Η Dilar Dirik είναι μια πολιτικά δεσμευμένη ερευνήτρια και συγγραφέας, με εκπαίδευση στις κοινωνικές επιστήμες και τις ανθρωπιστικές σπουδές, κατέχει διδακτορικό στην Κοινωνιολογία από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Στη διάρκεια δέκα χρόνων, διεξήγαγε εκτεταμένη και εις βάθος ποιοτική έρευνα για το κουρδικό ελευθεριακό κίνημα, με έμφαση στον αυτόνομο γυναικείο αγώνα. Το βιβλίο της, «The Kurdish Women’s Movement: History, Theory, Practice», εκδόθηκε το 2022 από τις εκδόσεις Pluto Press. Από το 2019 έως το 2023, κατείχε μεταδιδακτορική ερευνητική υποτροφία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Το έργο της έχει δημοσιευτεί σε διάφορα ακαδημαϊκά, ακτιβιστικά και δημοσιογραφικά μέσα, και έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο) & Blade Runner

Η επιθυμία για κοινωνική αλλαγή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τόσοι άνθρωποι επενδύουν χρόνο και ενέργεια στην πολιτική δράση. Μερικές από εμάς μάλιστα ρισκάρουμε ακόμη και τη ζωή μας για αυτή την υπόσχεση. Κι όμως, παρά τις αμέτρητες συλλογικές προσπάθειες, ο κόσμος φαίνεται να γίνεται όλο και χειρότερος. Και το κόστος της αλλαγής είναι υψηλό. Το τι συμβαίνει σε όσες τολμούν να αμφισβητήσουν ουσιαστικά το καθεστώς εξουσίας είναι ορατό σε όλους μας — και λειτουργεί ως προειδοποίηση: πόλεμος, γενοκτονία πλήρους κλίμακας και ανεπανόρθωτη καταστροφή.

Το γεγονός πως στην εποχή μας, ιστορικά περιθωριοποιημένες ταυτότητες μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στη λήψη αποφάσεων που οδηγούν στην καταστροφή και τη μαζική δολοφονία αθώων είναι επίσης αποτέλεσμα αλλαγής. Παρατηρούμε μια «θηλυκοποίηση», «κουιροποίηση» και «πολυχρωματικότητα» της παγκόσμιας εξουσίας, στις κυβερνήσεις, στους στρατούς και στον κόσμο των μεγάλων εταιριών. Αυτή η μετατόπιση επηρεάζει και τους τρόπους αγώνα για την κοινωνική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της φύσης των κοινωνικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο.

Η λογοδοσία, η υπευθυνότητα, η φροντίδα και ο κριτικός αναστοχασμός αποτελούν εδώ και καιρό βασικά στοιχεία της φεμινιστικής θεωρίας και πρακτικής. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στις προσπάθειες για κοινωνική αλλαγή και στον τρόπο που κατανοούμε τους κοινωνικούς αγώνες δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη, καθώς εμφανίζονται νέες μορφές πολιτικής οργάνωσης και επικοινωνίας, σε μεγάλο βαθμό διαμορφωμένες από μέσα μαζικής ενημέρωσης με εξωγενή χρηματοδότηση, την διάχυτη καταναλωτική κουλτούρα και ένα διεθνές πλαίσιο νέο- αποικιακής και ιμπεριαλιστικής εξουσίας.

Παρά την ύπαρξη πλούσιων και ποικίλων παραδόσεων μέσα στους φεμινιστικούς και γυναικείους αγώνες, αυτό που συχνά αποκαλείται φιλελεύθερος «φεμινισμός της επιλογής» κατέχει συχνά προνομιακή θέση στο κυρίαρχο ρεύμα, μιας και οι φεμινιστικές πρακτικές αυτού του είδους δεν δημιουργούν κάποια θεμελιώδη αντίθεση με το κυρίαρχο σύστημα, το οποίο βασίζεται σε ταξική, φυλετική και έμφυλη καταπίεση σε έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από καπιταλιστικές, αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις. Εν μέρει αυτό συμβαίνει επειδή ο καπιταλισμός φετιχοποιεί αλλά και συγχρόνως εκμηδενίζει το άτομο μέσα στην κοινωνία. Όταν οι άνθρωποι ιδιωτεύουν και εξατομικεύονται, η έννοια της ριζοσπαστικότητας συρρικνώνεται, ακόμη και οι φαινομενικά πιο ανατρεπτικές επιλογές δεν αποτελούν απειλή για την εξουσία. Πράγματι, η καπιταλιστική, καταναλωτική κουλτούρα βασίζεται σε πολιτικά και ιδεολογικά σχήματα των οποίων η βασική πεποίθηση πάντα είναι: «Κανείς δεν μπορεί να με κρίνει — αυτό που κάνω είναι δικιά μου επιλογή».

Η υποβάθμιση της ιδέας του φεμινισμού απλά σε ένα ζήτημα ατομικής ελευθερίας είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη, ειδικά σε κοινωνίες όπου τα άτομα και ο τρόπος ζωής τους, σχετικά μιλώντας πάντα, δεν ελέγχονται τόσο άμεσα ή μόνιμα από την οικογένεια, τη θρησκεία, την επίσημη κρατική ιδεολογία ή άλλους κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Ο φεμινισμός που επικεντρώνεται στην ατομική επιλογή μπορεί εύκολα να θεωρείται δεδομένος σε περιβάλλοντα όπου ένα ορισμένο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, νομικής προστασίας και φιλελεύθερης κουλτούρας επιτρέπει την ατομική αυτοέκφραση και μια σχετική κοινωνική ασφάλεια. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυτή η νοοτροπία ενθαρρύνεται και εξάγεται πολιτισμικά από τον ιμπεριαλιστικό πυρήνα προς τα φεμινιστικά κινήματα στον υπόλοιπο κόσμο. Παρά τη συχνή επιβολή αυτής της προοπτικής ως κοινό σημείο αναφοράς του φεμινισμού, η πολιτική της ατομικής επιλογής δεν μπορεί να θεωρηθεί κοινή προτεραιότητα για όλες μας, δεδομένων των εξαιρετικά διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν σε όλο τον κόσμο και μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών.

Για να είμαστε σαφείς: η ατομική αυτονομία του σώματος και η ελευθερία αποτελούν κεντρικά στοιχεία των αγώνων ενάντια στην καταπίεση — αγώνων που έχουν τις ρίζες τους και στην προσωπική μας ζωή. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας φεμινισμός τύπου laissez-faire- στον οποίο τα άτομα λογοδοτούν μόνο στον εαυτό τους και δεν δείχνουν καμία υπευθυνότητα απέναντι στις ευρύτερες συνέπειες των πράξεών τους ή τις κουλτούρες και τις νοοτροπίες που καλλιεργούνται- γίνεται κυρίαρχη τάση και χρησιμοποιείται ως όπλο ενάντια στη συλλογική αντισυστημική δράση και κριτική.

Πώς σχετίζονται όλα αυτά με τον αγώνα μας;

Για δεκαετίες, πολλά άτομα, δραστήρια στους κοινωνικούς αγώνες έχουν αντιταχθεί στους μηχανισμούς εξημέρωσης, αδρανοποίησης και ενσωμάτωσης των κινημάτων μέσω της «ΜΚΟποίησης» στην υπηρεσία κρατικών και νεοφιλελεύθερων σχεδιασμών. Η εποχή της μαζικής επικοινωνίας έχει επιταχύνει τη στροφή κομματιών των κοινωνικών κινημάτων προς την παγκοσμιοποιημένη αγορά. Η αισθητική και το περιεχόμενο των κοινωνικών κινημάτων γίνονται όλο και πιο ομοιόμορφα και αφομοιωμένα, καθώς λειτουργούν μέσα στα περιοριστικά πλαίσια του κυρίαρχου συστήματος. Αν και αυτό δεν συμβαίνει παντού, σε ορισμένα μέρη του κόσμου, το να είναι κάποια, ακτιβίστρια ενός συγκεκριμένου τύπου, αποτελεί πλέον μια υψηλά ανταποδοτική δραστηριότητα. Διάφορες μορφές εύρω-αμερικανικών χρηματοδοτήσεων περιμένουν όσες γνωρίζουν να παρουσιάζουν σωστά τους εαυτούς τους και τις προτάσεις τους με τρόπους «ακίνδυνους» και «αξιοσέβαστους». Με αυτές τις χρηματοδοτήσεις μπορείς να «ευαισθητοποιείς το κοινό» ή να «ασκείς πίεση σε φορείς χάραξης πολιτικής», αλλά δεν μπορείς να «πολεμήσεις το σύστημα» — για παράδειγμα διαταράσσοντας την καπιταλιστική οικονομία ή αποκαλύπτοντας κρατικά μυστικά.

Η άκριτη χρήση των επιχορηγήσεων που προσφέρουν δισεκατομμυριούχοι για προγράμματα που αφορούν ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό στους ακτιβιστικούς κύκλους — ακόμη και μεταξύ γυναικών που αυτοπαρουσιάζονται ως αυτόνομες και ριζοσπάστριες — ώστε η αλληλοβοήθεια για την εξασφάλιση πρόσβασης σε τέτοιες χρηματοδοτήσεις θεωρείται πλέον ως μια μορφή ακτιβισμού από μόνη της. Η λογική είναι: «Παίρνουμε τα χρήματά τους και παράγουμε κοινωνικό έργο με αυτά». Ή μια πιο ηττοπαθής εκδοχή θα πει: «Εντάξει. Τι να κάνεις; Έτσι λειτουργεί το παιχνίδι».

Αυτό που ακούγεται σαν σενάριο Ρομπέν των Δασών — αν και ο θρυλικός παράνομος και οι σύντροφοί του δεν έγραφαν αιτήσεις για επιχορηγήσεις αλλά ρίσκαραν το κεφάλι τους ληστεύοντας τους πλούσιους, ενώ οι πλούσιοι δεν διατηρούσαν, ούτε αύξαναν τον πλούτο τους μέσω φιλανθρωπίας αλλά αποτελούσαν στόχους εξαναγκαστικής αναδιανομής — είναι στην πραγματικότητα μια βιομηχανία που καθιστά τους πολιτικούς αγώνες μη βιώσιμους και τελικά συνένοχους σε μια εξελιγμένη μορφή ξεπλύματος χρήματος. Ταυτόχρονα αυτός ο μηχανισμός παράγει ιδεολογική αφομοίωση και υλική εξάρτηση.

Το γεγονός ότι οι πηγές τέτοιων χρηματοδοτήσεων συχνά προέρχονται από επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα και άλλους βαθιά προβληματικούς τομείς καταλήγει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή υποσημείωση — κάτι δευτερεύον μπροστά στο «τόσο σημαντικό» έργο που προσφέρουν με αυτά τα χρήματα κάποια άτομα. Η πρόσβαση σε πόρους δημιουργεί ορατότητα, και η ορατότητα με τη σειρά της παράγει την εντύπωση πολιτικής δύναμης και σπουδαιότητας εκεί που στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Είναι άραγε το κοινωνικό έργο που παράγεται με μια τέτοιου είδους χρηματοδότηση — η οποία φυσικά μπορεί να ακυρωθεί ανά πάσα στιγμή — ένα επίτευγμα για το οποίο αξίζει να αισθάνεται κάποια από εμάς υπερήφανη;

Η ρομαντικοποίηση της ιδέας του αγώνα για τον ίδιο τον αγώνα δεν είναι κατ’ ανάγκην χρήσιμη· η επιτυχημένη οργάνωση χρειάζεται αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, η δημόσια προβολή και ορατότητα χωρίς εργασία και θυσίες καλλιεργεί μια κουλτούρα αυτονόητων δικαιωμάτων και εφησυχασμού, υπονομεύοντας τη δημιουργικότητα και την ανεξαρτησία. Και η καλλιέργεια μιας ψευδαίσθησης προόδου μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πόλεμο και εκμετάλλευση οδηγεί σε μια διαστρεβλωμένη συνείδηση.

Οι λογικές της καπιταλιστικής αγοράς κατακτούν τις οργανωτικές δομές και σχέσεις μέσα στο φεμινιστικό κίνημα, δημιουργώντας έτσι μια τοξική και αυτάρεσκη κουλτούρα φιλελεύθερου ατομικισμού, ασύμβατη με την έννοια ενός επαναστατικού αγώνα που υπερασπίζεται τους πιο καταπιεσμένους ανθρώπους της κοινωνίας. Εύκολα γίνεται κατανοητό πως καθώς οι υλικές συνθήκες αλλάζουν παράγουν συγκεκριμένα πρότυπα, χαρακτήρες και συμπεριφορές.

Όλο και περισσότερο αναδεικνύεται ένα νέο προφίλ μη- λευκού υποκειμένου, ένα άτομο φιλελεύθερο και σίγουρο για τον εαυτό του, το οποίο λειτουργεί ως αναπαράσταση της κοινωνικής αλλαγής — ή, ακριβέστερα, ως ένα σύμβολο που παράγει την εντύπωση πως υπάρχει κάποια αλλαγή — τόσο στον ιμπεριαλιστικό πυρήνα όσο και στις περιφέρειές του.

Αυτός ο ευέλικτος ρόλος, που εμφανίζεται ιδιαίτερα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στη βιομηχανία ψυχαγωγίας, στον ακαδημαϊκό χώρο και στις ΜΚΟ, μπορεί πλέον να ενσαρκωθεί από την οποιαδήποτε από εμάς αναλάβει αυτό το καθήκον. Μια τέτοια φιγούρα μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως φορέας αλλαγής, επαναλαμβάνοντας μηχανικά φιλελεύθερες λέξεις-κλειδιά και υιοθετώντας ένα αόριστο, από-αποικιακό, αντιρατσιστικό ή ακόμη και επαναστατικό ύφος. Αρκεί, πάση θυσία, να αποφεύγει τη χρήση όρων όπως «καπιταλισμός» και «ιμπεριαλισμός» — πόσο μάλλον να εμπλέκεται σε οποιαδήποτε υλική μορφή αντίστασης, όπως η ταξική πάλη. Μια τέτοια φιγούρα δεν είναι μόνο ακίνδυνη· είναι, με έναν τρόπο, και επιθυμητή για το σύστημα, ακριβώς επειδή δεν εκπροσωπεί τίποτα περισσότερο από έναν εαυτό χωρίς πραγματική επίδραση, χωρίς κανένα ειδικό βάρος, σε συνδυασμό με την πλαισίωση συγκεκριμένων ταυτοτήτων που ιστορικά έχουν αποκλειστεί, καταπιεστεί ή περιθωριοποιηθεί.

Ενώ τέτοιες δυναμικές έχουν επικριθεί αμέτρητες φορές σε όλο τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο, σήμερα έχουν φτάσει σε ένα νέο επίπεδο. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές με την άνοδο των «influencers» σε μια εποχή έντονης κρατικής καταστολής σε όλο τον κόσμο. Ο όρος δεν περιορίζεται πλέον σε δημιουργούς περιεχομένου που διαμορφώνουν τάσεις της αγοράς ή προωθούν προϊόντα για να επηρεάσουν τις ροές της κατανάλωσης· έχει φτάσει να περιγράφει επίσης, έναν ολόκληρο τρόπο διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Η σκηνοθετημένη παρουσίαση της ζωής ενός προσώπου για την προσέλκυση προσοχής, καταξίωσης και κέρδους — ενώ ταυτόχρονα αυτό το άτομο διαδίδει σχετικά κοινότοπες ιδέες — σημαίνει ότι η πολιτική τύπου influencer λειτουργεί μέσα από την αυτοπαρουσίαση, το προσωπικό branding και την performance. Η γρήγορη, σύντομη, οπτικoποιημένη παρουσίαση περιεχομένου, όπως επιβάλλεται από τα κοινωνικά δίκτυα, ενθαρρύνει τα hot takes, δηλαδή επιπόλαιες, προκλητικές και, αμφιλεγόμενες απόψεις με μόνο στόχο να τραβήξουν την προσοχή, λεκτικά και οπτικά πυροτεχνήματα που κάνουν θόρυβο και εξάπτουν τις διαφωνίες, ενώ η βασική επιδίωξη είναι τα θέματα αυτά να μοιάζουν όλο και πιο τολμηρά και αναπάντεχα σε σχέση με όλα όσα έχουν ήδη ειπωθεί — μέσα σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο έντονης κοινωνικής πόλωσης.

Το γεγονός ότι το περιεχόμενο μιας διαδικτυακής δημοσίευσης δεν αντανακλά απαραίτητα τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις ή τη συμμετοχή της δημιουργού σε πραγματικούς αγώνες συμβάλλει στη συσσώρευση διαδικτυακού λόγου χαμηλού ρίσκου. Η ίδια η αύρα που χτίζεται γύρω από ένα τέτοιο πρόσωπο αποκτά πολιτικό χαρακτήρα. Επιπλέον, επιτυχημένες φεμινίστριες δημιουργοί περιεχομένου συχνά εμφανίζονται άψογα ντυμένες και πολυτελείς, ενώ το ύφος, τα επιχειρήματα, η αισθητική και τα στυλ επικοινωνίας ακολουθούν συχνά τα βορειοαμερικάνικα πολιτισμικά πρότυπα, επαναλαμβανόμενες φόρμες, μοτίβα και αναφορές, προωθώντας ακόμη περισσότερο την πολιτική ως ναρκισσιστικό θέαμα εις βάρος της ταπεινής, συνεπούς και μακροχρόνιας οργάνωσης που είναι ριζωμένη στην κοινωνία.

Αυτό το λαμπερό προφίλ βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με το ανώνυμο αλλά οργανωμένο «εξτρεμιστικό» υποκείμενο — εκείνο του οποίου τα λόγια και οι πράξεις αποκτούν νόημα και δύναμη πέρα από το συμβολικό πεδίο της αγοράς φιλελεύθερων αναπαραστάσεων. Η ύπαρξη πραγματικής ιδεολογικής πρόθεσης, η θέληση για πολιτικό και κοινωνικό αγώνα και η οργανωτική ικανότητα να πραγματοποιηθεί αυτός ο αγώνας με βάση τη συμμετοχή, τη δέσμευση και την πολιτική υπευθυνότητα απέναντι σε πραγματικές συλλογικές δομές, σηματοδοτεί αυτό το συγκεκριμένο μη- φιλελεύθερο πολιτικό υποκείμενο που αποτελεί τον πιο άμεσο στόχο αστυνομικής βίας, φυλάκισης και δολοφονίας.

Θεωρία και παραγωγή γνώσης

Το χάσμα ανάμεσα στα φεμινιστικά λόγια και τη δράση, ανάμεσα στην εμφάνιση και την πραγματικότητα, εκδηλώνεται επίσης στον χώρο της θεωρίας και της παραγωγής γνώσης, τόσο εντός όσο και πέρα από την ακαδημαϊκή κοινότητα και άλλους χώρους παραγωγής δημόσιου λόγου. Σήμερα, η ικανότητα να γράφει και να μιλά κανείς με ποιητικό και εντυπωσιακό τρόπο επιβραβεύεται περισσότερο από την ικανότητα να σκέφτεται κριτικά και ανεξάρτητα και να οργανώνει και να δρα με ορίζοντα τη νίκη (δηλαδή την αλλαγή του συστήματος). Αν κρίνει κανείς μόνο από τα περιεχόμενο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, μοιάζει να μας περιβάλλουν σύγχρονοι επαναστάτες έτοιμοι να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα για έναν διαφορετικό κόσμο. Ακόμη και σε αισθητικό επίπεδο, υπάρχει υπερκορεσμός συμβόλων αντίστασης και αγώνα στις «φούσκες» του Instagram και του TikTok: καρπούζια, κεφίγιες, μπαλακλάβες, ένοπλες γυναίκες, το σφυροδρέπανο, το Α σε κύκλο. Η επίδειξη εγγύτητας σε πραγματικούς αγώνες ή σε μια πραγματική φιλοσοφία ζωής γίνεται ζήτημα λίγων κινήσεων του αντίχειρα. Όμως, ανάμεσα στην κρατική καταστολή και τη βία της ακροδεξιάς, ακόμη και αυτή η στοιχειώδης έκφραση υποστήριξης δεν είναι πάντα ασφαλής.

Για άλλη μια φορά, το πρόβλημα είναι η απουσία κοινωνικών αγώνων που να είναι βαθιά ριζωμένοι στην κοινωνία, προς όφελος εύκολων λύσεων — μιας αυτάρεσκης ατομικής πολιτικής χωρίς πραγματικό διακύβευμα και χωρίς μετασχηματιστική δυναμική. Υπάρχει μια βαθιά άβυσσος ανάμεσα στην αντίσταση και στην εικονοποίηση ή την κατανάλωση της αντίστασης. Κι όμως, στην εποχή της ψηφιακής ύπαρξης οι δύο αυτές διαστάσεις γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτες. Κανένα σύμβολο ή σύνθημα δεν είναι από μόνο του ανατρεπτικό. Αυτό που καθορίζει αν ένα μήνυμα είναι κοινότοπο ή εκρηκτικό, αν καθησυχάζει ή κινητοποιεί, αν παράγει κέρδος ή σε εκθέτει σε κίνδυνο, είναι το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώνεται.

Αν και η ριζοσπαστική και επαναστατική πολιτική πάντα οφείλει να είναι δημοφιλής, επίκαιρη και συμπεριληπτική, αυτή τη στιγμή η διαδικασία εξελίσσεται πλέον με τρόπο που χαμηλώνει το όριο του τι σημαίνει να αγωνίζεται κανείς για να αλλάξει τον κόσμο. Το ίδιο το διακύβευμα διαστρεβλώνεται. Το βαρύ φορτίο ορισμένων πολιτικών συμβόλων, ριζωμένο σε ιστορίες τραύματος, αίματος, απώλειας και ακρωτηριασμών, χάνει το νόημά του και γίνεται ελαφρύ σαν πούπουλο. Πώς ξεχωρίζει σήμερα η αγωνίστρια της ελευθερίας από τη φανταχτερή απομίμηση;

Αν ο φεμινισμός αφορά την ευθύνη — μια δέσμευση όχι μόνο να αλλάξει και να βελτιώσει κανείς τις δικές του συνθήκες, αλλά να απελευθερώσει όλες και όλους, να αποδομήσει τις αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις στον κόσμο, να τερματίσει τον πόλεμο και την εκμετάλλευση, να γίνει μια πολιτικά ουσιαστική και επαναστατική δύναμη κοινωνικού μετασχηματισμού — τότε χρειαζόμαστε μια ειλικρινή πολιτική κουλτούρα λογοδοσίας και υπευθυνότητας απέναντι στην κοινωνία, και ιδιαίτερα απέναντι στους καταπιεσμένους.

Οι κοινωνικοί αγώνες και τα φεμινιστικά κινήματα είναι αμέτρητα, αποκεντρωμένα και σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα· δεν είναι κράτη ή εταιρείες που υποχρεούνται να συντάσσουν δημόσιες εκθέσεις διαφάνειας. Οι μεμονωμένες φεμινίστριες είναι φυσικά ελεύθερες να επιλέγουν τις μάχες τους και συχνά είναι εξαντλημένες, προσπαθώντας να κάνουν ό,τι μπορούν μέσα στα όρια των προσωπικών τους δυνατοτήτων. Η υπευθυνότητα, με την έννοια που χρησιμοποιείται εδώ, δεν είναι ένα τεχνικό ή διαδικαστικό ζήτημα. Είναι μια αρχή, μια στάση, μια πολιτική κουλτούρα — μια θέση απέναντι στην εξουσία. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος προς αυτήν· το ζητούμενο είναι η ηθική επιδίωξη μιας νηφάλιας αντίληψης ευθύνης απέναντι σε μια παράλογη αντίληψη της αλλαγής που διαμορφώνεται από τις λογικές της αγοράς.

Μια πρακτική που αξίζει να έχει πιο κεντρική θέση στις φεμινιστικές πολιτικές κουλτούρες είναι η αυτοκριτική. Η αυτοκριτική αποτελεί έναν μηχανισμό για να ξεπερνιούνται ορισμένα χαρακτηριστικά που εμποδίζουν την πορεία προς την ελευθερία, συμπεριλαμβανομένων ιδιοτήτων που συχνά αποδίδονται στην τοξική αρρενωπότητα μέσα στον πατριαρχικό καπιταλισμό: εγωκεντρισμός, εγωισμός, αλαζονεία, μικροπρέπεια, αμυντική στάση, ναρκισσισμός και οκνηρία, για να αναφερθούν μερικά μόνο. Είναι ο μηχανισμός μέσα από τον οποίον θέτει κανείς στον εαυτό του ορισμένα ηθικά πρότυπα, διατηρεί μια στάση αναστοχασμού και ανανέωσης του εαυτού, χωρίς να επαναπαύεται στις δάφνες του.

Η υλική και ιδεολογική ανεξαρτησία από το καπιταλιστικό και κρατικό σύστημα, μια πολιτική οπτική που βλέπει όλους τους αγώνες για απελευθέρωση ως αλληλένδετους, καθώς και μια αντικαθεστωτική, αλλά ταυτόχρονα προσανατολισμένη προς την κοινωνία, προσέγγιση της φεμινιστικής οργάνωσης — ριζωμένη στη συλλογική πάλη και όχι σε ατομικιστικούς τρόπους ζωής — απαιτεί επίσης μια βαθιά και ειλικρινή δέσμευση στον διεθνισμό. Μια δέσμευση που μετατοπίζει το κέντρο βάρους πέρα από τις άμεσες προσωπικές ανάγκες, ώστε η θεωρία και η πράξη να υπηρετούν της Γης τους Κολασμένους.

Τέτοια αντισυστημική φεμινιστική δράση, υπάρχει ήδη παντού γύρω μας — αρκεί να τολμήσουμε να τη δούμε. Σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο καταφέρνει να συμπεριλάβει ζητήματα όπως ο πόλεμος, η κρατική και πατριαρχική βία, ο φασισμός, ο ρατσισμός, οι αγώνες των μεταναστών, η ταξική σύγκρουση, η κλιματική δικαιοσύνη και πολλά άλλα. Τροφοδοτείται από εθελοντική, απλήρωτη εργασία, χρόνο και θυσία. Το να βρει δικαίωση αυτή η μορφή Ελευθερίας που υπόσχεται ο φεμινισμός δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Ο φεμινισμός είναι σκληρή εργασία· είναι αγώνας. Ένας αγώνας όμως που αξίζει, ακόμη κι αν δεν υπάρχει καμία ανταμοιβή.

Μια λίστα με το έργο της Dilar Dirik, συμπεριλαμβανομένων διαθέσιμων αρχείων PDF, είναι διαθέσιμη στο Linktree της.

Κείμενα της επίσης δημοσιεύει στο προσωπικό της Substack

Συνέντευξή της από το 2014: https://armsforrojava.wordpress.com/2014/11/23/το-κίνημα-των-κούρδων-γυναικών/

The post Φεμινισμός και κοινωνική αλλαγή- Dilar Dirik appeared first on Void Network.

Χωρίς την ικανότητα για προφητικά οράματα, είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς ποιες μορφές θα πάρει ο Αναρχισμός στον 21ο αιώνα, καθώς αυτό εξαρτάται από το γεωγραφικό, πολιτισμικό, πολιτικό, κοινωνικό και χρονικό πλαίσιο. Αναμφίβολα, οι αγώνες για τη διεύρυνση των χώρων ελευθερίας, για την ισότητα μέσα στη διαφορετικότητα και για την ατομική και συλλογική αλληλεγγύη—(συμπεριλαμβανομένης και κυρίως αυτήν μεταξύ αγνώστων) θα συνεχίσουν να αποτελούν τους άξονες γύρω από τους οποίους θα περιστρέφονται οι κατάλληλες κατά περίπτωση μορφές και τρόποι σύγκρουσης, σύμφωνα με το εκάστοτε πλαίσιο του Αναρχισμού—ή μάλλον των Αναρχισμών.

Θα επικεντρωθώ, εν συντομία, σε τρία παγκόσμια σενάρια, όχι πολύ μακριά μεταξύ τους, αλληλοδιαπλεκόμενα και χωρίς ιεραρχική κατάταξη, μέσα στα οποία οι Αναρχικοί του 21ου αιώνα θα προσπαθήσουν να εντοπίσουν τις καταλληλότερες μορφές δράσης. Υπάρχει προφανώς και ένα τέταρτο που συνδέεται με τα ζητήματα φύλου, όμως υπάρχουν άλλες, πολύ καλύτερες αναλύσεις που μας προσφέρουν τα γενικά και ειδικά χαρακτηριστικά και τους εκάστοτε στόχους αυτού του μετώπου. Φυσικά, αυτά τα σενάρια δεν αποκλείουν ούτε υποτιμούν τα πιο συνηθισμένα, καθημερινά και ίσως πιο τοπικά πεδία αγώνα, η σημασία των οποίων είναι καθοριστική για το ρίζωμά μας στους τόπους όπου ζούμε. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, τα παγκόσμια σενάρια θα «υπερκαθορίσουν» και τις τοπικές ή παραδοσιακές συγκρούσεις, αλλάζοντας τις μορφές και τις μεθόδους τους και προσδίδοντάς τους σημαντικές μετατοπίσεις.

Το πρώτο ζήτημα είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία μεταβάλλει τις συνθήκες ζωής στον πλανήτη θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωση των οικοσυστημάτων και επιφέρει δημογραφικές συγκρούσεις, μεταναστευτικές ροές και βίαιη εκμετάλλευση των πόρων (καλλιεργήσιμη γη, νερό κ.λπ.). Ο νομαδισμός χαρακτηρίζει, από πάντα, το ανθρώπινο είδος και η πίεση της μετανάστευσης προς αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής είναι τέτοια που δεν μπορεί να ανακοπεί από κρατικά ή «φυσικά» σύνορα. Αν δεν αντιστραφεί ο ρυθμός εκμετάλλευσης των πόρων της ανθρωπότητας (πρώτα και κύρια της γης και του νερού), ολοένα και πιο αιματηρές συγκρούσεις θα ξεσπούν, αν αναλογιστούμε ότι το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού είναι σε ηλικία εργασίας και το ένα τέταρτο ζει σε αγροτικές περιοχές, όπου συγκεντρώνεται το 80% της παγκόσμιας φτώχειας. Και αυτό χωρίς να υπολογίσουμε την άτυπη, σκοτεινή και αόρατη εργασία που διαφεύγει από τα στατιστικά της ΔΟΕ ή της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Σε αυτές τις συνθήκες—που θα ήταν ευτελές να τις ονομάσουμε «έκτακτες», τόσο ενδημικές και επαναλαμβανόμενες, λόγω των δυναμικών σχέσεων εξουσίας και της ανισότητας σε παγκόσμια κλίμακα—η προσέγγιση των προβλημάτων δεν μπορεί παρά να βασιστεί στην αυτοοργάνωση της κοινωνικής βάσης, ώστε να μετριαστούν οι καταστροφικές συνέπειες των σημερινών κλιματικών πολιτικών που ακολουθούν οι ανάλγητες κρατικές και επιχειρηματικές ελίτ.

Ακριβώς από αυτή την πρακτική αλληλεγγύης και αυτοοργάνωσης σφυρηλατείται το αναρχικό ήθος: ένα εργαστήρι δημιουργικότητας που παράγει οριζόντιες λύσεις προβλημάτων, οι οποίες σταδιακά θα επεκταθούν στην πλήρη αναδιοργάνωση της κοινωνικής ζωής σύμφωνα με τις ελευθεριακές πρακτικές και τους ανάλογους τρόπους ζωής.

Είναι λοιπόν καιρός η επιβιώση του πλανήτη και η ζωή των όντων να μπουν αποφασιστικά στην πολιτική ατζέντα του Κοινωνικού Αναρχισμού, καθώς δεν μπορούμε να υπολογίζουμε ότι μετά την καταστροφή θα ανήκουμε στις ελίτ που θα μεταναστεύσουν στη Σελήνη ή στον Άρη ακολουθώντας τον Elon Musk και τους ομοίους του.

Το δεύτερο παγκόσμιο σενάριο είναι η προσφυγή στον πόλεμο ως μέσο διεκδίκησης της παγκόσμιας ηγεμονίας στον 21ο αιώνα, με τους κινδύνους πυρηνικής εξόντωσης και μαζικής εξολόθρευσης που αυτό συμπεριλαμβάνει.

Ήδη στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας, πολλοί αμερικανοί μελετητές αναρωτιόνταν ποια θα είναι η παγκόσμια ηγεμονική δύναμη στο δεύτερο μισό του 21ου αιώνα, βλέποντας την Κίνα και τους συμμάχους της (συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας) ως τον πιο πιθανό ανταγωνιστή, απέναντι στον οποίο θα έπρεπε να εφαρμοστούν πολιτικές ανάσχεσης και επιθετικής εξισορρόπησης. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην Κίνα, μόνο που οι αναλύσεις και οι μελέτες εκεί δεν είναι εύκολα προσβάσιμες, πόσο μάλλον αναγνώσιμες. Άλλωστε, η Ιστορία δεν γνώρισε ποτέ ομαλές και ειρηνικές διαδοχές της παγκόσμιας ηγεμονίας—το αντίθετο μάλιστα.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, ούτε μόνο σημερινό φαινόμενο, ότι γινόμαστε μάρτυρες μιας αυξανόμενης στρατιωτικοποίησης των κοινωνιών, η οποία ήδη οδηγεί άμεσα στη διάλυση δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν με κόπο, ακόμη και χωρίς να χάνεται το πρόσχημα της (ψευδο)δημοκρατικής εκπροσώπησης, με τη μετατροπή των συνταγματικών κρατών σε εκλογικο-κοινοβουλευτικές απολυταρχίες. Η ελευθερία δράσης, λόγου και έκφρασης, η δυνατότητα να διαμορφώνει κανείς τη ζωή του όπως ο ίδιος επιθυμεί, καθώς και η υιοθέτηση αντιαυταρχικών ηθών και παραδόσεων, είναι πρακτικές που κατακτήθηκαν με δυσκολία από τις προηγούμενες γενιές—και σε ορισμένες περιπτώσεις από ανθρώπους που ακόμη βρίσκονται εν ζωή. Το αν αυτές κατοχυρώνονται συνταγματικά ή μεταφράζονται σε νομικούς κανόνες έχει μικρή σημασία: το θετικό δίκαιο παραχωρείται και αφαιρείται ανάλογα με τις λιγότερο ή περισσότερο ενισχυμένες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Είναι η εξέλιξη των κοινωνικών αγώνων αυτή που κάνει τη διαφορά.

Με τον όρο στρατιωτικοποίηση δεν πρέπει και δεν μπορούμε να εννοούμε μόνο την ορατή παρουσία των συμβόλων της ένοπλης εξουσίας (στρατός, αστυνομία, εξοπλισμοί, πολεμικές βιομηχανίες κ.λπ.). Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την εσωτερίκευση μιας πολεμοχαρούς και φιλοπόλεμης κουλτούρας, η οποία οπλίζει τις συνειδήσεις από πολύ νεαρή ηλικία με βίαια πρότυπα για την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων και την υπέρβαση των εμποδίων που μας θέτει η ζωή σε κάθε μας βήμα.

Πολιτισμικά πρότυπα στα οποία η βία εξυμνείται επειδή είναι προσομοιωμένη—game over και πάλι από την αρχή —η ζωή ως βιντεοπαιχνίδι όπου σκοτώνεις και σκοτώνεσαι, αλλά μετά ανασταίνεσαι σε μια ατέρμονη και απεριόριστη μάχη. Δεν είναι τυχαίο ότι τα ψυχαγωγικά βιντεοπαιχνίδια τροφοδοτούν και τροφοδοτούνται με τη σειρά τους από στρατιωτικές προσομοιώσεις, αυτόνομα και αυτοματοποιημένα οπλικά συστήματα που μετασχηματίζουν τις μορφές του πολέμου, αναισθητοποιώντας τις πληγές και τα σωματικά τραύματα , μετατοπίζοντας τα στη σφαίρα του ψυχικού. Αυτό ισχύει φυσικά, μόνο για όσους επιτίθενται από θέση τεχνολογικής υπεροχής, και όχι για όσους υφίστανται τις συνέπειες, όπως γνωρίζει πολύ καλά κάθε θύμα πολέμου.

Δεν πρέπει επίσης να υποτιμούμε ή να ελαχιστοποιούμε την υβριδική στρατιωτικοποίηση που διεισδύει από τον κυβερνοχώρο στις τσέπες μας μέσω των ψηφιακών συσκευών. Αυτές οι συσκευές δεν αποτελούν μόνο πηγή καπιταλιστικής επιτήρησης για σκοπούς εμπορικού μάρκετινγκ, αλλά και—κυρίως—μέσο ελέγχου από κυβερνήσεις και ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες πλέον κατέχουν μια άπειρη ποσότητα γνώσεων σχετικά με τα γούστα μας, τις πράξεις μας, τις επιλογές μας, τις σωματικές και εικονικές εμπειρίες μας, και οι οποίες μετατρέπονται σε αριθμητικά δεδομένα εύκολα επεξεργάσιμα από αλγορίθμους, καταλήγοντας σε μια χαρτογράφηση μαζική αλλά ταυτόχρονα εξατομικευμένη—και αυτό να μην μας φαίνεται αντιφατικό— χρήσιμη για την πρόβλεψη και ακόμη και την καθοδήγηση της μελλοντικής μας συμπεριφοράς.

Και έτσι φτάνουμε στο τρίτο παγκόσμιο σενάριο: την έλευση των ψηφιακών τεχνολογιών, και ειδικότερα της τεχνητής νοημοσύνης, που κυριολεκτικά επαναστατικοποιεί τον τρόπο ζωής στις κοινωνίες μας, όχι μόνο στους τομείς της ζωντανής εργασίας, η οποία μπορεί να αντικατασταθεί από ρομπότ και διάφορες μηχανές, ούτε μόνο στους τρόπους με τους οποίους διοχετεύονται και διαδίδονται οι «πολιτικές» απόψεις κατά τη διάρκεια των εκλογών.

Η διάκριση ανάμεσα στη σωματική, «πραγματική» σφαίρα και την «εικονική» διάσταση—της οποίας τα αποτελέσματα είναι εξίσου πραγματικά—δεν οδηγεί σε έναν απλό διαχωρισμό· αντίθετα, οι επιδράσεις των δύο πλευρών διαπλέκονται, διαμορφώνοντας μια υποκειμενικότητα πολύ διαφορετική από εκείνη με την οποία έχουμε συνηθίσει να ζούμε στο υλικό έδαφος των κοινωνικών τάξεων και των ενσώματων συσχετισμών δύναμης.

Σε μια εποχή ακραίου ατομικισμού, που προωθήθηκε και ενθαρρύνθηκε από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των τελευταίων δεκαετιών, η συλλογική σφαίρα έχει θρυμματιστεί για να «αναστηθεί» στη σχέση ανάμεσα στο εγώ και την οθόνη της ψηφιακής μου συσκευής. Η φυσική κοινωνικότητα έχει κατά κάποιον τρόπο εξατμιστεί προς όφελος μιας εικονικής «κοινωνικότητας», διαχειριζόμενης από ιδιόκτητες πλατφόρμες, μέσα στις οποίες αναπαρίσταται μια μυθοπλασία επικοινωνίας και διαλόγου με τόσα άλλα εγώ, το καθένα συνδεδεμένο μέσω της δικής του οθόνης. Η ψευδαίσθηση ότι έχουμε ένα πλήθος ακολούθων, ότι έχουμε εκατοντάδες ή χιλιάδες φίλους: στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε εν αγνοία μας βυθισμένοι σε μια φούσκα, μέσα στην οποία οι απόψεις μου αντηχούν και μετατρέπονται σε πεποιθήσεις μόλις τις δω να επιβεβαιώνονται από άλλους που σκέφτονται ακριβώς όπως εγώ.

Ζούμε το τέλος του πλουραλισμού των ιδεών, αποκλεισμένοι μέσα σε θαλάμους αντήχησης της γνώμης μας (echo chambers)· το τέλος της ανάδυσης της διαφωνίας· το τέλος του διαλόγου και της αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων. Και όταν αυτές οι εικονικές εκτοπίσεις επανεμφανίζονται στον χωροχρόνο της ενσώματης ύπαρξης, η έλλειψη εξοικείωσης με το διαφορετικό μετατρέπεται σε άσκοπη, παράλογη και απρόσμενη βία, η οποία θα μπορούσε και νοηθεί ως «αμυντική» μορφή μιας ψυχολογίας απογυμνωμένης από πραγματική κοινωνικότητα, ακριβώς επειδή είναι εμποτισμένη με «κοινωνικά» υποκατάστατα.

Ο νεοφιλελεύθερος ατομικισμός, περαιτέρω μετεγκατεστημένος στο ψηφιακό σύμπαν, παράγει συμμορφωμένα άτομα, διαφοροποιημένα αντίγραφα μιας μηχανικής μήτρας, για τα όρια και τις τεχνολογικές προόδους της οποίας έχουμε πιθανότατα καταστεί προσθετικά μέλη, δοκιμαστικά πειραματόζωα. Νομίζουμε ότι εμείς χρησιμοποιούμε τις συσκευές, αλλά ίσως να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Απομακρυσμένοι από κάθε κοινότητα αναφοράς, αποπροσανατολισμένοι και εκσφενδονισμένοι από πλατφόρμα σε πλατφόρμα, τι είδους υποκειμενικότητα θα παγιωθεί τελικά; Ποια κοινότητα θα μπορούσε να γεννήσει τον κομμουνισμό των αγαθών και των υπηρεσιών; Ποια κριτική ικανότητα και ποιο πολύμορφο υποκείμενο θα μπορούσε να αναδυθεί στη διαρκώς πιο πιεστική σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη μηχανή;

Οι νέοι τρόποι με τους οποίους βιώνουμε τον εαυτό μας ως υποκείμενα, συνειδητά και κριτικά απέναντι στην πραγματικότητα, μας ωθούν να εμβαθύνουμε και να διαφοροποιήσουμε τα αναλυτικά μας εργαλεία, να αρπάξουμε νέες ευκαιρίες για «κοινωνικές» συνδέσεις, μέσα από τις οποίες μπορούμε να ανασυστήσουμε μια ισχυρή αντικυριαρχική κοινότητα, ικανή να φανταστεί—και άρα να δοκιμάσει στην πράξη—συλλογικές ουτοπίες οργανωμένες γύρω από τον άξονα της απουσίας της εξουσίας.

___

Κείμενο: Salvo Vaccaro, Umanità Nova

Μετάφραση- επιμέλεια: Blade Runner – Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Περίληψη εισήγησης στο Συνέδριο της Καρράρα (11–12 Οκτωβρίου 2025), με αφορμή τα 80 χρόνια της Ιταλικής Αναρχικής Ομοσπονδίας.

ΠΗΓΗ:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Αναρχισμός στον 21ο Αιώνα- Salvo Vaccaro / Umanità Nova appeared first on Void Network.

ΤΡ. 18/11/2025
ώρα 20.00
Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο
Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ
Ρ. Παλαμηδη 2, Ψυρρή

Η ομιλία θα μεταφράζεται στα Ελληνικά. Θα συντονίσει τη συζήτηση και θα θέσει ερωτήματα ο σκηνοθέτης & ποιητής Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο.

Ο Τεχνολαϊκισμός είναι μια πολιτική λογική που συνδυάζει την επίκληση στην ειδημοσύνη (τεχνοκρατία) και τη λαϊκιστική επίκληση στον «λαό» γενικά. Αυτή η νέα πολιτική λογική –που αποτελεί πλέον τον κεντρικό άξονα του πολιτικού ανταγωνισμού στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες- έρχεται να επικαθίσει στην παραδοσιακή διαμάχη ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά. Έτσι, αυτό που αντικαθιστά την ιδεολογική μορφή της πολιτικής είναι μια λογική σύμφωνα με την οποία οι πολιτικοί ανταγωνίζονται στη βάση τεχνοκρατικών ή λαϊκιστικών ισχυρισμών.

Η λογική του τεχνολαϊκισμού αναδύεται ακριβώς όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, όταν τα κόμματα παύουν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά οράματα οργάνωσης της κοινωνίας και η κοινοβουλευτική πολιτική αφορά πλέον τη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος.

Ο Christopher Bickerton είναι Καθηγητής ‘Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Κοινωνίας’ στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και υπότροφος Πολιτικών Επιστημών στο Κουίνς Κόλετζ του Κέιμπριτζ. Επίσης, είναι επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τους συγγραφείς του βιβλίου:

The post Τεχνολαϊκισμός: Christopher Bickerton (Cambridge University) Ομιλία- Παρουσίαση βιβλίου ΤΡ. 18/11/2025 appeared first on Void Network.

Η εποχή μας είναι άθεη- και αυτό τελικά αποδεικνύεται ότι σκοτώνει τον εσωτερικό μας κόσμο, δεν τον κάνει απαραίτητα καλύτερο. Το φάντασμα της χριστιανικής εκκλησίας συνεχίζει να επιβιώνει επάνω στους φόβους μας και την διάχυτη αίσθηση αβεβαιότητας, παρόλα αυτά ο ηθικός κώδικας που επέβαλλε μες τους αιώνες έχει καταρρεύσει. Η ανακάλυψη μιας νέας Ηθικής και νέων τρόπων ζωής είναι το βασικό χρέος των επαναστατών του μέλλοντος. Ο θάνατος του Θεού δεν μας απάλλαξε από την κυριαρχία, απλά συντέλεσε στην διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, αποθράσυνε τα καθάρματα, έκανε τους επιχειρηματίες ακόμα πιο ανεύθυνους, απελευθέρωσε το σκοτάδι που κρυβόταν στα βάθη της εξουσίας,. Οι παραδοσιακές κοινότητες διαλύθηκαν όχι για να αντικατασταθούν από επαναστατημένα κοινόβια αλλά από την κατάθλιψη και το άγχος της απομονωμένης πυρηνικής οικογένειας και τη μοναξιά του εργένη καριερίστα. Αυτό που ζούμε δεν είναι ακριβώς συσχέτιση, είναι μια μετα-σχέση. Η εποχή μετά τον θάνατο του Θεού μας άφησε μόνους μας και ανίσχυρους απέναντι σε ένα σιωπηλό, ψυχρό και αδιάφορο σύμπαν, το καπιταλιστικό σύμπαν. Η κοινωνία μας δεν έχει απορρίψει την ανάγκη για τρυφερότητα, ανθρωπιά και φροντίδα, αλλά την έχει επικαλύψει με μια σκληρή ειρωνεία. Την έχει κάνει να μοιάζει περιττή. Η πηγαία ανάγκη μας για ενδιαφέρον του ενός προς τον άλλον δεν πολεμιέται ευθέως – γελοιοποιείται, θεωρείται άχρηστη, ένα ξεπερασμένο συναίσθημα μιας παλιότερης εποχής. Τα χρόνια που μας έτυχε να ζούμε  μας έκαναν πολύ πιο σκληρούς από ότι θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε. Και για αυτό όλα σαπίζουν μέσα μας.

Η κοινωνία προσπαθεί με απελπισμένες, σπασμωδικές κινήσεις να διαχειριστεί το άγχος, την πίεση και τον ατομικό ανταγωνισμό. Στις εξετάσεις των μαθητών, στην αναζήτηση εργασίας, στον διαρκή αγώνα για αποπληρωμή των λογαριασμών, του ενοικίου, των βασικών βιοτικών αναγκών, στις φιλίες που ξεχνιούνται μέσα στην ιδιώτευση και στις ερωτικές σχέσεις που διαλύονται καθώς χρησιμοποιούμε ο ένας το σώμα του άλλου για εκτόνωση και αυτοεπιβεβαίωση. Μπροστά σε κάθε κρίσιμη δοκιμασία – μια πράξη αυθεντικής συμπαράστασης, κάθε απλό μήνυμα ενθάρρυνσης, φροντίδας ή αλληλεγγύης κινδυνεύει να θεωρηθεί αφελές. Κι όμως, μέσα σε τέτοιες “μικρές” κινήσεις κρύβεται κάτι βαθιά επαναστατικό: η αποδοχή της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Η βασική ιδέα- οι άνθρωποι δεν είναι ρομπότ- και αυτό δεν είναι πρόβλημα, είναι δύναμη.

Ο καπιταλισμός, ως κυρίαρχο σύστημα στην εποχή μας, διαμορφώνει τη ζωή μας και τις σχέσεις μας με τρόπους που εμποδίζουν την ανάπτυξη της φροντίδας και της ευτυχίας μεταξύ των ανθρώπων, περιορίζοντας την ανθρώπινη συναισθηματική σύνδεση και αλληλεγγύη. Η αγορά βασίζεται στη δημιουργία μιας διαρκούς αίσθησης έλλειψης, προκειμένου να διατηρεί την παραγωγικότητα και την κατανάλωση σε υψηλά επίπεδα. Αυτή η τεχνητά κατασκευασμένη ανάγκη για προβολή μέσω της κατανάλωσης και η διαρκής αίσθηση ανικανοποίητου οδηγεί τους ανθρώπους σε έναν συνεχή αγώνα για περισσότερα, καθιστώντας δύσκολη την εστίαση και την αφοσίωση στη φροντίδα και την ευτυχία των άλλων.

Στο καπιταλιστικό πλαίσιο, τα βασικά κοινωνικά προβλήματα, όπως το άγχος, η ανεργία και η εργασιακή επισφάλεια, οι οικονομικές δυσκολίες και οι υπαρξιακές αγωνίες, αντιμετωπίζονται ως ατομικές αποτυχίες. Αυτό απομονώνει τα άτομα, μειώνοντας την αίσθηση κοινότητας και αλληλεγγύης που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη φροντίδας μεταξύ των ανθρώπων.

Το καπιταλιστικό σύστημα και οι κρατικοί μηχανισμοί  που υπηρετούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων, συχνά αποθαρρύνουν, απορυθμίζουν και καταστέλλουν τη συλλογική δράση και την αλληλεγγύη, προωθώντας την υπακοή και την αδράνεια, την απάθεια και την ευθυνοφοβία. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για διαβούλευση, κοινή φροντίδα και αλληλοϋποστήριξη, καθιστώντας τους ανθρώπους απομονωμένους και ανίκανους.

Οδηγηθήκαμε σε αυτή την κατάσταση σταδιακά, η κατάρρευση των κοινωνικών συναρμόσεων έγινε μέσα στις δεκαετίες, η βία της απομόνωσης εξαπλώθηκε με έναν αδιόρατο τρόπο που αφαίρεσε σταδιακά την δυνατότητα από τις ανθρώπινες κοινότητες να κατανοήσουν τις αλλαγές και τους περιορισμούς που χτίζονταν ανάμεσα μας. Βρεθήκαμε να ζούμε απομονωμένοι και ευάλωτοι απέναντι στους εκμεταλλευτές μας, καθώς νέες γεωγραφίες της εξορίας μας ανακοινώνονταν και επιβάλλονταν με τα όπλα ως “κρατικοί φορείς”, “αναπτυξιακοί θεσμοί”, “αναγκαίες μεταρρυθμίσεις”, επιστημονικές γνωματεύσεις, νομολογίες και συνταγματικές αναθεωρήσεις.

Ο καπιταλισμός τείνει να μετατρέπει τις ανθρώπινες σχέσεις σε εμπορεύματα, όπου η αξία μετριέται με βάση την απόδοση και την παραγωγικότητα. Αυτό υπονομεύει την ανιδιοτελή φροντίδα και την αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση.

Αναγνωρίζοντας αυτούς τους μηχανισμούς, μπορούμε να αγωνιστούμε προς την κατεύθυνση μιας κοινωνίας που δίνει προτεραιότητα στη φροντίδα, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη ευτυχία, υπερβαίνοντας τα όρια που επιβάλλει το καπιταλιστικό σύστημα. Με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο η μοναξιά εξαπλώθηκε και επιβλήθηκε από τόπο σε τόπο μέσα στις δεκαετίες, δεν περιμένουμε ότι οι αλλαγές που θέλουμε να δούμε θα εξαπλωθούν στις κοινωνίες μας από μέρα σε μέρα. Η ριζοσπαστική πολιτισμική μεταλλαγή είναι μια αργή και πολύπλοκη διαδικασία. Στιγμή με την στιγμή, με τον βασανιστικό τρόπο μιας αιώνιας κλεψύδρας θα πάρουμε πίσω τους κόσμους που μας αποστέρησαν.

Η φροντίδα δεν είναι μια κενή τελετουργία, ούτε έχει ως αποκλειστικό στόχο να εξασφαλίσει ένα συγκεκριμένο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το ένα πρόσωπο συνοδεύει το άλλο στις χαρές και τις λύπες της ζωής μέσα στους αιώνες, χωρίς όρους, χωρίς ανταμοιβή, χωρίς υπολογισμούς και ιδιοτέλεια. Είναι η μετατροπή μιας χειρονομίας, ενός λόγου, μιας πράξης – σε σχέση. Η φροντίδα είναι η ενσώματη υπενθύμιση ότι τίποτα ανθρώπινο δεν είναι μικρό ή ανάξιο σημασίας.

Ζούμε σε έναν κόσμο που πάσχει όχι από έλλειψη πληροφορίας, αλλά από υπερπροσφορά ελέγχου. Όλα είναι μετρήσιμα, προϋπολογισμένα, και πρέπει να αποδίδουν. Η απλή πράξη του να σταθείς δίπλα σε κάποιον, χωρίς ιδιοτέλεια και χωρίς προσδοκία ανταπόδοσης, μοιάζει πλέον ύποπτη. Οτιδήποτε δεν εξηγείται “ορθολογικά”, δεν αυξάνει την παραγωγικότητα ή δεν αποδίδει άμεσο και υλικό κέρδος αντιμετωπίζεται ως γελοίο και άχρηστο.

Θα ήταν όμως λάθος να θεωρήσουμε την κυριαρχία του καπιταλισμού ως απλά μια διαδικασία που επιβάλλεται κυβερνητικά στις κοινωνίες. Η διάλυση των κοινοτήτων δεν επιτυγχάνεται μόνο με στρατιωτικούς- αστυνομικούς όρους και με ειδικά νομοθετικά μέτρα. Απαιτείται η γαλούχηση μιας νοοτροπίας ιδιώτευσης και ναρκισσισμού που γίνεται δεύτερο δέρμα για το νεοφιλελεύθερο υποκείμενο. Όπως εξηγεί ο Anselm Jappe στο βιβλίο του Ο Ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού και κυρίως στα προλεγόμενα για το βιβλίο του The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction:  ” … Ο ναρκισσισμός μπορεί να εννοηθεί ως η ψυχολογική μορφή που αντιστοιχεί στον μεταμοντέρνο καπιταλισμό, με τον ίδιο τρόπο με τον οποίον οι κλασικές νευρώσεις, που περιγράφονται από τον Freud, αντιστοιχούν στον κλασικό καπιταλισμό. Ωστόσο, ναρκισσισμός δεν σημαίνει απλά υπερβολική αυτοεκτίμηση. Όπως έδειξε ο Christopher Lasch, σημαίνει μια υπερβολική οπισθοδρόμηση σε μια μίξη αισθήματος ανικανότητας και παντοδυναμίας που χαρακτηρίζει πολύ την πρώιμη παιδική ηλικία. Η ανθρώπινη κουλτούρα είναι μια προσπάθεια συνεχής για να βοηθήσει το ανθρώπινο άτομο να ξεπεράσει αυτή την πρωτόγονη και νηπιακή μορφή. Ο ύστερος καπιταλισμός, αντιθέτως, διεγείρει μια οπισθοδρόμηση σε αυτούς τους πρωτόγονους μηχανισμούς, κυρίως μέσα από την καλλιέργεια της καταναλωτικής νοοτροπίας. Είναι για αυτόν τον λόγο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως τα μεταμοντέρνα άτομα πολύ συχνά είναι ακραία ανώριμα, και να εξηγήσουμε γιατί κάποια από αυτά γίνονται εύκολα λεία βίαιων συμπεριφορών, μέχρι να φτάνουν σε σημείο να πυροβολούν στα σχολεία και άλλα παρόμοια φαινόμενα. Σήμερα, η κοινωνία των εμπορευμάτων βασίζεται όχι τόσο στην καταπίεση της επιθυμίας (αν και αυτή η καταπίεση συνεχίζει να υπάρχει) όσο μάλλον στην δημιουργία της αίσθησης πως δεν υπάρχουν σύνορα και όρια. Η ψυχανάλυση είναι κυρίως χρήσιμη για να καταλάβουμε αυτόν τον παθολογικό χαρακτήρα της σύγχρονης κοινωνίας… μιας παράλογης κούρσας προς τα κάτω, καταστροφικής και αυτοκαταστροφικής….”

Πρέπει να έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και να δούμε εκεί την σκληρότητα που επιδεικνύουμε απέναντι στους άλλους, την αδιαφορία μας σχετικά με όλα όσα συμβαίνουν πέρα από τον στενό, μικρό μας οικογενειακό, εργασιακό και φιλικό κύκλο, να παραδεχτούμε πως μετατραπήκαμε σε μηχανές επιβίωσης έτοιμες να πατήσουμε επί πτωμάτων με σκοπό να ανέλθουμε ψηλότερα από όλους τους άλλους σε αυτή την ιεραρχία με απομεινάρια μιας νεκρής και ασήμαντης ζωής. Αυτό το απέραντο τίποτα που αισθανόμαστε μέσα μας δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια βούληση χωρίς περιεχόμενο, μια καρδιά χωρίς κίνητρο.   

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι, σε ολόκληρο τον κόσμο, μιλούν όλο και πιο συχνά για τον τρόμο που νιώθουν μπροστά στην εξάπλωση του φασισμού, τον απανθρωπισμό που εκδηλώνεται μέσα από τον πόλεμο και τη γενοκτονία, την κρίση της δημοκρατίας, την περιβαλλοντική καταστροφή και το τέλος του κόσμου.

Πρέπει να αγωνιστούμε για την αντιστροφή της προοπτικής. Πρέπει να γίνουμε καταφύγιο, να εξαπλώσουμε τη φροντίδα, να βιώσουμε τη συνύπαρξη – να δημιουργήσουμε κόσμους που βασίζονται όχι στον ανταγωνισμό, τον αποκλεισμό, τον πόλεμο, τον εθνικισμό και τον φασισμό αλλά στην αλληλεξάρτηση- και τις ζώσες συνθήκες της αλληλεγγύης.

Καθώς η φρίκη εξαπλώνεται στις διάφορες μορφές της, είναι πλέον ορατές οι συνδέσεις, τα σημεία που συναντιούνται οι φρίκες μας, οι ανάγκες μας, οι αγώνες και οι αγωνίες μας. Τώρα είναι φανερό για όλες, όλα, όλους μας, ότι οι διάσπαρτοι, αποσπασματικοί αγώνες μας ενώνονται από την κοινή, καθημερινή φρίκη μας απέναντι στο φασισμό που διαπερνά πλέον όλες τις πλευρές της ζωής μας και τη λύσσα μας να συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη.

Ποιες είναι οι παθιασμένες επιθυμίες σου που σε κινητοποιούν;

Δεν χρειάζεσαι κανέναν να σου εξηγήσει ή να σε κινητοποιήσει. Μην επιτρέπεις καμία πρωτοπορία να κατασκευάσει μια κοινωνική μηχανική της επιθυμίας . Δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να μας πει τι θέλουμε ή τι επιτρέπεται να επιθυμούμε.

Προτείνουμε μια Πολιτική του Ζώντος, πολιτική που επεκτείνει την ζωή, φροντίζει την ζωή και υπερασπίζεται ένα νέο, αναρχικό, αντιεξουσιαστικό τρόπο να ζούμε και να φανταζόμαστε τη ζωή.

Απέναντι στις φασιστικές εμμονές αντιτάσσουμε τις αντιφασιστικές επιθυμίες μας, αντιστεκόμαστε στην εμμονή του καπιταλιστικού φασισμού να στερεί από πολυπληθείς ευάλωτες κοινότητες τα δικαιώματα τους. Ολόκληρες κοινωνικές ομάδες απεκδύονται τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους, οι φτωχοί στερούνται την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, τα trans άτομα στερούνται τα νομικά τους δικαιώματα, οι μετανάστες φυλακίζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι διασώστες ναυαγών προσφύγων εμποδίζονται από το κράτος στη θάλασσα και δικάζονται ως παράνομοι, όσοι διαδηλώνουν για δικαιοσύνη χτυπιούνται αλύπητα στους δρόμους από την αστυνομία και οι φοιτητές- ακτιβιστές ενάντια στον πόλεμο συλλαμβάνονται μέσα στα πανεπιστήμια.

Όλοι αυτοί είναι η εργατική τάξη του σήμερα. Η εργατική τάξη αποτελείται από υποκείμενα που χάνουν το δικαίωμα να υπάρχεις, να ζεις, να αναπνέεις, να ταξιδεύεις, να διαμαρτύρεσαι.

Απέναντι στην φρίκη του κόσμου πρέπει να αντιτάξουμε τα δικά μας αντιφασιστικά πάθη, τις αντιεξουσιαστικές συλλογικές επιθυμίες μας, μια Eξέγερση της Φροντίδας:

Ανοιχτή συμβίωση, πλήρης συμπερίληψη, αμοιβαιότητα και φροντίδα, ριζοσπαστική αλληλεξάρτηση- ριζοσπαστική συλλογική ελευθερία, Ισότητα όλων των έμβιων όντων.

Η ειρωνεία απέναντι στη φροντίδα είναι ειρωνεία απέναντι στη σχέση. Γιατί αυτό που προσφέρεται δεν είναι μια “λύση”, δεν είναι εξουσία, δεν είναι κέρδος, δεν είναι μηχανικά υπολογίσιμα αποτελέσματα – είναι συμμετοχή στην αδυναμία του άλλου. Σε μια εποχή που η κυρίαρχη ιδεολογία απαιτεί ισχυρές προσωπικότητες, αυτάρκεις επαγγελματίες, αυτορυθμιζόμενους μαθητές, νοικοκυρές που επενδύουν στα χρηματιστήρια- η ανοιχτή παραδοχή ότι κάποιος χρειάζεται μια αγκαλιά, μια ευχή, ένα βλέμμα κατανόησης, μοιάζει σχεδόν σκανδαλώδης.

Η φροντίδα είναι αντίσταση. Όχι συναισθηματική πολυτέλεια, αλλά κοινωνική και πολιτική πράξη. Σ’ έναν κόσμο που οργανώνεται γύρω από τον ανταγωνισμό, την απόδοση, το συμφέρον, κάθε πράξη αυθεντικής εγγύτητας υπονομεύει το αφήγημα της απομόνωσης. Θυμίζει ότι δεν είμαστε και δεν πρέπει να είμαστε μόνοι. Ότι το ψυχικό βάρος δεν είναι ατομικό φορτίο, αλλά συλλογική υπόθεση.

Η κοινωνία μας διαλύεται όχι μόνο επειδή “οι θεσμοί καταρρέουν”, αλλά επειδή οι άνθρωποι ξεχνάνε πώς να στέκονται δίπλα-δίπλα στηρίζοντας ο ένας τον άλλον. Ξεχνάνε πώς να δίνουν μια ευχή, μια συμβουλή, δεν γνωρίζουν πως να βοηθούν – ή ντρέπονται να δεχτούν τη βοήθεια αγνώστων ή την συμβουλή των φίλων. Με αυτό τον τρόπο η κοινότητα στερείται όλων των προαιώνιων ευθυνών της απέναντι στον άνθρωπο, η ανθρωπότητα γίνεται μια αφηρημένη ιδέα και το άτομο καταρρέει μέσα στην μοναξιά και την πίεση της ατομικής επιβίωσης. 

Οι προσωπικές υποθέσεις μας μένουν κρυφές. Παρότι αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα, αυτά παραμένουν κρυφά, ένα ιδιωτικό πέπλο καλύπτει το κοινό μυστικό που δεν αποκαλύπτεται ποτέ γιατί όταν βρεθείς στην ανάγκη να το αποκαλύψεις ο άλλος θα σε θεωρήσει αποτυχημένο ή ψυχικά ασταθή. Και τελικά οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητα να βλέπουν τον άλλον πέρα από την απόδοσή και τις επιδόσεις του, πέρα από το αποτέλεσμα των πράξεων, πέρα από την επιτυχία ή την αποτυχία στις εντολές της αγοράς και τους καθημερινούς εκβιασμούς της κυρίαρχης κουλτούρας.

Σε έναν κόσμο όπου οι νόμοι της αγοράς και τους εμπορεύματος έχουν μετατρέψει τη ζωή μας σε αρένα ανταγωνισμού, παραγωγικότητας και ατομικής ευθύνης, η πράξη της φροντίδας γίνεται μια ριζοσπαστική χειρονομία. Όταν κοιτάζουμε τον άλλο άνθρωπο όχι ως εργαλείο, ούτε ως απειλή, αλλά ως ύπαρξη ευάλωτη και πολύτιμη, τότε αντιστεκόμαστε ουσιαστικά στην αποξένωση που μας επιβάλλουν οι νόρμες, οι εντολές και οι επιταγές της κανονικότητας. Η φροντίδα, η ευχή, η θέληση για ισότητα και συμπερίληψη, η αγάπη και η αγκαλιά, η αληθινή παρουσία κοντά στον άλλον — χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς υπολογισμούς, χωρίς συμβάσεις — είναι πράξεις αντίστασης στο κυρίαρχο αφήγημα του ατομισμού.

Ο νεοφιλελευθερισμός μας μαθαίνει να είμαστε αποδοτικοί και πειθαρχημένοι, αλλά όχι συμπονετικοί. Μας ενθαρρύνει να βλέπουμε τον εαυτό μας ως μικρές επιχειρήσεις που πρέπει να «επενδύουν», να «δικτυώνονται», να «αξιολογούνται», απορρίπτοντας κάθε τι που δεν αποδίδει μετρήσιμο κέρδος. Όμως η φροντίδα δεν μετριέται. Ούτε η ευτυχία. Ούτε η αλληλεγγύη, ούτε η αδελφοσύνη, τα περιπετειώδη συλλογικά σχέδια μιας κοινότητας ελεύθερων ανθρώπων, οι εξεγέρσεις των καταπιεσμένων, οι υποσχέσεις των ερωτευμένων. Είναι πράγματα άυλα, συλλογικά, προερχόμενα από την συνάντηση, την κοινότητα και από την αποδοχή της αδυναμίας ως μέρους της ανθρώπινης κατάστασης.

Οφείλουμε να αποδομήσουμε, να απαξιώσουμε και να επιτεθούμε ενάντια στις ατομοκεντρικές ιδέες περί Ελευθερίας — τις διάφορες ατομικιστικές εκφάνσεις της Ελευθερίας, όπως αυτές προβάλλονται από τους πλούσιους, τους φασίστες, τους ρατσιστές, τους υποκριτές υπερασπιστές της «τάξης», του «δικαιώματος στην περιουσία» και της «ατομικής ευθύνης».

Γιατί αυτή η Ελευθερία —που τελειώνει πάντα εκεί που αρχίζουν οι ανάγκες του άλλου— δεν είναι Ελευθερία· είναι προνόμιο. Είναι μια ψευδής υπόσχεση για ατομική αυτοδιάθεση που προϋποθέτει όμως καταπίεση, ταξική εκμετάλλευση και αποκλεισμούς για τους άλλους. Καθώς ανεβαίνεις βαθμίδες στην πυραμίδα καταλαβαίνεις ότι οι θέσεις λιγοστεύουν, το μίσος γίνεται η βασική τροφή, η αδυναμία και τα λάθη δεν συγχωρούνται.

Όπως έγραφε το 2007 ο Θανάσης Γιαλκετσής, με αφορμή την έκδοση στα Ελληνικά του βιβλίου του Πιοτρ Κροπότκιν “Ηθική” που είχε γραφτεί το 1897: “Ο κλασικός αναρχισμός υπερασπίζεται μαχητικά ένα ιδεώδες ελευθερίας που δεν συνεπάγεται την ελευθερία του ατόμου να κάνει ό,τι θέλει, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο, αλλά προϋποθέτει μάλλον μιαν ελευθερία που ρυθμίζεται από την ηθικότητα, που αναγνωρίζει και τηρεί τις επιταγές μιας ηθικής της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της δικαιοσύνης. Στην “Ηθική” ο Κροπότκιν οραματίζεται μιαν ηθική πρόοδο του ανθρώπινου γένους, που θα γίνει δυνατή χάρη στην ανάπτυξη των φυσικών και κοινωνικών επιστημών. Πάνω σ’ αυτό το στέρεο θεμέλιο της αλληλοβοήθειας μπορεί να ανεγερθεί ολόκληρο το οικοδόμημα μιας νέας ηθικής του αλτρουισμού, της δικαιοσύνης και της ισοτιμίας, που θα έχει διαρρήξει οριστικά τους δεσμούς της με τη θεολογία και τη μεταφυσική”

Πώς μεταμορφώνεται ο διάχυτος φόβος και η αβεβαιότητα σε μίσος για τον αδύναμο, τον ξένο και τον διαφορετικό; Όταν ο άνθρωπος αποκόπτεται από κάθε άμεση, ενσώματη κοινότητα, κάθε συλλογική μορφή ζωής , όταν σου λένε πως η μοναδική σου αξία είναι η ατομική σου «επίδοση», όταν βομβαρδίζεσαι από την απαίτηση να είσαι πάντα «ικανός», «ανταγωνιστικός», όταν είσαι μόνο θεατής, πελάτης και ψηφοφόρος – τότε ο φόβος για τον δικό σου ενδεχόμενο αποκλεισμό στρέφεται προς τον άλλον. Δεν τον αγκαλιάζεις. Τον μισείς. Δεν ενδιαφέρεσαι- αδιαφορείς, αντιπαθείς, εχθρεύεσαι και μηχανεύεσαι κάθε είδους τρόπους να κάνεις τον άλλον υποχείριο και υποτακτικό σου.

Στον κόσμο της κυριαρχίας, εκεί όπου το άτομο λογίζεται ως μονάδα παραγωγής, κατανάλωσης και ανταγωνισμού, η αδυναμία θεωρείται ελάττωμα. Η διαφορά αντιμετωπίζεται ως απειλή. Και έτσι, το άτομο, αντί να εξεγερθεί ενάντια στην πηγή και το αίτιο του άγχους του —δηλαδή, το ίδιο το σύστημα της κοινωνικής και οικονομικής αδικίας— κατευθύνει το μίσος του προς τους πιο ευάλωτους, τους αδύναμους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, όσους μπορεί να κυριαρχήσει εις βάρος τους. Αντί να στραφεί ενάντια στους ισχυρούς που ορίζουν τις συνθήκες της ζωής του, ξεσπά στους φτωχούς, στους μετανάστες, στους ανίσχυρους, τους αποκλίνοντες, στους μη «παραγωγικούς».

Όταν δεν υπάρχει πολιτική συνείδηση και συλλογική ενδυνάμωση, το δηλητήριο του φόβου γίνεται εργαλείο στα χέρια των εξουσιαστών. Μας πείθουν ότι ο εχθρός είναι ο διπλανός μας, όχι οι ανώτεροι μας. Μας κλέβουν την αλληλεγγύη και μας πουλάνε την κάλπικη ελευθερία της ιδιώτευσης. Αλλά δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς ισότητα. Δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς φροντίδα.

Καθώς ο πόλεμος θα εξαπλώνεται στις γειτονιές και στις καρδιές μας, καθώς οι γενοκτονίες και η φτώχια θα χάνουν σε φρίκη απ’ τη συνήθεια, και τα πυρηνικά σενάρια θα δικαιολογούν τους πακτωλούς εξοπλισμών, το μόνο που θα μας έχει μείνει θα είναι η ελάχιστη καλοσύνη που χρειάζεται για να συνεχίζουμε να αναπνέουμε και να χτυπά η καρδιά μας.

Γι’ αυτό η Εξέγερση της Φροντίδας είναι απαραίτητη, ένας τόπος για να ζούμε και να υπάρχουμε όπου ο άνθρωπος δεν είναι μονάδα, μηχανή παραγωγής κέρδους, ύπαρξη δέσμια στην απομόνωση, αλλά μέρος μιας ζωντανής κοινότητας ισότητας, ελευθερίας και αλληλοβοήθειας. Όπου η αδυναμία, η παιδικότητα και ο έρωτας, η γιορτή και η θλίψη, η φθορά, η ασθένεια, η γήρανση, το πένθος και ο θάνατος, κάθε μορφή ευαλωτότητας δεν είναι ντροπή, αλλά κοινός τόπος συνάντησης. Όπου η δύναμη δεν είναι κυριαρχία, αλλά ευθύνη και ικανότητα να προστατεύεις, να περιθάλπεις, να φροντίζεις, να ενδυναμώνεις, να βελτιώνεις, να δημιουργείς για χάρη όλων.

Η φροντίδα, η τρυφερότητα, η αλληλεγγύη —όταν γεννιούνται αυθεντικά, όχι ως φιλανθρωπία ή καθήκον, αλλά ως κοινή αντίσταση στην καταπίεση— γίνονται πράξεις επαναστατικές. Εκεί θεμελιώνεται μια άλλη ελευθερία: η ελευθερία του να ζούμε μαζί.

Χρειαζόμαστε την ικανότητα να εξηγήσουμε τους φόβους μας ο ένας στον άλλον, εδώ, τώρα, σε έναν κόσμο που βαδίζει προς μια άγνωστη και επίφοβη κατεύθυνση. Να μορφώσουμε όσους βασανίζονται από τα δηλητήρια που τους ταΐζει η κυριαρχία, να αποσαφηνίσουμε όσα μοιάζουν τρομακτικά, να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε την υπαρξιακή και χρωμοσωματική πολυπλοκότητα, να φροντίσουμε, να υπερασπιστούμε τους δημοσίους χώρους, τις καταλήψεις, τις κοινότητες αγώνα, να περιθάλψουμε τους φοβισμένους, τους κοινωνικά αποκλεισμένους, τους περιθωριακούς, τους ηλικιωμένους, τα παιδιά, τα τρανς και κουηρ υποκείμενα.

Να μοιραστούμε τη συλλογική χαρά, τη συμπεριληπτική κοινοτική ζωή, την αντιαυταρχικη, αντιεξουσιαστική ελευθερία. Να σταθούμε απέναντι στην κυριαρχία.

Η φαντασία μας θα εξαφανίσει τα φαντάσματα. Ο φασισμός θα ηττηθεί από τις ριζοσπαστικές μας κοινότητές, τις απελευθερωμένες συλλογικές μας υπάρξεις.

Τώρα πλέον, οι διαχωρισμένοι, μονοθεματικοί κοινωνικοί αγώνες που δώσαμε πεισματικά για 30-40 χρόνια, σε όλους τους τομείς της ζωής, έχουν ολοκληρώσει τον πρώτο τους κύκλο. Ο φεμινισμός, το queer βίωμα, ο αναρχοκομμουνισμός, οι εργατικοί αγώνες, η αυτονομία, ο μηδενισμός, η ριζοσπαστική οικολογία, η αντικουλτούρα- έρχεται πλέον η εποχή που ενώνονται στην συνείδηση των νέων ανθρώπων που αναζητούν σημεία σύγκλησης, αλληλεγγύης, συνάρθρωσης των αγώνων. Αυτή είναι η ελπίδα του κόσμου.

Μια ουμανιστική, αναρχική προσέγγιση στη ζωή δεν επιδιώκει την εξουσία πάνω στους άλλους αλλά την ελευθερία όλων μέσα από σχέσεις ισότητας και αμοιβαιότητας. Δεν ζητά λύσεις από θεσμούς που αναπαράγουν την ιεραρχία και την καταπίεση, αλλά οικοδομεί ελευθεριακούς συλλογικούς δεσμούς αμοιβαιότητας και φροντίδας μέσα στην καθημερινότητα. Μέσα από απλές χειρονομίες: μια λέξη ενθάρρυνσης, μια προσφορά βοήθειας, το φυσικό ανθρώπινο νοιάξιμο για τον πόνο του άλλου, μια ευχή, ένα σινιάλο κατανόησης — όχι ως μαγική σκέψη, αλλά ως αυθεντική ένδειξη παρουσίας.

Καθώς η αποξένωση και η αδιαφορία γίνονται κανονικότητα, η απόφαση να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον, να αναγνωρίσουμε το βάρος και την ομορφιά της κοινής μας ύπαρξης, είναι πράξη επαναστατική. Η αγάπη, η φροντίδα, η συλλογική εμπιστοσύνη είναι τα ερείπια μιας άλλης ζωής που ακόμα δεν ζήσαμε. Και είναι δική μας ευθύνη να τα ξανακτίσουμε, όχι με σιδερένια μηχανικά εργαλεία, αλλά με τα σώματα, τις πράξεις μας και την καρδιά μας.

Διότι η πραγματική αλλαγή δεν ξεκινά από νόμους και διατάγματα, αλλά από το βλέμμα που στρέφεται με τρυφερότητα προς τον άλλο. Από τη φωνή που λέει: «Είμαι εδώ, σε σκέφτομαι. Δεν είσαι μόνος, δεν είσαι μόνη, δεν είσαι μόνο σου». Και σε έναν κόσμο που διαφημίζει την ατομική ασυδοσία εις βάρος των άλλων, αυτό είναι επανάσταση.

Η φροντίδα δεν έχει στόχο να διορθώσει. Έχει στόχο να συντροφέψει. Να φανερώσει ότι ακόμα και για το πιο μικρό υπάρχει χώρος, ακόμα και το ασήμαντο έχει τεράστια σημασία. Ένα κόμπιασμα στο λαιμό, τα τρεμάμενα χέρια και το απλανές βλέμμα, ο φόβος και η θέληση, το πένθος, η θλίψη και τα δάκρια – υπάρχει χώρος για όσα δεν τολμήσαμε να πούμε.

Όταν παύουμε να ζητάμε και να προσφέρουμε φροντίδα, τότε κάτι πιο βαθύ από την πίστη ή την επιστήμη έχει χαθεί: η ικανότητά μας να ζούμε μαζί. Σε έναν κόσμο που προωθεί την αδιαφορία για τον άλλον ως δείγμα ωριμότητας και επιτυχίας, κάθε κίνηση φροντίδας και πηγαίου, ανιδιοτελούς ενδιαφέροντος είναι η πιο σιωπηλή μορφή εξέγερσης- μια εξέγερση της φροντίδας.

_____

ΤΑΣΟΣ ΣΑΓΡΗΣ

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Το κείμενο Η Εξέγερση της Φροντίδας είναι μια απόπειρα διατύπωσης μιας αναρχικής θεωρίας για την φροντίδα. Aποτέλεσε φυσική εξέλιξη των πολυετών συζητήσεων της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο σχετικά με την αλληλοβοήθεια, την κοινωνική εξέγερση και την συλλογική αγάπη. Σημαντική έμπνευση για την τελική μορφή του προσέφερε η ομιλία του Judith Buttler τον Μάιο του 2025 στην Αθήνα. Για όσους/ όσες / όσα επιθυμούν μια περαιτέρω στοχαστική ενασχόληση με τα ζητήματα που τίθενται, παραθέτουμε κείμενα και βιβλία που αποτέλεσαν εναύσματα σκέψης και για εμάς. Σε κάθε περίπτωση το κείμενο μας, καλεί σε μια συνάντηση η οποία είναι διαρκής και συμβαίνει παντού, αρκεί να αποφασίσουμε πως δεν θέλουμε πλέον να ζούμε σαν μοναχικά παραγωγικά ρομπότ αλλά σαν ελεύθεροι άνθρωποι σε ελεύθερες κοινωνίες.   

Προτεινόμενες αναγνώσεις:

Piotr Kropotkin: “Αλληλοβοήθεια- Ένας παράγοντας της εξέλιξης “. Εκδόσεις Καστανιώτης, 2009 | “Ηθική”.  Εκδόσεις Ναυτίλος, 2007 |  “Η Αναρχική Ηθική”. Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, 2000

Renaud Garcia: “Ο Πιοτρ Κροπότκιν και η Οικονομία της Αλληλοβοήθειας”. Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2021

Anselm Jappe: “O ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού”- Εκδόσεις των Ξένων | “The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction” – Common Notions, 2024

Judith Buttler: “Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης”- Εκδόσεις Angelus Novus |  “Απ-αλλωτρίωση- Η επιτελεστικότητα στο πολιτικό”-  Εκδόσεις Τόπος, 2016

Helleno Sana: “Ανθρωπομανία- Στην Υπεράσπιση του Ανθρώπινου”- Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες, 2014

Eva Illouz: “Το Τέλος του Έρωτα” Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου | “Ευτυχιοκρατία: Πώς η βιομηχανία της ευτυχίας κυβερνά της ζωή μας”. Εκδόσεις Πόλις, 2020 | “Γιατί Πληγώνει ο Έρωτας; Μια κοινωνιολογική ερμηνεία”. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2019

Christopher Lasch: “The Culture of Narcissism”. W.W. Norton, 1979

“Γυναίκες της Αναρχίας- Κείμενα Αναρχικών Γυναικών του 19ου και 20ου Αιώνα”. Εκδόσεις Πανοπτικόν, 2016

bell hooks: “Όλα για την Αγάπη”. εκδόσεις Μεταίχμιο, 2024

The Care Collective: “Το Μανιφέστο της Φροντίδας- Η Πολιτική της Αλληλεξάρτησης”. Εκδόσεις Ροπή, 2022

Susan Sontag: “Παρατηρώντας τον πόνο των άλλων”. Εκδόσεις Scripta, 2003

Richard Sennet: “Η κουλτούρα του νέου καπιταλισμού”. Εκδόσεις Σαββάλας, 2008

Ailton Krenak: “H ζωή δεν είναι χρήσιμη”. Εκδόσεις Carnivora, 2024

Γιώργος Κολέμπας & Γιάννης Μπίλλας: “Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων”, 2019 και “Ο ανθρωπόλογικος τύπος της αποανάπτυξης- τοπικοποίησης”, 2022. Εκδόσεις των Συναδέλφων

Scott Branson: “Practical Anarchism- A Guide for Daily Life”. Pluto Press, 2022

Mona Chollet:  “Εφευρίσκοντας τον Έρωτα Ξανά- Πως η Πατριαρχεία σαμποτάρει τις ετεροφυλοφιλικές σχέσεις”. Εκδόσεις Στερέωμα, 2023

Διαδικτυακά

Η Ιδιωτικοποίηση Του Άγχους- Mark Fisher

Ένα Μέλλον Χωρίς Μέλλον: Κατάθλιψη, Κοινωνικά Κινήματα, Πολιτική της Ψυχικής Υγείας- του Mikkel Krause Frantzen

Γιατί είμαστε όλοι τόσο αγχωμένοι- υπάκουοι και αδρανείς;- The Institute for Precarious Consciousness

Προσχέδιο Πολιτικού Προγράμματος των ΑΝΑΡΧΙΚΩΝ για μια ελεύθερη κοινωνία- Crimethinc

Δραπετεύοντας από το Κάστρο με τα Βαμπίρ – Mark Fisher

___________

O Τάσος Σαγρής είναι ιδρυτικό μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο, θεατρικός σκηνοθέτης και ποιητής. Πιο πρόσφατη παράσταση του ήταν η “Μεταμόρφωση” του Franz Kafka. Βιβλία του κυκλοφορούν στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Κενότητα, στα Αγγλικά από τις εκδόσεις AK Press και Crimethinc και στα Γερμανικά από τις εκδόσεις Laika.

The post Η Εξέγερση της Φροντίδας- Τάσος Σαγρής appeared first on Void Network.

Αν και παραδοσιακά η συνομωσιολογία κάθε είδους προέρχεται κατά βάση από την άκρα δεξιά, η διάδοση της ιδέας περί “προβοκατόρων εντεταλμένων του κράτους που παρεμβαίνουν στις ειρηνικές πορείες για να δώσουν αφορμή στην αστυνομία να τις διαλύσουν” διαδίδεται στην ελληνική κοινωνία από την Αριστερά με μεθοδικότητα και εμμονή από την εποχή των Ιουλιανών το 1965, έως το Πολυτεχνείο του  1973 και από τις συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία στην δεκαετία του 1970 έως την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, τον αντιμνημονιακό αγώνα την περίοδο 2011-2015  έως και σήμερα. Είναι μια πάγια ρητορική που στην εποχή μας μέσα από την δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να διαδίδει ως αποκαλυπτικές εικόνες από την συγκέντρωση των Τεμπών το 2025, φωτογραφίες από φασιστική επίθεση της Χρυσής Αυγής  σε κατάληψη μεταναστών με την συνεργασία της αστυνομίας το 2009! Πέρα από την εμπειρική παραποίηση υπάρχει και ένα ζήτημα απλής λογικής. Η προβοκατορολογία μας ζητάει να πιστέψουμε πως η αστυνομία βάζει την υπόλοιπη αστυνομία να παίζει ξύλο με την αστυνομία. Ακόμα και αν αυτός ο παραλογισμός γίνει δεκτός θα πρέπει να εξηγηθεί γιατί τα νοσοκομεία γέμιζαν με κόσμο που είχε χτυπηθεί άσχημα από τα ΜΑΤ μέχρι αργά το βράδυ, γιατί διαδηλωτές συλλαμβάνονταν όλη την ημέρα και πιθανώς να προφυλακιστούν, γιατί η αστυνομία από την ώρα που ξεκίνησε την άγρια καταστολή και διάλυση των συγκεντρώσεων σε όλη την Ελλάδα συνέχισε να επιτίθεται με όλες τις δυνάμεις της σε οποιαδήποτε απόπειρα του κόσμου να μείνει στους δρόμους και να συγκεντρωθεί ξανά στα κέντρα των πόλεων;

Από την σκοπιά της προβοκατορολογίας ελάχιστη σημασία έχουν όλα αυτά, καθώς ο στόχος δεν είναι ούτε η ακριβής περιγραφή ούτε, ακόμα λιγότερο, η θεωρητική έκθεση του φαινομένου. Σκοπός της είναι η πλήρης απονομιμοποίηση της βίας ως μορφή διαμαρτυρίας και συλλογικής δράσης. Τουτέστιν, ο επί της αρχής εξορισμός της συλλογικής βίας από το πεδίο του πολιτικού. Ο λόγος που γίνεται αυτό έχει ήδη σημειωθεί: η προβοκατορολογία πηγάζει καταρχάς από συγκεκριμένες, ανταγωνιστικές, πολιτικές τάσεις, οι οποίες έτσι δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθούν πολιτικά με τους λόγους που νοηματοδοτούν αυτήν την μορφή δράσης. Επίσης, έτσι δεν χρειάζεται να εξηγήσουν με συστηματικό τρόπο γιατί οι ίδιες θεωρούν ότι τέτοιες μορφές δράσης είναι πάντα και παντού λάνθασμένες. Κάτι που φυσικά σημαίνει ότι μέσω της προβοκατορολογίας, οι εν λόγω πολιτικές προοπτικές – είτε αυτές είναι από την παραδοσιακή κοινοβουλευτική Αριστερά είτε από τις διάφορες, όψιμες εθνικό-λαϊκιστικές τάσεις που τείνουν να ηγεμονεύουν την συζήτηση για τα Τέμπη – νομιμοποιούν ντε φάκτο τον εαυτό τους και αυτοπαρουσιάζονται με τον χαρακτήρα του προφανούς.

Το πλεονέκτημα μιας τέτοιας νομιμοποίησης δεν πρέπει να υποτιμάται, αφού επιτρέπει σε αυτές τις πολιτικές τάσεις και τους εκφραστές τους να αναπαράγονται χωρίς κάποια ουσιαστική σκέψη θεμελιωμένη στα ιστορικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, οι προοπτικές αυτές παρά τις διαφορές τους έχουν ορισμένους θεμελιακούς κοινούς τόπους. Πρώτον, μια πίστη στους θεσμούς του κράτους, οι οποίοι αν δεν λειτουργούν σωστά οφείλεται στην προβληματική υποκειμενικότητα των φορέων, και μάλιστα σε μια κακή ή διεφθαρμένη μειοψηφία μέσα στο κράτος. Δεύτερον, και αλληλένδετα, ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις επαρκούν για να επιφέρουν πολιτικά αποτελέσματα, μέσω της σωστής πολιτικής διαμεσολάβησης (δηλαδή, μέσω των φορέων αυτών των τάσεων – ζητούμενο εν τέλει είναι η άγρα ψήφων).

Υπάρχει έστω και η ελάχιστη εμπειρική τεκμηρίωση για αυτές τις παραδοχές; Θεωρούμε πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Αφενός η διαφθορά παράγεται από την αντικειμενικότητα των συγκεκριμένων θεσμών (της ιεραρχικής και γραφειοκρατικής τους δομής), αφετέρου μόνο λόγω της ύπαρξης πιο ριζοσπαστικών, και αν χρειαστεί βίαιων, τάσεων μέσα στα κοινωνικά κινήματα, έχουν ιστορικά επιτευχθεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, από το εργατικό κίνημα και τους αντιαποικιοκρατικούς αγώνες μέχρι τα κινήματα για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαίτερα σήμερα, έτσι όπως είναι αυτήν την στιγμή η δομή και η λειτουργία του ελληνικού κράτους, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι οι θεσμικές διαδικασίες από μόνες τους αρκούν για να φέρουν την αλλαγή που χρειάζεται ώστε τα αιτήματα που κινητοποιούσαν το πλήθος την 28/2/2025 να ικανοποιηθούν – από την απόδοση δικαιοσύνης για το έγκλημα στα Τέμπη σε όλο του το φάσμα (παράνομο φορτίο και συγκάλυψη) μέχρι τις δομικές αλλαγές για βελτίωση των δημόσιων μεταφορών (αλλά και των κοινωνικών δομών υγείας, εκπαίδευσης, ενέργειας, κατοικίας κ.α.). Αυτό ακριβώς είναι όμως το ζητούμενο, η προβοκατορολογία επιτρέπει ώστε μιά τέτοια συζήτηση να μην γίνει, να μην χρειαστεί ποτέ π.χ. να μας πει η “υπεύθυνη” Αριστερά πως θα συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, στρατιωτικές δαπάνες, εξυπηρέτηση του χρέους και δημόσιες επενδύσεις. Ή πως σκοπεύει να εκδημοκρατίσει τους θεσμούς χωρίς εκτεταμένη σύγκρουση με τις εσωτερικές ιεραρχίες και τα πολύπλοκα συμφέροντα που την δομούν.

Αν οι πολιτικοί λόγοι της προβοκατορολογίας είναι ξεκάθαροι, επίσης πρέπει να διερωτηθούμε γιατί αυτός ο λόγος περί προβοκατόρων μοιάζει τόσο πειστικός ή τέλος πάντως τόσοι πολλοί είναι έτοιμοι να τον αποδεχτούν ενώ στερείται εμπειρικής και θεωρητικής βάσης. Ως υποκείμενα και συλλογικότητες που ανήκουμε σε μια αναρχική επαναστατική παράδοση οφείλουμε να μας προβληματίσει η απόπειρα κοινωνικής απαξίωσης του χώρου που σηκώνει το βάρος της σύγκρουσης. Για να απαντήσουμε σε αυτό το φαινόμενο δεν αρκεί να κατονομάσουμε τους φορείς αυτής της απάτης και να αποκαλύψουμε τα fakenews και τις επίπλαστες ρητορικές.  Μια εις βάθος κριτική κατανόηση θα χρειαζόταν να αναφερθεί στο μονοπώλιο της βίας που το σύγχρονο κράτος αξιώνει και τον τρόπο που ένα τέτοιο μονοπώλιο δεν μπορεί να υπάρχει μόνο ως τυπική αρχή αλλά και ως ατομική ηθική των πολιτών του. Θα έπρεπε επίσης να αναρωτηθούμε για τους ιδεολογικούς και υλικούς όρους που καθιστούν μια τέτοια υποκειμενική εμπέδωση εφικτή.

Σίγουρα πάντως μπορούμε να υπογραμμίσουμε ότι η αμφισβήτηση αυτής της καταστατικής αρχής δεν είναι εύκολη. Είναι σαφώς πιο εύκολο για τον καθένα να θεωρήσει ότι μια ειρηνική συγκέντρωση αρκεί για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να προβληματιστούμε με ουσιαστικούς όρους για το τι ακριβώς εννοούμε τελικά όταν απαιτούμε “απόδοση δικαιοσύνης”. Πόσο μάλλον όταν οι προοπτικές ενός καλύτερου συλλογικού μέλλοντος μοιάζουν τόσο κλειστές όσο εγκλωβισμένη φαίνεται η ατομική μας ζωή σε υποχρεώσεις και παγιωμένες θεσμοποιημένες μορφές. Υπό αυτήν την έννοια, στην βάση της άκριτης αποδοχής της προβοκατορολογίας (και της συνοδευτικής απαξίωσης των “μπαχαλάκηδων”), υπάρχει μια ανώριμη πολιτική συνείδηση, μια ανεπαρκή πολιτική βούληση, όπως και ένα πλέγμα υλικών συμφερόντων και αδιεξόδων δια των οποίων αναπαράγεται η αλλοτριωμένη μας καθημερινότητα.

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά ότι η σύγκρουση είναι καθαυτή εν δικαίω ή πάντα θεμιτή; Όχι, απαραίτητα, και μια αφηρημένη αναφορά στην “προλεταριακή αντι-βία” ή την αντί-βία των καταπιεσμένων είναι ανεπαρκής. Οφείλουμε να συζητήσουμε συγκεκριμένα για τον χρόνο και τον τρόπο εκδήλωσης των συγκρούσεων και τον συντονισμό ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες. Θα έπρεπε να μπορούμε να απαντήσουμε στους εαυτούς μας γιατί διαλύθηκε τόσο γρήγορα μια τόσο τεράστια διαδήλωση και σε τι βαθμό οι συγκρούσεις λειτούργησαν καταλυτικά για κάτι τέτοιο. Πρέπει επίσης να μπορούμε να παραδεχθούμε ότι σε μεγάλα κοινωνικά γεγονότα είναι απαραίτητος ο ευρύτατος συντονισμός των συγκρουσιακών ομάδων. Ο τρόπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος συντονισμός δεν θα συζητηθεί φυσικά εδώ, αλλά σε συνελεύσεις. Ακόμα και οι συνελεύσεις όμως, εφόσον γίνονται σε κλειστούς κύκλους ειδικών συνεργασιών ή αποκλειστικά ανάμεσα σε ομάδες που συμφωνούν μεταξύ τους, δεν μπορούν να έχουν την ανάλογη επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα, δεν μπορούν να χαράξουν στρατηγική και δεν μπορούν να απαντήσουν μαζί ούτε στην βία του κράτους, ούτε στην ρητορική της αριστεράς και των φασιστών. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τονίζουμε είναι ότι το ζήτημα και η σχετική συζήτηση είναι πολιτική και αφορά εν τέλει πολιτικές προοπτικές όχι κάποια αντικειμενική ηθική ή έναν λόγο που απλά αναπαράγει σε αφηρημένο επίπεδο την οπτική του κράτους.

Τα δικά μας προβλήματα και συναφή ερωτήματα είναι, καταρχάς, πως μπορεί μια ευρεία κινητοποίηση σαν τα Τέμπη να επιτύχει τους άμεσους σκοπούς της, αλλά και πως η σύγκρουση με τις δυνάμεις του κράτους, ως στιγμή μιας τέτοιας κινητοποίησης ή ενός ευρύτερου κοινωνικού κινήματος, μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική; Πολύ περισσότερο, μας ενδιαφέρει πως η κοινωνική αντι-βία μπορεί να γίνει στιγμή και έκφραση μια πολιτικής βούλησης ικανής να μετασχηματίσει τους παρόντες θεσμούς. Με ποιο τρόπο τα αιτήματα μας θα μετατραπούν σε κοινωνική απαίτηση, σε ενεργή πραγματικότητα; Με ποιο τρόπο η ζωή μας θα βελτιωθεί ουσιαστικά; Πως εν τέλει μπορεί η δράση μας να μεγεθύνει την ελπίδα, την πίστη και την βούληση ότι τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι έτσι όπως είναι; Η προβοκατορολογία το μόνο που κάνει είναι να επιτρέπει σε κάποιους να θέτουν αυτά τα ερωτήματα με τους δικούς τους όρους.

Το Κενό Δίκτυο εκφράζει την έμπρακτη αλληλεγγύη του σε όλα τα άτομα που χτυπήθηκαν από τις δυνάμεις της αστυνομίας, συνελήφθησαν και προφυλακίσθηκαν κατά την διάρκεια των γιγαντιαίων απεργιακών συγκεντρώσεων στις 28/2/2025- ημέρα μνήμης για το έγκλημα των Τεμπών.

Ο αγώνας για Κοινωνική Δικαιοσύνη συνεχίζεται!

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [ Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες ]

The post Κενό Δίκτυο: Για την υπεράσπιση της κοινωνικής αντιβίας appeared first on Void Network.

Οι ήρωες μου σε αυτό το βιβλίο ήταν εκείνοι οι άνθρωποι (ειδικά νέοι) που σήμερα κατονομάζονται ως “μαζικοί δολοφόνοι” επειδή πυροβολούν τυχαίους ανθρώπινους στόχους, συνήθως σε μέρη όπως σούπερ μάρκετ, αίθουσες συναυλιών, εκκλησίες και σχολεία.

Έγραψα το βιβλίο μου επηρεασμένος από το έγκλημα που διέπραξε ο James Holmes σε έναν κινηματογράφο στο Aurora του Κολοράντο: κατά τη διάρκεια προβολής της ταινίας Batman The Dark Knight Rises, ο νεαρός άνδρας, ντυμένος ως Batman, τράβηξε δύο αυτόματα όπλα και σκότωσε δώδεκα άτομα που παρακολουθούσαν την ταινία. Πολλοί πίστεψαν για μια στιγμή ότι η αναστάτωση ήταν μέρος της παράστασης.

Στο βιβλίο μου, συνοψίζω τις προσωπικές ιστορίες (και τις φαντασιώσεις) ανθρώπων όπως ο Seung-Hui Cho, ο Pekka-Eric Auvinen και άλλα αγόρια που έγιναν γνωστά για τη δολοφονία αθώων ανθρώπων.

Τα πράγματα έχουν εξελιχθεί από τότε. Οι μαζικές δολοφονίες ήταν συνταρακτικά, εξαιρετικά γεγονότα για όλους μας εκείνα τα χρόνια. Τώρα, αυτού του είδους η δραστηριότητα έχει διαδοθεί, και οι μαζικοί πυροβολισμοί έχουν γίνει ένα συνηθισμένο γεγονός της ζωής.

Μερικά επεισόδια, κάποιες φορές, είναι τόσο σοκαριστικά που για δύο ή τρεις ημέρες οι πολιτικοί και διάφοροι ειδικοί θρηνούν και υπόσχονται να θεσπίσουν νέους κανόνες και να ψηφίσουν περισσότερους περιοριστικούς νόμους. Αλλά είναι κροκοδείλια τα δάκρυα τους. Η διάδοση των όπλων συνεχίζεται ακάθεκτη.

Αυτό που με ενδιέφερε στο θέμα των μαζικών δολοφόνων ήταν η προφητική τους αύρα: ήταν μια προειδοποίηση και ένα προαίσθημα μιας επερχόμενης μετάλλαξης. Σαν άγγελοι, αυτοί οι νέοι άνθρωποι, προσέφεραν σημάδια από τις παρυφές της δυτικής ψυχόσφαιρας, από τη διπλή ζώνη μεταξύ πραγματικότητας και πληροφοριακής σφαίρας.

Στο τελευταίο του βιβλίο, Αιματοβαμμένο Έθνος, ο Paul Auster περιγράφει την βαθιά ριζωμένη τάση προς τη θνησιμότητα που χαρακτηρίζει τον αμερικανικό τρόπο ζωής και αναγνωρίζει τη λατρεία των όπλων ως άμεση αιτία αυτού του φαινομένου. Προφανώς συμφωνώ με την ανάλυσή του και την κριτική του για την ευρεία διάδοση θανατηφόρων όπλων στην αμερικανική κοινωνία. Ωστόσο, ο κύριος λόγος για τον οποίο με ενδιαφέρουν οι μαζικοί πυροβολισμοί είναι διαφορετικός: η εστίασή μου δεν είναι στα όπλα, αλλά στο μυαλό.

Πιστεύω ότι ο μαζικός δολοφόνος είναι το πιο ακραίο παράδειγμα της συνεχιζόμενης μετάλλαξης της ανθρώπινης ψυχολογίας μετά από δεκαετίες νεοφιλελεύθερης προώθησης επιθετικών αξιών και ψηφιακής αναδιαμόρφωσης του ψυχο-νευρολογικού μας συστήματος.

Η γενιά που έχει διαμορφωθεί από το γλωσσικό “αυτόματον” (automaton) υφίσταται μια μετάλλαξη που μετασχηματίζει τη σχέση μεταξύ αντίληψης του κόσμου, σύλληψης μια ιδέας και εκτέλεσης μιας δράσης. Αυτή η γενιά, που διδάχθηκε περισσότερες λέξεις από τις μηχανές παρά από τη φωνή της μητέρας της, αναπτύσσει μια νοητική διαμόρφωση που δεν μπορεί να εξηγηθεί με τα παλιά εννοιολογικά εργαλεία: η σχέση μεταξύ νοητικής επεξεργασίας και εκτέλεσης μιας δράσης έχει διαταραχθεί και μετασχηματιστεί, ως συνέπεια της (άπειρης) επιτάχυνσης της πληροφοριακής σφαίρας και της επακόλουθης υπερκορεσμένης προσοχής.

Λόγω της στιγμιαίας αμεσότητας και της εικονικής ψηφιοποίησης, η σχέση μεταξύ σύλληψης και εκτέλεσης έχει αλλάξει τόσο ριζικά που η συμπεριφορά εκείνων που μεγάλωσαν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες γίνεται όλο και πιο ανεξήγητη για την επιστήμη της Ψυχολογίας και τις διάφορες μορφές ψυχαναλυτικής θεραπείας.

Πρόσφατα, το Oxford English Dictionary ανακήρυξε τη λέξη “brain rot” (εγκεφαλική σήψη) ως τη δημοφιλέστερη λέξη του 2024. Στη δεύτερη θέση ήταν η λέξη “Romantasy,” (Ρομάντζο Φαντασίας) ένα λογοτεχνικό είδος στο οποίο η τρυφερότητα και η στοργή (που έχουν εξαφανιστεί από την πραγματική ζωή) είναι πλέον μόνο στην φαντασία μας. Στην τρίτη θέση ήταν η λέξη “demure,” συνώνυμο της λέξης “συνεσταλμένη,” “ντροπαλή,” και ίσως “μοναχική.” (σ.τ.μ: Στο TikTok, η λέξη “demure” χρησιμοποιείται με έναν ειρωνικό τρόπο, συχνά για να περιγράψει πράξεις ή συμπεριφορές που δεν είναι πραγματικά “ντροπαλές” ή “σεμνές,” αλλά αντίθετα θεαματικές ή αμφίσημα θεατρικές. Η λέξη αυτή έγινε γνωστή χάρη σε ένα viral βίντεο από ένα τρανς άτομο που χρησιμοποιούσε την έκφραση “so demure” (τόσο ντροπαλή/συνεσταλμένη) με έναν χιουμοριστικό και ειρωνικό τρόπο, συχνά σε βίντεο που αφορούσαν φροντίδα του εαυτού ή μακιγιάζ. Το βίντεο αυτό έγινε τρομερά δημοφιλές και η λέξη “demure” άρχισε να χρησιμοποιείται σε πολλά άλλα βίντεο. Αυτή η ειρωνική χρήση της λέξης έδωσε μια νέα, χιουμοριστική διάσταση σε μια λέξη που συνήθως χρησιμοποιείται σε πιο σοβαρά πλαίσια)

Εγκεφαλική σήψη / Ρομάντζο Φαντασίας / Μοναχικός Συνεσταλμένος

Αυτές οι τρεις φράσεις είναι η καλύτερη ψυχοπαθολογική διάγνωση για μια γενιά που έχει μάθει να βλέπει τη ζωή ως φαντασία ή ως τρόμο.

Πιστεύω ότι αυτή η νέα συμπεριφορά δεν πρέπει να διαβαστεί ως ψυχοπαθολογία, αλλά ως μετάλλαξη. Όλο και περισσότεροι ψυχίατροι διαγιγνώσκουν παιδιά με ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/ Υπερκινητικότητα). Λένε ότι οι διαταραχές ελλειμματικής προσοχής διαταράσσουν το μυαλό των παιδιών και διαλύουν την κανονική διαδικασία της εκπαίδευσης. Πιστεύω ότι αυτή η διάγνωση είναι ανοησία: είναι εντελώς άχρηστη και παραπλανητική η παθολογικοποίηση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται ο διασυνδεδεμένος εγκέφαλος.

Η συμπεριφορά που οι ψυχίατροι και οι εκπαιδευτικοί ορίζουν ως παθολογία είναι απλώς μια κατανοητή, απελπισμένη προσπάθεια προσαρμογής του ανθρώπινου νοητικού ρυθμού στο ρυθμό της πληροφοριακής σφαίρας.

Φανταστείτε ότι βρίσκεστε μπροστά σε μια οθόνη στην οποία προβάλλεται μια ταινία. Ο προβολέας επιταχύνει τον ρυθμό των καρέ— δέκα χιλιάδες φορές, μετά εκατό χιλιάδες φορές. Δεν μπορείτε πλέον να καταλάβετε το νόημα της ροής των χρωμάτων που εμφανίζεται μπροστά στα μάτια σας. Εσείς έχετε γίνει ηλίθιοι, ή ο προβολέας σας έκανε μια σκληρή φάρσα;

Η άνοια είναι συστημική, όχι παθολογική: έχει διαδοθεί από τότε που η επιτάχυνση των νευρικών ερεθισμάτων άρχισε να παράγει αποτελέσματα πανικού και κατάθλιψης. Και έχει κάνει σταδιακά αδύνατη την οργανωμένη, κριτική, ορθολογική ή απλώς εύλογη σκέψη.

Για αυτόν τον λόγο, η άνοια πρέπει να είναι το κύριο αντικείμενο της θεωρητικής, αναλυτικής και πολιτικής μας προσοχής, ακόμα κι αν δεν πιστεύω ότι υπάρχει δυνατότητα θεραπείας της. Ο ρυθμός της πληροφοριακής σφαίρας δεν μπορεί να επιβραδυνθεί με κανέναν τρόπο, επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι πλέον εξαρτώμενος από αυτήν και δεν μπορεί να ανεχθεί μια μείωση στην ένταση των νευρικών ερεθισμάτων. Σε κάθε περίπτωση, είναι ήδη πολύ αργά: η άνοια έχει ήδη παράγει τον κόσμο της.

Από τη μια πλευρά, έχουμε τη γεροντική άνοια της παλιάς γενιάς, τρομοκρατημένη από την εξάντληση και την παρακμή. Από την άλλη πλευρά, έχουμε την άνοια μιας γενιάς που βομβαρδίζεται από γιγαντιαίες καταιγίδες με μπούρδες που εξαπλώνονται στη παγκόσμια σκηνή, ήδη εδώ και δύο δεκαετίες.

Αυτή η κατάσταση, που ίσως μοιάζει με εκδηλώσεις μιας επιστροφής του χιτλερικού ναζισμού, είναι στην πραγματικότητα η αποκάλυψη μιας ανοιακής, αλλά ταυτόχρονα τέλειας, λογικής και υπερ-αποτελεσματικής επιθετικότητας.

Το Oxford English Dictionary ονόμασε τη λέξη “brain rot” (εγκεφαλική σήψη) ως τη λέξη της χρονιάς επειδή η χρήση της αυξήθηκε κατά 230 τοις εκατό από το 2023. Αυτή η έκφραση αντιστοιχεί λοιπόν στην αυτοαντίληψη του σύγχρονου πληθυσμού, ειδικά των νέων ανθρώπων.

Η εκμηδένιση του χρόνου που διαθέτουμε για επεξεργασία, τόσο γνωστική όσο και συναισθηματική, επιφέρει την κατάρρευση της ηθικής κατανόησης, της συμπόνιας, και επίσης της κριτικής ικανότητας.

Samantha @ ABUNDANT LIFE (Η Σαμάνθα στο Χριστιανικό Σχολείο “Άφθονη Ζωή”)

Δεδομένου του μακροπρόθεσμου ενδιαφέροντος μου για τις ανοιακές επιπτώσεις της γνωσιακής μετάλλαξης, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί δύο πρόσφατα επεισόδια τράβηξαν την προσοχή μου.

Το πρώτο ήταν ο πυροβολισμός του CEO της United Healthcare, Brian Thompson, από τον νεαρό Luigi Mangione στη μέση της Νέας Υόρκης.

Το δεύτερο είναι ο πυροβολισμός στο χριστιανικό σχολείο Abundant Life (Άφθονη Ζωή) στο Μάντισον του Ουισκόνσιν. Η Natalie Rupnow, μια δεκαπεντάχρονη κοπέλα που χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο “Samantha,” αυτοκτόνησε αφού σκότωσε μια δασκάλα και έναν μαθητή και τραυμάτισε έξι άλλους.

Οι ενέργειες της Samantha (ένας τυχαίος πυροβολισμός που κατέληξε σε αυτοκτονία) είναι πιο κοντά στη φαινομενολογία που μελέτησα στο βιβλίο μου Heroes (Ήρωες), γι’ αυτό θέλω να τονίσω κάτι σε σχέση με αυτό το γεγονός και τις επιπτώσεις του.

Οι πυροβολισμοί σε σχολεία έχουν αυξηθεί σταθερά σε αριθμό, από δεκαοκτώ πυροβολισμούς το 2008 σε ογδόντα δύο το 2023. Το 2024 υπήρξαν τουλάχιστον ογδόντα τρεις πυροβολισμοί σε σχολεία στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Όταν έγραφα το βιβλίο μου το 2014, ήμουν πεπεισμένος ότι αυτού του είδους οι δολοφονικές ενέργειες μπορούν να συντελεστούν από πολύ διαφορετικούς τύπους νέων: λευκούς ή μαύρους, πλούσιους ή φτωχούς— αλλά μόνο άνδρες. Συνέδεσα την επιθετική εξωστρέφεια του άγχους με την αρρενωπότητα.

Η Samantha έσπασε το σχήμα ερμηνείας μου. Είναι η πρώτη γυναίκα, μετά από είκοσι πέντε χρόνια αρσενικών μαζικών δολοφόνων.

Οι ερευνητές που εξέτασαν την ηλεκτρονική ζωή της Samantha απέρριψαν τη φήμη ότι ήταν τρανσέξουαλ.

Γνωρίζουμε πολύ λίγα για εκείνη. Έχω δει μια φωτογραφία της στο Facebook που την δείχνει να φοράει μια μαύρη μπλούζα με το λογότυπο μιας γερμανικής μπάντας που ήταν αγαπημένη ενός από τους δολοφόνους του γυμνασίου Columbine, οι οποίοι σκότωσαν δεκατρία άτομα.

Ήταν θαυμάστρια του Pekka-Eric Auvinen, ενός δεκαοκτάχρονου Φινλανδού που στις 7 Νοεμβρίου 2007 σκότωσε επτά μαθητές στο σχολείο Jokela στην πόλη Tuusula της Φινλανδίας, εξήντα χιλιόμετρα βόρεια του Ελσίνκι, αφού ανέβασε μια φωτογραφία του να φοράει μια μπλούζα με τις λέξεις “Η ανθρωπότητα είναι υπερτιμημένη.”

Ο πρόεδρος Joe Biden εξέδωσε μια δήλωση για τις δολοφονίες στο Abundant Life:

“Από το Newtown στο Uvalde, το Parkland στο Μάντισον, και σε τόσους άλλους πυροβολισμούς που δεν λαμβάνουν την προσοχή που τους αξίζει— είναι απαράδεκτο να μην μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από την μάστιγα της οπλοκατοχής. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να το δεχόμαστε ως φυσιολογικό. Κάθε παιδί αξίζει να νιώθει ασφαλές στην τάξη του. Οι μαθητές σε όλη τη χώρα μας θα έπρεπε να μαθαίνουν να διαβάζουν και να γράφουν— όχι να μαθαίνουν πώς να σκύβουν και να καλύπτονται από τους πυροβολισμούς.”

Τέτοιες λέξεις ακούγονται κενές από τον Biden, καθώς επιβλέπει μια γενοκτονία στην οποία Παλαιστίνια παιδιά σκοτώνονται καθημερινά. Όσον αφορά τα (αμερικάνικα) παιδιά που ο Biden δηλώνει ότι θέλει να προστατεύσει, παρακολούθησα μια συνέντευξη που έδωσε μια δεκάχρονη κοπέλα σε ένα τοπικό τηλεοπτικό κανάλι, η οποία έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην ιστορία της σφαγής στο Abundant Life. Η νεαρή κοπέλα κάλεσε την αστυνομία από το κινητό της όταν συνειδητοποίησε ότι κάτι κακό συνέβαινε στην διπλανή τάξη. Ψυχικά τραυματισμένη; Όχι και τόσο: η δεκάχρονη κοπέλα περιγράφει τη σκηνή χωρίς υπερβολικό συναίσθημα. Χαμογελά και θυμάται ότι άκουσε τη φωνή μιας δασκάλας να φωνάζει, “Βοήθεια, βοήθεια…”

Η νεαρή κοπέλα φαίνεται εξοικειωμένη με τη νέα πραγματικότητα. Αυτή αποτελεί μέρος της νέας κανονικότητας στην εποχή της γενοκτονίας.

Avenger! Ο Εκδικητής

Η εποχή της εξόντωσης είναι πολύπλευρη.

Το ένα πρόσωπό της είναι μια μικρή μειονότητα που τείνει να μετατραπεί σε συνειδητή κίνηση αυτοκτονικών εξολοθρευτών. Το άλλο πρόσωπό της είναι εκείνο των εκδικητών που στοχεύουν να θεραπεύσουν τον δικό τους πόνο εξαλείφοντας ορισμένα άλλα άτομα ή συγκεκριμένες κοινωνικές ή φυλετικές ομάδες. Ο Luigi Mangione ανήκει σε αυτή τη λεγεώνα των εκδικητών. Γενικά αυτοί φτάνουν συνήθως μόνο μέχρι το να ψηφίζουν άλλους δολοφόνους, αλλά σε μερικές σπάνιες ακραίες περιπτώσεις αναλαμβάνουν και οι ίδιοι ένοπλη δράση.

Ναι, η καρδιά μου χτυπάει γι’ αυτόν, όπως και οι καρδιές πολλών εκατομμυρίων άλλων που μισούν την νεοφιλελεύθερη κτηνωδία. Κι εγώ έλπιζα ότι ο Luigi Mangione θα κατάφερνε να διαφύγει της σύλληψης, πριν ένας υπάλληλος των McDonald’s, πολύ φτωχότερος από εκείνον, καλέσει την αστυνομία και τον συλλάβουν. Η πράξη του Luigi έχει επαινεθεί στα κοινωνικά δίκτυα, και πολλοί έχουν ταυτιστεί με το μίσος του για τους εκμεταλλευτές μας.

Μπορούμε να πούμε ότι η δράση του (η εξάλειψη ενός καθάρματος που κερδίζει από την ασθένεια και τη δυστυχία των κατοίκων της πιο δυστυχισμένης χώρας του κόσμου) ήταν ένα επεισόδιο ταξικού αγώνα;

Ανοησίες.

Ο ταξικός αγώνας ήταν ένα σοβαρό πράγμα στις γοτθικές εποχές της νεωτερικότητας: ήταν η συνειδητή προσπάθεια των εκμεταλλευόμενων να απελευθερωθούν από τους εκμεταλλευτές τους— λέξεις που ακούγονται ακατανόητες στην μπαρόκ εποχή της θεαματικής υπερ-βίας.

Χωρίς φιλία και συμπάθεια, χωρίς ένα συλλογικό σχέδιο χειραφέτησης, το μίσος δεν είναι ταξικός αγώνας: είναι χαοτική εκδίκηση ενάντια στη μοίρα του να έχεις γεννηθεί στη σκληρή εποχή του φιλελεύθερου ναζισμού.

Η εκμετάλλευση, η συνείδηση, η αλληλεγγύη, τα κοινά σχέδια— όλα αυτά έχουν εξαφανιστεί από τη γλώσσα των σύγχρονων εκδικητών. Ο πόνος, η ταπείνωση και ο θυμός είναι ατομικά συναισθήματα, και παραμένουν ατομικά ακόμα κι αν τα μοιράζονται εκατομμύρια άτομα που πηγαίνουν ατομικά να ψηφίσουν έναν Αρχηγό Εκδικητή.

Αυτή η επιθυμία για εκδίκηση αυξάνεται λόγω της μοναχικής μας σχέσης με την οθόνη και με την συνεχή ηλεκτρονική ροή.

Ο Luigi  Mangione αναμειγνύει τη Βίβλο, τα Pokémon, την Ayn Rand, τον Peter Thiel και τον Elon Musk. Ωστόσο, καταλαβαίνει κάτι ουσιαστικό, όπως αποκαλύπτεται από την πρότασή του ότι, όσοι υποφέρουν από προβλήματα στην πλάτη όπως εκείνος θα πρέπει να λένε στον γιατρό τους ότι ο πόνος τους εμποδίζει να εργαστούν, αντί να μιλούν για την ανυπόφορη ταλαιπωρία τους: “Ζούμε σε μια καπιταλιστική κοινωνία και έχω διαπιστώσει ότι η ιατρική βιομηχανία ανταποκρίνεται με πολύ μεγαλύτερη επείγουσα ανάγκη σε αυτές τις λέξεις παρά όταν περιγράφεις ανυπόφορο πόνο.”

Ο Luigi αποκλίνει από τη φιγούρα του μαζικού δολοφόνου· επέλεξε προσεκτικά το στόχο του και είχε αρκετά ξεκάθαρα “κοινωνικά” κίνητρα. Αλλά η χειρονομία του πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας χώρας που μόλις εξέλεξε ως πρόεδρο έναν άνθρωπο που ενσαρκώνει την επιθυμία για εκδίκηση. Αυτή η επιθυμία για εκδίκηση δεν έχει μόνο ένα κίνητρο αλλά αμέτρητα. Και η εκδικητική δράση δεν κατευθύνεται σε μια μόνο κατεύθυνση, αλλά έχει πολλούς στόχους. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Τραμπισμός είναι ένα είδος εκδίκησης όλων εναντίων όλων.

Το πολιτικό σχέδιο που ο Trump έχει υποσχεθεί να εφαρμόσει, εμπεριέχει τα χαρακτηριστικά της εκδίκησης, και αυτή η εκδίκηση έχει πολλούς στόχους: ανταπόδοση ενάντια στους Δημοκράτες που προσπάθησαν να εμποδίσουν τον θρίαμβό του, αλλά επίσης— και κυρίως— εκδίκηση ενάντια σε εκείνους που απειλούν την αγνότητα του ρατσιστικού αμερικανικού ονείρου. Ο Trump και οι οπαδοί του έχουν υποσχεθεί να εκδικηθούν εκείνους που καταλαμβάνουν παράνομα την αμερικανική πατρίδα: έντεκα εκατομμύρια παράνομοι μετανάστες. Πολλοί από αυτούς είναι εργαζόμενοι, πολλοί πληρώνονται χαμηλά για να εκτελούν δύσκολες και επικίνδυνες δουλειές. Αναμειγνύονται καθημερινά με τους καλούς λευκούς πολίτες.

Που θα καταλήξει όλο αυτό;

Η υποσχεθείσα “μεγαλύτερη απέλαση όλων των εποχών” δεν θα είναι μια νομοθετική, διοικητική πράξη ή μια οργανωμένη αστυνομική επιχείρηση. Δεν φαίνεται τεχνικά δυνατόν να εξαλειφθεί ή να μειωθεί σοβαρά ο παράνομος πληθυσμός μεταναστών μέσω νόμιμων ενεργειών.

Αυτό που θα συμβεί είναι η εφαρμογή μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας που θα αναγκάσει εκατομμύρια εργαζόμενους να κρυφτούν και θα διαδώσει την καταγγελία και τον φόβο. Ως αποτέλεσμα, πολλοί μετανάστες θα προτιμήσουν να φύγουν. Πολλοί θα αποφασίσουν να πάρουν το δίκαιο στα χέρια τους, από τη μια ή την άλλη πλευρά.

Η Ku Klux Klan έχει επιστρέψει, αλλά τώρα είναι η πιο ισχυρή υπηρεσία στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Δύο Αμερικανοί Στρατιώτες

Καθώς ολοκληρώνω αυτό το άρθρο, κατά τις πρώτες μέρες του 2025, ένας βετεράνος του αμερικανικού στρατού σκοτώθηκε από την αστυνομία αφού δολοφόνησε δεκατέσσερα άτομα με το αυτοκίνητό του στο τουριστικό επίκεντρο της Νέας Ορλεάνης.

Ο δολοφόνος κουβαλούσε μια σημαία του ISIS, και παρόλο που το όνομά του (Shamsud-Din Bahar Jabbar) ακούγεται αραβικό, γεννήθηκε σε αμερικανικό έδαφος.

Ένας άλλος, μέλος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο Matthew Livelsberger, τριάντα επτά χρονών, πολυπαρασημοφορημένος, πρασινοσκούφης κομμάντο Green Beret, ανατίναξε ένα Tesla Cybertruck που νοίκιασε μπροστά από το Trump International Hotel στο Λας Βέγκας. Βρισκόταν μέσα στο φορτηγό όταν αυτό εξεράγη.

Και οι δύο, ο Shamsud-Din Bahar Jabbar και ο Matthew Livelsberger, είχαν στρατιωτικό παρελθόν και υπηρέτησαν στο Αφγανιστάν.

Ο Livelsberger ήταν υποστηρικτής του Trump, σύμφωνα με πηγές.

Μπορούμε να εξάγουμε μια συνεκτική σημασία από γεγονότα όπως αυτά;

Δεν γνωρίζω πολλά για αυτούς τους νέους ήρωες, αλλά οι ενέργειές τους είναι μια τέλεια εισαγωγή σε μια ανοιακή εποχή τρόμου, και κυρίως χάους: την εποχή του Trump.

Αυτοί οι δύο νέοι ήρωες δεν έχουν καμία σχέση με την ψυχωτική Samantha, ή με τον Thomas Crooks, τον νεαρό άνδρα που προσπάθησε να σκοτώσει τον Donald Trump. Επίσης, έχουν ελάχιστη σχέση με τον εκδικητή Luigi Mangione. Όλα αυτά είναι διαφορετικά μείγματα πόνου, τρέλας και ανίσχυρης οργής, διαφορετικά ιδεολογικά παραληρήματα. Αλλά τέτοιες πράξεις θα πολλαπλασιαστούν στους επόμενους μήνες και χρόνια. Η αμερικανική κοινωνία δεν θα καταστραφεί από αυτόν τον πολλαπλασιασμό του τρόμου, κυρίως όμως επειδή, εκ των πραγμάτων, η αμερικανική κοινωνία πάντα βασίζεται στη βία, τον φόβο και την άνοια.

Ωστόσο, κάτι γρυλίζει κάτω από την επιφάνεια· κάτι νέο αναδύεται.

Το ονομάζω χαοτικό πόλεμο όλων εναντίον όλων.

Ο χαοτικός ανοιακός πόλεμος είναι η μια πλευρά του νομίσματος.

Η άλλη πλευρά είναι η αυτοματοποίηση της γλωσσικής συμπεριφοράς, των υπαρξιακών διαδρομών και των προσδοκιών.

Το χάος και το “αυτόματον” αναπτύσσονται και επεκτείνονται σε μια βίαιη συμβιωτική σχέση.

___________

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Πηγή: https://www.e-flux.com/notes/649956/new-heroes

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

The post ΝΕΟΙ ΗΡΩΕΣ- του Franco “Bifo” Berardi appeared first on Void Network.

___________

Ένα βιβλίο με φαντάσματα – Έλσα Ντορλάν: Αυτοάμυνα : Μια Φιλοσοφία της Βίας

Η μεγάλη μαρξιστική αφήγηση της πάλης των τάξεων με τη διαλεκτική αντιπαράθεση
ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα μετατοπίστηκε από τη επέμβαση του Αλτουσέρ, τη
«γαλλική σκηνή» του 1968 (Φουκό, Ντελέζ, Ντεριντά, κ.α.) και αυτό που αργότερα
ονομάστηκε μεταδομισμός. Η Ντορλάν έρχεται μετά. Οι αναλύσεις της αναφέρονται
κατεξοχήν στις σχέσεις εξουσίας και τις συνθήκες έμφυλης και φυλετικής βίας. Για να
ξεκινήσουμε με μια πολύ γενική τοποθέτηση, η φιλοσοφία εδώ συνδιαλέγεται με τις
θεωρίες αποαποικιοποίησης και τις σπουδές φύλου.

Αρκετά γρήγορα στον πρόλογο του βιβλίου της η Ντορλάν ξεκαθαρίζει ότι δε θα αναφερθεί
στις σχέσεις δυνάμεων που ανάγονται στη μάχη ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα, αυτό που την
απασχολεί είναι τα «βιώματα της εξουσίας στην ιδιωτικότητα ενός υπνοδωματίου, στη
στροφή ενός σταθμού του μετρό, πίσω από τη φαινομενική ηρεμία μιας οικογενειακής
συγκέντρωσης» (σελ. 26). Οι αναλύσεις της τοποθετούνται όχι τόσο στην πολιτική
διαδήλωση ή στη συνήθης πολιτική κινητοποίηση, όσο σε αυτό που συμβαίνει γυρνώντας
ίσως από την πορεία, επιστρέφοντας σπίτι. Όπως η ίδια σημειώνει «για ορισμένους
ανθρώπους το ζήτημα της άμυνας δεν τελειώνει όταν σταματά η συνήθης πολιτική
κινητοποίηση, αλλά αποτελεί ένα αδιάκοπο βίωμα» (σελ. 26). Αν πρόκειται για μια
φιλοσοφία της βίας, όπως αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου, αφορά τα όρια ανάμεσα στο
ιδιωτικό και αυτό που αναγνωρίζεται ως πολιτικό. Το διακύβευμα, θα έλεγα με τη σειρά μου,
είναι η πολιτικοποίηση των ορίων και των συνόρων.

Η Αυτοάμυνα ξεκινά με δύο σκηνές. Η πρώτη αφορά το βασανιστήριο του σιδερένιου κλουβιού του Millet de la Girardière για το οποίο μιλάει ο Μισέλ Φουκό στο Επιτήρηση και Τιμωρία. Χωρίς να μπω εδώ σε λεπτομέρειες αυτό που διαβάζει ή αυτό που βλέπει η Ντορλάν σε αυτή τη σκηνή βασανιστηρίου είναι ένας μηχανισμός εξουσίας στον οποίο όσο περισσότερο αντιστέκεσαι ή προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου τόσο περισσότερο υποφέρεις (σελ. 12). Η δεύτερη σκηνή είναι η δολοφονία του Rodney King από αστυνομικούς το 1991 στο Λος Άντζελες. Ακολούθησαν οι γνωστές ταραχές, με πραγματικές σκηνές εμφυλίου πολέμου, 53 νεκρούς και περισσότερους από 2000 τραυματίες από την πλευρά των διαδηλωτών. Κι εδώ η ανάλυση του μηχανισμού εξουσίας οδηγεί σε μια δεύτερη διατύπωση: όσο περισσότερο αμυνόταν, τόσο περισσότερη βία υφίστατο και
τόσο περισσότερο γινόταν αντιληπτός ως επιτιθέμενος (σελ. 20).

Όπως και στην περίπτωση του.της Ζακ/Zachie Oh! υπήρξε ένα βίντεο που κατέγραψε τη
σκηνή βιαιοπραγίας και κυκλοφόρησε ευρέως στα ΜΜΕ. Νομίζω ότι στην ταινία της Σοφίας
Φαραντάτου ένας από τους πρωταγωνιστές είναι η ίδια η κάμερα. Τι μπορεί να καταγράψει
κανείς; Τι σημαίνει αρχείο; Τι μπορείς να κάνεις μετά;

Μετά τη δολοφονία του Rodney King, στην αίθουσα του δικαστηρίου, οι δικηγόροι υπεράσπισης θα παρουσιάσουν το βίντεο ως τεκμήριο ότι οι αστυνομικοί βρίσκονταν σε νόμιμη άμυνα, ευάλωτοι απέναντι στον Rodney King.

Από αποδεικτικό στοιχείο της βίας των αστυνομικών, στο δικαστήριο το ίδιο βίντεο
μετατρέπεται στο ακριβώς αντίθετο. Η Ντορλάν επιδιώκει να εντοπίσει μια τεχνολογία
εξουσίας που επενδύει μια αμυντική λογική για να εξασφαλίσει τη διαιώνισή της. Ο
επιτιθέμενος ισχυρίζεται ότι απειλείται. Το ερώτημα για τη γενοκτονία στη Γάζα έρχεται εύλογα.

Το τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου της Ντορλάν, με τίτλο «Παρακαταθήκες της αυτοάμυνας», ξεκινάει από το γκέτο της Βαρσοβίας και την αυτο-οργάνωση εναντίον των πογκρόμ για να φτάσει σιγά σιγά στο σύγχρονο κράτος του Ισραήλ που μετατρέπεται σε μοντέλο για την «κοινωνία της ασφάλειας» (σελ.
117).

Ας μείνουμε όμως στον πρόλογο κι ας επιστέψουμε στις δύο σκηνές. Από τη μία, όσο
περισσότερο προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου τόσο περισσότερο υποφέρεις,
από την άλλη, όσο περισσότερο προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου τόσο
περισσότερο γίνεσαι αντιληπτός ως επιτιθέμενος. Ενώ το βίντεο τον δείχνει να τρώει
αλλεπάλληλα χτυπήματα από τους αστυνομικούς, ο Rodney King εμφανίστηκε από τους
δικηγόρους ως επιτιθέμενος. Να θυμίσουμε ότι ο.η Ζακ/Zachie Oh! εμφανίστηκε στα ΜΜΕ
ως ληστής υπό επήρεια ναρκωτικών και βεβαίως οι οικογενειάρχες που βιαιοπραγούσαν
πάνω του σε συνθήκη άμυνας. Το βιβλίο Αυτοάμυνα διατυπώνει με οξύτητα το γεγονός ότι
κάποια άτομα, ότι κι αν κάνουν, εμφανίζονται πάντα ως επιτιθέμενα, ακόμα κι όταν τρώνε
ξύλο. Και κάποια άλλα, ότι κι αν κάνουν, εμφανίζονται όχι μόνο σε συνθήκη άμυνας, αλλά
νόμιμης άμυνας, ακόμα και όταν λιντσάρουν και σκοτώνουν ανυπεράσπιστες ζωές. Θα
προσπαθήσω να σας παρουσιάζω τρεις βασικές μετατοπίσεις που πραγματοποιεί η
Ντορλάν. Και κλείνοντας, θα προσπαθήσω να αρθρώσω τρία πεδία προβληματισμού που
προκύπτουν από το βιβλίο της και φτάνουν μέχρι σε εμάς.

1- Διάκριση ανάμεσα στη νόμιμη άμυνα και την αυτοάμυνα

Ο αμυντικός μηχανισμός χαράσσει μια διαχωριστική γραμμή: από την μία, τα υποκείμενα
που είναι άξια να αμυνθούν και τους αξίζει υπεράσπιση, από την άλλη, τα σώματα που
περιορίζονται στις αμυντικές πρακτικές. Αυτά τα ευάλωτα και εκτεθειμένα στη βία σώματα
δεν είναι ακριβώς υποκείμενα, η συγγραφέας τα ονομάζει υποκειμενικότητες με «γυμνά
χέρια». Σε αντίθεση με την νόμιμη άμυνα, παραδόξως, η αυτοάμυνα δεν έχει υποκείμενο,
«το υποκείμενό της δεν προϋπάρχει της κίνησης που αντιστέκεται στη βία που του
ασκείται. Με αυτή την έννοια, η αυτοάμυνα πηγάζει από αυτό που προτείνω να ονομαστεί
πολεμική ηθική του εαυτού» (σελ. 23). Το μοντέλο για να μπορέσει να προσδιορίσει
αυτές τις υποκειμενικότητες με γυμνά χέρια είναι οι πολεμικές τέχνες ως μέθοδοι
αυτοάμυνας.

2- Από το κρατικό μονοπώλιο στην ιμπεριαλιστική οικονομία της βίας.

Για τον Βέμπερ το Κράτος ορίζεται από τη μονοπωλιακή χρήση βίας. Στο βιβλίο της η
Ντορλάν αναφέρεται στις θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου. Επιχειρεί μια ανάγνωση
του Λεβιάθαν του Χομπς και της θεωρίας του Λοκ όπου το άτομο ορίζεται θεμελιακά ως
ιδιοκτήτης. Η αυτοσυντήρηση, η τάση να διατηρηθεί κανείς στη ζωή, εμφανίζεται ως κάτι που δεν μπορεί να κατασταλεί με τρόπο απόλυτο αλλά ούτε και να μετατεθεί πλήρως σε μία κεντρική εξουσία.

Υπάρχει πάντα κάτι που ξεφεύγει από την καταστολή ή την ανάθεση. Η Ντορλάν προτείνει μια δεύτερη μετατόπιση όσον αφορά τη φιλοσοφική παράδοση: «το ζήτημα δεν είναι τόσο η ανάθεση του ατομικού δικαιώματος της αυτοάμυνας στο κράτος, όσο η διατήρηση, η μεταβίβαση του δικαιώματος άσκησης βίας προς την αντίθετη κατεύθυνση, από το κράτος στους πολίτες. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε δύο βασικές μορφές αντιμεταβίβασης».

Οι δύο αυτές μορφές αφορούν την αστυνόμευση και την απόδοση δικαιοσύνης απευθείας από τους ίδιους τους πολίτες. Η συγγραφέας αφιερώνει λεπτομερείς αναλύσεις όσον αφορά τις πολιτοφυλακές, τα λιντσαρίσματα (από το νόμο του Lynch) και αυτό που ονομάζει vigilantisme : από τους «αυτόκλητους τιμωρούς» της Κου- Κλουξ-Κλαν στους «άγρυπνους φρουρούς» της σύγχρονης εποχής και τις περιπολίες πολιτών στα σύνορα ή στις γειτονιές. Πιο κοντά σε εμάς, θα μπορούσαμε εδώ να
αναφερθούμε στους «σερίφηδες» που περιπολούν στην Αλεξανδρούπολη ψάχνοντας για πρόσφυγες.

Αντί να εξετάσει το κράτος ως μονοπώλιο της βίας, η Ντορλάν κάνει μια διαφορετική
υπόθεση. Μας καλεί να σκεφτούμε με όρους μιας ιμπεριαλιστικής οικονομία της βίας. Όταν
το κράτος μεταβιβάζει ένα μέρος όσον αφορά την τήρηση της τάξης και την απόδοση
δικαιοσύνης στους πολίτες δεν είναι σημάδι κρατικής αδυναμίας ή ανεπάρκειας. Πρόκειται
για στρατηγική εξοικονόμησης μέσων. Το κράτος χρησιμοποιεί «εξωτερικούς συνεργάτες».
Κοστίζει λιγότερο. Κι αν τα νοσοκομεία, τα πανεπιστήμια ή τα εθνικά θέατρα δεν έχουν πια
καθαρίστριες υπαλλήλους αλλά εξωτερικούς συνεργάτες, στην ιμπεριαλιστική οικονομία
της βίας που μας παρουσιάζει η Ντορλάν το κράτος αναθέτει ένα μέρος του έργου του
στους πολίτες εξοικονομώντας μέσα για την αστυνομία και το δικαστικό μηχανισμό.

3- Να πάρουμε ως αφετηρία τους μυς και όχι το νόμο

Από την νόμιμη άμυνα στην αυτοάμυνα, από το κρατικό μονοπώλιο στην ιμπεριαλιστική
οικονομία της βίας, φτάνουμε λοιπόν στην τρίτη μετατόπιση όσον αφορά τον τρόπο με τον
οποίο η πολιτική σκέψη πραγματεύτηκε τη βία : από το νόμο στους μυς. «Το διακύβευμα
εδώ δεν είναι μόνο η θεμελιώδης διάκριση ανάμεσα σε υποκείμενα που νομιμοποιούνται
να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και υποκείμενα που δεν νομιμοποιούνται να το κάνουν.

Η διακυβέρνηση των σωμάτων λαμβάνει χώρα στο επίπεδο των μυών» (σελ. 24). Το
αντικείμενο αυτού του είδους διακυβέρνησης είναι η νευρική ώθηση, η μυϊκή σύσπαση, οι
ορμόνες. Εφαρμόζεται πάνω σε ό,τι διεγείρει το σώμα, επηρεάζει το κατά πόσο θα κάνει
κίνηση να δράσει ή όχι.

Στις μέρες μας, ένα από τα βασικά σημεία στα οποία διακυβεύεται αυτή η διακυβέρνηση
των σωμάτων είναι ο φόβος. Και αυτό με διττό τρόπο. Από τη μία πλευρά, όσο
περισσότερο καλλιεργείται ο φόβος, τόσο περισσότεροι «πολίτες» θα έχουν την εντύπωση
ότι δέχονται επίθεση και ότι βρίσκονται σε άμυνα. Από την άλλη πλευρά, για τις
μειονότητες, η διακυβέρνηση των σωμάτων αποσκοπεί στο να τις ακινητοποιήσει, να
εμποδίσει τη δράση. Με το όρο μειονότητες πρέπει να συλλάβουμε όχι κάτι που έχει να
κάνει με μια μειοψηφία. Η μειονότητα, όπως υπογράμμιζε ο Ντελέζ, δεν έχει να κάνει με
τους αριθμούς. Για να το πω με τα δικά μου λόγια, ο πλούσιος, λευκός, ετεροκανονιστικός,
βιοκαταστροφικός άνδρας συνιστά το ηγεμονικό «υποκείμενο», όλα τα άλλα είναι μειονότητες.

Η διακυβέρνηση των σωμάτων τους αποσκοπεί να εμποδίσει τη δράση ή την
επιτρέπει μόνο στη φαντασία.

«Έτσι, ο αποικιοκρατούμενος απέχει από το ίδιο του το σώμα, βλέπει το κακοποιημένο
σώμα του να μετατρέπεται σε ένα αγνώριστο και μη κατοικήσιμο σώμα, παγιδευμένο στην
αδράνεια που προκαλεί ο αόριστος κύκλος της βαρβαρότητας» (σελ.45). Το σώμα μπορεί
να ξαναβρεί λίγη ζωντάνια μόνο σε μια «ονειρική χρονικότητα». Η Ντορλάν έρχεται εδώ να
κάνει μια παρατήρηση. Οι διάφοροι συνδυασμοί χορού, τραγουδιού και μουσικής που
αναπτύχθηκαν από τους σκλάβους (όπως η γνωστή καποέϊρα, αλλά το βιβλίο περιλαμβάνει
την παρουσίαση πολλών άλλων) μπορεί να είναι ένας τρόπος εκτόνωσης αλλά και μια
προετοιμασία για τη πραγματική σύγκρουση και την είσοδο στην αμυντική βία. «Αν
υποθέσουμε ότι οι προσομοιώσεις που κάνει το φαντασιακό σώμα είναι επίσης μια
προετοιμασία για τη σύγκρουση, μπορούμε να επεξεργαστούμε την ιδέα σύμφωνα με την
οποία η φανταστική μάχη δεν είναι μόνο μια μορφή ψυχικής αυτοάμυνας, αλλά και μια
μορφή σωματικής εκπαίδευσης, μια νοερή απεικόνιση που προετοιμάζει την είσοδο στην
αμυντική βία» (σελ. 47).

Με άλλα λόγια η «κουλτούρα» εδώ μπορεί να έχει διττή λειτουργία. Να εκτονώνει την
ένταση έτσι ώστε να αποφεύγεται η δράση και η σύγκρουση με το καταπιεστικό σύστημα ή
αντιθέτως να είναι μια μορφή προετοιμασίας και εκπαίδευσης για τη μάχη.
Μετά από αυτές τις τρεις μετατοπίσεις, έρχομαι στους προβληματισμούς:

• Πώς η «υπεράσπιση» μιας μειονότητας νομιμοποιεί τη συντριβή μιας άλλης; Η Ντορλάν
  αφιερώνει εκτεταμένες αναλύσεις για τον τρόπο με τον οποίο το μοτίβο «πρέπει να
  υπερασπίσουμε τις γυναίκες» γίνεται εργαλείο ρατσιστικής βίας. Αλλά νομίζω μπορούμε να
  βρούμε αρκετά παραδείγματα δίπλα μας και όχι μόνο αναφορικά με τον «φεμινισμό».
• Σε όλο το μήκος του βιβλίου το πέρασμα στην αμυντική βία δεν είναι ταμπού, αντιθέτως η
  συγγραφέας εξετάζει λεπτομερώς τα συνήθης επιχειρήματα εναντίον της βίας εκ μέρους
  των καταπιεσμένων για να τα αντικρούσει. Οι αναλύσεις της όμως ανοίγουν το πεδίο ενός
  άλλου προβληματισμού. Οι καταπιεσμένες μειονότητες οπλίζονται για να αμυνθούν, τι
  συμβαίνει όμως όταν στο εσωτερικό τους μια μορφή ματσισμού γίνεται κυρίαρχη; Για να το
  πούμε διαφορετικά πώς δεν μετατρέπονται άντρο τεστοστερόνης; Πώς η πάλη και η
  αμυντική βία δεν αναπαράγουν το ηγεμονικό μοντέλο του καουμπόη πολεμιστή που τόσο
  αρέσει στον ίδιο τον Τραμπ;
• Τι γίνεται με την ασφάλεια; Πώς και γιατί οι διάφορες μειονότητες μπήκαν σε ένα κύκλο
  εσωστρέφειας για να «προστατεύσουν τον εαυτό τους»; Πώς το μοτίβο Be Safe !
  μετατρέπεται σε δούρειο ίππο που καλλιεργεί το διχασμό και καθιστά αδύνατους τους
  συνασπισμούς; Η Ντορλάν αναφέρεται στην δεκαετία του 1960 και τις αρχές της δεκαετίας
  του 1970 όταν για παράδειγμα το Μέτωπο Απελευθέρωσης των Γκέι συμμετείχε σε
  πολυάριθμες δράσεις μαζί με το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων ή προς υποστήριξη αυτού.
  Σε αυτή την εποχή η άρθρωση των αντικαπιταλιστικών, αντιρατσιστικών και
  αντιπατριαρχικών αγώνων ήταν ένας από τους πυλώνες της πολιτικής ανάλυσης και
  πρακτικής.

Πώς και σε ποιο βαθμό η ασφάλεια, η αυτοπροστασία δεν σημαίνει «αχ να κλειστούμε στο
χωριουδάκι μας για να προστατεύσουμε το τσαρδί μας». Κάτι που δεν παθαίνουν μόνο τα
απομονωμένα άτομα, τα ευάλωτα σώματα που υφίσταται αδιάκοπα βία στην ιδιωτικότητα
ενός υπνοδωματίου, στη στροφή ενός σταθμού του μετρό, αλλά και οι συλλογικότητες όταν
κατακερματίζονται σε απομονωμένες κλειστές μειονότητες.

Στο πλαίσιο αυτής της παρουσίασης αναφέρθηκα δύο φορές σε μια διττή λειτουργεία.
Διττή λειτουργία του φόβου, διττή λειτουργία της «κουλτούρας», θα μπορούσα να κλείσω
εδώ με αυτή τη διττή άμυνα του εαυτού. Κατά κάποιο τρόπο η Αυτοάμυνα είναι ένα βιβλίο
με φαντάσματα. Τα φαντάσματα αυτών που χάθηκαν όπως ο.η Ζακ/Zachie Oh! και ο
Rodney King αλλά και τα φαντάσματα που καλλιεργούνται μέσα μας. Και τα φαντάσματα
ζητούν μάχη.

Μαρία Κακογιάννη

________________________________

Η Μαρία Κακογιάννη είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Υπογράφει τη μετάφραση του βιβλίου
της Έλσα Ντορλάν, «Αυτοάμυνα» ενώ ταυτόχρονα μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κείμενα το
βιβλίο της «Ιφιγένεια στην Κω»

The post Elsa Dorlin: Αυτοάμυνα- Μια Φιλοσοφία της Βίας- της Μαρίας Κακογιάννη appeared first on Void Network.

“Καθώς αναχωρούσαν, είχα κολλήσει με ένα Γάλλο αναρχικό φοιτητή που έλεγε ‘Αφήστε το χάος να βασιλέψει’, και ένα Γερμανό που πίστευε το ίδιο. Φώναζα ότι ο Παλαιστινιακός λαός αποτελούσε παράδειγμα μιας κοινωνίας σε χαοτική κατάσταση, χωρίς αρχές και ηγεσία, και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να βρεθούμε στο έλεος του σιωνιστή κατακτητή. Τους ρώτησα τι θα μπορούσαν να μας προτείνουν για να ξεπεράσουμε το δικό μας ‘ξένο έθνος’. Γένια, μακριά μαλλιά και παιδικά όπλα; Πάγωσαν, χαμογέλασαν, σκέφτηκαν, κάπνισαν και συνέχισαν να περνάει ο ένας στον άλλον τα τσιγαριλίκια τους με μια καθολική απορία”.

Λέιλα Χάλεντ, Ο λαός μου θα ζήσει

Ο ορίζοντας της πολιτικής σκέψης, και ειδικότερα της ριζοσπαστικής κριτικής σκέψης, στην εποχή μας υποτίθεται ότι έχει σημαδευτεί αμετάκλητα από την οδυνηρή ιστορική εμπειρία των δύο παγκόσμιων πολέμων και του Ολοκαυτώματος. Το μακελειό του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ερμηνεύτηκε τόσο από τους επιφανείς στοχαστές του φιλελευθερισμού, όσο και από τα πιο περιθωριακά ρεύματα της ριζοσπαστικής διανόησης στην Δύση, ως ένα τέλος εποχής που, πρώτα απ’ όλα, επέφερε μια υποτιθέμενη δραστική αλλαγή παραδείγματος στην αρχιτεκτονική σύμφωνα με την οποία δομούνται οι διακρατικές σχέσεις στον ευρωπαϊκό, αλλά και τον παγκόσμιο χώρο. Αν οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν το προϊόν ενός λυσσασμένου ανταγωνισμού ανάμεσα στις αυτοκρατορίες που οι Ευρωπαίοι είχαν ιδρύσει παντού στην υφήλιο, η νέα εποχή της ειρηνικής συνύπαρξης προϋπέθετε ότι οι γερασμένες δυνάμεις της Ευρώπης θα γυρνούσαν επιτέλους την πλάτη τους στις ψευδαισθήσεις της αυτοκρατορικής μεγαλομανίας και θα έπαιρναν μέτρα για να εγκαινιάσουν μια νέα εποχή δημοκρατικής ισότητας και ισονομίας στο διεθνές στερέωμα. Τα αποκρουστικά δόγματα του ρατσισμού και της έμφυτης ανισότητας ανάμεσα στους λαούς, που εν πολλοίς ευθύνονται για τη θηριωδία της εξόντωσης των Εβραίων κατά τον Β ΠΠ, τυπικά εγκαταλείφθηκαν και, μετά την Νυρεμβέργη, τέθηκαν εκτός νόμου. Η καλλιέργεια σχέσεων αλληλεξάρτησης μέσω του εμπορίου και η επιβολή της ρυθμιστικής ισχύος του διεθνούς δικαίου αναδείχτηκαν σε πρωταρχικούς παράγοντες της μεταπολεμικής φιλελεύθερης νιρβάνας.

            Παρ’ όλα αυτά, το νεοφιλελεύθερο παράδειγμα δεν μπόρεσε ούτε για μια στιγμή να ξεπεράσει τις δομικές αντιφάσεις που το υπονόμευσαν από την αρχή της ανόδου του στην εξουσία. Αρχικά, η εφαρμογή της αρχής της ισονομίας, που αποτέλεσε το ιδεολογικό σημείο αναφοράς του νέου συστήματος κυριαρχίας, προϋπέθετε την αυτο-αναίρεση της στην πράξη, αφού είχε ως αναγκαία συνθήκη της κοινωνικής του θέσμισης, την αναγόρευση των ΗΠΑ σε έσχατο εγγυητή του συστήματος, που είχε την δύναμη να ενεργεί μονομερώς για να επιβάλλει παντού την νέα τάξη της καπιταλιστικής διεθνοποίησης. Κατ’ αυτό τον τρόπο, οι ΗΠΑ στέκονταν την ίδια στιγμή μέσα, αλλά και πάνω από το νέο σύστημα που επιβλήθηκε στις διεθνείς σχέσεις. Επιπλέον, ο φιλελευθερισμός, με την επιδερμική ανάγνωση των κοινωνιολογικών φαινομένων που τον διακρίνει, αντιμετώπισε τον πόλεμο και την ενδημική βία ως σύμπτωμα μιας “έλλειψης δημοκρατίας” σε παγκόσμιο επίπεδο, αντί να αναγάγει τις αιτίες για τον διαρκή πόλεμο στην τεράστια ανισότητα και στις εκμεταλλευτικές σχέσεις που εκτρέφει ο καπιταλισμός σε πλανητική πλέον κλίμακα.

            Έτσι, το φιλελεύθερο πείραμα ήταν καταδικασμένο από την αρχή να αποτύχει με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο, αφού ερμήνευσε το σύμπτωμα, δηλαδή τους ολοκληρωτισμούς που ήρθαν στην εξουσία για να προασπίσουν την αναπαραγωγή του κεφαλαίου σε συνθήκες κρίσης του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, ως την αιτία, αφήνοντας τα πραγματικά δομικά αίτια ανέπαφα και χωρίς μια κάποια λύση. Η αναζήτηση της οικουμενικής ειρήνης μέσα από την αλληλεξάρτηση που αναπτύσσεται χάρις στο εμπόριο και την διαπλοκή των κατά τόπους περιφερειακών οικονομιών μεταξύ τους, σήμαινε ακόμα ότι ήταν θέμα χρόνου οι φαντασιακές σημασίες της ισονομίας των λαών στις διεθνείς σχέσεις, αλλά και των πολιτών στο εσωτερικό των καπιταλιστικών δημοκρατιών, να τραπούν σε φυγή και να υποβληθούν σε μια ταχύρρυθμη διαδικασία επείγουσας ιδεολογικής αναθεώρησης, μπροστά στην τερατώδη ανισότητα των υλικών συνθηκών και τις άτυπες ιεραρχίες που παράγει αντικειμενικά παντού η λειτουργία του καπιταλισμού.

            Ωστόσο, ακόμα κι έτσι δεν έχουμε φτάσει στο σημείο της ολικής ιστορικής επαναφοράς του φαντασιακού της ανισότητας, με την έννοια της κατάργησης της τυπικής ισότητας απέναντι στον νόμο και της αντικατάστασης της από την αρχή της θεσμοποιημένης ανισότητας, του προνομίου ως αναγνωρισμένου κοινωνικού κανόνα. Η γλώσσα της κυριαρχίας μπορεί να ρέπει πάντοτε προς την αποθέωση του δυνατού και την αναγνώριση της ισχύος ως μοναδικού στοιχείου που παράγει έννομα αποτελέσματα, ωστόσο ταυτόχρονα, είναι διαρκώς υποχρεωμένη να συνδιαλέγεται με τις ιστορικές καταβολές του δημοκρατικού προτάγματος και τις καταστατικές συνθήκες της θέσμισης του. Με άλλα λόγια, οφείλει πάντοτε να νοηματοδοτεί και να ερμηνεύει τις ενέργειες της με μια αναγωγή, σε τελευταία ανάλυση, στο ίδιο το φαντασιακό της δημοκρατικής ισότητας και στην υπεράσπιση της ιδεατής έννομης τάξης που αυτή συνεπάγεται. Από αυτή την άποψη, είναι χρήσιμο εδώ να παρατηρήσουμε ότι ακόμα και σε εκείνεις τις στιγμές που η εξουσιαστική εκτροπή της παραδοσιακής αποικιοκρατίας κορυφώνεται, οι φορείς της σπεύδουν να απαλλοτριώσουν εικονογραφία, συλλογικές πρακτικές και ιδέες από την θεσμισμένη δημοκρατική παράδοση για να δικαιολογήσουν τον ξεσηκωμό τους. Έτσι, όταν ο στρατηγός Salan τίθεται επικεφαλής μιας στρατιωτικής χούντας που διοργανώνει πραξικόπημα στο Αλγέρι το 1958, με σκοπό να αποτρέψει την οριστική αποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων από την Αλγερία, βαφτίζει το πολεμικό του συμβούλιο, “Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας”, μιμούμενος, έστω κι επιφανειακά, ένα από τα πιο διαβόητα επεισόδια στην ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης.        

Η “δημοκρατία σε άμυνα”

Είναι μέσα σε αυτό το κλίμα της μετάλλαξης του ηγεμονικού κοινωνικού φαντασιακού στη Δύση , από μια ριζοσπαστική κατάφαση της αρχής της ισότητας, σε μια βαθμιαία αναγνώριση της ανισότητας ως αναγκαίας και αναπόφευκτης συνέπειας του νεωτερικού πολιτισμού, που θα πρέπει να κατανοήσουμε την σταδιακή μεταστροφή της επίσημης δυτικής ιστοριογραφίας απέναντι στα φαινόμενα του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας. Κάτω απ’ το φως αυτής της τάσης θα πρέπει επίσης να ερμηνεύσουμε τις διαδοχικές οβιδιακές μεταμορφώσεις που υπέστη το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της σύντομης ιστορίας του, από ένα καθαρά αποικιακό εγχείρημα, προσανατολισμένο στην βίαιη απαλλοτρίωση μιας ξένης γης, σε ένα κίνημα “εθνικής απελευθέρωσης” των Εβραίων και τελικά, σε πρότυπο φιλελεύθερης δημοκρατικής πολιτείας, κατά τα νεότερα χρόνια. Η ιδεολογική αυτή εκστρατεία ανασκευής της σκληρής πραγματικότητας του εβραϊκού εποικισμού της Παλαιστίνης, φτάνει μέχρι το σημείο να αρνείται ανοιχτά την ύπαρξη της στρατιωτικής κατοχής, επιστρατεύοντας ξύλινους αστυνομικούς όρους για να περιγράψει όσα συμβαίνουν στα κατεχόμενα και υποβαθμίζοντας την κατάσταση σε ένα απλό “πρόβλημα ασφαλείας”. Πρώτα αναφορικά με τους εποίκους που ζουν έξω απ’ τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα του ισραηλινού κράτους, αλλά παρ’ όλα αυτά περιλαμβάνονται σε αυτό, κι έπειτα, για τους κατοίκους του Ισραήλ γενικότερα.

            Από αυτή την άποψη, ο Παλαιστίνιος εμφανίζεται μονάχα ως μια ακαθόριστα απειλητική φιγούρα, ένας απρόσωπος κίνδυνος, ένα μίασμα που πρέπει να εξαλειφθεί. Μιας και η κατοχή και η εθνοκάθαρση είναι ένα μη-συμβάν, οι αιτίες των συγκρουσιακών διαθέσεων του Παλαιστινιακού πληθυσμού θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Όπως είπα και πιο πάνω, ο διανοητικός ορίζοντας της εποχής μετά τον ΒΠΠ καθορίστηκε πρωτίστως από την εμπειρία του Ολοκαυτώματος. Για τα διάφορα ρεύματα της κριτικής αντικαπιταλιστικής θεωρίας, ο ορίζοντας αυτός δείχνει χωρίς περιστροφές ποια είναι η έσχατη λογική κατάληξη εκείνων των αντιλήψεων που δέχονται την ύπαρξη της ιεραρχίας και της ανισότητας ως δομικών και αναπόφευκτων χαρακτηριστικών της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Είναι ένα “προμήνυμα κινδύνου” κατά τον Μπένγιαμιν, που τα αντιπροσωπευτικά καθεστώτα στις πλούσιες κοινωνίες της Δύσης φάνηκε ότι πήραν στα σοβαρά. Παρ’ όλα αυτά, στα χρόνια μετά τον ΒΠΠ, τα ιστορικά διδάγματα του Ολοκαυτώματος ταριχεύθηκαν, τυποποιήθηκαν και εντάχθηκαν σε ένα συμπαγές σώμα ιδεών για να παράξουν μια νέα αστική θρησκεία του φιλελευθερισμού, μια ορθοδοξία που έπρεπε να διαδοθεί και να συντηρηθεί με κάθε μέσο.

            Δυστυχώς, εκεί που η Χάνα Άρεντ και ο Αιμ Σεζάρ είδαν την επέκταση των μεθόδων της αποικιοκρατικής βαρβαρότητας, αυτή τη φορά σε βάρος των λευκών πληθυσμών της Ευρώπης, οι μεταπολεμικές καπιταλιστικές ελίτ είδαν ένα σχεδόν υπερφυσικό κακό, που δεν ήταν δυνατό να κατανοήσουμε κάνοντας χρήση της λογικής μας. Ένα συμβάν χωρίς προηγούμενο, που δεν αποτελούσε την κορύφωση μιας προϋπάρχουσας μακρο-ιστορικής διαδικασίας, την απο-ανθρωποποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής κουλτούρας εξαιτίας της διαρκούς έκθεσης της στη βία της αποικιοκρατίας, αλλά συνιστούσε μια παρά φύση μοναδικότητα που αφορούσε και είχε σημασία για έναν και μόνο λαό. Μέσα στο μακάβριο πρωτείο της μοναδικότητας του, το Ολοκαύτωμα απογυμνώθηκε από οποιοδήποτε οικουμενικό νόημα χειραφέτησης που θα μπορούσε να φέρει για την ανθρωπότητα , για να καταστεί ένα πολιτικό όπλο μαζικής καταστροφής στα χέρια της άρχουσας τάξης της Δύσης και της σιωνιστικής πολιτικής ελίτ, η οποία ανέλαβε πρόθυμα τον ρόλο της οπλισμένης εμπροσθοφυλακής της νέας αποικιοκρατίας.¹

            Αυτή η επίσημα εγκεκριμένη αντίληψη του Ολοκαυτώματος ως μιας αποκλειστικά εβραϊκής υπόθεσης, δεν είχε ποτέ σκοπό να εμφυσήσει αποτελεσματικά αντισώματα στην κοινωνία, ώστε να την καταστήσει απρόσβλητη σε νέες παραλλαγές της δαιμονοποίησης των αδύναμων. Αντίθετα, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην αναγωγή του Ολοκαυτώματος σε πολιτική θρησκεία της Δύσης και την άνοδο της νέας μορφής του αντισημιτισμού, που δεν είναι άλλη από την ισλαμοφοβία. Η κουλτούρα, η θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμα των μουσουλμάνων διαπομπεύονται ως μη συμβατά με τη δημοκρατία και η προκατάληψη εναντίον τους γενικεύεται και μετατρέπεται σε δόγμα της κρατικής ασφάλειας. Από αυτή την άποψη, τα δικαιώματα των μουσουλμάνων προλετάριων στο Μόλενμπεκ, στο Clichy-sous-Bois, ή των μεταναστών στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της ΕΕ, πρέπει να μπουν στον πάγο για να προστατευτούν η ζωή και η περιουσία των πολιτισμένων ανθρώπων της Δύσης. Για να αναφέρουμε εδώ μόνο μερικά συνοπτικά παραδείγματα, ας φέρουμε στο μυαλό μας την υποδομή του μαζικού εγκλεισμού που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια σε ευρωπαϊκό έδαφος, την γενική απαγόρευση εισόδου που επέβαλε η κυβέρνηση του Τραμπ εναντίον των μουσουλμάνων, την απαγόρευση του κρέατος Χαλάλ στο Βέλγιο που αναγνωρίστηκε ως έγκυρη απ’ το Ευρωπαϊκό δικαστήριο, ή την αλληλοβοήθεια με τους συλλογικούς εράνους που εφαρμόζουν σε ευρεία κοινωνική κλίμακα οι μουσουλμάνοι μετανάστες στις κοινότητες τους, η οποία έχει αναγορευτεί σε ανεπίσημο κανάλι “χρηματοδότησης της τρομοκρατίας” από την Ιντερπολ, κλπ.

            Ας μην ξεχνάμε ότι η ηρωική εποχή του “ελεύθερου κόσμου” , που αποτέλεσε το σημείο αναφοράς για την πολιτισμική ταυτότητα της συλλογικής Δύσης κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, έκλεισε τον κύκλο της την ίδια περίοδο που η Σοβιετική Ένωση άφηνε την τελευταία της πνοή, στα χρόνια ανάμεσα στο 1989 και το 1991. Σήμερα έχουμε εισέλθει με κάθε επισημότητα στην εποχή της μετα-δημοκρατίας. Το κέντρο βάρους του πολιτεύματος έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά από την περίφημη αρχή της “λαϊκής κυριαρχίας” στην ανάγκη για την περιφρούρηση των “δημοκρατικών θεσμών” από τους ίδιους τους πολίτες που απειλούν να τους αποσταθεροποιήσουν με τις παιδαριώδεις διεκδικήσεις και τις ανεδαφικές επιλογές τους. Ο λαϊκισμός, εκλογικός ή αυτός που είναι συνυφασμένος με την άμεση δράση ως συλλογική πρακτική, έχει γίνει ο μπαμπούλας που δίνει το σύνθημα για να εξαπολυθεί προς όλες τις κατευθύνσεις μια γενικευμένη καταστολή. Αυτή αποβλέπει να σαρώσει τα υπολείμματα των άλλοτε κραταιών προλεταριακών κινημάτων και μαζί τις οργανωμένες ριζοσπαστικές μειοψηφίες που αποτελούν την πολιτική έκφραση τους. Στον λεγόμενο δυτικό κόσμο, τα καθεστώτα εφευρίσκουν την έννοια της “δημοκρατίας που αμύνεται” για να τεκμηριώσουν θεωρητικά το παράδοξο ενός πολιτικού συστήματος που διατείνεται ότι συνιστά την πεμπτουσία της ενάρετης πλουραλιστικής διακυβέρνησης, την ίδια στιγμή που υιοθετεί έναν μονολιθικό ιδεολογικό εξτρεμισμό του “κέντρου” που απαγορεύει κάθε ουσιαστική αντιπολίτευση και θέτει εκτός νόμου κάθε συλλογική δράση που επιτρέπει στα καταπιεσμένα στρώματα να αυτοθεσμίζονται σε μαζική κλίμακα.

            Οι ιδεολογικές αυτές μεταμορφώσεις που συντελούνται στις κοινωνίες του καπιταλιστικού κέντρου, έχουν μεγάλη σημασία για το ζήτημα που εξετάζει αυτό το φυλλάδιο, εφόσον προετοιμάζουν εκ νέου το έδαφος για την αποκατάσταση της χαμένης τιμής της αποικιοκρατίας στη συλλογική συνείδηση της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής κοινής γνώμης. Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό κλίμα διάχυτης καχυποψίας απέναντι σε κάθε πρωτοβουλία από-τα-κάτω, κάθε κινητοποίηση των μαζών και κάθε συλλογική διεκδίκηση, μερικές χιλιάδες δολοφονημένοι Παλαιστίνιοι γίνονται πολύ πιο εύκολα αποδεκτοί. Η φιλο-σιωνιστική προπαγάνδα το γνωρίζει αυτό καλά, και γι’ αυτόν τον λόγο παίζει διαρκώς το χαρτί της “μοναδικής δημοκρατίας στην Μέση Ανατολή”. Επαναλαμβάνει αδιάκοπα ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας παγκόσμιας μάχης ενάντια στην πλημμυρίδα της ισλαμικής βαρβαρότητας. Ένα προκεχωρημένο φυλάκιο του δυτικού πολιτισμού, μέσα σε μια θάλασσα από αιμοδιψείς άγριους που υποκινούνται μονάχα από μίσος κι έναν παράλογο φανατισμό. 

            Αναδεικνύοντας διαρκώς την “δημοκρατικότητα” του, ακόμα και τη στιγμή που βομβαρδίζει χωρίς έλεος τα αντίσκηνα των εκτοπισμένων Παλαιστίνιων, το Ισράηλ παροτρύνει τους νεομπουρζουάδες να αναγνωρίσουν την ουσιαστική ταύτιση που υπάρχει ανάμεσα στη διατήρηση της δικής τους ευημερίας και την μακροημέρευση της ισραηλινής αποικιοκρατίας στην Παλαιστίνη. Με άλλα λόγια, η εμμονή στην έννοια της ¨δημοκρατίας” για να δικαιολογηθούν οι πιο αντι-δημοκρατικές, καταπιεστικές πράξεις, είναι σημαντική διότι μια εξουσία που είναι “εκλεγμένη” μπορεί πάντοτε να ισχυριστεί ότι εκφράζει την λαϊκή βούληση, ακόμα κι όταν ενεργεί εξόφθαλμα σε βάρος των ίδιων των λαϊκών στρωμάτων που την ψήφισαν στις εκλογές. Φτάνουμε έτσι στην παράλογη όσο κι εξωφρενική τοποθέτηση του εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος όταν ρωτήθηκε σε ποιο δικαιοδοτικό όργανο μπορούν να προσφύγουν οι κυνηγημένοι Παλαιστίνιοι για να απαιτήσουν την τιμωρία των δημίων τους, λίγο, πολύ ισχυρίστηκε ότι αρμόδιος για να αποδώσει δικαιοσύνη ενάντια στα εγκλήματα του ισραηλινού στρατού , ήταν ο ίδιος ο… ισραηλινός στρατός, ο οποίος διεξάγει “ενδελεχείς έρευνες” γύρω από την διεξαγωγή του πολέμου στην Γάζα! Δεν νομίζω ότι χρειάζεται κάποιο σχόλιο εδώ από την μεριά μου για να αναδειχθούν τα αδιέξοδα μιας ιδεολογίας που έχει αρχίζει να επιδεικνύει συμπτώματα παθολογίας με την έννοια της σταδιακής απώλειας της ικανότητας να θεμελιώνει τα πεπραγμένα της σε μια λογική ακολουθία ιδεών και επιχειρημάτων.

Kill the poor

Εξάλλου, αν όπως έχει γράψει ο Zygmunt Bauman, οι φτωχοί στον παγκόσμιο Βορρά δεν είναι παρά τα θύματα των ατομικών επιλογών τους, αν φέρουν οι ίδιοι ακέραια την ευθύνη για την τραγική κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει, τότε και οι Παλαιστίνιοι χωρίς αμφιβολία δεν μπορούν να αποφύγουν την ίδια μοίρα , ούτε χρήζουν κάποιας ιδιαίτερης μεταχείρισης.[i] Όπως αρέσκονται να επαναλαμβάνουν οι φιλο-σιωνιστές κάθε απόχρωσης, ο κάτοικοι της Γάζας “είχαν την επιλογή” να μετατρέψουν την παραθαλάσσια περιοχή τους σε έναν παράδεισο επί της γης μετά την μονομερή αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων.  Να την αναπτύξουν οικονομικά και να την μεταμορφώσουν σε μια αξιοζήλευτη “Ριβιέρα” της Παλαιστίνης. Αντί γι’ αυτό, επιδόθηκαν με όλη τους την ψυχή σε μηχανορραφίες και μοχθηρά σχέδια που σαν μοναδικό στόχο είχαν να “σκοτώσουν Εβραίους”, όπως λέει μια έκφραση που αγαπάνε πολύ οι προπαγανδιστές του Σιωνισμού. Εδώ πλέον φτάνουμε στην κορύφωση της ιδεολογίας του νεο-ιμπεριαλισμού, εφόσον οι καταπιεσμένοι αυτόχθονες προβάλλονται ως ένας λαός που είναι εγγενώς ανίκανος να διαχειριστεί την ελευθερία που του προσφέρθηκε καλοπροαίρετα από το φωτισμένο λευκό αφεντικό του. Οι Παλαιστίνιοι της Γάζας είχαν την ελευθερία τους στα χέρια τους , αλλά όχι μόνο δεν μπόρεσαν να κάνουν με αυτήν κάτι δημιουργικό ή παραγωγικό για να βοηθηθούν οι ίδιοι και να εξυψώσουν το επίπεδο της ζωής τους, αλλά κατά την κλασσική φιλελεύθερη διατύπωση, την χρησιμοποίησαν για να καταπατήσουν και να βλάψουν την ελευθερία των άλλων. Υπάρχει λοιπόν ανάγκη για έναν στρατευμένο φιλελευθερισμό, έναν φιλελευθερισμό σε πόλεμο με τους εχθρούς του, που θα αντιμετωπίσει με σιδερένια πυγμή αυτά τα “ανθρώπινα κτήνη”, κατά την διαβόητη πια φράση που ξεστόμισε ο υπουργός άμυνας του Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.

            Φυσικά, όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί περί πολύτιμης ιστορικής ευκαιρίας για την ειρήνη που χάθηκε μετά την δήθεν αποχώρηση των ισραηλινών από την Γάζα, ανήκουν στην σφαίρα της  φαντασίας και δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική. Η υποτιθέμενη ελευθερία που παραχώρησαν οι Ισραηλινοί στους Παλαιστίνιους της Γάζας γρήγορα αποδείχτηκε ότι συνοδευόταν από τη σιωπηρή παραδοχή πως η κατοχική δύναμη θα εξακολουθούσε να υπαγορεύει στους αυτόχθονες Άραβες ποιος επιτρεπόταν να τους εκπροσωπήσει και ποιος όχι. Παρά το γεγονός ότι το 2005 τα κεντρικά πολιτικά όργανα της Χαμάς πήραν την απόφαση να συμμετάσχουν στις εθνικές εκλογές και να αφήσουν, έστω και προσωρινά, κατά μέρος τον ένοπλο αγώνα, το Ισραήλ αντέδρασε σε αυτή την επίδειξη μετριοπάθειας επιβάλλοντας την ασφυκτική στρατιωτική περικύκλωση της Γάζας απ’ όλες τις μεριές, μετατρέποντας τον θύλακα σε μια ανοικτή φυλακή. Δεν θέλω εδώ να σας κουράσω επαναλαμβάνοντας τις χιλιοειπωμένες λεπτομέρειες που αφορούν την πολιορκία και τον οικονομικό αποκλεισμό της περιοχής από τον ισραηλινό στρατό. Θα αρκεστώ απλώς να παρατηρήσω ότι τόσο ολοκληρωτικός ήταν ο έλεγχος που ασκούσε το Ισραήλ πάνω στον πληθυσμό της Γάζας, ειδικά μετά την υποτιθέμενη απεμπλοκή του, που ακόμα και η ημερήσια ποσότητα νερού στην οποία είχε πρόσβαση ο μέσος κάτοικος της Γάζας καθοριζόταν μονομερώς από τις εκάστοτε διαθέσεις των κατοχικών αρχών οι οποίες ήλεγχαν όλα τα περάσματα από και προς τον θύλακα.

            Αντί να προσπαθήσω να περιγράψω την πολιορκία με περίπλοκους πολιτικούς όρους, νομίζω ότι θα κατανοήσουμε πιο εύκολα τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούσαν στη Γάζα καθ’ όλη τη διάρκεια εκείνης της περιόδου με μια μεταφορά από τον χώρο του μαζικού κινηματογράφου. Αναφέρομαι εδώ στην δυστοπική ταινία “Απόδραση απο την Νέα Υόρκη”, του σκοτεινού οραματιστή σκηνοθέτη John Carpenter. Εκεί λοιπόν, χιλιάδες καταδικασμένοι κρατούμενοι ζουν εξόριστοι στην πόλη της Νέας Υόρκης , η οποία έχει μετατραπεί σε πόλη-φάντασμα. Μια ποινική αποικία, για να δανειστούμε τον τίτλο από τον Κάφκα, που έχει αποκοπεί εντελώς από την υπόλοιπη επικράτεια των ΗΠΑ. Όλες οι γέφυρες που συνδέουν την περιοχή με την ενδοχώρα έχουν ανατιναχτεί, ενώ η μία που απομένει είναι ναρκοθετημένη και φυλάσσεται καθημερινά από τον στρατό. Το κράτος έχει αποσύρει κάθε οργανωμένη δομή εξουσίας και κάθε υπηρεσία κοινής ωφέλειας από την εγκαταλειμμένη περιοχή. Οι κρατούμενοι έχουν αφεθεί να φτιάξουν τη δική τους πρωτόγονη κοινωνία μέσα στα χαλάσματα και να εφεύρουν τους τρόπους με τους οποίους θα επιβιώσουν, χωρίς βοήθεια ή παρεμβολές απ’ τον έξω κόσμο. Κατά ένα περίεργο τρόπο, παρ΄ όλο που είναι κάτοχοι αυτής ιδιότυπης “ελευθερίας”, όλοι τους ονειρεύονται νύχτα, μέρα πώς να αποδράσουν.

            Με άλλα λόγια, κάπως έτσι ήταν η “ελεύθερη Γάζα” που κληροδότησαν οι αποικιοκράτες στους Παλαιστίνιους. Δεν είναι να απορεί κανείς λοιπόν που η καλοσχεδιασμένη, σε επίπεδο στρατηγικής σύλληψης κι επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας, επίθεση της 7ης Οκτ. ενείχε και στοιχεία παροξυσμικής βίας όταν εκδηλώθηκε, θυμίζοντας τις πρώτες ώρες μιας εξέγερσης σε φυλακές, που πάντοτε σημαδεύονται από μια έξαρση βίας των κρατούμενων ενάντια στους ανθρωποφύλακες τους. Θυμάμαι πως ο συγγραφέας ενός άρθρου γραμμένου από την πλευρά μιας απροκάλυπτα ευρωκεντρικής, και μόνο κατ’ όνομα ελευθεριακής σκέψης, έσπευσε εκείνες τις πρώτες ημέρες να παρατηρήσει περίλυπος ότι “η πολιτική – επαναστατική αξίωση για χειραφέτηση [στις μέρες μας] τείνει να υποκατασταθεί από τη θρησκευτική – μεσσιανική προσδοκία για λύτρωση. [Πρόκειται για] τεράστια παλινδρόμηση […] η πρώτη αναφέρεται στην εγκόσμια ύπαρξη και προβάλλει έναν χειραφετικό μελλοντικό ορίζοντα, η δεύτερη στο επέκεινα και προβάλλει μια θυσιαστική υπόσχεση αιωνιότητας”.² Η θέση αυτή που με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να ξεκινά από στέρεο αντισυστημικό έδαφος, στην πραγματικότητα απηχεί την πιο χυδαία προκατάληψη του ευρωπαίου μεσοαστού ενάντια στους υποτελείς, μη λευκούς πληθυσμούς που τολμούν να εξεγείρονται και να επιστρέφουν με την πρώτη ευκαιρία που θα τους δοθεί, την ακραία φυσική και ψυχολογική βία που έχουν υποστεί στα σώματα των καταπιεστών τους.

            Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, οι ωμότητες στις οποίες προβαίνουν οι ιθαγενείς δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές μέσα από το γνωστό θεωρητικό σχήμα του Φρανς Φανόν, ως μια διαδικασία εξαγνισμού και ανάκτησης της ανθρώπινης υπόστασης που έχει αφαιρεθεί από το καταπιεσμένο υποκείμενο εξαιτίας των ταπεινώσεων και των εξευτελισμών που υφίσταται κάθε μέρα στα χέρια των λευκών. Η εμμονή που έχουν αυτοί οι σκουρόχρωμοι άνθρωποι με την αντίσταση πρέπει οπωσδήποτε να είναι απόρροια ενός διεστραμμένου μεσσιανισμού που αδυνατεί να συνδεθεί ρεαλιστικά και πρακτικά με ένα πρόταγμα που φέρει μέσα του την προσδοκία της απελευθέρωσης εδώ και τώρα. Ή ακόμα χειρότερα, δεν είναι παρά η εκδήλωση μιας  συμπυκνωμένης ζωώδους οργής, η εκτόνωση σαδιστικών ενστίκτων που δεν μπορούν άλλο να συγκρατήσουν οι ψυχικά διαταραγμένοι φορείς τους. Καλύτερα λοιπόν να μην αναζητούμε ένα ορθολογικό υπόβαθρο πίσω απ’ τις πράξεις τους. Ως γνωστόν, η έλλογη δράση ήταν πάντα και ακόμα είναι το αποκλειστικό προνόμιο των δυτικών. Αντλώντας έμπνευση από τις λαμπρότερες παραδόσεις της νεωτερικής αποικιοκρατικής σκέψης, οι ελευθεριακές εκδοχές του νεο-ιμπεριαλισμού δείχνουν να εκλαμβάνουν τους αυτόχθονες πληθυσμούς ως μια άμορφη μάζα αμόρφωτων πληβείων, ανίκανη να οργανωθεί πολιτικά γύρω από έναν κοινό σκοπό.  Το περισσότερο για το οποίο φαίνεται πως είναι ικανοί, είναι να επιδίδονται σε ξεσπάσματα άλογης και άσκοπης βίας από καιρό σε καιρό.

Είναι πραγματικά πολύ κρίμα που κανένας από αυτούς τους επαναστάτες ελευθεριακούς δεν προσπάθησε να βάλει την 7η Οκτώβρη 2023 σε ιστορική προοπτική, ή να πει δύο λόγια για τη σφαγή του 2018 στους σπαρακτικους επικήδειους που εκφώνησαν για τα θύματα της επίθεσης της 7ης Οκτ. Το λέω αυτό, γιατί το 2018 η Χαμάς προσπάθησε να βάλει ένα τέλος στον αποκλεισμό του θύλακα με ειρηνικά μέσα. Με την υποστήριξη των ισλαμικών αρχών , οργανώθηκε η “Μεγάλη Πορεία της Επιστροφής”, μια συλλογική δράση κοινωνικής ανυπακοής στην οποία συμμετείχε η μεγάλη πλειοψηφία του λαού της Γάζας. Κάθε Παρασκευή, μετά τις καθιερωμένες προσευχές, μια μεγάλη μάζα διαδηλωτών ξεκινούσε από τους χώρους λατρείας και κατευθυνόταν με πορεία προς τον φράχτη ασφαλείας του Ισραήλ. Οι διαδηλωτές ήταν οπλισμένοι μονάχα με το θάρρος και την αποφασιστικότητα τους. Η στρατηγική εκτίμηση πάνω στην οποία βασίστηκε το όλο εγχείρημα ήταν ότι οι δυνάμεις κατοχής θα δίσταζαν να κάνουν χρήση δολοφονικής βίας ενάντια σε ένα άοπλο πλήθος. Ή , αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ο πολιτισμένος κόσμος θα όρθωνε το ανάστημα του, θα πρότασσε τις υψηλές ηθικές αρχές που ισχυρίζεται ότι υπηρετεί για να υποχρεώσει το Ισραήλ να βάλει τέλος στην αιματοχυσία. Εκείνο που πρωτίστως επιδίωκαν οι Παλαιστίνιοι της Γάζας ήταν να γίνουν ξανά ορατοί για τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή η τραγική πράξη συλλογικής ανυπακοής, το επαναλαμβανόμενο τελετουργικό της αυτοθυσίας μπροστά στα προτεταμένα όπλα των φρουρών, συμβόλιζε την άρνηση τους να αποδεχτούν μοιρολατρικά το τετελεσμένο της συνθήκης ακραίου ετεροκαθορισμού που τους είχε επιβάλει η κατοχή. Την συλλογική άρνηση τους να πεθάνουν ήσυχα μέσα στον ανοιχτό τάφο που είχαν κατασκευάσει γι’ αυτούς οι Σιωνιστές.

            Οι κινητοποιήσεις κράτησαν κοντά δύο χρόνια, από τον Μάρτη του 2018, μέχρι τον Δεκέμβρη του 2019. Κάθε Παρασκευή , επί δύο χρόνια, νέοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά ξεκινούσαν για τον φράχτη , όπου οι αποκτηνωμένοι ισραηλινοί δεν δίσταζαν να τους θερίσουν με τις σφαίρες τους. Κάποιοι πέθαναν επί τόπου, άλλοι πυροβολήθηκαν με την σαδιστική πρόθεση να μείνουν μόνιμα ανάπηροι ή ακρωτηριασμένοι. Δεκάδες μανάδες είδαν τα παιδιά τους να πέφτουν νεκρά και δεκάδες παιδιά είδαν τους γονείς τους να ξεψυχάνε μπροστά στα μάτια τους.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, συνολικά 214 Παλαιστίνιοι δολοφονήθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων, 46 από αυτούς παιδιά, ενώ 36.000 τραυματίστηκαν, μεταξύ των οποίων 8.800 παιδιά.³

Ένα στα πέντε παιδιά είχε χτυπηθεί με πραγματικά πυρά από τους Ισραηλινούς. Από αυτή την άποψη, η ειρηνική εκστρατεία κοινωνικής ανυπακοής του ’18 που πνίγηκε στο αίμα ήταν το πρελούδιο της 7ης Οκτ. Μια απέλπιδα προσπάθεια του λαού της Γάζας να αποκτήσει την ελευθερία του χωρίς να χρησιμοποιήσει όπλα. Τα δυτικά ΜΜΕ αγνόησαν εντελώς τη σφαγή, ενώ κανενας από τους ριζοσπάστες μας , που τώρα κάνουν κριτική από τα αριστερά στο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των Παλαιστίνιων, δεν ψέλλισε  έστω μια κουβέντα αποδοκιμασίας ή αγανάκτισης για την κρεατομηχανή που έστησαν οι σιωνιστές στον φράχτη της Γάζας. Το μήνυμα για τους Παλαιστίνιους και τις πολιτικές οργανώσεις τους ήταν ξεκάθαρο: μόνο με τα όπλα μπορείτε να διεκδικήσετε την ελευθερία σας.

Μια ταξική ανάλυση της Χαμάς

Ας μου επιτραπεί να δώσω τον λόγο στο ίδιο το καταπιεσμένο υποκείμενο, τους Παλαιστίνιους και τις ένοπλες πολιτικές οργανώσεις τους, που δεν θα ήταν υπερβολή αν έλεγα ότι παραμένουν κυριολεκτικά αόρατες για τη σύγχρονη αντι-αποικιοκρατική κριτική θεωρία, στον βαθμό που αυτή υπάρχει και αναγνωρίζει τον εαυτό της ως τέτοια. Κατά την άποψη μου, ο λόγος γι’ αυτήν την ριζική αποσύνδεση ανάμεσα στη θεωρία και το υποκείμενο της είναι διττός. Κατά πρώτον, αντανακλά την υποχώρηση του επαναστατικού προτάγματος στις δικές μας μητροπολιτικές κοινωνίες , όσο και στους ετεροκαθοριζόμενους κοινωνικούς σχηματισμούς της περιφέρειας του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Η αναπόφευκτη συνέπεια αυτής της εξέλιξης είναι η έκλειψη της ταξικής συνείδησης, όχι μόνο με την έννοια της τάξης ως πρωταρχικού στοιχείου για την παραγωγή της υποκειμενικότητας, αλλά και στον βαθμό που έχουμε πάψει να αναγνωρίζουμε την καταπίεση που βιώνουμε στην καθημερινότητα μας ως  τμήμα ενός κοινωνικού ανταγωνισμού που διεξάγεται σε παγκόσμια κλίμακα.

            Όλο και περισσότερο αυτοπροσδιοριζόμαστε όχι ως μαχητικοί προλετάριοι που διαθέτουν μια επαρκή κατανόηση των υλικών όρων της κοινωνικής υπόστασης τους, αλλά ως επίδοξοι μεσοαστοί που θέλουν να πιστεύουν ότι έχουν πιο πολλά κοινά με τους “ισχυρούς” καταπιεστές, παρά με τους ανίσχυρους καταπιεσμένους. Θυμάμαι εδώ έναν από τους συντάκτες της εφημερίδας Καθημερινής, που το 2014, λίγο πριν διεξαχθεί ο τελικός του παγκοσμίου κυπέλλου ποδοσφαίρου στην Βραζιλια, παραπονιόταν για την ανησυχητική τάση που διέκρινε τους Έλληνες να ταυτίζονται πάντοτε με το θύμα, τον αδύναμο, που τότε ήταν η Αργεντινή, αντί να υποστηρίζουν τον ισχυρό , που τότε ήταν η Γερμανία. Ήταν μια από τις πολιτισμικές παθογένειες της ελλαδικής κοινωνίας που έπρεπε να διορθωθεί , συνέχιζε ο συντάκτης, αν η Ελλάδα επρόκειτο κάποτε να επανέλθει στον δρόμο της καπιταλιστικής ανάκαμψης. Ο λαός έπρεπε να μάθει να θαυμάζει και να ταυτίζεται με τους ισχυρούς, διότι αυτοί ήταν τα παραδείγματα που ενσάρκωναν την επιτυχία. 

            Άλλωστε, οι νέοι συλλογικοί φορείς που έχουν αναλάβει να κρατήσουν ψηλά τα λάβαρα του αντιαποικιοκρατικού αγώνα στην περιφέρεια, δεν πληρούν πια τις προδιαγραφές που είχαν καταστρώσει για εκείνους οι κλασσικές σχολές του αντιμπεριαλισμού στην Δύση. Οι άξεστοι Ταλιμπάν, με τα τουρμπάνια, τα σανδάλια και τις οπισθοδρομικές αντιλήψεις τους, ή ακόμα και οι ταπεινοί και βλοσυροί συντηρητικοί ζηλωτές της Χαμάς (“χαμάς” στα αραβικά σημαίνει ζήλος) διαρρηγνύουν στο επίπεδο του συμβολισμού την φαντασιακή ενότητα της παγκόσμιας αντιμπεριαλιστικής πάλης. Ο αγώνας τους δεν συνεπαίρνει τις καρδιές των αγωνιστών στη Δύση, ούτε εξάπτει τη φαντασία τους. Οι άνθρωποι αυτοί δεν ερμηνεύουν την έννοια της ελευθερίας με τον ίδιο τρόπο που την ερμηνεύουμε εμείς, οπότε ποιος λόγος υπάρχει για να τους υποστηρίξουμε στον απεγνωσμένο αγώνα που κάνουν για να ελευθερωθούν;     

            Ίσως ακόμα αυτή η διστακτικότητα να έχει τις ρίζες της σε μια αρνητική αποτίμηση της συνολικής εμπειρίας του αντιαποικιοκρατικού κινήματος, εφόσον το πρώτο ιστορικό κύμα εθνικοαπελευθερωτικών ξεσηκωμών στην περιφέρεια δεν λειτούργησε ως η ιστορική μήτρα για την ανάδειξη ειδυλλιακών μορφών κοινωνικής οργάνωσης, βασισμένων στις οριζόντιες κοινωνικές σχέσεις και την κοινοκτημοσύνη σε μαζική κοινωνική κλίμακα. Αντίθετα, η ουτοπική υπόσχεση που κυοφορούσε η εξέγερση ενάντια στην διακυβέρνηση των 3/4 του κόσμου από τους Ευρωπαίους, σε πολλές περιπτώσεις μετατράπηκε σε εφιάλτη κι έφερε στην εξουσία καθεστώτα το ίδιο απολυταρχικά και αμείλικτα, που κρύφτηκαν πίσω από τα επαναστατικά διαπιστευτήρια τους ενώ κυβερνούσαν τους λαούς τους με σιδερένια πυγμή. Ας είμαστε ειλικρινείς. Αυτή η όχι και τόσο ιδανική κατάληξη των πολλά υποσχόμενων κοινωνικών πειραμάτων της δεκαετίας του ’50 , του ’60 και του ’70, έσπειρε την αμφιβολία στο μυαλό πολλών συντρόφων και τους ανάγκασε να αναρωτηθούν: Μήπως τελικά ο ύστερος Καστοριάδης είχε δίκιο όταν έγραφε για την θεμελιώδη ασυμβατότητα, την αδυναμία να συνυπάρξει ο “ανθρωπολογικός τύπος” που ενδημεί στις μουσουλμανικές κοινωνίες με το φαντασιακό της αυτονομίας, που ιστορικά αποτέλεσε το κατεξοχήν προνόμιο του “δυτικού ανθρώπου”;⁴

Οι Παλαιστίνιοι ακτιβιστές του Μαύρου Σεπτέμβρη ή του Λαϊκού Μετώπου ήταν φιγούρες στις οποίες αναγνωρίζαμε τους εαυτούς μας, με τις οποίες μπορούσαμε να ταυτιστούμε. Εξεγερμένα υποκείμενα, επαναστάτες που πρέσβευαν τις αξίες και τις ιδέες μιας ριζοσπαστικής κοσμικότητας, που αντιδρούσαν τόσο ενάντια στην παγκόσμια  αδικία που θεσπίζει ο καπιταλισμός, όσο και στα σαθρά κοινωνικά συστήματα των χωρών από τις οποίες προέρχονταν. Αυτοί οι περίεργοι τύποι της Χαμάς τι ξέρουν από ελευθερία; Τι γνωρίζουν από δικαιοσύνη, από αλληλεγγύη, από ανεξαρτησία;

            Ξεκινώντας από αυτό το άβολο σημείο της παντελούς αλλοτρίωσης ανάμεσα στον φερόμενο “αντιμπεριαλιστή” στην Δύση, και τον φορέα του πνεύματος του αντιμπεριαλισμού στην περιφέρεια, είναι πολύ εύκολο για τους περισσότερους δυτικούς να καταφυγουν σε γνώριμα θεωρητικά εργαλεία και αναλυτικές κατηγορίες βγαλμένες μέσα από την ιστορία της ταξικής πάλης στον ευρωπαϊκό χώρο, για να κατανοήσουν τριτοκοσμικά κινήματα που είναι προϊόντα μιας τελείως διαφορετικής πολιτισμικής παράδοσης κι εγγράφονται σε μια τελείως διαφορετική γεωπολιτική συγκυρία. Που διεξάγουν έναν πραγματικό αγώνα ενάντια στην δυτική επικυριαρχία και παίζουν έναν τελείως άλλον ρόλο στις κοινωνίες απ’ όπου προέρχονται. Θα μπορούσαμε για παράδειγμα να αναφερθούμε στις νεο-αστικές τάξεις των χωρών της περιφέρειας που αδυνατούν να αναλάβουν τον ρόλο της πρωτοπορίας σε μια διαδικασία “εκσυγχρονισμού” των παραδοσιοκρατικών  κοινωνιών τους, στα πρότυπα που λειτούργησε η αστική τάξη στην Ευρώπη κατά την ιστορική φάση της κατάργησης της φεουδαρχίας.

            Ακόμα χειρότερα, όπου αυτός ο εκσυγχρονισμός μπόρεσε να προχωρήσει, δεν οδήγησε σε μια ενδυνάμωση της υποτελούς κοινωνίας, αλλά στο βάθεμα των δεσμών εξάρτησης της απ’ το καπιταλιστικό κέντρο. Ή ακόμα μπορεί εδώ να γίνει ειδική μνεία σε αυτό το περίεργο εξωτικό φρούτο, τους αντιμπεριαλιστές στρατιωτικούς της Αφρικής, όπως πχ ο Sankara της Μπουρκίνα Φασό, τους οποίους μια αφελής αναρχική προσέγγιση που έπεσε πρόσφατα στην αντίληψη μου, απαξιώνει σαν τίποτα περισσότερο από “καραβανάδες” που μόνο κατ’ όνομα ήταν “αντιμπεριαλιστές”. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ακόμα και το ριζοσπαστικό κίνημα της θεολογίας της απελευθέρωσης εμφανίστηκε για πρώτη φορά μέσα στους κόλπους του καθολικού κλήρου της Λατινικής Αμερικής. Μιας περιφέρειας που πολιτισμικά μπορεί να ισχυρίζεται ότι αποτελεί τμήμα του ευρωπαϊκού πυρήνα, ωστόσο με αυστηρά οικονομικούς όρους, ανήκει αναμφίβολα στην εξαρτημένη κατώτερη βαθμίδα του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Δεν είναι ν’ απορεί κανείς, που στην εγκύκλιο που κυκλοφόρησε με τίτλο “Κατήχηση πάνω σε ορισμένες πτυχές της θεολογίας της απελευθέρωσης”, ο καρδινάλιος Ratzinger, μετέπειτα Πάπας Βενέδικτος ο 16ος, αισθάνθηκε την υποχρέωση να ανακαλέσει στην τάξη τους λατινοαμερικάνους αποστάτες, υπενθυμίζοντας τους ότι “μονάχα απ’ τον Θεό μπορεί κανείς να προσδοκά τη σωτηρία και την ίαση για τα δεινά του. Ο Θεός και όχι ο άνθρωπος έχει τη δύναμη ν’ αλλάξει τις καταστάσεις όπου ενδημούν ο πόνος και τα βάσανα”.⁵

            Έχουμε λοιπόν εδώ να κάνουμε με ένα ασυνήθιστο σύμπαν που θυμίζει κάπως τον αντεστραμμένο κόσμο της Αλικής στην Χώρα των Θαυμάτων. Ένα περίεργο ταξικό μωσαϊκό αποτελούμενο από προμηθεϊκούς “επιχειρηματίες”, που ωστόσο λειτουργούν ως φορείς της υποδούλωσης των λαών τους στα ξένα συμφέροντα, από φιλολαϊκούς στρατιωτικούς που εφαρμόζουν μαζικά προγράμματα καταπολέμησης του αναλφαβητισμού και ριζικής αναδιανομής του εισοδήματος, από ηρωικούς παπάδες που αντί να καταδυναστεύουν τους φτωχούς, ξεσηκώνονται και θυσιάζονται με αυταπάρνηση για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα τους. Παρομοίως, αν σταματήσουμε να σκεφτόμαστε την Χαμάς με ταυτοτικά κριτήρια κι εφαρμόσουμε την γνώριμη υλιστική μεθοδολογία ανάλυσης των κοινωνικών φαινομένων, αντί για την απλουστευτική εικόνα μιας δράκας φανατικών θρησκόληπτων, θα είμαστε σε θέση να διακρίνουμε μια ζωντανή πολιτική οργάνωση, με μαζική κοινωνική απεύθυνση, με εσωτερικές αντιφάσεις αλλά και ρευστές αντιλήψεις. Μια οργάνωση που διαθέτει τους μηχανισμούς και τη θεσμική ικανότητα να διαβουλεύεται στο εσωτερικό της και να προσαρμόζει την στρατηγική της ανάλογα με τους συσχετισμούς δύναμης που επικρατούν κάθε φορά μέσα κι έξω απ’ το κίνημα.

            Για παράδειγμα, λίγοι ενδεχομένως γνωρίζουν ότι τα συλλογικά όργανα του κινήματος προκύπτουν μέσα από εκλογές που διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια. Ή ότι η διοικητική δομή της οργάνωσης είναι αρκετά αποκεντρωμένη και διαιρείται σε τέσσερα ξεχωριστά τμήματα: το τμήμα της Γάζας, της Δυτικής Όχθης, το τμήμα της Παλαιστινιακής Διασποράς, στο οποίο εκπροσωπούνται τα στρατόπεδα των προσφύγων, και τέλος, το τμήμα των φυλακισμένων αγωνιστών, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι ενεργά πολιτικά υποκείμενα, παρόλο που βρίσκονται υπό απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στα γκουλάγκ του Ισραήλ. Το κάθε τμήμα εκλέγει το δικό του συλλογικό όργανο, μια συνέλευση που θέτει σε εφαρμογή την ισλαμική αρχή της διαβούλευσης (shura) γύρω από τα ζητήματα προγραμματικής φύσης του κινήματος στο τοπικό επίπεδο της κάθε περιφέρειας. Από την συμβουλευτική συνέλευση εκλέγεται και το τοπικό Πολιτικό Γραφείο που έχει την ευθύνη για την υλοποίηση των στόχων που συμφωνήθηκαν κάθε φορά στη συνέλευση. Από την άλλη, η συγκεντρωτική αρχή βρίσκει έκφραση μέσα από την κεντρική “εθνική” συνέλευση του κινήματος (shura council), τα μέλη της οποίας εκλέγονται μέσα από τα τοπικά συμβούλια.⁶

            Η κεντρική συνέλευση με τη σειρά της εκλέγει το Κεντρικό Πολιτικό Γραφείο. Το κύριο όργανο λήψης αποφάσεων του κινήματος, που έχει την αποστολή να συντονίζει και να εξισορροπεί τις ανάγκες και τις προτεραιότητες της κάθε τοπικής συνιστώσας, διαμορφώνοντας μια ένιαία εθνική πολιτική. Επίσης, η στρατιωτική πτέρυγα της οργάνωσης πολλές φορές ενεργεί ως ξεχωριστή οντότητα και ασκεί τη δική της επιρροή στις αποφάσεις που παίρνει το Πολιτικό Γραφείο.⁷ Οι δυτικοί ισλαμολόγοι και τα προπαγανδιστικά ΜΜΕ δεν χάνουν την ευκαιρία να μας υπενθυμίσουν ότι το Ισλάμ, έτσι γενικά και αόριστα, και η “δημοκρατία”, επίσης μια αφηρημένη έννοια που δεν σημαίνει τίποτα όταν εξετάζεται χώρια απ’ το ιστορικό της συγκείμενο, είναι πράγματα ασύμβατα και δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ωστόσο, στο ιδρυτικό καταστατικό της Χαμάς περιλαμβάνεται όρος που απαγορεύει ο αρχηγός του Πολιτικού Γραφείου να παραμείνει στη θέση του για περισσότερες από δύο συνεχόμενες θητείες, μια αρχή που κανένας αρχηγός της Χαμάς δεν έχει παραβιάσει μέχρι σήμερα. Τέλος, να επισημάνω εδώ ότι η Χαμάς φαίνεται να συνυπάρχει και να συνεργάζεται αρμονικά με τις υπόλοιπες αντιστασιακές δυνάμεις της Γάζας, ενώ διατηρεί άριστες σχέσεις με όλες τις Παλαιστινιακές μαχητικές οργανώσεις, εκτός από εκείνες που πρόσκεινται στους πραξικοπηματίες της Φατάχ.⁸

Βλέπουμε ότι εδώ δεν υπάρχει η αρχή του “Βιλαγιάτ-ι-φακίχ”, της υπέρτατης εξουσίας του πνευματικού ηγέτη, που υπερβαίνει κι ενίοτε ακυρώνει τις αρμοδιότητες που ανήκουν στα συλλογικά όργανα του κινήματος.

            Η αποκεντρωμένη δομή της οργάνωσης δίνει τη δυνατότητα για μια εγγύτητα των μελών της κοινωνικής βάσης με τα όργανα λήψης αποφάσεων του κινήματος. Από αυτή την άποψη, η πολιτική που ακολουθεί η Χαμάς αποτελεί έναν συγκερασμό ανάμεσα σε πολλες ετερογενείς τάσεις, επιθυμίες και ταξικά συμφέροντα. Την ίδια στιγμή, αποτυπώνει και τον συσχετισμό δυνάμεων ανάμεσα στις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες που απαρτίζουν το κίνημα. Για παράδειγμα, η αδιάλλακτη στάση που κρατάει διαχρονικά η Χαμάς στο ζήτημα της επιστροφής των προσφύγων πηγάζει κατευθείαν από την μαζική παρουσία και τις βαθιές ρίζες που έχει αποκτήσει η οργάνωση στους προσφυγικούς καταυλισμούς του Λιβάνου και της Ιορδανίας. Για τις εξαθλιωμένες μάζες των προσφύγων το δικαίωμα της επιστροφής είναι η ύψιστη πολιτική προτεραιότητα, καθώς και το αποφασιστικό κριτήριο αναφορικά με το κατά πόσο μια πολιτική οργάνωση μπορεί να θεωρηθεί ως αυθεντικά πατριωτική, ή αν φέρει τη ρετσινιά της συνεργασίας με τον κατακτητή. Ενώ η Χαμάς καλλιεργεί εδώ και χρόνια τις σχέσεις της με τις φτωχές μάζες των στρατοπέδων και ενισχύει τους οργανωτικούς, ιδεολογικούς και υλικούς δεσμούς του κινήματος με τους εκτοπισμένους, η Φατάχ, από το Όσλο και μετά, έχει προσβληθεί από την νόσο του κυβερνητισμού. Ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με τη διαχείριση των εδαφών και των κονδυλίων που της παραχώρησε ο ισραηλινός αφέντης, χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία στις πολιτικές εξελίξεις στους καταυλισμούς.

            Μία δεύτερη ταξική παράμετρος που καθρεφτίζεται στην γραμμή της αδιάλλακτης αντίθεσης με το Ισραήλ, είναι η απήχηση που έχει το ισλαμικό κίνημα σε ένα μεγάλο μέρος της αγροτικής τάξης της Γάζας και της Δυτικής Όχθης. Ειδωμένο με ταξικούς όρους, το ζήτημα των ισραηλινών εποικισμών είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει πρωτίστως τους αγροτικούς πληθυσμούς της Παλαιστινιακής υπαίθρου. Είναι πρώτα τα χωριά και οι οικισμοί των Παλαιστίνιων στην ύπαιθρο, που βλέπουν τους υλικούς όρους της ζωής τους να καταστρέφονται εξαιτίας της ίδρυσης μιας ακόμα αποικίας-προπύργιου των σιωνιστών στο έδαφος τους. Τα χωριά αυτά ακρωτηριάζονται, κόβονται στα δύο και οι κάτοικοι τους αποκλείονται από την πρόσβαση στα εύφορα, καλλιεργήσιμα εδάφη και στους υδάτινους πόρους της περιοχής. Την στιγμή που οι πιο αστικοποιημένες κοινωνικές ομάδες έχουν την πολυτέλεια να αγνοούν, ή ακόμη και να ξεχνούν ενίοτε την κατοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι κάτοικοι των πόλεων δεν υφίστανται καταπίεση, οι Παλαιστίνιοι αγρότες είναι εκείνοι που αισθάνονται άμεσα στο πετσί τους τις συνέπειες της ισραηλινης επεκτατικής πολιτικής. Αυτοί είναι που ξεριζώνονται και συνακόλουθα έχουν κάθε λόγο να πάρουν τα όπλα, ή να στηρίξουν μια οργάνωση που δεσμεύεται σε μια πολιτική αιώνιας αντίστασης ενάντια στον κατακτητή. Μάλιστα, σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στην  Επιθεώρηση Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών του παν/μιου της Σαγκάης, ένα μεγάλο μέρος των εθελοντών που στρατολογήθηκαν για να φέρουν σε πέρας τις επιθέσεις αυτοκτονίας που σόκαραν τον κόσμο απ’ το 1994 και μετά, προέρχονταν από αυτά τα κακοποιημένα κι εξισλαμισμένα αγροτικά στρώματα της υπαίθρου (κάπου 50%).⁹

            Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθούμε και στους κρατούμενους στις ισραηλινές φυλακές. Όλα δείχνουν ότι η πτέρυγα της οργάνωσης στις φυλακές είχε καθοριστική συμμετοχή στην απόφαση της ηγεσίας στην Γάζα να εξαπολυθεί η επίθεση της 7ης Οκτ. Εξάλλου, ο Γιάχια Σινουάρ, που σήμερα είναι διοικητής των ταξιαρχιών Αλ-Κασσάμ, προέρχεται από τα σπλάχνα της οργάνωσης των κρατούμενων, έχοντας περάσει έντεκα χρόνια της ζωής του στην φυλακή. Απ’ όσο είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, ο απώτερος σκοπός της επιχείρησης ήταν να μπει σε εφαρμογή ένα σχέδιο γενικής ανταλλαγής αιχμαλώτων που θα επέτρεπε να αποφυλακιστούν πολλοί ακτιβιστές της οργάνωσης, οι οποίοι, ας μην κρυβόμαστε, δεν έχουν κάποια άλλη ρεαλιστική προοπτική για να διεκδικήσουν την απελευθέρωση τους. Εδώ είναι επίσης σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι οι περισσότεροι από τους απλευθερωμένους μαχητές προορίζονταν να επιστρέψουν όχι στην Γάζα, αλλά στην Δυτική Όχθη, όπου θα είχαν την ευκαιρία να ανασυστήσουν τις πολιτικές δομές της οργάνωσης και τα υποστηρικτικά δίκτυα που διαλύθηκαν ή πέρασαν στην παρανομία μετά τον εμφύλιο. Με άλλα λόγια, μιλάμε εδώ για “δύο τριγώνια μ’ έναν σμπάρο”, όπως συνηθίζει να λέει ο σοφός λαός. Απελευθέρωση των Παλαιστίνιων αιχμαλώτων πολέμου , μαζί με ένα σχέδιο αναβίωσης της Χαμάς και αμφισβήτησης του μονοπωλίου εξουσίας της δοσιλογικής Παλαιστινιακής Αρχής στην Δυτική Όχθη.

Τέλος, σε όλα τα παραπάνω, πρέπει να προσθέσουμε την πίεση που άσκησε η στρατιωτική πτέρυγα για να αναληφθούν πρωτοβουλίες που θα έσπαγαν τον αποκλεισμό και θα επέτρεπαν στις ταξιαρχίες Αλ-Κασσάμ να κάνουν επιτέλους αυτό για το οποίο εκπαιδεύονται όλη τους την ζωή. Δηλαδή, για μια άμεση, μετωπική εμπλοκή με τον στρατό του κατακτητή , που πριν από τις 7 Οκτωβρίου βρισκόταν μόνιμα εκτός της , έτσι κι αλλιώς περιορισμένης, εμβέλειας των όπλων των ανταρτών. Βλέπουμε λοιπόν μια σύγκλιση ανάμεσα στους στρατηγικούς στόχους των διαφορετικών συνιστωσών του κινήματος , που όλες μαζί οδήγησαν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση της παράτολμης επιχείρησης της 7ης Οκτωβρίου.

            Φυσικά, όπως πάντοτε στην ζωή, υπάρχει απόσταση ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη και όσα είπαμε δεν σημαίνουν ότι πρέπει να εξιδανικεύουμε την Χαμάς, ή να διατεινόμαστε ότι το κίνημα της αποτελεί πρότυπο δημοκρατικής οργάνωσης.

Ως αναρχικοί στηρίζουμε τον αγώνα που δίνουν οι Παλαιστίνιοι για να απαλλαγούν απ’ την κατοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραιτούμαστε απ’ το δικαίωμα μας να σκεφτόμαστε και να διατηρούμε μια κριτική στάση απέναντι στις συγκεντρώσεις εξουσίας και τις αυστηρές ιεραρχίες που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του ισλαμιστικού κινήματος. Από την άλλη, είναι επίσης απόλυτη ανάγκη για το αναρχικό κίνημα να πάρει αποστάσεις από την κυρίαρχη οριενταλιστική ορθοδοξία και τις ερμηνείες που αυτή επιβάλλει. Συνεπώς, δεν θα ήταν σωστό να ισχυριστούμε ότι η οργάνωση παίρνει εντελώς αψήφιστα το ζήτημα της εσωτερικής δημοκρατικής λειτουργίας της. Κι αυτό γιατί είδαμε πως η κοινωνική σύνθεση της Χαμάς είναι τέτοια , που χωρίς έναν καθιερωμένο τρόπο διαβούλευσης και συναινετικής επίλυσης των διαφωνιών, η συνύπαρξη των ετερογενών συνιστωσών της στο πλαίσιο μιας ενιαίας οργάνωσης θα ήταν ουσιαστικά αδύνατη.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα βέβαια εντοπίζεται στην αντιμετώπιση των γυναικών και των σεξουαλικών μειονοτήτων, στις οποίες είναι ξεκάθαρο ότι αποδίδεται ένας ρόλος υποδεέστερης οντότητας στην κοινωνική ιεραρχία. Θα αναφερθώ εδώ στο ζήτημα των γυναικών, αφήνοντας κατά μέρος το ζήτημα των LGBTQ ατόμων, για λόγους οικονομίας χώρου και χρόνου- παρότι η σημασία του είναι τεράστια.

Κατ’ αρχήν, όπως παρατήρησε σε μια κοινωνιολογική μελέτη για το έμφυλο ζήτημα στους ισλαμιστικούς κύκλους η Παλαιστίνια ακαδημαϊκός Islah Jad, η αντίληψη των ισλαμιστών για τη θέση της γυναίκας στην ισλαμική κοινωνία δεν είναι ούτε μονολιθική, ούτε αναλλοίωτη.¹⁰

            Πολλώ δε μάλλον, που δεν έχουμε να κάνουμε εδώ μόνο με μια μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στην Παλαιστίνια “γυναίκα”, μια ταξική αφαίρεση χωρίς κοινωνικά σημεία αναφοράς, και μια συμπαγή και ομοιογενή εξουσιαστική δομή που τις καταδυναστεύει. Η μάχη διεξάγεται εξίσου και μέσα στους κόλπους του κινήματος της Χαμάς και εκκινεί κυρίως από τις ισχυρές πολιτικές οργανώσεις που έχουν καταφέρει να οικοδομήσουν οι γυναίκες μέσα στο κίνημα, η συνεισφορά των οποίων στις δύο εξεγέρσεις της Ιντιφάντα και γενικότερα στον συλλογικό αγώνα ολόκληρης της κοινότητας ενάντια στην κατοχή δεν μπορεί κατά κανέναν τρόπο να αμφισβητηθεί.¹¹ Η τάση αυτή γιγαντώθηκε με την μετατροπή του ισλαμικού κινήματος από μια παράνομη ένοπλη οργάνωση με μυστικούς πυρήνες σκληραγωγημένων (ανδρών) μαχητών σε όλη την Παλαιστίνη, σε ανοικτό πολιτικό κόμμα, προσανατολισμένου στην κατάληψη της εξουσίας μέσω της συμμετοχής του στις εκλογές. Από το 1997 μέχρι το 2003, το Τμήμα Γυναικών του κόμματος της Ισλαμικής Σωτηρίας, πολιτικού βραχίονα της Χαμάς, οργάνωσε τρία συνέδρια με σκοπό την διεξαγωγή μιας εκτεταμένης συζήτησης στα κομματικά όργανα γύρω από την διαμόρφωση μιας πιο σύγχρονης αντίληψης για τα καθήκοντα και τα δικαιώματα της μουσουλμάνας αγωνίστριας, αλλά και τον ρόλο που μπορούσαν να διαδραματίσουν οι γυναικείες ενώσεις στα παν/μια και στους επαγγελματικούς χώρους, για τη διάδοση των αρχών της ισλαμιστικής ιδεολογίας σε όλα τα στρώματα του πληθυσμού της Παλαιστίνης. Αυτή η αναβάθμιση των ρόλου των γυναικών ως ενός από τα κοινωνικά όργανα που ήταν επιφορτισμένα να φέρουν σε πέρας τον “πόλεμο θέσεων” που διεξήγαγαν οι ισλαμιστές ενάντια στα πελατειακά δίκτυα και την εδραιωμένη επιρροή της Φαταχ, σηματοδότησε τη δραστική αναθεώρηση στη θεωρία όσο και στην κινηματική πράξη, της γελοίας και αποκρουστική ιδέας που είχε διατυπωθεί στις απαρχές του κινήματος, πίσω στο 1988, ότι η γυναίκα ήταν απλώς η “ιερή μήτρα”, που παρήγαγε μαχητές για τον αγώνα, και η πρώτη δασκάλα που ενσταλάζει τις ισλαμικές αξίες στο σπίτι.

Όπως και να’ χει, αντί να βλέπουμε τις Παλαιστίνιες γυναίκες ως αιώνια θύματα που δεν έχουν την δύναμη ή τα μέσα να παλέψουν για τον εαυτό τους, ή σαν ακρωτηριασμένες ψυχές που έχουν ανάγκη από την προστασία της νεο-αποικιοκρατίας για να τις απαλλάξει από τους γιούς, τους πατεράδες, τους αδελφούς και τους συζύγους τους, όπως γράφει η Χ. Μπουτελτζά, η άποψη μου είναι ότι θα έπρεπε να τις στηρίζουμε όπως μπορούμε στον αγώνα που δίνουν για ενίσχυση της θέσης τους και αναγνώριση της πολύτιμης συνεισφοράς τους μέσα στα κινήματα και τις οργανώσεις που εκείνες έχουν επιλέξει.

Πολιτική οικονομία της γενοκτονίας

Τέλος, θα ήθελα να πω δυο λόγια για το οικονομικό υπόβαθρο της επίθεσης στην Γάζα, την πολιτική οικονομία της γενοκτονίας που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η παραδοσιακή αποικιοκρατία ήταν ένα σύστημα που προϋπέθετε την άσκηση μιας άμεσης, εδαφικοποιημένης εξουσίας. Προσαρτούσε εδάφη, οργάνωνε τον κοινωνικό χώρο και όριζε τους  κοινωνικούς ρόλους επιβάλλοντας αυστηρές ταξικές ιεραρχίες. Αόρατους συμβολικούς και χειροπιαστούς υλικούς φραγμούς ανάμεσα στον αποικιοκράτη και τον αποικιοκρατούμενο. Η εγκαθίδρυση θεσμών άμεσης πολιτικής διοίκησης (π.χ. ο θεσμός του στρατιωτικού διοικητή, που αναβίωσε για λίγο κατά τη διάρκεια της κατοχής του Ιράκ και του Αφγανιστάν από τις ΗΠΑ) καθώς και μηχανισμών εντατικής οικονομικής εκμετάλλευσης της φτηνής εργασίας των ιθαγενών, συνοψίζει την μέθοδο χάρη στην οποία η αποικιοκρατική κυριαρχία εξαπλώθηκε και αφομοίωσε τον κόσμο. Οι κοινωνικές σχέσεις που καθιέρωνε το αποικιοκρατικό κοινωνικό μοντέλο ήταν σίγουρα ιδιαίτερα βάναυσες και εξουσιαστικές, αλλά πρώτα απ’ όλα, συνέθεταν ένα σταθερό ιεραρχικό δίπολο που εξυπηρετούσε τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας στον καπιταλισμό και απέφερε τεράστια πλεονάσματα για την οικονομία της αποικιοκρατικής μητρόπολης.

            Τόσο συνυφασμένη υπήρξε η υπερεκμετάλλευση των αποικιών με την ευημερία της μητρόπολης, ώστε ο ιμπεριαλισμός απέκτησε οπαδούς ακόμη και μέσα στους κόλπους του “προοδευτικού” σοσιαλδημοκρατικού κινήματος. Για του λόγου το αληθές, η Λέσχη των Φαβιανών σοσιαλιστών, κυκλοφόρησε το 1900 στο Λονδίνο μια μπροσούρα που είχε συντάξει ο γνωστός μας θεατρικός συγγραφεάς G. Bernard Shaw. Μέσα εκεί ανέπτυξαν με κάθε λεπτομέρεια την πρόταση των “σοσιαλιστών” για την βέλτιστη διοίκηση και την αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των υπερπόντιων κτήσεων της αυτοκρατορίας , χρησιμοποιώντας γι’ αυτόν τον “ευγενή” σκοπό την τελευταία λέξη των τεχνικών της σοσιαλιστικής οικονομικής ορθοδοξίας.¹² Ο “επιστημονικός ρατσισμός” και η εθνοφυλετική μωρολογία που θέριεψε στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα, δεν ήταν παρά η ιδεολογική αναπαράσταση αυτών των πολύ πραγματικών σχέσεων κτηνώδους εκμετάλλευσης που είχε επιβάλλει μονομερώς η αστική τάξη της Ευρώπης στους μη-λευκούς πληθυσμούς του υπόλοιπου κόσμου.

            Η Γάζα ωστόσο δεν φαίνεται να χωράει εύκολα μέσα σε αυτές τις κοινωνικές κατηγορίες της παραδοσιακής αποικιοκρατίας. Οι ισραηλινοί έχουν εξαπολύσει έναν πόλεμο αφανισμού, μια  εκστρατεία καθολικής εξόντωσης ενάντια στην Παλαιστινιακή κοινότητα της περιοχής και αυτή η εγκληματική πολιτική έχει σίγουρα τις ρίζες της στις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία, από την εποχή του βιομηχανικού καπιταλισμού μέχρι σήμερα. Για να το πούμε διαφορετικά, έχουμε ενώπιον μας μια πολιτική οικονομία της γενοκτονίας την οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε με δύο τρόπους. Από την μία, έχουμε αυτούς που ο Zygmunt Bauman χαρακτήριζε “φτωχούς χωρίς ρόλο”, οι οποίοι αποτελούν τον κοινό παρονομαστή, το ενοποιητικό στοιχείο που ομογενοποιεί σταδιακά την ταξική εμπειρία τόσο στο κέντρο, όσο και στην περιφέρεια του διεθνοποιημένου καπιταλισμού.¹³ Ο γενοκτονικός ρατσισμός που κυριαρχεί στο κοινωνικό φαντασιακό και στον δημόσιο λόγο της σιωνιστικής πολιτικής ελίτ , παράγεται οργανικά και απορρέει από την έλλειψη κάποιου ρόλου για τις φτωχές μάζες της Γάζας, την αδυναμία τους να ενσωματωθούν με κάποιον τρόπο στην οικονομική δομή της ισραηλινής μητρόπολης.

            Πριν από την πρώτη Ιντιφάντα, περίπου 250.000 Παλαιστίνιοι εργάτες συνωστίζονταν κάθε μέρα στα σκλαβοπάζαρα του Ερετζ, ή στα συνοριακά περάσματα της δυτικής Όχθης, με την ελπίδα να φανούν τυχεροί, να τους επιλέξουν οι δουλέμποροί για να κερδίσουν ένα μεροκάματο κάνοντας δουλειές του ποδαριού στην ανεπτυγμένη οικονομία των αποίκων.¹⁴ Η εισαγωγή εργατών γης, οικοδόμων, κηπουρών κι επισφαλών εργατών κάθε είδους από τα κατεχόμενα, δημιούργησε ένα ημιπαράνομο υποπρολεταριάτο μέσα στο Ισραήλ, το οποίο παρείχε την αντικειμενική βάση για μια υπερεκμετάλλευση της εργασίας και την συγκέντρωση ανάλογων πλεονασμάτων από το ισραηλινο κεφάλαιο, χωρίς παράλληλα να διαταράσσεται η κοινωνική ειρήνη και η“ενότητα” των τάξεων στο εσωτερικό του σιωνιστικού μορφώματος. Εξ άλλου, η Histadrut , η κεντρική εργατική ομοσπονδία του Ισραηλ, από την εποχή του Ben Gurion είχε καταστήσει σαφές ότι μέλημα της ήταν πρωτα απ’ όλα, η υπεράσπιση του βιοτικού επιπέδου των Εβραίων εργατών που είχαν μεταναστεύσει την Παλαιστίνη και η εναρμόνιση των συμφερόντων τους με αυτά του Σιωνιστικού κεφαλαίου, σε μια μεγάλη και ειρηνική σύνθεση “εθνικής ενότητας” και συνεργασίας ανάμεσα στις τάξεις. Πράγμα που συνιστούσε αναγκαία συνθήκη για την μακροημέρευση του “εθνικού” οράματος του Σιωνισμού.¹⁵ Ως εκ τούτου, ποτέ δεν έδειξε κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για να απογράψει τους Παλαιστίνιους που εργάζονταν μόνιμα στο Ισράηλ και να τους οργανώσει στις τάξεις της.

            Μετά το Οσλο, οι ισραηλινοί καπιταλιστές μετέφεραν κάποιες από τις δραστηριότητες τους σε υπεργολάβους στην “ημι-αυτόνομη” Δυτική Όχθη, αποβάλλοντας Παλαιστίνιους εργάτες από το Ισραήλ και μεταφυτεύοντας για πρώτη φορά την ταξική αντίθεση με σύγχρονους όρους στα Παλαιστινιακά εδάφη.¹⁶ 

Με αυτόν τον τρόπο, αναπτύχθηκαν οι αντικειμενικές συνθήκες για μια κοινωνική σύγκρουση που δημιούργησε ρήγματα και τριγμούς στους κόλπους του εθνικοαπελευθερωτικού Παλαιστινιακού κινήματος. Η αντιπαράθεση ήταν ανάμεσα σε μια κομπραδόρικη νεο-αστική τάξη, που συγκροτήθηκε σταδιακά στην βάση του εισαγωγικού εμπορίου με το Ισραήλ (83% των εισαγωγών στην Δ. Όχθη προέρχονται από το Ισραήλ)¹⁷, αλλά και μιας υποτυπώδους μικρο-βιομηχανίας που είχε συμπληρωματικό ρόλο προς τον τομέα της μεταποίησης στην Εβραϊκή μητρόπολη.  Από την άλλη, υπήρχε μια ανοργάνωτη μάζα προλετάριων, που για πρώτη φορά άρχισε να αμφισβητεί τις πολιτικοοικονομικές ελίτ που προέρχονταν από το πολιτικό προσωπικό της Φατάχ και να τις απορρίπτει ως ανίκανες, ιδιοτελείς και διεφθαρμένες. Μέχρι τώρα ο ταξικός αγώνας με την πάλη για εθνική απελευθέρωση στην Παλαιστίνη ήταν δυο ιστορικές διαδικασίες αξεδιάλυτες, οργανικά συνυφασμένες μεταξύ τους, από τη στιγμή που ο καπιταλισμός στα κατεχόμενα εκπορευόταν από την ισραηλινή μητρόπολη και αναπαραγόταν όχι με κοινωνικούς-δικαιϊκούς όρους, αλλά με στρατιωτικούς όρους. Πλέον ο εχθρός είχε διαβεί τις πύλες. Οι χορτασμένοι νεο-αστοί, ευνοούμενοι του κατεστημένου που επέβαλε η Φατάχ στην δυτική Όχθη, αποτέλεσαν το σαθρό κοινωνικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η φιλειρηνική τάση της συνεργασίας με τον κατακτητή.

            Η μεταφορά της αντίθεσης ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία στα κατεχόμενα ήταν η μια όψη αυτής της εξέλιξης. Η άλλη όψη, ήταν η άνοδος μέσα στο Ισραήλ ενός ολοένα και πιο βιτριολικού και δηλητηριώδους ρατσισμού σε βάρος των Παλαιστίνιων, οι οποίοι, σταδιακά μετά το Όσλο, φάνηκε πως χάνουν την χρησιμότητα τους ως πρώτη ύλη για το σιωνιστικό εγχείρημα.¹⁸ Δηλαδή, φαινόταν ότι έχουν απωλέσει την ικανότητα τους να συμβάλλουν στο “οικονομικό θαύμα” της καπιταλιστικής ανάπτυξης των εβραϊκών αποικιών μέσω της υποτιμημένης εργασίας τους. Ο Domenico Lossurdo είχε γράψει ότι ο σύγχρονος ρατσισμός δεν αποτέλεσε ένα κατάλοιπο που επιβίωσε από την “σκοτεινή” εποχή που προηγήθηκε του Διαφωτισμού, αλλά αντίθετα, ήταν μια εξέλιξη που προέκυψε μέσα απ’ τα σπλάχνα της νεοτερικότητας.¹⁹ Μια εξουσιαστική δομή που συναρμολογήθηκε βαθμιαία και μέσα στο διάστημα μιας παρατεταμένης και ταραχώδους ιστορικής περιόδου, ώστε να διασφαλίσει την ύπαρξη μιας κατώτερης κοινωνικής τάξης που ο προορισμός της ήταν να εργάζεται ακατάπαυστα και χωρίς όριο στο όνομα της πρωταρχικής συσσώρευσης που συντελέστηκε στο παρθένο έδαφος των αποικιών. Ο καθορισμός αυτής της τάξης με βιολογικούς όρους δεν συνέβαλε απλώς στον εύκολο διαχωρισμό της από την λευκή εργατική τάξη, αλλά εξασφάλιζε και τις προϋποθέσεις για την αέναη διαθεσιμότητα της, μέσω της φυσικής αναπαραγωγής και της κληρονομικής μεταβίβασης της ιδιότητας του δούλου από τον γονέα στα παιδιά του.

            Ωστόσο, όπως είπαμε και πιο πάνω, από το Όσλο και μετά, το Ισράηλ προχώρησε σε μια σταδιακή αποβολή του εργατικού δυναμικού που προερχόταν από τα Παλαιστινιακά εδάφη. Αρχικά, η υπερεκμετάλλευση ήταν δύσκολο να συνεχιστεί μέσα στις νέες συνθήκες που είχαν καθιερώσει οι Συμφωνίες , όπου δημιουργήθηκε ένα πιο αυστηρό νομικό πλαίσιο ρύθμισης των σχέσεων ανάμεσα στον αποικιοκράτη και τον αποικιοκρατούμενο. Χαρακτηριστικά, μπορούμε εδώ να αναφέρουμε την περίπτωση των διαπραγματεύσεων που διεξήχθησαν ανάμεσα στην ομοσπονδία των Παλαιστινιακών συνδικάτων και στο Προεδρείο της Histadrut, αναφορικά με τον καθορισμό ενός πλαισίου συνεργασίας ανάμεσα στους δύο συνδικαλιστικούς φορείς. Οι διαπραγματεύσεις οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο πολύ γρήγορα, αφού σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Παλαιστινιακής διαπραγματευτικής ομάδας, το ισραηλινό κράτος έπρεπε να αποδώσει στις εργατικές ενώσεις της Παλαιστίνης ένα ποσό από 1,5 ως 3 δισεκατομμύρια δολάρια , που αντιστοιχούσαν στις εισφορές 700.000 Παλαιστίνιων εργατών που είχαν δουλέψει στο Ισραήλ απ’ το 1970 κι έπειτα. Οι προλετάριοι αυτοί είχαν πληρώσει συνδρομές με την υπόσχεση ότι θα εγγραφούν στα μητρώα της Histadrut , αλλά τελικά δεν έγιναν ποτέ επίσημα δεκτοί στα ισραηλινά συνδικάτα, ούτε έκαναν ποτέ χρήση των υπηρεσιών τους.²⁰

            Επιπλέον, η ισραηλινή οικονομία ήδη βρισκόταν στη φάση του ψηφιακού μετασχηματισμού της, συμβαδίζοντας με τις εξελίξεις στις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη ταχύτητα του συστήματος του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Η μετάβαση σε ένα μεταβιομηχανικό μοντέλο καπιταλιστικής παραγωγής , αλλά και η αθρόα εισαγωγή πάμφθηνων μεταναστών εργατών από χώρες του Τρίτου Κόσμου, κατέστησε τη συνεχιζόμενη εισροή δουλοπάροικων από την Παλαιστίνη μια μη βιώσιμη στρατηγική ανάπτυξης για το ισραηλινό κεφάλαιο. Μοιραία, οι Παλαιστίνιοι της Γάζας και της δυτικής Όχθης, από ενοχλητικά αλλά απαραίτητα υποζύγια, μεταμορφώθηκαν μέσα σε μια νύχτα σε περιττούς πληθυσμούς, σε παρασιτικά στρώματα που η ισραηλινή κοινωνία μπορούσε μονάχα να τα αντιληφθεί ως δυνητική απειλή και ως εμπόδιο στα σχέδια της για μελλοντική εξάπλωση. Η φαινομενική αδιαφορία για την μοίρα των Παλαιστίνιων, που υπογράμμιζε την πολιτική την οποία ο, “μετριοπαθής” κατά τα άλλα, Ράμπιν ονόμαζε ως πολιτική του απόλυτου διαχωρισμού, έδωσε σιγά σιγά τη θέση της σε ένα ρατσιστικό μένος που κόχλαζε κάτω απ’ την επιφάνεια. Μια καθολική αποστροφή για τους Παλαιστίνιους και ότι είχε σχέση με αυτούς, που εντάθηκε τόσο κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ιντιφάντα, όταν η Χαμάς απάντησε στις μαζικές δολοφονίες των Παλαιστίνιων με εξίσου τυφλές δολοφονίες ισραηλινών αμάχων, αλλά και το 2005, όταν ο ισραηλινός στρατός υποχρεώθηκε να διαλύσει τους 21 εποικισμούς της Γάζας και να εκκενώσει διά της βίας τις κοινότητες των ακροδεξιών εποίκων, οι οποίοι είχαν αρνηθεί να εγκαταλείψουν με τη θέληση τους την Παλαιστινιακή γή.               

            Βλέπουμε εδώ τον τρόπο με τον οποίο ο παραδοσιακός φυλετισμός, που ήταν πάντοτε ένα θεμελιώδες ιδεολογικό γνώρισμα του Σιωνισμού, αλλά και της αποικιοκρατίας εν γένει, με τις φυσικές κοινωνικές ιεραρχίες που εκείνη είχε επινοήσει, μετατρέπεται βαθμιαία σε έναν γενοκτονικό παροξυσμό. Μια παρόρμηση για μαζική δολοφονία που σαν στόχο έχει να εξαλείψει τους πληθυσμούς που έχουν ταξινομηθεί ως πλεονάζοντες από τους επιτελικούς σχεδιασμούς του κράτους, είτε μέσω του εξαναγκασμού σε μαζική μετανάστευση, ή ακόμα και μέσα από την φυσική εξόντωση τους. Εδώ η διαλεκτική της καπιταλιστικής ενσωμάτωσης δεν απουσιάζει ολοσχερώς, αλλά προσλαμβάνει ένα αρνητικό πρόσημο. Κατά πρώτο, εκφράζεται ως η υπόρρητη επιδίωξη να απαλλαγεί ο κρατικός προϋπολογισμός από τα περιττά έξοδα που αφορούν την θεσμική προστασία και τη φυσική συντήρηση των μη παραγωγικών κοινωνικών στρωμάτων. Κατά δεύτερο, η στρατιωτικού τύπου καταστολή που εξαπολύεται ενάντια στους απόκληρους, αποβλέπει στο να εκκαθαρίσει το κοινωνικό πεδίο, να δημιουργήσει χώρο για νέες παραγωγικές επενδύσεις. Για νέα πεδία δράσης της κοινωνική ζωής, τα οποία το κεφάλαιο μπορεί να αναμορφώσει κατ’ εικόνα και ομοίωση του, σύμφωνα με την σιδερένια εσωτερική λογική που διέπει την λειτουργία του. Άλλωστε, όπως γνωρίζουμε πια καλά και στην Ελλάδα, η μετατροπή της καπιταλιστικής “κρίσης σε ευκαιρία” είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται πάντοτε πάνω στο πτώμα του προλεταριάτου. Μόνο που στην περίπτωση της Γάζας, η μεταφορά αυτή αποκτά ένα κυριολεκτικό νόημα.

Αναφέρομαι εδώ στα κοιτάσματα φυσικού αερίου που έχουν εντοπιστεί στα ανοιχτά της Γάζας και τα οποία υπολογίζεται ότι περιέχουν κάπου 122 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα από αυτή την ενεργειακή πρώτη ύλη.²¹ Η συνολική χρηματική αποτίμηση των κοιτασμάτων ανέρχεται περίπου σε 4,592 δισεκατομμύρια δολάρια. Η βίαιη απαλλοτρίωση του φυσικού αερίου της Γάζας απ’ το Ισραήλ, θα μπορούσε να αναβαθμίσει την γεωπολιτική θέση του στην ανατολική Μεσόγειο, καθιερώνοντας το σιωνιστικό μόρφωμα ως τον βασικό προμηθευτή φτηνής ενέργειας για το μπλοκ των χωρών της ΕΕ, μετά την εκδίωξη των Ρώσων. Η πολιτική οικονομία της γενοκτονίας ξεπροβάλλει εδώ σε όλη την τρομακτική της διάσταση, μιας και οι Παλαιστίνιοι της Γάζας ενέχουν τον ρόλο της εγχώριας πανίδας που πρέπει να εκκαθαριστεί απ’ το γεωγραφικό τοπίο της περιοχής, προκειμένου να ανθήσουν έπειτα ανεμπόδιστες οι καπιταλιστικές μπίζνες. Έτσι, η Γάζα αποψιλώνεται κατά τον ίδιο τρόπο που αποψιλώνεται η βλάστηση και το φυσικό περιβάλλον ερημώνει εκεί όπου εγκαθίστανται τα αιολικά πάρκα, οι ανεμογεννήτριες και οι υπόλοιπες απίθανες πατέντες της “πράσινης ανάπτυξης”. Ίσως το Ισραήλ να ήταν απόλυτα ευχαριστημένο να αφήσει τους αυτόχθονες κατοίκους της Γάζας να σαπίσουν αργά για άλλα πενήντα χρόνια στην ανοικτή φυλακή που είχε δημιουργήσει γι’ αυτούς, προτού επιχειρήσει να τους εκδιώξει μαζικά για να σφετεριστεί την γη τους. Ωστόσο, ο ορυκτός πλούτος του βυθού της Γάζας δημιούργησε την αίσθηση του κατεπείγοντος, και μαζί με αυτήν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο πραγματοποιήθηκε η ένταξη της εξόντωσης ενός ολόκληρου λαού στο ρεπερτόριο με τα έξυπνα μέτρα διοίκησης των πολιτικών διαχειριστών της Ισραηλινής “δημοκρατίας”.

            Στον ανεπτυγμένο Βορρά, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης έχουν ήδη πραγματοποιήσει  την θεαματική ιστορική επάνοδο τους κι έχουν καθιερωθεί ως ένα τυπικό γνώρισμα του πολιτικού τοπίου που συναντάει κάποιος στις πλούσιες κοινωνίες της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Τώρα το Ισράηλ, μπροστά στα μάτια μας, δημιουργεί το ιστορικό προηγούμενο για την αποκατάσταση της γενοκτονίας ως μιας εκ των νόμιμων πρακτικών της κρατικής εξουσίας. Από αυτή την άποψη, κανείς απ’ όσους ανήκουν στα κατώτερα στρώματα δεν είναι πλέον ασφαλής απο την δημοκρατία και το παλιό σύνθημα “στον κόσμο των αφεντικών, είμαστε όλοι ξένοι”, αποκτά πια νέα σημασία και ηχεί πιο αληθινό από ποτέ.      

Πάνος Δράκος 

__________

1. Z. Bauman, Modernity and the Holocaust (Cornell University Press), σελ. 1. ︎
2. Α. Σχισμένος, Σκόρπιες σκέψεις για τη Γάζα, https://www.aftoleksi.gr/2023/10/29/skorpies-skepseis-ti-gaza/ ︎
3. https://www.un.org/unispal/document/two-years-on-people-injured-and-traumatized-during-the-great-march-of-return-are-still-strugglin/ ︎
4. Κ. Καστοριάδης, Ο Θρυμματισμένος Κόσμος (Υψιλον), σελ. 91. ︎
5. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19840806_theology-liberation_en.html ︎
6. Για περισσότερα βλ, P. Caridi, Hamas: From Resistance to Government (Seven Stories Press), αλλά και την εκτενή συνέντευξη που παραχώρησε η συγγραφέας στον Chris Hedges, https://www.youtube.com/watch?v=79-43bBUGsU ︎
7. Hamas’ Internal Elections, https://palestine.fes.de/e/hamas-internal-elections-1 ︎
8. Για τον ιρανοαμερικανό ακαδημαϊκό Hamid Dabashi, τόσο η Χαμάς, όσο και η Χεζμπολά, αποτελούν την μεγαλύτερη ελπίδα της Μέσης Ανατολής για έναν πραγματικό εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής από-τα-κάτω. Κι αυτό γιατί πρόκειται για λαϊκά κινήματα με πλατιά μαζική στήριξη, που ωστοσο έχουν αποδείξει την ικανότητα τους να μην παρεκκλίνουν από τους τυπικούς δημοκρατικούς κανόνες των πολιτικών συστημάτων μέσα στα οποία λειτουργούν, ενώ παράλληλα εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πάλης για την ανεξαρτησία των χωρών τους απέναντι στον ιμπεριαλισμό του Ισραήλ και της Δύσης. Στο, H. Dabashi, Islamic Liberation Theology (Routledge). ︎
9. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν σφάλμα να υποθέσουμε ότι οι βομβιστές αυτοκτονίας είναι ένα φαινόμενο που έχει τις κοινωνικές ρίζες του αποκλειστικά στην αγροτιά της Παλαιστίνης. Το υπόλοιπο 50% των εθελοντών είναι άνθρωποι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, εν ενεργεία φοιτητές ή κάτοχοι τίτλων ανωτάτων σπουδών, κλπ. Για περισσότερα βλ, Tianshe Chen, Exploration of the Hamas Suicide Attacks, https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/19370679.2012.12023205. ︎
10. Islamist Women of Hamas: Between Feminism and Nationalism, https://journals.openedition.org/remmm/6971#tocto1n3 ︎
11. Women of the Intifadas, https://www.aljazeera.com/features/2015/10/23/women-of-the-intifadas και The Second Intifada: The Women’s Movement at a Crossroads, https://www.cetri.be/The-Second-Intifada-The-Women-s?lang=fr. ︎
12. Fabianism and the Empire, https://archive.org/stream/fabianismempirem00shawuoft/fabianismempirem00shawuoft_djvu.txt. ︎
13. Ζ. Μπάουμαν, Η Εργασία, ο Καταναλωτισμός και οι Νεόπτωχοι. ︎
14. Palestinian Trade-Unions and the Struggle for Indpendence, https://merip.org/1995/07/palestinian-trade-unions-and-the-struggle-for-independence/. ︎
15. J. Schulman, The Life and Death of Socialist Zionism, https://www.marxists.org/subject/jewish/schulman-socialist-zionism.pdf. ︎
16. J. Schulman, The Life and Death of Socialist Zionism, https://www.marxists.org/subject/jewish/schulman-socialist-zionism.pdf. ︎
17. https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_the_State_of_Palestine. ︎
18. Πράγμα που εξηγεί και την μετεωρική άνοδο της ισραηλινής ακροδεξιάς. ︎
19. Domenico Lossurdo, Liberalism: a Counter-History (Verso). ︎
20. Palestinian Trade-Unions and the Struggle for Independence. ︎
21. https://www.middleeasteye.net/opinion/war-gaza-israel-brutal-drive-seize-palestinian-gas-reserves. ︎

The post Μετα-αποικιοκρατία: Το παράδειγμα της Παλαιστίνης και η σφαγή στην Γάζα appeared first on Void Network.

Αυτό δεν είναι απόσπασμα άρθρου γαλλικής εφημερίδας από το καλοκαίρι του 2023. Είναι μία
δολοφονία που έλαβε χώρα πριν λίγες εβδομάδες, την 9 η Ιουνίου, την ίδια μέρα που τα
αποτελέσματα των ευρωεκλογών έβαφαν τη βορειοδυτική Ευρώπη στα χρώματα της ακροδεξιάς.
Είναι η 17η κρατική δολοφονία στη Γαλλία το 2024 και ακολούθησαν κι άλλες… Μόνο το 2023, ο
αριθμός αυτός ανήλθε σε 37 νεκρούς. Η γαλλική αστυνομία συνεχίζει να σκοτώνει νέα παιδιά, τα
ονόματα των οποίων δεν μαθαίνουμε ποτέ. Και θα συνεχίσει να το κάνει γιατί στη Γαλλία υπάρχουν
πολίτες δύο κατηγοριών.

Το φθινόπωρο του 2023 κάναμε μία εισήγηση πάνω στη χρονιά που έφτανε στο τέλος της,
συγκεκριμένα πάνω στα δύο σημαντικότερα μέχρι τότε γεγονότα της γαλλικής πολιτικής
επικαιρότητας: τους αγώνες ενάντια στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και την εξέγερση των
προαστίων μετά το θάνατο του νεαρού Ναέλ, τον Ιούνιο του 2023. Αποφασίσαμε να
δημοσιεύσουμε το κείμενο της εισήγησης που αφορά τα δύο αυτά κινήματα, τα οποία όμως δεν
συναντήθηκαν ποτέ – και δεν θα μπορούσαν άλλωστε, καθώς ο ίδιος ο χώρος των πόλεων τα
διαχωρίζει. Διότι η Γαλλία είναι μια χώρα όπου το αποικιοκρατικό της παρελθόν δεν φαίνεται μόνο
στις πολιτικές και στρατιωτικές επεμβάσεις στον Ειρηνικό ωκεανό αλλά αντικατοπτρίζεται επίσης
και στη διαρρύθμιση των πόλεών της, ιδιαίτερα του Παρισιού.

Θεωρούμε ότι το περιεχόμενο της εισήγησης αυτής είναι επίκαιρο ένα χρόνο αργότερα, σε αυτή τη
διαφορετική συγκυρία, γιατί αναδεικνύει τις ελλείψεις της αριστεράς και του αναρχικού χώρου για
κοινωνική δικτύωση και πολιτική γείωση αλλά και τη σημασία του αντιρατσιστικού και κατ’
επέκταση του αντιφασιστικού αγώνα στην μετα-αποικιακή Γαλλία. Θεωρούμε ότι η αδυναμία
συγχρονισμού αντι-αποικιακών και ταξικών αγώνων έρχεται να προστεθεί στις αντιλαϊκές πολιτικές
της κυβέρνησης Μακρόν και κυρίως στον τρόπο που πέρασε ο νόμος για το συνταξιοδοτικό,
ενισχύοντας ταυτόχρονα το αφήγημα της παρουσίασης του ακροδεξιού κόμματος της Λεπέν ως
μίας δήθεν αντισυστημικής δύναμης που μπορεί να σταθεί απέναντι στην υπάρχουσα πολιτική
εξουσία ως η μοναδική επιλογή για τους οικονομικά αδύναμους Γάλλους πολίτες. Ένα κόμμα που
χρησιμοποιεί ρατσιστικές ρητορικές για να δημιουργήσει αποδιοπομπαίους τράγους στα
φυλετικοποιημένα άτομα, χρίζοντάς τα υπαίτια για όλες τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές
κρίσεις…

Για μας είναι ξεκάθαρο ότι, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των γαλλικών βουλευτικών εκλογών, ο
μαχητικός αντιφασιστικός αγώνας θα πρέπει να είναι στο επίκεντρο των πολιτικών δράσεων. Στη
Γαλλία του σήμερα, ο αντιφασισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον αντι-αποικιακό και
αντιρατσιστικό αγώνα άρα και με τους αγώνες των Κανάκ (στην αποικιοκρατούμενη Νέα
Καληδονία) αλλά και με εκείνον της απελευθέρωσης της Παλαιστίνης. Παρά την ενοχική ακινησία
των γαλλικών κινημάτων απέναντι στο αποικιακό παρελθόν της χώρας και τις συνέπειές του,
υπάρχουν κομμάτια του κινήματος στις γαλλικές μητροπόλεις που συναντιούνται και
κουβεντιάζουν (π.χ. η συλλογικότητα των sans papier -χωρίς χαρτιά- με το παριζιάνικο pride). Είναι
λοιπόν στοίχημα της αριστεράς, του αναρχικού και του αυτόνομου χώρου στη Γαλλία να
αναζητήσουν σχέσεις και να οργανώσουν κοινούς αγώνες.
Επιλέγουμε να ανεβάσουμε αυτό το κείμενο σήμερα, μετά από τον πρώτο γύρο των εκλογών και
την πολιτική κρίση που επικρατεί στη χώρα. Τώρα που οι συνέπειες της κανονικοποίησης του
ακροδεξιού και φασιστικού λόγου από τα μέινστριμ μίντια και τις δεξιές νεοφιλελεύθερες
κυβερνήσεις γίνονται εμφανείς. Τώρα που ο φόβος απέναντι στην ακροδεξιά κορυφώνεται και
εργαλειοποιείται. Τώρα που αρχίζουν να γίνονται εμφανείς οι συνέπειες της αποριζοσπαστικοποίησης και απομαζικοποίησης του αντιφασιστικού κινήματος, συνέπειες που θαδούμε πρώτα και κύρια στη ζωή και στον θάνατο των φυλετικοποιημένων και φτωχοποιημένων
πληθυσμών των αστικών προαστίων.

Κείμενο εισήγησης, Φθινόπωρο 2023

Το κίνημα για τις συντάξεις: Νίκες, ήττες και όρια– Initiative grecque

Η μεταρρύθμιση για τις συντάξεις είναι ένα πλαίσιο που ετοιμάζεται από το 2009 και κατεβάζει το
γαλλικό λαό στο δρόμο εδώ και πολλά χρόνια. Εκ πρώτης όψεως, πρόκειται για μετακίνηση του
ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 έτη. Με μια δεύτερη ανάγνωση όμως, γίνεται
αντιληπτό πώς πρόκειται για το πρώτο βήμα προς την ιδιωτικοποίηση του συνταξιοδοτικού
συστήματος, καθώς οι συντάξεις θα εξαρτώνται από τον εκάστοτε φορέα εργασίας, εν ολίγοις την
κάθε εταιρεία. Αν το δούμε ιστορικά λοιπόν, η μαζική αντίσταση σε αυτή τη μεταρρύθμιση δεν
είναι παρά ο γαλλικός λαός που ζητάει τα ρέστα για τον σκληρό πόλεμο που έχει κηρύξει καιρό
τώρα το κεφάλαιο στα κεκτημένα του Μάη του ’68.
Το κίνημα αποκτά πιο ριζοσπαστικά και μάχιμα χαρακτηριστικά μετά τη 16 η Μαρτίου 2023, όπου το
νομοσχέδιο περνάει με προεδρικό διάταγμα καθώς ο Μακρόν γνωρίζει ότι δεν θα έχει την
πλειοψηφία για να το περάσει διαφορετικά. Ο κόσμος που μαζεύεται αυθόρμητα στην πλατεία
Concorde, έξω από το κτήριο της Εθνοσυνέλευσης, ξεσηκώνεται. Παρά το γεγονός ότι οι
συγκεντρώσεις και οι πορείες κηρύσσονται αυθημερόν παράνομες, ξεκινούν καθημερινά
καλέσματα σε διάφορα μέρη του Παρισιού και οι αυθόρμητες διαδηλώσεις εξαπλώνονται. Το
βράδυ της 18 ης Μαρτίου μια μεγάλη και δυναμική αυθόρμητη πορεία ανεβαίνει μέχρι και γύρω από
τη Βαστίλη. Στις 23 Μαρτίου οι κινητοποιήσεις κορυφώνονται, με 800.000 άτομα να διαδηλώνουν
στο βόρειο Παρίσι. Το βασικό σύνθημα που ακούγεται στους δρόμους είναι «Grève, blocage, manif
sauvage» (Απεργία, μπλοκάρισμα, αυθόρμητες διαδηλώσεις).

Η αστυνομική βία και καταστολή που είχε ήδη εγκαθιδρυθεί μέσα στο κίνημα των Γιλέκων, βρήκε
το έδαφος να εκφραστεί με νέα μέσα: ενεργοποίηση του αντιτρομοκρατικού νόμου για πταίσματα,
επιτήρηση και παρακολούθηση με κάμερες, τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου ενόψει
Ολυμπιακών Αγώνων, δοκιμές πειραματικών όπλων καταστολής, γενικευμένο φακέλωμα και
τυχαίες μαζικές προσαγωγές, όλα πρακτικές και πρωτόκολλα που αναβαθμίστηκαν με τον νόμο
καθολικής ασφάλειας. Καθ’ όλο το διάστημα των κινητοποιήσεων, η καταστολή είναι σκληρή, με
συχνή πρακτική των λεγόμενων «nasse» (παράνομη περικύκλωση διαδηλωτών χωρίς σημείο
διαφυγής με σκοπό ελέγχους και συλλήψεις) αλλά και πολύ πιο βίαιες μεθόδους. Ο κόσμος, όμως,
συνεχίζει να κατεβαίνει στους δρόμους και το κίνημα δεν εξασθενεί.
Τα γαλλικά μίντια έρχονται για ακόμα μια φορά να ενισχύσουν την αφήγηση περί παράνομης βίας,
χρωματίζοντας τους διαδηλωτές ως «μπαχαλάκηδες» και «μπλακ μπλοκ» και συγκαλύπτοντας
συστηματικά την αστυνομική βία. Στο κανάλι BFMTV απαγορεύτηκε μέχρι και η χρήση του όρου
«αστυνομική βία». Η κοινοβουλευτική αριστερά μάλιστα, συχνά επικυρώνει αυτές τις ρητορικές.
Παρ’ όλ’ αυτά, μετά την εφαρμογή του 49.3 (ο νόμος που επέτρεψε στην κυβέρνηση να περάσει το
νομοσχέδιο χωρίς ψηφοφορία), βλέπουμε μια ανοχή στις πιο ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες από τον
ευρύτερο πληθυσμό αλλά ακόμα και από τα συνδικάτα που μέχρι σήμερα καταδίκαζαν κάθε
αυτόνομη πρωτοβουλία που ξέφευγε από τα στενά όρια των οργανωμένων κινητοποιήσεων. Η
αντι-βία επικροτείται και ο διαχωρισμός μεταξύ κρατικής-κατασταλτικής και νομιμοποιημένης
κινηματικής βίας έχει αρχίσει να αποκρυσταλλώνεται.

Το αντανακλαστικό απεργία-κινητοποίηση είναι διαδεδομένο στη Γαλλία, μετά τα Κίτρινα Γιλέκα
όμως, ο κόσμος πλέον πιστεύει ότι τα κινήματα μπορούν πραγματικά να φέρουν πολιτικές αλλαγές.
Αυτή η αντίληψη συνοδεύεται από εξέλιξη των κινηματικών πρακτικών με αποκεντρωμένες και
συχνά παράλληλες δράσεις, αποτελεσματικές και για την αντιμετώπιση της αστυνομικής
καταστολής.

Οι κινητοποιήσεις του 2023 ξεπερνούν κατά πολύ το συνταξιοδοτικό και επεκτείνονται ως
αντίσταση ενάντια στο νεοφιλελεύθερο κράτος, πολλές φορές και με ξεκάθαρο αντικαπιταλιστικό
χαρακτήρα. Η συχνότητα και διάρκεια των κινητοποιήσεων, ο πλουραλισμός των δράσεων από τα
κάτω, οι γενικές συνελεύσεις, τα μπλοκάζ, η μαζικότητα αλλά και η εμπλοκή της επαρχίας δείχνουν
ότι οι παρακαταθήκες των Κίτρινων Γιλέκων παραμένουν ζωντανές. Η φράση «πρέπει να κάνουμε
ό,τι κάνανε και τα Κίτρινα Γιλέκα» αναφέρεται συχνά. Παράλληλα, και παρά το γεγονός ότι το
νομοσχέδιο πέρασε, δημιουργήθηκαν και νέες παρακαταθήκες που αποτελούν από μόνες τους μία
νίκη. Καθιερώθηκαν μέσα/δράσεις/σχέσεις/μέτωπα αγώνα που δεν είχαν ποτέ πριν εδραιωθεί σε
τέτοιο βαθμό: αυθόρμητες και παράνομες πορείες, μπλοκάζ, δια-συνδικαλιστικός συνασπισμός,
οριζόντιες διαδικασίες. Οι κλάδοι των υπηρεσιών καθαρισμού και των μηχανοδηγών αποδεικνύονται από τους δυναμικότερους, οργανώνοντας αυτόνομες πρωτοβουλίες από τα κάτω που κατάφεραν και συσπείρωσαν γύρω τους από φοιτητές/τριες, μέχρι φεμινιστικές οργανώσεις.

Χαρακτηριστικές και τεράστιας συμβολικής σημασίας δράσεις τους, ήταν η έφοδος στην εταιρία
ιδιωτικής συνταξιοδότησης BlackRock μαζί με φεμινιστικές ομάδες, αλλά και η έφοδος στα κτίρια
του Χρηματιστηρίου του Παρισιού.

Φαινομενικά, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα κινηματικό ζενίθ μετά τον Μάη του 68, με μια
πρωτοφανή συσπείρωση των μετώπων του αγώνα, και, παρόλο που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε
τη δύναμη που έχουν τα γαλλικά συνδικάτα να συσπειρώνουν, φάνηκε για ακόμα μια φορά ότι δεν
τη θέτουν στην υπηρεσία άλλων αγώνων. Οι αντιρατσιστικές και φεμινιστικές πορείες ήταν οι
λιγότερο μαζικές εκείνης της περιόδου, με πολλά συνδικάτα να μην καλούν, ενώ στις τεράστιες
πορείες των εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων που κινητοποιούνται κατά της μεταρρύθμισης του
συνταξιοδοτικού, κυριαρχεί ο λευκός γαλλικός πληθυσμός. Τα γαλλικά προάστια λείπουν, και
γίνεται ξεκάθαρο ότι οι διεκδικήσεις για το συνταξιοδοτικό δεν αφορούν άμεσα τους κατοίκους των
προαστίων, καθώς μεγάλα κομμάτια των πληθυσμών αυτών δεν έχουν ούτως ή άλλως πρόσβαση
σε νόμιμη/μη-επισφαλή εργασία. Ο κόσμος αυτός θα κατέβαινε στους δρόμους αργότερα μέσα
στην ίδια χρονιά, σαν αντίδραση, στο θάνατο.

Η δολοφονία του Ναέλ και η εξέγερση των προαστίων

Στις 27 Ιουνίου 2023, σε έναν από τους δρόμους της γειτονιάς Pablo Picasso, στο δήμο Nanterre,
βορειοδυτικά του Παρισιού, ο 17χρονος Ναέλ, Γάλλος με καταγωγή από την Αλγερία, δολοφονείται
από αστυνομικά πυρά στα πλαίσια ενός οδικού ελέγχου. Παρά τις προσπάθειες της αστυνομίας για
κάλυψη του γεγονότος, βίντεο με το περιστατικό κυκλοφορεί ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα. Το
βράδυ της ίδιας μέρας η χώρα βρίσκεται σε εξεγερσιακή κατάσταση. Τα βλέμματα όλου του
κόσμου στη Γαλλία είναι συγκεντρωμένα στα προάστια και ιδιαίτερα στις λεγόμενες Σιτέ των
προαστίων*. Δεκάδες χιλιάδες κόσμος των φυλετικοποιημένων και πολυπολιτισμικών προαστίων
εξεγείρεται με εκρηκτική ορμή σε όλη τη χώρα, καταστρέφοντας και πυρπολώντας μέσα σε μόλις
πέντε ημέρες περισσότερα κτήρια, αυτοκίνητα, τράπεζες κ.ο.κ., σε σχέση με την εξέγερση των
προαστίων του 2005, η οποία κράτησε 21 ημέρες. Ο μέσος όρος ηλικίας των εξεγερμένων είναι 17
χρονών.
Αν και η οικογένεια του Ναέλ καλεί τον κόσμο να ηρεμήσει και ζητάει να τιμωρηθεί ο μπάτσος που
διέπραξε τον φόνο, έχοντας την υποστήριξη και κομματιών της αριστεράς αλλά και ορισμένων κατοίκων, ο θυμός είναι μεγάλος. Όσο η εξέγερση μαίνεται, κινητοποιείται κατασταλτικός
μηχανισμός 40.000 μπάτσων (αστυνομία, χωροφυλακή, μονάδες αποκατάστασης της τάξης,
στρατιωτική αστυνομία, ειδικές αντιτρομοκρατικές μονάδες, ελικόπτερα, drones κ.α.) για την
καταστολή της.

Γίνονται πάνω από 3500 συλλήψεις μέσα σε μία εβδομάδα. Ο Μακρόν στοχοποιεί
τους γονείς των παιδιών και κατηγορεί τα κοινωνικά δίκτυα, ιδιαίτερα το Τwitter και το Snapchat.
Ταυτόχρονα, ομάδες νεοφασιστών και νεοναζιστών επιτίθενται στον εξεγερμένο κόσμο, ιδιαίτερα
στη Lyon. Συνδικάτα αστυνομικών ζητάνε δημόσια από τον Μακρόν να τους «λύσει τα χέρια»,
προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον εξεγερμένο κόσμο, λέγοντας πως όλο αυτό που γίνεται είναι
«πόλεμος».

Εκατοντάδες μέλη της αστυνομίας υποστηρίζουν στα κοινωνικά δίκτυα την εκστρατεία
συγκέντρωσης χρημάτων για τον μπάτσο που δολοφόνησε το παιδί. Το ταμείο οικονομικής
στήριξης του δολοφόνου ξεπερνάει το ενάμιση εκατομμύριο ευρώ με συνεισφορές από όλη τη
χώρα. Τις επόμενες ημέρες και αφότου έχει επέλθει το εξεγερτικό κύμα, ο Ευρωπαίος επίτροπος
Thierry Bréton αναφέρει πως από τις 25 Αυγούστου 2023, όπου και θα ισχύσουν οι νέοι κανόνες για
την λογοκρισία των κοινωνικών δικτύων στην ΕΕ, θα λογοκρίνονται όλα τα «καλέσματα για
εξέγερση» στη Γαλλία.

Ο κόσμος όμως που βρέθηκε στους δρόμους των γαλλικών προαστίων μετά τη ρατσιστική, κρατική
δολοφονία δεν ήταν εκείνος που κατέκλυζε τις πόλεις για το συνταξιοδοτικό. Ο Ναέλ δεν ήταν
απλώς ένας ανήλικος Γάλλος. Ήταν Γάλλος με καταγωγή από την Αλγερία (4 ης γενιάς), με το
παρουσιαστικό του να προδίδει ότι δεν είναι «αυθεντικός», ευκατάστατος Γάλλος, και γι’ αυτό
έγινε στόχος μίας ακόμα κρατικής δολοφονίας από έναν ρατσιστή μπάτσο που εκπροσωπεί και
προστατεύει ένα εξίσου ρατσιστικό κράτος. Στο Παρίσι, η εξέγερση των προαστίων, σε
αντιδιαστολή με τις κινητοποιήσεις για το συνταξιοδοτικό, προδίδει τον βαθιά διαχωρισμένο
χαρακτήρα των γαλλικών λαϊκών στρωμάτων, ένα διαχωρισμό που έχει τις ρίζες του στην μετα-
αποικιακή Γαλλία του 20 ου αιώνα.

Παρίσι – πως προέκυψε ο χωρικός και ταξικός διαχωρισμός

Η κοινωνική κατοικία στη Γαλλία είναι ένας θεσμός που ξεκίνησε στα πλαίσια της μεταπολεμικής
ανοικοδόμησης, πάνω στη λογική της «αγοράς που δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες των
πληθυσμών για στέγαση». Έτσι, από τη δεκαετία του 1950 και φτάνοντας σε κρεσέντο τη δεκαετία
του 1980, η Γαλλία στεγάζει μαζικά άστεγους πληθυσμούς, μεταναστευτικές ροές από τα αποικιακά
της εδάφη (τότε αποκαλούμενα Franceafrique) και ιδιαίτερα από την Αλγερία.
Για τους φτωχότερους πληθυσμούς, η κοινωνική κατοικία φέρνει μία νέα μορφή αποκλεισμού.
Αρχικά, οι κοινωνικές κατοικίες κατασκευάζονται δίπλα σε βιομηχανικά συγκροτήματα, με το
μολυσμένο περιβάλλον να κάνει τους οικισμούς να θυμίζουν παραπήγματα του 19 ου αιώνα. Με την
επικράτηση, όμως, του μοντερνισμού στην αρχιτεκτονική, τα νέα πολεοδομικά συγκροτήματα
τοποθετούνται σε μεγάλες αποστάσεις από τις βιομηχανικές περιοχές και από τα κέντρα των
πόλεων. Μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού των λαϊκών τάξεων, με τα οποία οι αστοί δεν θέλουν να
αναμειχθούν, αναγκάζονται να στραφούν σε αυτές τις κατοικίες, ανάγκη που τους εξοβελίζει από
τη ζωή στην πόλη. Η απουσία υπηρεσιών και κοινοτικής ζωής καθώς και οι τεράστιες αποστάσεις
από την πόλη και από τους χώρους εργασίας καθιστούν βασανιστική την καθημερινότητα των
κατοίκων. Πολλοί στρέφονται στην παρανομία ή άλλες διεξόδους για να εξασφαλίσουν τα προς το
ζην. Βασική προϋπόθεση για την ενσωμάτωση των μεταναστευτικών πληθυσμών στη γαλλική
κοινωνία και την αναγνώρισή τους ως «Γάλλοι πολίτες» είναι η στέρηση της ταυτότητάς τους. Η
απομόνωσή τους όμως σε τεράστια μπλοκ κατοικιών σημαίνει ότι ακόμα και εκείνοι και εκείνες που
καταφέρνουν να αφήσουν πίσω τις ταυτότητές τους δεν έχουν καμία ελπίδα για ενσωμάτωση.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή όπου το γαλλικό κοινωνικό κράτος είναι ακόμα κραταιό. Από το
1980 και έπειτα, τα πράγματα αλλάζουν. Η αδυναμία συντήρησης ενός κοινωνικού συστήματος
στέγασης οδήγησε σε ένα νέο κύμα δημιουργικής καταστροφής, αφού το κτηριακό απόθεμα δεν
κρίνεται άξιο διατήρησης. Τα μεγάλα μπλοκ κατοικιών, που έχουν πλέον μετατραπεί σε σύμβολα
φτωχοποίησης και γκετοποίησης, κατεδαφίζονται μαζικά προκειμένου να μεταφερθούν οι κάτοικοι
σε νέες κατοικίες, λιγότερο μαζικές και ποιοτικά αναβαθμισμένες καθότι νεότερες. Στη
πραγματικότητα οι λαϊκές περιοχές εξευγενίζονται, οι φτωχότεροι πληθυσμοί γκετοποιούνται και
πετιούνται εκτός πόλης ή σε ακόμα πιο μακρινά προάστια. «Ο καπιταλισμός ποτέ δεν ξεπερνάει τις
κρίσεις του, απλώς τις μετακινεί γεωγραφικά στον χώρο».

Στην επιπλέον απομόνωση του μεταναστευτικού πληθυσμού οδήγησε και η λεγόμενη λαϊσιτέ
(διαχωρισμός του κράτους από οποιοδήποτε θρησκευτικό δόγμα). Το 1989, με πρωτοφανή μιντιακή
κάλυψη για την εποχή, αναδεικνύεται στη Γαλλία το ζήτημα των θρησκευτικών συμβόλων στο
δημόσιο χώρο και κυρίως στα σχολεία. Στα πλαίσια λοιπόν της λαϊσιτέ και με τη συμφωνία της
κοινής γνώμης, τα θρησκευτικά σύμβολα απαγορεύονται στα δημόσια κτήρια και υπηρεσίες. Η
ανανεωμένη δεξιά και ακροδεξιά χρησιμοποιούν τη λαϊσιτέ και τον αντικληρικαλισμό της γαλλικής
εργατικής παράδοσης ως διάκριση ανάμεσα στη λευκή εργατική και μεσαία τάξη (που διατηρεί
ακόμα μία καθολική ηθική και αισθητική) και τις φυλετικοποιημένες μουσουλμάνες Γαλλίδες ή
μετανάστριες. Με αυτό τον τρόπο σπάνε οι δεσμοί αλληλεγγύης μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων
διαφορετικών καταβολών. Έτσι, οι μουσουλμάνες (μαύρες ή μιγάδες) μαθήτριες που φορούν
χιτζάμπ στα σχολεία θεωρούνται υποδεέστερες και λιγότερο ελεύθερες από τις λευκές (καθολικές)
μαθήτριες, οι μετανάστες της βόρειας Αφρικής υποδεέστεροι από τους Γάλλους ή
«γαλλοποιημένους» υπηκόους κ.ο.κ. Αυτή η αντιστροφή του πνεύματος της λαϊσιτέ (ισότητα
ανεξαρτήτως θρησκείας, φύλου φυλής, απέναντι στο κράτος και τον νόμο) ξεπερνάει τα στεγανά
της δεξιάς, και πιάνει, εκείνη την εποχή, όλο το ιδεολογικό, πολιτικό και κομματικό φάσμα, ενώ
χρησιμοποιείται ως όπλο της λευκής άρχουσας τάξης για τη διατήρηση του status quo στο σημερινό
μετα-αποικιακό σύστημα.

Η νεοαποικιακή Γαλλία «νιώθει» λιγότερο σημαντική από τη Γαλλία του Charles de Gaulle. Η
αλγερινή επανάσταση, τραύμα στην αναπαράσταση μιας δυνατής και ακμαίας σοβινιστικής
Γαλλίας, αποτελεί μέχρι και σήμερα ένα θέμα ταμπού για τον μέσο Γάλλο πολίτη. Εν μέσω της
σύγκρουσης του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία (και του βάθους με την Κίνα), η Γαλλία επιλέγει την περαιτέρω
στρατιωτικοποίησή της. Η οικονομική δυσχέρεια της Γερμανίας λόγω του πολέμου φαίνεται να
βάζει τον Μακρόν και τη Γαλλία σε πιο προνομιακή θέση ως «ανανεωτή» και καθοδηγητή της ΕΕ,
μια εικόνα που η γαλλική αστική τάξη θέλει να πουλήσει στους λευκούς της υπηκόους.

Αυτή η μετατροπή των ταξικών αγώνων σε «πόλεμο πολιτισμών» αποτέλεσε το κύριο αφήγημα
πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η άνοδος της ακροδεξιάς στη Γαλλία, αλλά σε μεγάλο βαθμό και το
κόμμα του Μακρόν. Η στρατιωτικοποιημένη αστυνομία βλέπει την φυλετικοποιημένη εργατική
τάξη ως τον εσωτερικό εχθρό στη Γαλλία, σε μια λογική μιας μεταμοντέρνας συνέχειας του
«πολέμου στην Αλγερία» ή των πολέμων «ενάντια στη τρομοκρατία». Νεοφασίστες και νεοναζί
κάνουν πορείες με την ανοχή ή και επικρότηση της αστυνομίας, ενώ παράλληλα διάφοροι
στρατιωτικοί καλούν σε παρέμβαση των κατασταλτικών μηχανισμών στα «απολίτιστα» προάστια
και τις απομονωμένες Σιτέ. Το αφήγημα που κυριαρχεί αφορά τη «σωτηρία» των (λευκών) Γάλλων
από τους «άλλους», οι οποίοι έχουν ταυτιστεί με τη φτώχεια, το περιθώριο και την
εγκληματικότητα. Η ενδοταξική αλληλεγγύη προς τα φυλετικοποιημένα άτομα γίνεται στόχος από
τη κυβέρνηση του Μακρόν και τον υπουργό εσωτερικών Gérard Darmanin ως ισλαμοαριστερισμός.

Η διαφορά της σύστασης του κόσμου στις κινητοποιήσεις για το συνταξιοδοτικό και σε εκείνες για τον Ναέλ, δείχνει ότι υπάρχει μία διάσπαση των εργατικών και λαϊκών τάξεων που δεν είναι μόνο κοινωνική. Ο ίδιος ο χώρος παρεμβάλλεται προκειμένου να την καταστήσει αποτελεσματικότερη
και αυτό είναι εμφανές στο Παρίσι. Στη γενική εικόνα, η μεγάλη διαφορά μεταξύ των
φυλετικοποιημένων και πολυπολιτισμικών προαστίων με το όλο και πιο εξευγενισμένο κέντρο είναι
πασιφανής. Στις κινητοποιήσεις ενάντια στον νόμο για το συνταξιοδοτικό κινητοποιήθηκαν κυρίως
οι λευκοί πληθυσμοί, με τα προάστια να παραμένουν «αμέτοχα». Ο κόσμος που κινητοποιήθηκε
βρίσκεται σε μία πιο προνομιακή θέση συγκριτικά με τις εργατικές τάξεις των προαστίων (λευκές
και φυλετικοποιημένες), που μαστίζονται από την ανεργία, από την πλήρη επισφάλεια, από την
αστυνομική βία και τον θάνατο και πιθανόν να μην πάρουν ποτέ σύνταξη.
Αντίθετα, στις κινητοποιήσεις για τη δολοφονία του Ναέλ, ο φυλετικοποιημένος κόσμος λαμβάνει
ελάχιστη υποστήριξη. Οι αποστάσεις και η έλλειψη κοινωνικών δεσμών μαρτυρούν την επικράτηση
ενός ατομικισμού που περιφράσσει τις κοινωνικές σχέσεις, με τη συμβολή φυσικά του χωρικού
διαχωρισμού. Ο Ναέλ «δεν ήταν ένας από εμάς» γιατί άμα είσαι λευκός/ή και μένεις στο Παρίσι
είναι πάρα πολύ πιθανόν να μην συναντιέσαι ποτέ με φυλετικοποιημένα άτομα των λαϊκών τάξεων.
Οι κάτοικοι των προαστίων βρίσκονται υπό το διαρκές βλέμμα της κοινωνίας, του «μέσου Γάλλου»
αλλά και κάθε λογής επιστημόνων ή καλλιτεχνών. Είναι αντικείμενο κοινωνιολογικής μελέτης,
ταινιών ή βιβλίων. Κρίνονται για το αν είναι άτομα αρκετά επαναστατικά ή όχι, αν είναι αρκετά
εξισλαμισμένα ή όχι, αν ανταποκρίνονται στα κριτήρια μιας χειραφετητικής προοπτικής ή όχι, αν οι
θηλυκότητες, οι γυναίκες ή οι φεμινίστριες είναι αρκετά ριζοσπαστικές ή όχι, αν είναι εύκολο να
έχει πρόσβαση κανείς (λευκός) στους χώρους τους ή όχι κ.ο.κ.

Αντίστοιχα, για τον μέσο λάιφσταϊλ αναρχικό, για την αριστερά που πασχίζει ακόμα να
εξαργυρώσει το πολιτισμικό της κεφάλαιο, χωρίς όμως να ξεφεύγει από τα στεγανά των
πανεπιστημίων, τα προάστια, και πιο συγκεκριμένα η εξέγερση των προαστίων, αποτελούν και
αποτελούσαν ανέκαθεν αντικείμενο ηδονοβλεψίας. Σε αυτό συνεισφέρει βέβαια και η
φετιχοποίηση και εξωτικοποίησή των προαστίων από αποτυχημένους κινηματογραφιστές της κάθε
εποχής. Αντί για αυτό, θα ήταν πιο συνετό να βρει κανείς τους τρόπους για να χτιστούν νέες σχέσεις
και πραγματικοί κοινωνικοί δεσμοί.

_____

Φυλετικοποιημένος* – από τον γαλλικό όρο racisé, ο οποίος χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει
άτομα που υπόκεινται ρατσισμό βάσει εμφανισιακών, πολιτισμικών ή θρησκευτικών
χαρακτηριστικών τους
Cité de banlieue* – Αστική περιοχή της εργατικής τάξης που κατοικείται κυρίως από πληθυσμό με
οικονομικές δυσκολίες και πρόσφατη μεταναστευτική καταγωγή

The post Τι συμβαίνει στην Γαλλία;- Initiative Grecque appeared first on Void Network.

Καθώς ο κόσμος φτάνει στο τέλος του, όχι συνοπτικά όπως σε μια ταινία του Χόλυγουντ, αλλά αργά και βασανιστικά, παράγοντας κάθε μέρα μια νέα αγωνία και μια νέα ανέλπιδη προσπάθεια για να βρεθεί ισορροπία, γίνεται ολοένα και πιο φανερό πώς οι συνήθεις αντιλήψεις μας για το τι είναι επικίνδυνο και τι είναι ηθικό, είναι για πέταμα. Τι σημαίνει να παραμένεις ασφαλής σε έναν κόσμο που φτάνει στο τέλος του; Ποιος ακριβώς είναι ο τρόπος μέτρησης του κινδύνου όταν όλες οι προβλέψεις μας για την επιβίωση και την μελλοντική διατήρηση της ζωής στον κόσμο μας είναι απαισιόδοξες; Και ποιά μπορεί να είναι η “ηθική στάση”, ή η σημασία της αξιοπρέπειας, σε έναν κόσμο που δολοφονείται από τέρατα πολύ πιο εγωιστικά και πολύ πιο καταστροφικά, ακόμα και από τους χειρότερους “κακούς” της πιο φρικιαστικής ταινίας τρόμου; Ενώ συγχρόνως, σε αντίθεση με τις ταινίες, οι κακοί στην κοινωνία που ζούμε εμφανίζονται ως εντελώς νορμάλ, δικαιωμένοι, και γίνονται διασημότητες;

Νομίζω ότι μπορούμε να απλοποιήσουμε αυτούς τους προβληματισμούς με τρόπο που να μας προσφέρει κάποια προοπτική.

Ποιο μέλλον θα προτιμούσατε να έχετε μπροστά σας ;

Θα προτιμούσες

να πρέπει να περάσεις από ένα έως δέκα χρόνια στη φυλακή

Ή

Να γλιτώσεις τη φυλάκιση, αλλά να πρέπει να ζήσεις σε έναν κόσμο στον οποίο:

• εσύ και οι περισσότεροι άνθρωποι που γνωρίζεις, μέχρι την ηλικία των 50 ετών, πιθανότατα θα πάθετε καρκίνο, καρδιοπάθεια, διαβήτη, μια αυτοάνοση διαταραχή ή μια επώδυνη χρόνια ασθένεια που κανείς δεν θα μπορεί να διαγνώσει (με όλη την ταλαιπωρία και τη θνησιμότητα που αυτό επιφέρει)
• εσύ, η άμεση οικογένειά σου και οι στενότεροι φίλοι σου θα έχετε περίπου 10% – 50% πιθανότητες να αντιμετωπίσετε ένα ακραίο καιρικό συμβάν με υψηλό αριθμό θανάτων ή οξύ λιμό, και πιθανώς θα πεθάνετε σε αυτό
• αν έχεις οικογένεια και αγαπημένα πρόσωπα εκτός Ευρώπης/Αυστραλίας και Βόρειας Αμερικής, θα έχουν 50-99% πιθανότητα να έρθουν αντιμέτωποι πολλές φορές με θανατηφόρα καιρικά φαινόμενα και λιμούς, με κίνδυνο για την απώλεια της ζωής τους
• οποιαδήποτε φυσική περιοχή που έχεις αγαπήσει θα αλλοιωθεί για πάντα από μαζική εξαφάνιση ειδών, εξορύξεις, ξηρασία ή άλλες αιτίες
• θα πρέπει υποχρεωτικά να καθίσεις με σταυρωμένα τα χέρια, καθώς οι πολιτικοί θεσμοί, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι εταιρείες που ευθύνονται για όλο αυτό τον πόνο και την καταστροφή θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη εξουσία πάνω στη ζωή σου και στο περιβάλλον σου, χωρίς να καταλύονται ποτέ, χωρίς να λογοδοτούν σε κανέναν και με κανένα ουσιαστικό τρόπο.

Τώρα ας υποθέσουμε ότι όλα αυτά τα άσχημα που περιγράφηκαν παραπάνω —σχετικά με τον θάνατο, τις ασθένειες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις μαζικές εξαφανίσεις ειδών— θα συμβούν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, σε κάθε περίπτωση.

Στην πραγματικότητα, ΝΑΙ- ας το αποδεχτούμε. Δεν μιλάμε υποθετικά αυτή τη στιγμή.

Αυτό είναι ένα ρεαλιστικό σενάριο. Όλα τα επιστημονικά μοντέλα που έχουν επικυρωθεί και τελειοποιηθεί τις τελευταίες δεκαετίες προβλέπουν ότι βρισκόμαστε σε τροχιά σύγκρουσης με ακριβώς αυτό το σημείο δυστυχίας, οδύνης και θανάτου, ή και με ακόμα χειρότερες συνθήκες. Στα μέρη του κόσμου που βρίσκονται στην αιχμή της αποκάλυψης, αυτές οι καταστάσεις συμβαίνουν ήδη.

Ας επανέλθουμε λοιπόν τώρα στο υποθετικό μας σενάριο. Πρώτον, η ρεαλιστική βάση του σεναρίου:

Κάθε χρόνο που περνάει και για όσο μπορούμε να προβλέψουμε στο μέλλον, πολλαπλασιάζεται η ζοφερή μας βεβαιότητα για τα εκτοξευμένα ποσοστά θνησιμότητας, τις ασθένειες, τους λιμούς, την μαζική εξαφάνιση ειδών, την απώλεια βιότοπων και την εξολόθρευση ολόκληρων οικοσυστημάτων.

Τώρα, ας δούμε τις πιθανές επιλογές που έχεις. Θα προτιμούσες:

• να αντιμετωπίσεις όλον αυτό τον πόνο και τις καταστροφές, εντός των κατά προσέγγιση πιθανοτήτων που αναφέρονται στην προηγούμενη λίστα, αλλά και

• να προβείς σε παράνομες ενέργειες κατά των δομών και των θεσμών που ευθύνονται για όλα αυτά τα δεινά, αντιμετωπίζοντας με αυτόν το τρόπο λιγότερο από 50% ρίσκο φυλάκισης ενός έως δέκα ετών

• να γνωρίζεις ότι μαζί με όλους τους άλλους ανθρώπους που αναλαμβάνουν επίσης δυναμική δράση, η οικοκτονία και η γενοκτονία γίνονται λιγότερο κερδοφόρες για τους επενδυτές, και όσοι βρίσκονται στην εξουσία χάνουν μέρος ή όλη τη δύναμή τους, ενώ εμείς οι υπόλοιποι, καθώς και οι επόμενες γενιές, αποκτούμε μερική ή πλήρη ικανότητα να οργανώνουμε τις κοινότητές μας και να φροντίζουμε τα οικοσυστήματα μας με τρόπο που να δίνει προτεραιότητα στη θεραπεία και την διόρθωση των καταστροφών που έχουν συντελεστεί.

Ή θα προτιμούσες

να μην προβείς σε καμία άλλη ενέργεια εκτός από συμβολικές διαμαρτυρίες, να αποφύγεις τον κίνδυνο της φυλάκισης, αλλά και να μην κάνεις τίποτα για να μειώσεις τα αποτελέσματα και την εξουσία αυτών που καταστρέφουνε τον κόσμο. Χωρίς τίποτα να τους κόβει τη φόρα, η αποκάλυψη γίνεται ακόμα πιο βάναυση και το μέλλον που θα αντιμετωπίσεις περιλαμβάνει:

• εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους που θα πεθαίνουν κάθε χρόνο από πείνα, έλλειψη καθαρού νερού, ρύπανση, ακραία καιρικά φαινόμενα και γενοκτονικούς πολέμους που προκύπτουν από αυτές τις ελλείψεις και εκδηλώνονται σε ένα ανταγωνιστικό πολιτικο-οικονομικό πλαίσιο
• εσύ και όλοι όσοι γνωρίζεις θα αντιμετωπίσετε σημαντική μείωση του προσδόκιμου ζωής σας, καθώς ολόκληρος ο ανθρώπινος πληθυσμός θα μειωθεί από 10% έως 80%
• εσύ και τα άτομα για τα οποία νοιάζεσαι περισσότερο θα πρέπει, πιθανότατα, να παλέψετε για να επιβιώσετε ή θα πεθάνετε βασανιστικά από πείνα, καρκίνο, διάρροια, τροπικές ασθένειες, καρδιακές παθήσεις, ανίατες λοιμώξεις, πυρκαγιές, πλημμύρες ή πόλεμο
• θα πρέπει να υπακούς στην ολοένα και πιο δικτατορική εξουσία των πολιτικών και οικονομικών θεσμών που ευθύνονται άμεσα για όλα αυτά τα δεινά, ή ακόμα χειρότερα σε δικτατορίες που έρχονται στην εξουσία καθώς οι κοινωνίες καταρρέουν και οι άνθρωποι μένουν αμέτοχοι και παθητικοί θεατές

Στα παραπάνω σενάρια, παρουσιάζονται απλοποιημένες αλλά ακριβείς εκδοχές των κρυφών επιλογών που αντιμετωπίζουμε όλοι μας καθημερινά. Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα στον κίνδυνο της φυλάκισης και στην αποκάλυψη – και πόσο ακραία μπορεί να γίνει τελικά αυτή η κατάσταση σε βάθος χρόνου;

Στην πραγματικότητα, αυτές οι δύο περιπτώσεις σχετίζονται άμεσα. Για να καταλάβουμε τον λόγο, θα πρέπει να αμφισβητήσουμε την επίσημη αφήγηση για την ιστορία της ανθρωπότητας.

Όταν μας διδάσκουν την κυρίαρχη αφήγηση της ιστορίας του πολιτισμού, οι κοινωνικές επαναστάσεις δεν αναφέρονται ποτέ μέχρι την Εποχή της Λογικής και τις υποτιθέμενες επαναστάσεις των ιδιοκτητών σκλάβων, των αποικιστών, των αξιωματικών του στρατού και των επιχειρηματιών στη Γαλλία και τη Βόρεια Αμερική. Πριν από αυτό, ακούμε για διάφορους προγενέστερους πολιτισμούς που κατέρρευσαν μυστηριωδώς. Μας ταΐζουν με το κουτάλι μια ιστορική συνέχεια από τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο έως τη Ρώμη, την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την Ισπανία και μετά την νεωτερικότητα, με οτιδήποτε υπάρχει πέρα από τη σκιά του κράτους (ή στην τελευταία εκδοχή, πέρα από τη σκιά των λεγόμενων δυτικών κρατών) να αγνοείται εντελώς.

Στα χρόνια που έκανα την έρευνα για το βιβλίο μου Λατρεύοντας την Εξουσία: Μια Αναρχική Ματιά στις Απαρχές του Κράτους (Worshiping Power: An Anarchist View of Early State Formation), δεν μπορούσα να βρω ούτε ένα παράδειγμα κάποιας κοινωνίας-κράτους που να κατέρρευσε, που απλώς να διαλύθηκε από κάποια υλικοτεχνική αναποτελεσματικότητα, από κλιμακούμενους πόλεμους ή από μια τοπική οικοκτονία που να διαπράχθηκε από την άρχουσα τάξη. Συνάντησα όμως πολλές «μυστηριώδεις» καταρρεύσεις που προκλήθηκαν ξεκάθαρα ή τουλάχιστον βοηθήθηκαν από επαναστάσεις των κατώτερων τάξεων, και μετά από αυτές τις επαναστάσεις η ποιότητα ζωής των ανθρώπων συνήθως βελτιωνόταν. Όσο για τις υπόλοιπες καταρρεύσεις που παραμένουν μυστηριώδεις, σε κάθε περίπτωση συνάντησα αποδείξεις –ασαφείς αλλά ισχυρές– ότι οι λαϊκές εξεγέρσεις σε συνδυασμό με τη μαζική εγκατάλειψη (την εποχή που υπήρχε ένα σύνορο πέρα από το οποίο η κρατική εξουσία δεν είχε αρμοδιότητα) βοήθησαν στην ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων.

Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των ακαδημαϊκών πηγών που μελέτησα -ιστορικοί, αρχαιολόγοι, παλαιο-οικολόγοι και ανθρωπολόγοι από πενήντα διαφορετικές δεκαετίες, είκοσι διαφορετικές χώρες και δώδεκα διαφορετικές σχολές σκέψης- αρνήθηκαν να αναφέρουν καν την έννοια της επανάστασης ή να απεικονίσουν τις κατώτερες τάξεις ως ομάδα ικανή για δράση ή και σκέψη

Λοιπόν:

Επανάσταση.

Υπάρχει μαζί μας ως δυνατότητα όσο υπάρχει και το Κράτος. Αντίστοιχα, στο σημερινό μας σενάριο, αναφέρομαι συγκεκριμένα για εμάς και προτείνω να ξεσηκωθούμε ενάντια στις δομές εξουσίας που ευθύνονται για την οικοκτονία και τη γενοκτονία, να αναλάβουμε αποτελεσματική δράση κατά των θεσμών και των υποδομών που προκαλούν τη μεγαλύτερη καταστροφή.

Το ζήτημα της νομιμότητας, προφανώς, είναι αστείο. Ο νόμος είναι ένα όπλο στα χέρια της άρχουσας τάξης. Τον ακολουθούν ή τον επιβάλλουν μόνο όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Και αν λάβουμε αποτελεσματική δράση εναντίον τους, θα προσπαθήσουν να μας καταστείλουν και να μας τιμωρήσουν- ανεξάρτητα από το αν οι ενέργειές μας είναι παράνομες ή όχι.

Επομένως, δεν μιλώ αποκλειστικά για την ανάληψη παράνομων ενεργειών: μιλάω για τη σωτηρία του εαυτού μας από μια τεράστια καταστροφή και οδύνη, μιλάω για μια ανθρώπινη στάση που οι περισσότεροι από εμάς, θα θεωρούσαμε έγκυρο ηθικό κίνητρο για δράση.

Προς το παρόν, ας αφήσουμε κατά μέρος το ηθικό ερώτημα του πόσοι άνθρωποι που ευθύνονται για μαζικές δολοφονίες τους αξίζει να πεθάνουν, υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να εμπλέκονται σε μαζικές δολοφονίες και ότι δεν τους τιμωρούμε για καταστροφές που πλέον δεν συνεχίζονται. (Ίσως επανέλθω σε αυτήν την ερώτηση σε κάποιο μελλοντικό κείμενο)

Προς το παρόν, ας φανταστούμε την καταστροφή πραγμάτων που δεν έχουν συναισθήματα, και υπάρχουν για να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία εξόρυξης, κυριαρχίας και λεηλασίας: αγωγοί καυσίμων, ορυχεία, αυτοκινητόδρομοι, αεροδρόμια, φυλακές, επαύλεις, εγκαταστάσεις γεωτρήσεων, εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την αστυνομία και το στρατό, εντατικές καλλιέργειες και μονοκαλλιέργειες, γήπεδα γκολφ, χλοοτάπητες, πύργοι κινητής τηλεφωνίας, εργοστάσια παραγωγής άχρηστων και επιβλαβών αντικειμένων, εργοστάσια χημικών ουσιών, αυτοκινήτων και όπλων… η λίστα δεν τελειώνει.

Γνωρίζουμε από προηγούμενες εμπειρίες ότι οι δράσεις δολιοφθοράς, σε αντίθεση με τις διαμαρτυρίες, είναι πολύ πιο πιθανό να οδηγήσουν στην ακύρωση της κατασκευής νέων καταπιεστικών υποδομών. Οι δράσεις δολιοφθοράς μαζί με τις διαμαρτυρίες είναι ακόμη πιο αποτελεσματικές, ειδικά όταν αυτές οι διαμαρτυρίες αντί να ζητάνε διάλογο και διαπραγματεύσεις, εστιάζονται σε αποκλεισμούς και στην πλήρη απόρριψη των ατόμων που βρίσκονται στην εξουσία.

Ανεξάρτητα από όλα αυτά, όταν συμμετέχουμε σε διαμαρτυρίες, αποκλεισμούς και δολιοφθορές, σε όλα αυτά διατρέχουμε κίνδυνο σύλληψης και φυλάκισης. Ας πούμε μερικά πράγματα σχετικά με αυτόν τον κίνδυνο όμως.

Απέφυγα να επανέλθω στην πιθανότητα του 50% για φυλάκιση. Αυτό έγινε σκόπιμα, γιατί πιστεύω ότι αν πρόκειται να αναλάβουμε μεγάλα ρίσκα για να κάνουμε μια επανάσταση, είναι πολύ πιο υγιές και βιώσιμο να αποδεχτούμε εξαρχής τους πιθανούς κινδύνους και ότι τα χειρότερα μπορεί να συμβούν. Αν μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας να αντιμετωπίζει τις συνέπειες του νόμου και να επιζεί, η φυλακή και η αστυνομία θα έχουν ήδη χάσει το μεγαλύτερο μέρος της εξουσίας τους πάνω μας. Αλλά ρεαλιστικά, το πραγματικό ρίσκο είναι πιο κοντά στο 1%, και πιθανώς χαμηλότερα, αν ακολουθήσουμε κάποιους βασικούς κανόνες ασφάλειας. 

Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι οι ενέργειες που μπορεί να αισθανόμαστε ότι είναι πιο ασφαλείς, όταν έχουν ενσταλάξει μέσα μας επιτυχώς όλες τις αυταπάτες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, είναι στην πραγματικότητα και οι πιο επικίνδυνες.

Αυτό σίγουρα ίσχυε στη δική μου περίπτωση. Στη ζωή μου με έχουν συλλάβει τέσσερις φορές. Αυτές οι τέσσερις συλλήψεις μου κόστισαν (κατά σειρά):

• έξι μήνες εγκλεισμό σε πολιτειακές φυλακές, σε φυλακή υψίστης ασφαλείας, και σε φυλακή ελάχιστης ασφαλείας, όπου αντιμετώπισα διάφορες μορφές βίας από φρουρούς και χαφιέδες
• ένα Σαββατοκύριακο σε χώρο προσωρινής κράτησης σε συνθήκες που τεχνικά χαρακτηρίζονται ως τοξικές (από απόβλητα)
• μια βδομάδα στη φυλακή και μια διαδικασία απέλασης που διήρκεσε δύο χρόνια κατά την οποία έπρεπε να παραμένω στη χώρα και να εμφανίζομαι στο δικαστήριο κάθε δύο εβδομάδες, ενώ δεν μου επιτρεπόταν να εργαστώ νόμιμα και σε όλο αυτό το διάστημα ήμουν υπό την απειλή μόνιμης απέλασης, που θα σήμαινε ότι δεν θα μου επιτρεπόταν ποτέ να επιστρέψω στην χώρα καταγωγής μου και να δω αγαπημένα πρόσωπα
• και μια σύντομη διανυκτέρευση στο κρατητήριο, αντίστοιχα.

Οι τρεις πρώτες συλλήψεις — αυτές με τις χειρότερες συνέπειες — ήταν για μερικές από τις πιο ειρηνικές ενέργειες στις οποίες συμμετείχα ποτέ. Η πρώτη ήταν πολιτική ανυπακοή, η δεύτερη ήταν νόμιμη διαμαρτυρία (στην πραγματικότητα ήταν παράνομη μαζική σύλληψη, και αν είχα την υπομονή να συνεχίσω την υπόθεση με την βοήθεια ποιό ριζοσπαστών δικηγόρων, θα είχα λάβει λίγα χρόνια αργότερα μια τεράστια αποζημίωση, εν μέρει για την παράνομη σύλληψη και εν μέρει για το ότι η τοποθεσία όπου είχαν στηθεί οι χώροι κράτησης ήταν μολυσμένη με τοξικά απόβλητα). Η τρίτη περίπτωση σύλληψης ήταν επίσης μια νόμιμη διαμαρτυρία, αν και χρειάστηκαν δύο χρόνια φυλάκισης υπό αναστολή και μια δίκη για να αποδειχτεί (υπήρχε κάποια χμ… διαφωνία σχετικά με το τι συνιστούσε «διατάραξη της ειρήνης» και τι συνιστούσε «εκρηκτική ουσία» στα μάτια του νόμου, και για αυτό το λόγο χρειάστηκε να επιστρατευτούν ένας καλός δικηγόρος και μάρτυρες υπεράσπισης μέχρι να κερδίσω αυτή τη διαμάχη).

Η τέταρτη σύλληψη ήταν στην πραγματικότητα μια παράνομη διαδήλωση κατά την οποία αρκετοί νεοναζί και μπάτσοι δέχθηκαν επίθεση και μάλιστα τραυματίστηκαν, ενώ σημειώθηκε και καταστροφή ιδιωτικής περιουσίας. Ο φίλος μου και εγώ δεν πήραμε κανένα πρόσθετο ρίσκο και παραμείναμε με το κύριο σώμα της διαδήλωσης, αλλά αυτό εμπεριέχει, ούτως ή άλλως, κάποιο ρίσκο από μόνο του. Δυστυχώς δεν αντιληφθήκαμε αρκετά γρήγορα πως η σωστή επιλογή ήταν να μείνουμε στην πίσω πλευρά της πορείας. Ωστόσο, η αστυνομία δεν μπόρεσε να προσάψει τίποτα σε κανέναν από τους ανθρώπους που στρίμωξε και συνέλαβε μαζικά. Τους ήταν πολύ δύσκολο να συγκεντρώσουν ενοχοποιητικά στοιχεία, λόγω του παράγοντα του χάους, επειδή οι συλληφθέντες δεν ήταν συνεργάσιμοι, λόγω της όλης κινητικότητας και του πανδαιμόνιου, συν την καταστροφή κάποιων αποδεικτικών στοιχείων.

Φυσικά, η αστυνομία δεν χρειάζεται αποδείξεις για να κλείσει ανθρώπους στη φυλακή, αλλά σε μια δημοκρατία είναι απαραίτητο να υπολογίζουν μέχρι ποιό σημείο μπορούν να το τραβήξουν κάθε φορά, χωρίς να υπερβαίνουν το νομικό καθεστώς της κατάστασης εξαίρεσης. Σε αυτή την περίπτωση, ήταν ακόμα πιο δύσκολο για τους μπάτσους να ξεπεράσουν αυτό το όριο, καθώς στην πραγματικότητα δεν είχε υπάρξει τόση μεγάλη αναστάτωση, και έτσι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν πολιτικό σκάνδαλο, ή να κινητοποιήσουν τις εύθραυστες αστικές ευαισθησίες και να δικαιολογήσουν τον εγκλεισμό οποιουδήποτε είχε κάποια σχέση με τη διαμαρτυρία. Έτσι μας άφησαν όλους ελεύθερους.

Τώρα ας μιλήσουμε για όλα τα πράγματα που δεν αναφέρθηκαν ως εδώ, για όλα τα ρίσκα που δεν κατέληξαν ποτέ σε συλλήψεις. Ή, πιο σωστά, ας μιλήσουμε γύρω από αυτά. Υπάρχει μια αναπόφευκτη ανισότητα μεταξύ της πολιτικής ανυπακοής, αφενός, και αφετέρου του φάσματος ενεργειών που περιλαμβάνουν το σαμποτάζ, τη συλλογική αυτοάμυνα, την αντεπίθεση και την εξεγερτική δράση. Το κράτος θα κάνει ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες για να καταστείλει ή να αποκλείσει αυτούς που υποψιάζεται ότι πραγματοποιούν βίαιες ενέργειες, καθώς και αυτούς που εκφράζουν την υποστήριξή τους σε τέτοιες ενέργειες και την επαναστατική κουλτούρα στην οποία ανήκουν.

Επιπλέον, το κράτος οργανώνει προληπτικά την κοινωνία με τρόπο που μας αποκλείει από τις ικανότητες που χρειαζόμαστε για να αγωνιζόμαστε με σύνεση, όπως η ικανότητα μας να αφηγούμαστε ιστορίες, να μαθαίνουμε από αυτές και να δημιουργούμε συλλογική μνήμη. Διαμορφωνόμαστε ώστε να παραμένουμε απομονωμένα άτομα, απόλυτα εξαρτημένα από τους κυρίαρχους θεσμούςγια να έχουμε την οποιαδήποτε πρόσβαση σε κάποιου είδους αίσθηση της Ιστορίας. Τις περισσότερες φορές, απλώς μας ταΐζουν ψυχαγωγία με το κουτάλι για να γεμίσει η τρύπα στη θέση της οποίας θα έπρεπε να βρίσκεται η αίσθηση της Ιστορίας μας. Και όπως γνωρίζουμε, η καταστολή μεροληπτεί έντονα υπέρ της μη βίας: είναι πολύ πιο ριψοκίνδυνο να αφηγούμαστε ιστορίες δολιοφθοράς, εξέγερσης, μάχης. Δεν θα μοιραστώ τέτοιες ιστορίες σε αυτό το άρθρο. Αμέσως, μπορώ να ακούσω μέσα στο κεφάλι μου τον κυνικό υπαινιγμό ότι είμαι απλώς κάποιος υποκριτής που μάλλον ξέρει μόνο να γράφει για αυτά τα πράγματα. Το οποίο είναι ΟΚ. Πρέπει να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε πολύ χειρότερες μορφές δολώματος και παρενόχλησης.

Το πιο σημαντικό πράγμα είναι αφενός να μην απαντάμε βάζοντας μπροστά το εγώ, να μην ανησυχούμε για τη φήμη του τολμηρού επαναστάτη, και αφετέρου να δίνουμε μεγάλη προσοχή σε

όποιον κοροϊδεύει ή μειώνει τους άλλους με τρόπο που θα ενθάρρυνε μια κουλτούρα επίδειξης διαπιστευτηρίων παράνομης δράσης.

Και να θυμόμαστε πάντα το αξίωμα: δεν χρειάζεται να είσαι μπάτσος για να κάνεις τη δουλειά του μπάτσου. 

Μην διαδίδεις φήμες για άτομα που υποψιάζεσαι ότι είναι ασφαλίτες ή χαφιέδες: οι μπάτσοι επωφελούνται οι ίδιοι από τη φημολογία και συχνά διαδίδουν ψευδείς κατηγορίες εναντίον άλλων. Αντίθετα, να προσφέρεις εποικοδομητική κριτική για επιβλαβείς μορφές επικοινωνίας και σύγκρουσης/αποφυγής.

Αν σταθούμε πέρα από το στενά ατομικό Εγώ μας και κοιτάξουμε τον κόσμο μέσα από το συλλογικό μας σώμα, αυτό που μπορούμε να επιβεβαιώσουμε είναι ότι έχουν γίνει δεκάδες χιλιάδες καταστροφές, εμπρησμοί τραπεζών και αστυνομικών τμημάτων, ξυλοκοπήματα μπάτσων και φασιστών, επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια, δολιοφθορές αγωγών και ορυχείων, καταστροφές εξοπλισμών κατασκευής έργων και αποψίλωσης δασών, πυρπολήσεις ερευνητικών εγκαταστάσεων, απελευθερώσεις ζωντανών όντων από εργαστήρια, διαρροές μυστικών πληροφοριών, κλοπές χρήσιμων ή πολύτιμων αγαθών και υπεξαιρέσεις, και όσοι έχουν καταδικαστεί σε ποινές φυλάκισης μετριούνται σε μερικές εκατοντάδες, με πολλούς από αυτούς να είναι άνθρωποι που κατηγορήθηκαν χωρίς να έχουν στην πραγματικότητα κάνει απολύτως τίποτα. Ο πρόχειρος αυτός υπολογισμός – δεκάδες χιλιάδες δράσεις, μερικές εκατοντάδες φυλακισμένοι –βασίζεται μόνο στα τελευταία δέκα χρόνια και στις 5-6 χώρες για τις οποίες γνωρίζω περισσότερο.

Με άλλα λόγια, είμαστε συχνά πιο ασφαλείς όταν παίζουμε επικίνδυνα, αρκεί να είμαστε προσεκτικοί, να παίρνουμε προφυλάξεις και να κάνουμε έξυπνες παρεμβάσεις σε στιγμές που επικρατεί χάος. Αρκεί να απορρίπτουμε και να αποθαρρύνουμε μια κουλτούρα παληκαρισμού, αυτοαπομόνωσης, φημολογίας, ή χαφιεδισμού.

Και για να δούμε την ευρύτερη εικόνα- κανείς σε αυτόν τον πλανήτη δεν θα είναι ασφαλής μέχρι να μπορέσουμε να καλλιεργήσουμε ένα ήθος συλλογικής αυτοάμυνας ενάντια στους θεσμούς που μας απειλούν και μας βλάπτουν, μέχρι να σπάσουμε τα εργαλεία τους σε τέτοιο βαθμό και συχνότητα ώστε οι μηχανισμοί καταστροφής, συνολικά, να μην είναι πλέον λειτουργικοί.

Σε τί ωφελεί να συζητάμε για επιβίωση αν δεν ασκούμε πρακτικές αντεπίθεσης ενάντια σε αυτούς που μας δολοφονούν; Υπάρχει χώρος για όλους μας, αλλά πρέπει ο καθένας να βρει τι ακριβώς μπορεί να συνεισφέρει σε αυτόν τον αγώνα και τι έχουμε ακόμα να μάθουμε ο ένας από τον άλλον για να μπορέσουμε να συνεισφέρουμε με ουσιαστικό και ζωτικό τρόπο στα συλλογικά δίκτυα αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας.

Μια επανάσταση δεν αποτελείται μόνο από τακτικές. Αν αφεθούμε και παρασυρθούμε από την ανυπομονησία, την απόγνωση, την αποφυγή και έλλειψη κριτικής σκέψης, την απώλεια της ιστορικής μνήμης, εάν διαχωρίσουμε τη στρατηγική μας από τους στόχους μας, από τα οράματά μας και την ηθική μας, θα γίνουμε γρήγορα οι χειρότεροι εχθροί του εαυτού μας.

Ωστόσο, δεν θα έβλαπτε να πολλαπλασιάζαμε ορισμένες τακτικές. Ας φανταστούμε πόσο πιο όμορφος θα ήταν ο τόπος που κατοικούμε αν οι άνθρωποι συνειδητοποιούσαν ότι αξίζει το ρίσκο να επιτεθούν στις υποδομές που παράγουν θάνατο και δηλητηριάζουν το μέλλον και το παρόν μας. Πόσο καλύτερο θα ήταν το μέρος που ζούμε αν οι άνθρωποι απαντούσαν στην επιβεβλημένη αδυναμία, σε αυτή την διάχυτη απελπισία, με μια απλή σκέψη- με μια βεβαιότητα: Υπάρχουν παντού τριγύρω άπειρα χιλιόμετρα από απροστάτευτα δίκτυα και αγωγούς ηλεκτροδότησης! Πόσες μπουλντόζες, εργοτάξια και γραφεία διεφθαρμένων κερδοσκοπικών ιδρυμάτων προστατεύονται τη νύχτα μόνο από μια κάμερα που δεν θα καταγράψει τίποτα περισσότερο από την ακριβή ώρα της δράσης και μια κουκουλωμένη φιγούρα, που αργότερα θα είναι αδύνατον να αναγνωριστεί! Πόσο δύσκολο είναι να μας παρακολουθούν όταν αφήνουμε τους χαφιέδες μας στο σπίτι, όταν, δηλαδή, δεν παίρνουμε μαζί μας τα κινητά μας και άλλες συσκευές παρακολούθησης έξω από το σπίτι μας!

Πόσο δυνατοί είμαστε όλοι μαζί, όταν συνειδητοποιούμε ότι έχουμε συλλογική δύναμη. Πόσο τρομακτικοί είμαστε, όταν θυμόμαστε ότι μπορούμε να εκδικηθούμε. Πόσο προσγειωμένοι και συνειδητοί γινόμαστε, όταν μαθαίνουμε να οργανώνουμε την συλλογική μας ανάγκη για αγώνα, φροντίδα και θεραπεία. Πόση έμπνευση και δύναμη αντλούμε, όταν καταλαβαίνουμε ότι όλες οι αλυσίδες, όλοι οι τοίχοι, τα κελιά και τα δεσμά, οι κάμερες και οι στρατιωτικοποιημένες αστυνομικές δυνάμεις όλης αυτής της κοινωνίας-φυλακής είναι εκεί για να προστατεύουν τους ισχυρούς… από εμάς τους ίδιους!

Αργά ή γρήγορα, τα δεδομένα θα αντιστραφούν και οι προβλέψεις για την υγεία μας και την επιβίωσή μας θα σταματήσουν να είναι εναντίον μας – και τότε οι πλουτοκράτες με την αστυνομία τους θα βρεθούν σε πολύ δύσκολη θέση.

Εκείνη τη στιγμή τί γίνεται;

Εκείνη είναι η στιγμή που θα αποφασίζουμε συλλογικά.

_____

Μετάφραση: Νίκος Γκατζίκης/ Επιμέλεια: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

The post Ηθική, Κίνδυνος, Αποκάλυψη- Peter Gelderloos appeared first on Void Network.