1.000.000 η καθεμία)
https://edromos.gr/ochi-sti-fimosi-ton-politon-tis-syrou-apo-tin-onex/

Η αγωγή που κατέθεσε ο Ευστάθιος Λιάλιος, υψηλόβαθμο στέλεχος της εταιρείας «Ελληνικός Χρυσός», με την οποία απαιτεί αποζημίωση 100.000 ευρώ για ρεπορτάζ της δημοσιογράφου Σταυρούλας Πουλημένη (με απειλή προσωπικής κράτησης της δημοσιογράφου, αν δεν καταβληθούν) και το site alterthess της Θεσσαλονίκης υποστηρίζοντας ότι το ρεπορτάζ («Δύο υψηλόβαθμα στελέχη της Ελληνικός Χρυσός καταδικάστηκαν για ρύπανση του νερού στην Β. Χαλκιδική») συνιστά παράνομη επεξεργασία των προσωπικών του δεδομένων χωρίς τη συναίνεσή του, ότι προσβάλλει βάναυσα την προσωπικότητά του, ότι του προξένησε ψυχική ταραχή και ψυχικό άλγος και ότι υπέστη ηθική βλάβη. Το ρεπορτάζ αφορούσε την καταδίκη του ενάγοντα αλλά και ενός δεύτερου υψηλόβαθμου στελέχους της «Ελληνικός Χρυσός» σχετικά με ρύπανση των επιφανειακών υδάτων και υποβάθμιση του περιβάλλοντος της βορειοανατολικής Χαλκιδικής μέσα από μια σειρά παραβιάσεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η αγωγή, που θα εκδικαστεί στις 3/3/2022 δεν κάνει πουθενά λόγο για συκοφαντική δυσφήμιση ή ψευδείς ειδήσεις.
https://alterthess.gr/dyo-ypsilovathma-stelechi-tis-ellinikos-chrysos-katadikastikan-gia-rypansi-toy-neroy-stin-v-chalkidiki

-Η μήνυση της εταιρείας «WRE Ελλάς» εναντίον 19 πολιτών από την περιοχή της Τοπικής Κοινότητας Παντάνασσας και Κουλεντίων του Δήμου Μονεμβασίας, επειδή στις 22/08/2018 κατέθεσαν στοιχεία στο Δασαρχείο Μολάων, στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Σπάρτης και στο Α.Τ Νεάπολης αναφορικά με την διάνοιξη δρόμου μήκους 1.500 μέτρων και πλάτους 6 έως 10 μέτρων μέσα σε δασική περιοχή. Η εταιρείας WRE EΛΛΑΣ έχει κατηγορήσει και ζητάει την δίωξη σύσσωμου του Δημοτικού συμβούλιο του Δήμου Μονεμβασίας, φορέων, συλλόγων, επιτροπής αγώνα, ραδιοφωνικών σταθμών και πολιτών της περιοχής, που αντιτίθενται εδώ και 20 χρόνια στο αιολικό πάρκο, γιατί εξάντλησαν όλα τα νόμιμα μέσα και προχώρησαν σε ειρηνικές κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας και ενημέρωσης για τους σχεδιασμούς της εταιρείας.
https://www.efsyn.gr/ellada/koinonia/329382_sto-skamni-epeidi-katiggeilan-paranomi-dianoixi-dromoy

-Η αγωγή που κατέθεσε η εταιρεία «WRE ΕΛΛΑΣ» κατά του δημοσιογράφου Τάσου Σαραντή και της «Εφημερίδας των Συντακτών» για ρεπορτάζ που αφορά την ανωτέρω δίωξη στην Μονεμβασιά, με τον τίτλο «Οι ανεμογεννήτριες “γεννούν” βιομηχανία διώξεων» απαιτώντας αποζημίωση 225.000 ευρώ από τον ίδιο και την εφημερίδα. Η εταιρεία κατηγορεί τον δημοσιογράφο για δήθεν «δημοσίευση ψευδών, συκοφαντικών και προσβλητικών για την εταιρεία ισχυρισμών προσβάλλοντας βάναυσα το νομικό πρόσωπο της εταιρείας και θίγοντας ευθέως την επιχειρηματική δραστηριοποίησή της (…) στο πλαίσιο ενός γενικότερου ενορχηστρωμένου σχεδίου». Εξάλλου, η εταιρεία αξιώνει 1.000 ευρώ για κάθε επιπλέον αναφορά στο πρόσωπό της και να απαγγελθεί προσωρινή κράτηση 12 μηνών στο δημοσιογράφο και στον πρόεδρο του Δ.Σ. της εταιρείας που εκδίδει την εφημερίδα, ως μέσο εκτέλεσης της απόφασης που θα εκδοθεί.
https://www.efsyn.gr/ellada/koinonia/329293_agogi-gia-reportaz-poy-aforoyse-biomihania-dioxeon

Τα περιβαλλοντικά κινήματα, οι τοπικές κοινωνίες και επιτροπές αγώνα έχουν πετύχει σημαντικές νίκες προάσπισης του περιβάλλοντος και των κατά τόπους οικοσυστημάτων, έχοντας να αντιπαλέψουν “μεγάλα πράσινα συμφέροντα”, κατά παραγγελία νομοσχέδια, κατασταλτικούς κρατικούς μηχανισμούς με παρουσία ΜΑΤ, πλάγιες και νυχτερινές μεθοδεύσεις, υπερταχείες δημόσιες διαβουλεύσεις και ταυτόχρονα, την αποσιώπηση όλων αυτών από τα κυρίαρχα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Τέτοιες νίκες μετράμε στα Άγραφα, στο Νυμφαίο, στις Νησίδες του Αιγαίου, στη Σαμοθράκη, στο Τελέθριο και τη Μακρολούκα και για να επιτευχθούν χρειάστηκαν πάντα την ενεργό και διαρκή δράση σε τοπικό επίπεδο, επιστημονική τεκμηρίωση αλλά και τη στήριξη ενός ευρύτερου μετώπου ενεργών πολιτών που ενημερώθηκαν, διέδωσαν την πληροφορία ή/και συμμετείχαν στις δημόσιες διαβουλεύσεις, σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και ενημερωτικές δράσεις, συζητήσεις και δρώμενα.

Οι πρόσφατες αγωγές των “πράσινων επενδυτών” δείχνουν πως στην πραγματικότητα αυτοί μας φοβούνται. Αυτό δείχνουν οι αντιδράσεις τους με την καταστολή, τις μηνύσεις και τις αγωγές. Ωστόσο, το ζήτημα των αγωγών SLAPP με το αίτημα της οικονομικής αποζημίωσης είναι πολύ επικίνδυνο και πρέπει να το ανακόψουμε πριν επεκταθεί περισσότερο και καταστεί πάγια τακτική τους.
Ας γίνουν η αφορμή για να μπει ένα πρώτο ανάχωμα σε αυτή την τακτική των ισχυρών ενάντια στους ασθενέστερους. Οι απόπειρες ποινικοποίησης των υπερασπιστών του περιβάλλοντος και οι απόπειρες φίμωσης του δημοσιογραφικού λόγου δεν θα περάσουν.

Συγκεντρωνόμαστε στα δικαστήρια της Ευελπίδων την Πέμπτη 10 Φεβρουαρίου 2022 στις 9 π.μ. , όπου εκδικάζεται η αγωγή κατά του δημοσιογράφου Τάσου Σαραντή.

Support Earth | Κενό Δίκτυο | Οδοιπορικό στα Βουνά | Πρωτοβουλία Ενάντια στην Περιβαλλοντική Καταστροφή και την Κλιματική Αλλαγή | Αυτενέργεια | Κίνηση Πολιτών Κυθήρων Dynamo Kythira | Κίνηση Πολιτών Save Andros

The post Στεκόμαστε με το δημοσιογράφο Τάσο Σαραντή ενάντια στις άδικες διώξεις- Κάλεσμα στα δικαστήρια 10-2-2022 appeared first on Void Network.

Σε πείσμα όσων επιμένουν να μιλάνε για «μια απλή γρίπη» η υγειονομική διάσταση της πανδημίας υπάρχει και είναι τραγική- ο θάνατος και το πένθος εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία. Την ίδια στιγμή όμως, ζούμε δέσμιοι των παγκόσμιων νόμων της καπιταλιστικής οικονομίας, ενώ βρισκόμαστε αντιμέτωποι, κυριολεκτικά, με μια εγκληματική πολιτική από την πλευρά της τοπικής κυβέρνησης. Δεν είναι μόνο οι θάνατοι από τον Covid, είναι οι θάνατοι από όλες τις άλλες ασθένειες, που διαρρέουν της κρατικής στατιστικής, καθώς το ΕΣΥ έγινε λίγο-πολύ μονοθεματικό. Είναι η σωματική και ψυχική ταλαιπωρία χιλιάδων ανθρώπων από τις χαμηλότερες τάξεις που δεν έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε ιδιωτικές δομές υγείας, που είδαν τα χειρουργεία τους να αναβάλλονται, που έπρεπε να περιμένουν άρρωστοι σε ατέλειωτες ουρές, που υποχρεώθηκαν να αισθανθούν όχι μόνο ευάλωτοι και εγκαταλελειμμένοι απέναντι στη ζωή και τον θάνατο, όχι μόνο αβεβαιότητα απέναντι σε ένα μέλλον που μοιάζει δυσοίωνο, αλλά τελικά να ζήσουν μια συνθήκη επιβεβλημένης κατωτερότητας, να βιώσουν ότι η ζωή τους αξίζει λιγότερο.

Θα μπορούσε κάποιος να πει πως “όλοι πεθαίνουν κάποια στιγμή”, και “δεν μπορεί το οποιοδήποτε σύστημα υγείας να εξαλείψει τη θνητότητα”. Αλλά αυτή η «αμπελοφιλοσοφία» ταυτίζεται με την κυρίαρχη διαχείριση της πανδημίας που αναπαριστά τους θανάτους ως φυσικό γεγονός, κακό ριζικό, νούμερα στις οθόνες, συσκοτίζοντας τις κοινωνικές και πολιτικές διαμεσολαβήσεις μεταξύ της ασθένειας και του θανάτου. Η κακή κατάσταση του ΕΣΥ δεν είναι επιχείρημα, αφού δεν υπήρξε καμία προσπάθεια για ουσιαστικές βελτιώσεις του εδώ και δεκαετίες.

Τι άλλο θα μπορούσαμε να περιμένουμε από μια συγκυβέρνηση νεοφιλελεύθερων και φασιστών που αντιμετωπίζουν την υγεία ως άλλη μια εμπορική συναλλαγή που η ποιότητα της καθορίζεται από το πορτοφόλι του καθενός μας; Όπου φτωχός και η μοίρα του… Ιδού ο πυρήνας της κρατικής «βιοπολιτικής».

Έτσι, αντί για ουσιαστική κοινωνική φροντίδα είχαμε καταστολή και lockdown. Οι χιλιάδες θάνατοι αποδεικνύουν πως, παρά τις τεράστιες θυσίες των γιατρών και των νοσηλευτών, η κρατική διαχείριση απέτυχε. Οι χιλιάδες νέοι άνεργοι αποδεικνύουν πως το μέλλον που μας υπόσχεται ο καπιταλισμός είναι φρικιαστικό. Η θλίψη και η οργή συσσωρεύονται.  

Οι κυβερνήτες για να διασώσουν το νόμο της αγοράς και την τάξη των κυρίαρχων απλά βγάζουν τους καθημερινούς θανάτους από το κάδρο της πολιτικής ατζέντας. Το πένθος των απλών ανθρώπων δεν έχει καμιά σημασία για όσους βλέπουν το κέντρο της πόλης μόνο από τις κάμερες της αστυνομίας, για όσους μας κοιτάζουν σαν σκουλήκια από τα γραφεία των υπουργείων και τα γυάλινα κτίρια των πολυεθνικών, για όσους εκμεταλλεύονται την φτώχεια και το καθημερινό μας άγχος για να πλουτίζουν εις βάρος μας.

Από την άλλη δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι τα πάντα, ακόμα και τα εμβόλια, είναι μέρος κάποιου σχεδίου «πειθάρχησης». Υπάρχουν και φτωχές χώρες πολύ πιο απείθαρχες από την Ελλάδα στην καπιταλιστική περιφέρεια που οι μάζες αποκλείονται από τον εμβολιασμό, οι πλούσιοι εκεί επέλεξαν να τα κρατήσουν μόνο για τον εαυτό τους.  Φυσικά όμως, υπάρχει μια κατασταλτική ορθολογικότητα, το “κράτος ασφάλειας”, οικοδομείται εδώ και χρόνια ως αναγκαία συνθήκη της επιτελούμενης κοινωνικής αναδιάρθρωσης. Η φτώχεια και το άγχος μας απαιτεί να κοιτάζουμε αδιαμαρτύρητα για ώρες τις οθόνες. Όσοι τολμήσουν να στρέψουν το βλέμμα τους και να κοιτάξουν τριγύρω θα βρούνε την αστυνομία να περιπολεί τους δρόμους και τις κάμερες να δίνουν εντολές και παραγγέλματα. Ανεξάρτητα περιεχομένου, η πανδημία αποτέλεσε καταλύτης για περισσότερο αυταρχισμό, ένα ποιοτικό βήμα προς μια κοινωνία κάθετου και διάχυτου ελέγχου.

Η αδυναμία των κοινωνικών κινημάτων, και εν τέλει των υποτελών τάξεων, είναι η αδυναμία άρθρωσης των δικών μας μέτρων, που αφορούν τις δικές μας ανάγκες μέσα στην πανδημία. Είναι η αδυναμία να υπερβούμε τους διαχωρισμούς, να σπάσουμε την ιδιώτευση, το ιδεολογικό περιχαράκωμα, την σύγχυση και την θεωρητική ένδεια, να δώσουμε νόημα στην απελπισία, να αντιστρέψουμε την προοπτική, να ζήσουμε την αλληλοβοήθεια, να μοιραστούμε την εξέγερση, να κατοικήσουμε την ουτοπία.

Στο μέτρο που μας αναλογεί, η εποχή μας είναι μια στιγμή του αγώνα για υγεία και φροντίδα προς όλους, για αξιοπρέπεια, ζωή, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη.

Για όλους τους λόγους του κόσμου, καλούμε τις φίλες και τους φίλους μας να πάρουν μαζικά μέρος στην διαδήλωση το Σάββατο 5/2/2022 στην πλατεία Συντάγματος – ώρα 13.00

ΝΑ ΜΗΝ ΖΗΣΟΥΜΕ ΣΑΝ ΔΟΥΛΟΙ

Κενό Δίκτυο (Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες)

The post Κενό Δίκτυο: Υγεία-Αξιοπρέπεια-Ζωή-Ελευθερία appeared first on Void Network.

Η κυβέρνηση αξιοποιώντας προς όφελός της στο έπακρο την πανδημία, εξακολουθεί να λεηλατεί με αμείωτη ένταση τη φύση με την ψήφιση αντιπεριβαλλοντικών νόμων, πολλές φορές εν κρυπτώ, που ισοπεδώνουν βουνά και δηλητηριάζουν νερό, γη και αέρα. Σε τόπους σπάνιας και ανέγγιχτης ομορφιάς σχεδιάζονται εξορύξεις και μεταλλεία, καταστρέφονται αρχαιολογικοί χώροι, οικοσυστήματα και κοινόχρηστα δημόσια αγαθά παραχωρούνται σε κάθε είδους επενδυτές. Ανανεώνονται άδειες για αυθαίρετες εγκαταστάσεις μονάδων αποτέφρωσης απορριμμάτων σε κατοικημένες περιοχές. Με αποικιακές συμβάσεις μεταξύ δημοσίου και ιδιωτών παραχωρούνται χιλιάδες στρέμματα γης, με την απουσία οποιασδήποτε περιβαλλοντικής άδειας.Τα υδάτινα αποθέματα εκχωρούνται στα χέρια επιχειρηματιών μετατρέποντας ένα κοινωνικό αγαθό σε αντικείμενο κερδοσκοπίας…

Έπειτα από ένα ΄΄μαύρο΄΄ καλοκαίρι, για ολόκληρη τη χώρα, με τις πυρκαγιές που κατέκαψαν σχεδόν 1,5 εκατομμύριο στρέμματα δασικών εκτάσεων, φάνηκε η ολιγωρία του κρατικού μηχανισμού, ο οποίος επέλεξε να μεταφέρει πόρους απ’ τη δασοπροστασία προς την αστυνομία, και την αγορά εξοπλισμού για την καταστολή του κόσμου που αντιστέκεται, παραχωρώντας ταυτόχρονα τομείς πυρασφάλειας και δασοπροστασίας σε επιχειρηματικούς ομίλους.

Εδώ και καιρό παρακολουθούμε έκπληκτοι την προσπάθεια φίμωσης της ανεξάρτητης ενημέρωσης, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τη διαγραφή διαφόρων σελίδων και ιστότοπων που δεν ανήκουν στα καλοταϊσμένα παπαγαλάκια της κυβέρνησης. Η λογοκρισία σε δημοσιεύσεις προσώπων ή ομάδων γίνεται καθημερινό φαινόμενο.. 

Εγκλωβισμένη στο ολοκληρωτικό αφήγημα της άριστης κυβέρνησης, που συγκαλύπτει παιδεραστές και χαϊδολογεί φασίστες, είδαμε τους κυβερνήτες να παραδίδουν το υπουργείο υγείας σε έναν επικίνδυνο ομοφοβικό ρατσιστή και ακούσαμε τον πρωθυπουργό, εν μέσω πανδημίας, να ισχυρίζεται ότι έχουμε περίσσευμα σε δημόσια νοσοκομεία, προαναγγέλλοντας νέα αποψίλωση του δημόσιου συστήματος υγείας.

Ταυτόχρονα είδαμε την χώρα να συγκαταλέγεται, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, στη λίστα χωρών που καταπατούν δικαιώματα και ελευθερίες, έπειτα από πλήθος καταγγελιών για παράνομες επαναπροωθήσεις και δολοφονίες στα σύνορα, θανάτους νέων ανθρώπων στα στρατόπεδα προσφύγων και τα κέντρα κράτησης μεταναστών.

Σε όλα τα παραπάνω παρακολουθούμε με οργή την αστυνομία να συνεχίζει να χτυπάει και να διαλύει αδιακρίτως και δολοφονικά οποιαδήποτε διαδήλωση ή διαμαρτυρία. Ακραία βία και καταστολή απέναντι σε χιλιάδες φοιτητές και φοιτήτριες που βγήκαν στο δρόμο ενάντια στο εκτρωματικό νομοσχέδιο για την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, για τους κατοίκους περιοχών που αντιστέκονται στην καταστροφή του τόπου τους από εταιρείες “κολοσσούς” επενδύσεων, για τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που ζητούν δημόσια δωρεάν υγεία, τους εποχικούς πυροσβέστες οι οποίοι με κίνδυνο της ζωής τους έλαβαν μέρος στην κατάσβεση των πυρκαγιών, σε κατοίκους περιοχών που διαμαρτύρονται για αναίτιες προσαγωγές και συλλήψεις συμπολιτών τους.

Θα συνεχίσουμε να δίνουμε τους αγώνες μας στους δρόμους, σε κάθε πλατεία, σε κάθε τόπο,  να εναντιωνόμαστε με κάθε τρόπο στον αυταρχισμό, να υπερασπιζόμαστε τη Γη και την ελευθερία, μαζί με κάθε πλάσμα που υποφέρει.

《 Στον κόσμο αυτό αν ήρθες μόνο για να μετρήσεις τα χρόνια σου και να ζήσεις μιαν ήσυχη και φρόνιμη ζωή, δεν έχεις να φοβηθείς τίποτα. Ποτέ τους φρόνιμους ανθρώπους δεν τους πείραξε κανείς. Μα αν είναι να χαθεί κάποτε ο κόσμος, θα χαθεί από τους φρόνιμους. Γιατί αυτοί με τη φρονιμάδα τους, βοήθησαν τους ισχυρούς να γίνουν ακόμα ισχυρότεροι. 》(Μενέλαος Λουντέμης)

Καλούμε σε συγκέντρωση και πορεία στις 17 Νοέμβρη 2021 στις 15:00 στην πλατεία Κλαυθμώνος. 

SUPPORT EARTH

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

The post H ΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΗ ΜΑΣ- Κάλεσμα 17 Νοέμβρη 2021 Support Earth appeared first on Void Network.