Το δίκτυο δημιουργήθηκε το 2019, κατά τη διάρκεια συναντήσεων που ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της συλλογικής κουζίνας The Syrian Canteen, ενός χώρου αλληλοβοήθειας στο Παρίσι, τον οποίο διαχειρίζονται Σύροι πολιτικοί εξόριστοι. Η δράση του αναπτύχθηκε μέσα από διεθνείς εκδηλώσεις αλληλεγγύης στις εξεγέρσεις στον Λίβανο, το Ιράκ, τη Χιλή, την Αλγερία, το Ιράν και άλλες περιοχές.

Έως το 2022, και έπειτα από μια σειρά διεθνών συναντήσεων, οι συμμετέχοντες διαμόρφωσαν επίσημα μια αυτόνομη δικτυακή δομή, με στόχο να συνδέσουν και να συντονίσουν τους αγώνες τους σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η δομή εξέδωσε το Revolutions of Our Times: An Internationalist Manifesto, στο οποίο αποτυπώνει τη δική της οπτική για τον επαναστατικό διεθνισμό του 21ου αιώνα.

Το Κενό Δίκτυο στηρίζει το The Peoples Want από το καλοκαίρι του 2026, μετά και τις επαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά την περιοδεία παρουσίασης του βιβλίου Gen Z Makes History στην Ασία.

___

Οι Επαναστάσεις των Καιρών μας – Διεθνιστικό Μανιφέστο

The Peoples Want  

Μετάφραση / Διακίνηση στον Ελλαδικό χώρο: Κενό Δίκτυο

Μια ηλιόλουστη μέρα στα προάστια του Παρισιού, πίσω στο 2019, άνθρωποι από όλο τον κόσμο συγκεντρώθηκαν για την πρώτη συνάντηση με τίτλο «Οι Θέληση των Λαών». Το Παρίσι είναι μια αποικιοκρατική μητρόπολη, είναι όμως και σταυροδρόμι, ένας τόπος όπου εδώ και αιώνες μαζεύονται οι εξόριστοι. Το όνομα που δώσαμε στη συνάντησή μας ήταν φόρος τιμής σε μια κραυγή που συντάραξε τον κόσμο για περισσότερο από μια δεκαετία: «Ο Λαός Θέλει την Πτώση του Καθεστώτος». Αντικαθιστώντας τη λέξη «Λαός» με την λέξη «Οι Λαοί», εκφράζαμε έναν πόθο.

Λίγα χρόνια νωρίτερα, αυτό το σύνθημα είχε φτάσει στο Παρίσι μέσα στις αποσκευές Σύριων επαναστατών. Από τη συνάντησή τους με ντόπιους αντιφρονούντες γεννήθηκε ένας συνεταιρισμός με το όνομα «Η Συριακή Καντίνα». Προοριζόταν να είναι ένας ζεστός τόπος όπου ξαναβρίσκει κανείς δύναμη και κουράγιο, όπου οι άνθρωποι σπάνε την απομόνωσή τους και οι πιο έντονες συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από το φαγητό και την επανάσταση. Εκεί, σιγά σιγά, μπόρεσε να συγκροτηθεί μια κοινότητα εξόριστων και φίλων από διάφορες χώρες.

Μέσα από αυτή την κοινότητα ξεπήδησε «Η Θέληση των Λαών», ως μια σειρά διεθνικών συναντήσεων, χρόνο με τον χρόνο, με συμμετοχή επαναστατών από όλο τον κόσμο. Μοιραστήκαμε τις εμπειρίες μας και συζητήσαμε τί προσπαθούμε να χτίσουμε και για τί παλεύουμε στα εδάφη και στις γειτονιές μας. Δώσαμε χρόνο για να γνωριστούμε μέσα σε μεγάλα τραπέζια και γιορτές, ακούσαμε λόγους που μας ενέπνευσαν και πήραμε μέρος σε συζητήσεις, κάποιες από αυτές δύσκολες. Πάνω απ’ όλα, επιτρέψαμε στους εαυτούς μας να φανταστούμε ότι το μέλλον κρύβει δυνατότητες πέρα από το σκοτεινό κατασταλτικό πέπλο που έχει πέσει πάνω μας.

Η τελευταία από αυτές τις συναντήσεις μάς έβαλε σε νέα πορεία. Συμμετείχαν επαναστάτες και επαναστάτριες από σαράντα χώρες, και χιλιάδες άνθρωποι ήρθαν να τους συναντήσουν. Πολλοί εξέφρασαν την επιθυμία να χτιστεί κάτι πιο μόνιμο, να πάμε παραπέρα. Αυτή η ενέργεια απέδειξε ότι υπήρχε δουλειά να γίνει, ότι βρισκόμασταν μόλις στην αρχή. Έτσι, η καντίνα έμεινε καντίνα, και το δίκτυο άρχισε να σχεδιάζει τον δικό του αστερισμό.

Η διαδικασία της συγγραφής αυτού του κειμένου ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2023. Εννέα άνθρωποι από διαφορετικά μέρη του κόσμου, τον Λίβανο, τη Γαλλία, τη Συρία, την Τυνησία, τη Χιλή, το Κουρδιστάν και το Ιράν, συναντήθηκαν για να συντάξουν ένα πρώτο σχέδιο. Εννέα συντελεστές που, ο καθένας και η καθεμιά με τον τρόπο τους, είχαν πάρει μέρος στις εξεγέρσεις των καιρών μας. Διαφορετικές εκδοχές του κειμένου δόθηκαν στη συνέχεια προς συζήτηση από το Σαντιάγο ως τη Βηρυτό, από τη Λυών ως το Μπουένος Άιρες, από το Κεντρικό Ορεινό Συγκρότημα της Γαλλίας ως τους λόφους του Γκάλογουεϊ, περνώντας από την κοιλάδα Μπεκάα. Στη διαδρομή, το κείμενο συζητήθηκε, ξαναδουλεύτηκε, επεκτάθηκε, και σε σημεία άλλαξε εντελώς. Σε τόπους εξορίας, πεδία αγώνων, σε Βορρά, Νότο, Ανατολή και Δύση, τα λόγια μας εμπλουτίστηκαν από συνεισφορές ανθρώπων που συμμετείχαν στις επαναστάσεις της Αιγύπτου, του Σουδάν και του Ιράκ, στις αγροτικές εξεγέρσεις της Ινδίας, στο φεμινιστικό κύμα της Λατινικής Αμερικής, στο κίνημα για τον Τζορτζ Φλόιντ στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην εξέγερση της Σρι Λάνκα, στην παλαιστινιακή και την ουκρανική αντίσταση, και σε πολλά ακόμα.

Αφήνοντας κατά μέρος τις ιδεολογικές αγκυλώσεις, παρακάμπτοντας τους κυρίαρχους λόγους και τη γεωπολιτική των τηλεοπτικών στούντιο, ταξιδέψαμε για να συναντήσουμε σώματα που αγωνίζονται, και ύστερα βάλαμε τις εμπειρίες μας σε κοινό παρονομαστή. Μέσα από πολλές συναντήσεις, και από το φως που αυτές παρήγαγαν, προσπαθήσαμε να συλλάβουμε τί διακυβεύεται, να αξιοποιήσουμε τις πολλαπλές αβεβαιότητες και τις φαινομενικές αντιφάσεις, να αναλύσουμε τις ενεργές δυνάμεις και να κατανοήσουμε τις πιο άμεσες προκλήσεις μας. Θέσαμε έπειτα στον εαυτό μας μια σειρά από βραχυπρόθεσμους, μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους. Η κλιμάκωση του ανοιχτού πολέμου, στην Ουκρανία, στο Σουδάν, στην Παλαιστίνη και στον Λίβανο, για να αναφέρουμε μόνο τους πιο πρόσφατους, και η ενίσχυση της λογικής των μπλοκ που αυτή συνεπάγεται, έμοιαζαν μείζον εμπόδιο. Πώς να μη φανούμε εκτός τόπου και χρόνου, καταστρώνοντας σχέδια για έναν νέο διεθνισμό, την ώρα που παντού σκάνε βόμβες;

Αναγνωρίζοντας ο ένας τον άλλον

«Nos costó tanto encontrarnos, no nos soltemos»¹

Τόσο κόπο κάναμε για να βρεθούμε, ας μη χωρίσουμε ποτέ ξανά (ισπανικά)

Οι μνήμες της εποχής μας είναι γεμάτες εικόνες της συνεχιζόμενης κατάρρευσής της: δάση στις φλόγες, θάλασσες που έγιναν νεκροταφεία, επιδημίες, λιμοί και δολοφονικές εισβολές…

Θα μπορούσαμε όμως να διαλέξουμε να θυμόμαστε κάτι άλλο. Θα μπορούσαμε να θυμόμαστε τη δύναμη των εξεγέρσεων που συντάραξαν την ύπαιθρο και τις πόλεις του κόσμου, σε κάθε ήπειρο, σε κάθε γεωγραφία. Ξανά και ξανά, μέσα στην αποπνικτική ατμόσφαιρα του τέλους του πολιτισμού, οι άνθρωποι ξεσηκώθηκαν ενάντια στη μοιρολατρία. Κυβερνήσεις, καθεστώτα και μερικά κεφάλια έπεσαν. Οι λαοί ξαναχτύπησαν την πόρτα της Iστορίας.

Εκατοντάδες αστυνομικά τμήματα πυρπολημένα από διαδηλωτές στο Ιράν. Χίλια δημόσια κτίρια χτυπημένα από τους εξεγερμένους των εργατικών συνοικιών στη Γαλλία. Γιγαντιαία οδοφράγματα στο Μαϊντάν του Κιέβου, οι τράπεζες που κατέλαβαν με έφοδο οι εξεγερμένοι στον Λίβανο. Παντού, η βίαιη εξέγερση έδωσε απάντηση στη βία της ταπείνωσης.

Όσοι έζησαν το πλιάτσικο των αψίδων του θριάμβου, την εισβολή στις προεδρικές πισίνες, ή πήραν μέρος στους μανιασμένους χορούς που αντηχούσαν πέρα από τα όρια, θυμούνται την οργή. Την οργή, αλλά και την ομορφιά που απελευθερώθηκε σε πείσμα της θλίψης. Θυμόμαστε τη ζεστασιά μιας αμπαρωμένης πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης υπό αστυνομική πολιορκία, τις νυχτερινές κουβέντες σε αυτοσχέδιες κουζίνες του δρόμου, τους πανέμορφους τοίχους στολισμένους με συνθήματα, λόγια ευφυίας και μηνύματα αγάπης, εκείνες τις δεκάδες χιλιάδες φωνές που τραγουδούσαν με μια φωνή ότι τίποτα δεν θα είναι πια όπως πριν.

Ας ξαναβάψουν τους τοίχους και ας ξαναστήσουν τα αγάλματά τους. Μπορούν να μας στείλουν στην εξορία. Μπορούν να μας κλείσουν στη φυλακή και να σφάξουν τους δικούς μας. Μια φλόγα καίει βαθιά στις καρδιές μας μέσα στις πιο σκληρές, τις πιο παγωμένες, τις πιο ζοφερές στιγμές.

Μέσα στην εξέγερση ξανακερδίσαμε την αξιοπρέπειά μας. Από ήπειρο σε ήπειρο, μέσα από την εξορία μας, στα ταξίδια μας και στους αγώνες μας, βρήκαμε ο ένας τον άλλον. Μέσα στη σύγκρουση των οδομαχιών, σε χειρονομίες που ειδώθηκαν και αναπαράχθηκαν σε άλλες χώρες, σε λέξεις που αντήχησαν από γλώσσα σε γλώσσα, αναγνωρίσαμε ο ένας τον άλλον. Καταλάβαμε ότι ανήκουμε σε έναν ενιαίο διεθνικό αγώνα και ότι απέναντί μας στέκει μια διεθνώς οργανωμένη ελίτ. Ξέρουμε ότι αν μείνουμε απομονωμένοι, δεν θα καταφέρουμε τίποτα.

Η πίκρα από τις ήττες μας, και η άρνησή μας να τις δεχτούμε ως οριστικές, γέννησαν την επιθυμία να γνωριστούμε. Αρχίσαμε να υφαίνουμε ένα δίκτυο πλανητικών δεσμών, από τις πρώτες γραμμές ως τις λαϊκές συνελεύσεις, από τις φεμινιστικές απεργίες ως τις επιτροπές αντίστασης, από τους κατειλημμένους κυκλικούς κόμβους των δρόμων ως τα κατειλημμένα δάση, και ανακαλύψαμε μια κοινή ευαισθησία.

Αν οι πρωτοπορίες κάποτε ισχυρίζονταν ότι βαδίζουν ένα βήμα μπροστά από τις μάζες, εμείς ξέρουμε ότι βαδίζουμε ένα βήμα πίσω από τις λαϊκές εξεγέρσεις των τελευταίων χρόνων. Μεγαλώσαμε στον απόηχό τους. Υπήρξαν το καλύτερό μας σχολείο. Τώρα θέλουμε να υφάνουμε το νήμα της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς. Και λέγοντας γενιά, εννοούμε αυτό που ενώνει όλους και όλες, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, εθνότητας, θρησκείας ή γλώσσας, όσους αναγνώρισαν την ανάδυση ενός νέου επαναστατικού κύκλου και ένιωσαν έναν σεισμό στα βάθη της καρδιάς και του σώματός τους.

Καμία από τις ιδεολογίες, κανένας από τους πολιτικούς οδικούς χάρτες που κληρονομήσαμε δεν μπορεί να συλλάβει την αναταραχή των καιρών μας. Δεν επιδιώξαμε να φτιάξουμε καινούργιους χάρτες. Έχουμε όμως μια αίσθηση της μεθόδου που θα μας επιτρέψει να βρούμε δρόμους μαζί: λέγεται διεθνισμός.

Το επαναστατικό καθήκον έχει γίνει εν μέρει καθήκον μετάφρασης. Το να μοιραζόμαστε και να μεταφράζουμε τις διαφορετικές μας αντιλήψεις για την πραγματικότητα, και να τις βάζουμε σε κυκλοφορία, είναι τα πρώτα βήματα αυτής της μεθόδου. Το κείμενο αυτό θέλει να αναδείξει τα κομβικά σημεία των πρώτων διασταυρωμένων αναλύσεών μας. Επιχειρεί να τα οργανώσει με τρόπο που μπορεί να φανεί χρήσιμος σε οποιονδήποτε και οποιαδήποτε θέλει να πάρει ενεργό μέρος σε ό,τι έρχεται.

Παλαιστίνη (2000, 2005, 2020), Αργεντινή (2001), Καβυλία (2001), Γεωργία (2003, 2024), Λίβανος (2005, 2019), Γαλλία (2005, 2018, 2023), Ισλανδία (2008), Ιράν (2009, 2017, 2019, 2022), Κιργιστάν (2010), Ταϊλάνδη (2013, 2020), Βραζιλία (2013), Νότια Κορέα (2016), Ηνωμένο Βασίλειο (2011), ΗΠΑ (2011, 2014, 2015, 2020), Συρία (2011), Μαρόκο (2011), Λιβύη (2011), Τυνησία (2011), Ισπανία (2011), Ελλάδα (2008, 2011), Αίγυπτος (2011), Σρι Λάνκα (2022), Υεμένη (2011), Μπαχρέιν (2011), Κεμπέκ (2012), Τουρκία (2013), Ουκρανία (2004, 2014), Μπουρκίνα Φάσο (2014), Μπακούρ-Κουρδιστάν (2015), Νικαράγουα (2018), Ιράκ (2019), Καταλονία (2019), Ισημερινός (2019), Λευκορωσία (2006, 2021), Κιργιστάν (2005, 2010, 2020), Τουρκία (2013), Χιλή (2019), Ινδία (2019), Χονγκ Κονγκ (2014, 2018), Αϊτή (2019), Αλγερία (2019), Σουδάν (2013, 2018, 2019), Κολομβία (2021), Βιρμανία (2021), Καζακστάν (2022), Περού (2009, 2022), Σενεγάλη (2022-2023), Μπανγκλαντές (2024)…

Αυτός δεν είναι απλώς ένας ελλιπής και ημιτελής κατάλογος των εξεγέρσεων των καιρών μας. Πίσω από κάθε τόπο, πίσω από κάθε χρονολογία, κρύβονται εκατοντάδες χιλιάδες πρόσωπα, όνειρα και ζωές. Οι γραμμές που ακολουθούν είναι φόρος τιμής στους εξεγερμένους και τις εξεγερμένες που πήραν μέρος σε αυτά τα γεγονότα. Φόρος τιμής σε όσους βρήκαμε, σε όσους δεν έχουμε ακόμα συναντήσει και σε όσους δεν θα ξαναδούμε ποτέ. Σε εκείνους που έπεσαν επειδή αγαπούσαν τη ζωή. Για χάρη δική μας, αλλά και δική τους, αποφασίσαμε να ξαναβγούμε στον δρόμο, εμπνευσμένοι από την παρουσία και την ενέργειά τους. Αυτά τα λόγια είναι αφιερωμένα σε εκείνους.

Η γέννηση της δύναμής μας

Τα περιθώρια επιτίθενται στο κέντρο / Από τα περιθώρια στον λαό / Η πτώση του καθεστώτος / Το σχέδιο που μας έλειψε

Ένας Άραβας στοχαστής του δέκατου πέμπτου αιώνα, βλέποντας τον πολιτισμό του να καταρρέει βυθισμένος στην περιττή πολυτέλεια, προέβλεψε ανήσυχος: τα περιθώρια θα βάλουν τέλος στην Αυτοκρατορία. Και ποια καλύτερη εικόνα αυτής της απειλής από τα περιθώρια, από το Δελχί του 2020, περικυκλωμένο από εκατομμύρια αγρότες που για καιρό τούς αγνοούσαν. Αγρότες που, μετά τη μεγαλύτερη απεργία στην ιστορία της ανθρωπότητας, μια απεργία 250 εκατομμυρίων ανθρώπων, έστησαν αγροτικά συμβούλια, τα Μαχαπαντσαγιάτ, σε όλη τη χώρα, λέγοντας: Τα Μαχαπαντσαγιάτ είναι τα νέα κοινοβούλια του λαού, και οι ανέγγιχτοι θα βρίσκονται στο κέντρο τους.

Τα περιθώρια επιτίθενται στο κέντρο

Όπως έδειξαν οι εξεγέρσεις των καιρών μας, δεν υπάρχει παγκόσμιο επαναστατικό υποκείμενο. Οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γυναίκες και οι σεξουαλικά και έμφυλα ανυπότακτες στη Λατινική Αμερική, οι Βαλούχοι ή οι Κούρδοι στο Ιράν, οι αυτόχθονες λαοί στον Ισημερινό ή στο Περού, η νεολαία των εργατικών συνοικιών του Σαντιάγο και της Τρίπολης. Την εξέγερση την οδήγησαν, πάνω απ’ όλα, οι υπάρξεις των περιθωρίων.

Το να βρίσκεσαι στα περιθώρια σημαίνει να είσαι μέρος του όλου, αλλά έξω από αυτό. Στα περιθώρια ανήκουν όσοι κρατιούνται προσεκτικά στο περιθώριο του παιχνιδιού: όχι τόσο μακριά ώστε να σταματήσει η μηχανή να δουλεύει, όχι όμως και τόσο κοντά ώστε να ενοχλούν. Ταυτόχρονα έξω από τα κέντρα και στην υπηρεσία τους. Τα κέντρα είναι εκεί όπου εδρεύει η εξουσία: κράτος ή πρωτεύουσα, πολυεθνική εταιρεία, άποικοι-εποικιστές, αφεντικά, πατριάρχες.

Μια εξέγερση μένει περιορισμένη όταν εκείνοι που την πυροδοτούν δεν καταφέρνουν να συσπειρώσουν και άλλα είδη οργής. Απέναντι στα κέντρα εξουσίας, τους μεγάλους αρχιτέκτονες του διαχωρισμού μας, το στοίχημα των εξεγέρσεών μας ήταν να εξασφαλίσουμε τη συνάντησή μας. Συναντήσεις ανάμεσα σε διαφορετικά κομμάτια των περιθωρίων, αλλά και συναντήσεις ανάμεσα στους ανθρώπους των περιθωρίων και τους αντιφρονούντες των κέντρων: εκείνους που αψηφούν τις εξουσίες από τις οποίες επωφελούνται, όπως οι κάτοικοι των αποικιοκρατικών μητροπόλεων που στηρίζουν τους απελευθερωτικούς αγώνες στις αποικίες.

Όπου ένα κομμάτι των περιθωρίων, όπως οι αγρότες στην Ινδία, οι αυτόχθονες στον Ισημερινό, οι μαθητές στη Χιλή ή οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες, βρήκε στο πλευρό του ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, οι εξεγέρσεις κατάφεραν νίκες. Έστω κι αν αυτές ήταν συχνά μερικές και προσωρινές: η απόσυρση των μεταρρυθμίσεων στην Ινδία και τον Ισημερινό, το άνοιγμα της συντακτικής διαδικασίας στη Χιλή, και η ψευδοαναδιάρθρωση ορισμένων τοπικών αστυνομικών σωμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μέσα σε μια εξέγερση, οι συναντήσεις ανάμεσα στους μαχητές των περιθωρίων και τους αντιφρονούντες των κέντρων ανοίγουν ρωγμές που κουβαλούν κοφτερές δυνατότητες, εκεί όπου συνυπάρχουν αμφισημίες και αντιφάσεις. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην εξέγερση που πυροδότησε η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ προσχώρησαν μαζικά λευκοί διαδηλωτές. Μετά τις πρώτες μέρες της εξέγερσης, αυτοί οι διαδηλωτές επιχείρησαν να σχηματίσουν κλοιό ασφαλείας ανάμεσα στην αστυνομία και τους μαύρους εξεγερμένους για να τους «προστατέψουν». Χωρίς καν να το συνειδητοποιούν, συνέβαλλαν στην εξουδετέρωση της οργής και στην επανασχεδίαση των φυλετικών ορίων που το εξεγερτικό κίνημα είχε για μια στιγμή κάνει λιγότερο άκαμπτα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο στη συνάντηση ανάμεσα στους αντιφρονούντες των κέντρων εξουσίας και τους μαχητές των περιθωρίων, ούτε ανάμεσα στα ίδια τα διαφορετικά κομμάτια των περιθωρίων, αλλά οι στιγμές της εξέγερσης υπήρξαν μοναδικές ευκαιρίες να μετατοπιστούν τα όρια πέρα από τα στεγανά των κλειστών χώρων.

Όπου τέτοιες συναντήσεις δεν έγιναν, οι εξεγέρσεις πολλαπλασιάστηκαν σε αλλεπάλληλα κύματα, αλλά σε κάποιο στάδιο διαλύθηκαν, κατακερματίστηκαν ή κατεστάλησαν. Έτσι έγινε στο Ιράν, όπου το 2009 εξεγέρθηκαν κυρίως τα ξεπεσμένα μεσαία στρώματα, και το 2017 και το 2019 οι άντρες της εργατικής τάξης. Μόνο το 2022 κλονίστηκε το καθεστώς, όταν όλα τα κομμάτια της κοινωνίας ξεσηκώθηκαν πίσω από τις γυναίκες. Στη Γαλλία, οι λευκοί αντιφρονούντες των κέντρων δεν ενώθηκαν με τη νεολαία των εργατικών συνοικιών το 2005 ή το 2023, και τα μεσαία στρώματα ή οι συνδικαλισμένοι εργάτες ελάχιστα συμμετείχαν στην εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων το 2018. Χωρίς αυτές τις συναντήσεις, τα καθεστώτα αντέχουν, οι κυβερνήσεις κερδίζουν χρόνο.

Από τα περιθώρια στον λαό

Στην καρδιά του Παρισιού, το εξεγερτικό βράδυ της 1ης Δεκεμβρίου 2018, αφού έσπασαν οι πόρτες του παλιού Χρηματιστηρίου του Παρισιού, ένας μαύρος έφηβος, δίπλα σε έναν λευκό διαδηλωτή με κίτρινο γιλέκο και έναν ακτιβιστή μαροκινής καταγωγής, ξεσπά ενθουσιασμένος: «Εμείς είμαστε ο λαός… Ουάλα (τ’ ορκίζομαι στον Αλλάχ), εμείς είμαστε ο λαός!»

Η εξέγερση διαλύει τους διαχωρισμούς που παράγουν τα κέντρα εξουσίας και ανασυγκροτεί τον λαό. Στο Σουδάν, μέσα στις επαναστατικές πορείες του 2019 και στην κατάληψη της πλατείας αλ-Κιγιάντα, άνθρωποι από όλες τις γωνιές της χώρας βρέθηκαν να μοιράζονται την εμπειρία των αδικιών που τους χτυπούσαν όλους, αν και με διαφορετικούς τρόπους. Μέσα στην εξέγερση πρωτοσυναντήθηκαν, φωνάζοντας μαζί: «Η ενότητα είναι επιλογή του λαού!»

Η εξέγερση θρυμματίζει τον λαό, όπως τον κατασκεύασαν και τον αποστέωσαν τα εθνικά αφηγήματα, οι φασιστικές ιδεολογίες. Μέσα από τα καλέσματά τους για ενότητα, τα περιθώρια της εξέγερσης συχνά επανεφηύραν τον λαό, στα μέτρα των δικών τους πραγματικοτήτων. Αυτό εξηγεί γιατί, στη Γαλλία, ένα κατά κύριο λόγο λευκό κίνημα όπως τα Κίτρινα Γιλέκα ήταν τόσο ισχυρό ανάμεσα στους αποικιοκρατούμενους πληθυσμούς της Γουαδελούπης στην Καραϊβική ή στην Ρεϋνιόν ένα ηφαιστειογενές νησί στον Ινδικό ωκεανό, ανατολικά της Μαδαγασκάρης. Γιατί ανάμεσα στις κεντρικές μορφές του κινήματος βρέθηκαν μια μαύρη γυναίκα, ο γιος ενός Πορτογάλου μετανάστη και ένας νεαρός Ρομά. Γιατί ένας μικροεπιχειρηματίας και μια γυναίκα της εργατικής τάξης μπορούσαν να κρατούν μαζί το ίδιο οδόφραγμα. Στη Σρι Λάνκα, η εξέγερση του 2022 έφερε κοντά, όχι χωρίς τριβές, βουδιστές μοναχούς, queer ανθρώπους, Σινχαλέζους και Ταμίλ, αποκαλύπτοντας τον λαό γι’ αυτό ακριβώς που είναι: πολλαπλός και εν τω γίγνεσθαι.

Το πλέξιμο των διαφορετικών θραυσμάτων των περιθωρίων γίνεται τόσο με τον λόγο όσο και με τις χειρονομίες. Το κατάλαβαν καλά οι Σύριοι Άραβες επαναστάτες όταν χρησιμοποίησαν την κουρδική λέξη «αζαντί» (ελευθερία) ως κάλεσμα προς τους Κούρδους. Οι Τουρκμένοι του Ιράν όταν τραγούδησαν «Κουρδιστάν, τα μάτια και το φως του Ιράν» για να ενώσουν ιστορικά ανταγωνιστικές μειονότητες. Η χρήση της σημαίας των Μαπούτσε στις διαδηλώσεις του 2019 στη Χιλή, και της Καβυλικής στην Αλγερία τον καιρό του Χιράκ. Μέσα στην κάψα της εξέγερσης, όλες αυτές οι χειρονομίες ήταν απόπειρες να διευρυνθεί ο λαός.

Ωστόσο, κανένα κομμάτι των περιθωρίων δεν μπορεί να ενοποιεί επ’ αόριστον την πολλαπλότητα των ανθρώπων. Την ενότητα την κάνει δυνατή το μοίρασμα των εμπειριών των περιθωρίων, οι εξεγερτικές πρακτικές, η αντίσταση απέναντι στην καταστολή και η οργάνωση της άμεσης επιβίωσης, περισσότερο απ’ ό,τι τα οράματα αλλαγής ή οι ιδεολογικές πεποιθήσεις. Ενώ τα καθεστώτα πάλευαν αδυσώπητα να διασπάσουν το κίνημα με κάθε δυνατό μέσο, οι προϋπάρχουσες διαιρέσεις επέστρεφαν κι αυτές με την πρώτη ευκαιρία, υπονομεύοντας την ενότητα που γεννήθηκε στην εξέγερση. Κι αυτό μας αφήνει με ένα μείζον ερώτημα: πώς διατηρούμε την ενότητά μας πέρα από την κορύφωση μιας εξέγερσης;

Ένας λαός είναι πάντα πολλά πράγματα μαζί. Μπορεί να εξαπατηθεί, να καταπιεστεί, να συμμετάσχει στην ίδια του την ήττα ή στην ήττα άλλων. Μπορεί να διαιρεθεί, με το κάθε θραύσμα να πολεμά το άλλο. Όμως ένας λαός μπορεί επίσης, σε σπάνιες στιγμές, να συσπειρωθεί γύρω από τη συλλογική βούληση για  απελευθέρωση από την πολιτική τάξη που τον κυβερνά. Μόνο μέσα από τη συνάντηση, έστω και εφήμερη, παρά τα εμπόδια και τις αντιφάσεις, τα διάφορα κομμάτια των περιθωρίων, μαζί με τους αντιφρονούντες των κέντρων εξουσίας, δημιούργησαν έναν λαό με νέο νόημα. Έναν λαό με επαναστατική δυναμική.

Η πτώση του καθεστώτος

Στην Αίγυπτο, στην Τυνησία και στην Ουκρανία, καθεστώτα έπεσαν. Στον Λίβανο, στη Σρι Λάνκα και στο Ιράκ, κυβερνήσεις ανατράπηκαν. Κι όμως, ακόμα κι εκεί όπου τα κινήματα φάνηκαν για μια στιγμή νικηφόρα, πουθενά οι εξεγέρσεις δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την επιστροφή της κατεστημένης τάξης ή τον ερχομό του χειρότερου. Οι εξεγερμένοι παντού θυμήθηκαν με οδύνη ότι η αντικατάσταση μιας κυβέρνησης ή ενός συντάγματος δεν αποτελεί απαραίτητα απειλή για τους ισχυρούς. Οι εξεγέρσεις δεν έφτασαν ποτέ στον πυρήνα των καθεστώτων.

Μια εξέγερση είναι η έκρηξη του πραγματικού κινήματος, η αυτοκατάφαση εκείνων που εκδιώχθηκαν από την ανθρωπιά τους, που απογυμνώθηκαν από το αυτεξούσιο, την ίδια τους τη δύναμη. Έτσι, μια εξέγερση σηματοδοτεί, τόσο προς τα κέντρα όσο και προς τα ίδια τα περιθώρια, ότι το στάτους κβο δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο. Ραγίζει τη νομιμοποίηση των κατεστημένων εξουσιών. Μένει το ερώτημα: τι κάνουμε με αυτή τη ρωγμή;

Το 2022, η Σρι Λάνκα βρέθηκε στο χείλος της ανατροπής. Τα κυβερνητικά κτίρια ήταν κατειλημμένα, ο πρόεδρος είχε φύγει από τη χώρα, και ο στρατός και η αστυνομία δεν τολμούσαν να επέμβουν. Κατά μία έννοια, οι επαναστάτες είχαν κερδίσει τον πρώτο γύρο. Αλλά μην ξέροντας τι να κάνουν τα υπουργεία, τα επέστρεψαν. Όπως κι αλλού, οι επαναστάτες νικήθηκαν από το σοκ της ίδιας τους της νίκης.

Σε πολλές εξεγέρσεις, μπροστά στην παράλυσή μας, οι πολιτικοί και οι τεχνοκράτες κάθε απόχρωσης δεν άφησαν να πάει χαμένη η ευκαιρία που τους πρόσφερε η αδυναμία μας. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι στην Τυνησία και την Αίγυπτο, οι στρατιωτικοί ηγέτες στη Λιβύη και την Αλγερία, η «επίσημη» αντιπολίτευση του Συριακού Εθνικού Συμβουλίου: το πλήθος των καιροσκόπων δεν περίμενε να τελειώσουμε το πένθος για τους νεκρούς μας ή την περίθαλψη των πληγωμένων μας. Ενώ τα οδοφράγματά μας στέκονταν ακόμα όρθια, εκείνοι πήγαιναν να διαπραγματευτούν μια «πολιτική διέξοδο», συνώνυμη με το τέλος της εξέγερσης.

Πώς να ξεχάσουμε τον Μπόριτς, τον μετέπειτα εκλεγμένο Πρόεδρο της Χιλής, να τρέχει στις αίθουσες του Κογκρέσου το 2019, την ώρα που το πλήθος συγκρουόταν ακόμα με την αστυνομία στους δρόμους, για να υπογράψει μαζί με τα κυβερνώντα πολιτικά κόμματα μια μεροληπτική συμφωνία για μια συνταγματική διαδικασία που θα έβαζε φρένο στην εξέγερση; Όπως τόσο συχνά συμβαίνει, το θεσμικό παιχνίδι παρενέβη για να αποκαταστήσει την τάξη και να εμποδίσει τη χώρα να βυθιστεί στο άγνωστο. «Αν πέσει ο Πινιέρα, πέφτουμε όλοι», είπε με διαύγεια ένας αριστερός Χιλιανός γερουσιαστής. Οι πολιτικοί και οι αστοί, της δεξιάς όπως και της αριστεράς, προτιμούν πάντα να δεχτούν μια διακοσμητική αλλαγή και μερικές παραχωρήσεις για να αποτρέψουν τον ερχομό μιας επανάστασης που θα απειλούσε πραγματικά την εξουσία και τον πλούτο τους. Για να αποτρέψουν μια βαθιά επανάσταση.

Στη διάρκεια της εξέγερσης του Μαϊντάν στο Κίεβο το 2014, οι πόρτες των υπουργείων σφράγισαν μόλις ο δρόμος καθαίρεσε το καθεστώς. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έσπευσαν να προτείνουν μια «μεταβατική κυβέρνηση», με την οποία παρέλασαν στην κεντρική εξέδρα της κατειλημμένης πλατείας διεκδικώντας νομιμοποίηση. Οι εξεγερμένοι δεν ξεγελάστηκαν, αλλά μετά από τρεις μήνες εξέγερσης ήταν εξαντλημένοι, κι έτσι το τέχνασμα πέρασε. Οι εξεγερμένοι νόμισαν ότι θα μπορούσαν να κρατούν τη νέα κυβέρνηση υπό στενή επιτήρηση και πρότειναν μάλιστα «λαϊκούς» βουλευτές. Πίεσαν τη νέα κυβέρνηση καταλαμβάνοντας ορισμένα υπουργεία για να επιβάλουν θεσμικές αλλαγές και απείλησαν να ξεκινήσουν ένα νέο Μαϊντάν. Πάνω απ’ όλα όμως, ήταν το σύνθημα να γυρίσουν όλοι σπίτι τους.

Στη Σρι Λάνκα, στη Χιλή και στην Ουκρανία, για να πάει η εξέγερση παραπέρα, θα έπρεπε να αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα του πώς θα τραφεί η χώρα, πού θα βρεθούν καύσιμα ή φάρμακα, πώς θα αμυνθεί απέναντι σε ξένη στρατιωτική επίθεση. Για να ξέρουν πώς να επιβιώσουν και να ζήσουν, οι εξεγερμένοι θα έπρεπε να απαντήσουν σε ερωτήματα κλίμακας που, προς το παρόν, ξεπερνούν τις δυνάμεις τους: τι να κάνουμε με τους κρατικούς θεσμούς, τους διεθνείς οργανισμούς, τον στρατό ή το εξωτερικό χρέος; Πώς να ξεπεραστούν τα εμπόδια χωρίς να δημιουργηθούν νέες εξαρτήσεις; Η ιστορία μάς έμαθε ότι οι συμβιβασμοί οδηγούν συχνά σε παραχωρήσεις, δηλαδή σε παραλλαγές του ίδιου, και όχι σε εναλλακτικές. Πώς λοιπόν συνεχίζουμε να παλεύουμε χωρίς να πέσουμε στην άβυσσο;

Για να το κάνουμε αυτό, χρειαζόμαστε κάτι παραπάνω από υλικές εγγυήσεις. Το να ρίχνεσαι στο άγνωστο είναι πράξη πίστης. Γίνεται όταν φαίνεται πως δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Ή από πεποίθηση: όταν πιστεύεις σε κάτι τόσο βαθιά που το ρίσκο μοιάζει να αξίζει. Αλλά σε τι ακριβώς πιστεύουμε; Ποια είναι η απάντησή μας στην αβεβαιότητα; Οι μέρες που ο σοσιαλισμός ήταν στο τραπέζι κάθε εξέγερσης έχουν περάσει. Χωρίς χάρτη και χωρίς πυξίδα, οι εξεγερμένοι ρίχτηκαν στην αγκαλιά εκείνων που είχαν ένα έτοιμο σχέδιο: των αντιδραστικών, των φιλελεύθερων ή των στρατιωτικών. Και όσοι από εμάς άναψαν τη φωτιά της εξέγερσης μείναμε να παρατηρούμε, να σχολιάζουμε και να ασκούμε κριτική, τουλάχιστον όσοι ήμασταν ακόμα ελεύθεροι, ή ζωντανοί.

Το σχέδιο που μας έλειψε

Η ειρωνεία είναι ότι ίσως το σχέδιο βρισκόταν εκεί από την αρχή, μπροστά στα μάτια μας.

Πολλά έχουν ειπωθεί για τον οριζόντιο, αποκεντρωμένο χαρακτήρα των εξεγέρσεών μας. Για το πόσο απούσες ήταν οι μεγάλες παραδοσιακές οργανώσεις, ή πόσο ανίκανες να μονοπωλήσουν την «ηγεσία» των αναδυόμενων κινημάτων. Οι αριστεροί σε όλο τον κόσμο έμοιαζαν να έχουν κατακλυστεί από την ένταση και την εφευρετικότητα αυτού του κύματος εξεγέρσεων.

Έτσι, κάθε εξέγερση, κάθε αγώνας, είδε να αναδύονται, ανεξάρτητα από τις οδηγίες του τάδε ή του δείνα ηγέτη, κόμματος ή οργάνωσης, νέες μορφές λαϊκής οργάνωσης προσαρμοσμένες στις ανάγκες της κάθε εξέγερσης. Καταλήψεις πλατειών, κτιρίων ή πανεπιστημίων στην Ελλάδα, στην Αίγυπτο, στον Λίβανο, στο Ιράκ, στη Σρι Λάνκα και στο Χονγκ Κονγκ. Τοπικά συμβούλια στη Συρία και επιτροπές αντίστασης στο Σουδάν. Τοπικές συνελεύσεις στη Χιλή και στην Κολομβία. Φεμινιστικές συνελεύσεις σε όλο τον κόσμο. Κυκλικοί κυκλοφοριακοί κόμβοι κατειλημμένοι από τα Κίτρινα Γιλέκα στη Γαλλία.

Σε καθεμιά από αυτές τις εμπειρίες, οι εξεγερμένοι βρέθηκαν να οργανώνουν τόσο την επίθεση όσο και την καθημερινή ζωή της εξέγερσης. Γίνονταν συνελεύσεις για να συζητηθεί η στρατηγική και να προετοιμαστούν μπλόκα σε αυτοκινητόδρομους, διαδηλώσεις και έφοδοι στα κέντρα της εξουσίας. Προσπαθήσαμε να οργανώσουμε την ασφάλεια και την αυτοάμυνα, εντοπίζαμε τις δυνάμεις καταστολής, ετοιμάζαμε τη νομική υπεράσπιση και φροντίζαμε τους τραυματίες. Στήσαμε καταυλισμούς και παράγκες, ταΐσαμε πλήθη μέσα από τις ollas comunes (συλλογικές κουζίνες), καταλάβαμε και καλλιεργήσαμε λαχανόκηπους. Παντού, προσπαθήσαμε να εξασφαλίσουμε τον πολλαπλασιασμό των δυνάμεών μας και των δυνατοτήτων μας για δράση.

Στη Συρία, οι επαναστάτες πήγαν ακόμα πιο μακριά. Στα εδάφη από όπου εκδιώχθηκε το καθεστώς, οι εξεγερμένοι κατάφεραν να διαχειριστούν μόνοι τους ολόκληρες πόλεις, νοσοκομεία, μύλους, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, και να μοιράζουν τρόφιμα, για αρκετά χρόνια. Τα εκατοντάδες τοπικά συμβούλια στα απελευθερωμένα εδάφη ήταν η απόδειξη ότι το μέλλον της Συρίας δεν βρισκόταν ούτε στα χέρια του Εθνικού Συμβουλίου (της εξόριστης αντιπολίτευσης), ούτε σε εκείνα των ένοπλων ομάδων. Κι όμως, οι επαναστάτες δεν τόλμησαν να ισχυριστούν ότι ίσως ήταν οι ίδιοι που στην πράξη οικοδομούσαν μια εναλλακτική απέναντι στο καθεστώς. Ήταν η έμπρακτη απόδειξη ότι, ακόμη και κάτω από βομβαρδισμούς και πολιορκία, αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο και αντιμέτωποι με αδυσώπητη καταστολή, οι άνθρωποι ήταν ικανοί να αυτοκυβερνηθούν.

Σε μια εξέγερση, θα βρισκόμαστε πάντα αντιμέτωποι με δυνάμεις που δεν θα διστάσουν να καταλάβουν τα παλάτια. Και η προτεραιότητά τους θα είναι πάντα να τσακίσουν τις νεογέννητες μορφές λαϊκής οργάνωσης. Μη αναγνωρισμένοι ως σοβαροί ή νόμιμοι συνομιλητές από τις εθνικές και διεθνείς δυνάμεις, οι εξεγερμένοι παραγκωνίστηκαν. Απέναντι σε αυτές τις απειλές, γενικά δεν καταφέραμε να επηρεάσουμε την έκβαση των εξεγέρσεων. Είτε δεν μπορέσαμε είτε δεν θελήσαμε να αναλάβουμε την επόμενη μέρα της εξέγερσης. Δεν καταφέραμε να επιβληθούμε ως δύναμη.

Και στο Σουδάν, στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας αγώνα (2013-2023), στήθηκαν επιτροπές αντίστασης σε πόλεις και γειτονιές. Οργάνωσαν τόσο τις κινητοποιήσεις όσο και τη λαϊκή αλληλοβοήθεια. Χρόνο με τον χρόνο, εξέγερση με την εξέγερση, μεγάλωσαν σε δύναμη και εμπειρία. Μετά την ανατροπή του Προέδρου Ομάρ αλ-Μπασίρ, ορισμένες οργανώσεις της αντιπολίτευσης αποφάσισαν να συμμετάσχουν στο πολιτικο-στρατιωτικό Μεταβατικό Συμβούλιο. Οι επιτροπές αντίστασης αντιτάχθηκαν στη μεγάλη τους πλειοψηφία σε αυτή την απόφαση, για να μείνουν πιστές στο αίτημα της επανάστασης να απομακρυνθούν όλες οι εξουσίες που συνδέονται με τον στρατό. Έτσι, ενσάρκωσαν οι ίδιες τη λαϊκή νομιμοποίηση. Απελευθερωμένες από τις οργανώσεις της αντιπολίτευσης και δυναμωμένες από αυτή τη νομιμοποίηση, οι εκατοντάδες επιτροπές συνέταξαν και στη συνέχεια ψήφισαν μια πρόταση για το μέλλον της χώρας: τη Χάρτα για την Εγκαθίδρυση της Λαϊκής Εξουσίας. Μόνο στο Σουδάν οι επιτροπές βάσης του κινήματος τόλμησαν να διεκδικήσουν την επαναστατική εξουσία. Αλλού, ένα από τα μεγάλα λάθη ήταν ότι οι αναδυόμενες λαϊκές εξουσίες υποβιβάστηκαν σε απλά μέσα της επανάστασης, αντί να ιδωθούν ως μια μοναδική σύζευξη των μέσων και των σκοπών της. Ως προεικόνιση ενός δυνατού επαναστατικού μέλλοντος.

Αυτά τα πειράματα προσφέρουν έναν θησαυρό διδαγμάτων για τους επαναστάτες και τις επαναστάτριες. Συναντούν και επικαιροποιούν μια μακριά ιστορία λαϊκής εξουσίας. Μια ιστορία που κανένα σχολικό εγχειρίδιο δεν αναφέρει: εκείνη των Comandos Comunales (Κοινοτικές Εντολές) και των Cordones Industriales στη Χιλή (1970-73), των Quilombos της Βραζιλίας (1550-2024), των τμημάτων των αβράκωτων της Γαλλικής Επανάστασης (1789-93), των Caracoles της Τσιάπας και των Εργατικών Συμβουλίων της Ρωσίας και της Βαυαρίας (1905, 1918-1919), της Κομμούνας του Παρισιού (1871), του Μορέλος (1913) και της Κρονστάνδης (1921). Και πολλών ακόμα.

Ερμηνεύουμε όσα ζήσαμε ως μια συνεχιζόμενη εποχή εξέγερσης. Αυτό που κάποιοι έσπευσαν να ξεγράψουν ως ήττα, εμείς το βλέπουμε ως τη γέννηση ενός παγκόσμιου κινήματος εξέγερσης για την αξιοπρέπεια. Κοιτάμε τις αποτυχίες μας κατάματα και προετοιμαζόμαστε για τις νίκες που έρχονται. Αφετηρία μας είναι όλοι εκείνοι οι τόποι όπου η λαϊκή εξουσία επέστρεψε, άλλοτε εφήμερα, άλλοτε πιο πεισματικά, για να μας ξαναδώσει τη δύναμή μας.

Βρίσκοντας το χειρόφρενο έκτακτης ανάγκης

Πίσω από κάθε φασισμό κρύβεται μια αποτυχημένη επανάσταση / Η εποχή της εξάντλησης / Μια Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης σε κάθε κράτος / Βρίσκοντας τον ορίζοντα /

Η αρχή αυτής της δεκαετίας υπογραμμίζει μια απλή αλλά οδυνηρή αλήθεια: όσο προχωρά η επανάσταση, τόσο σκληραίνει η αντεπανάσταση.

Οι πρόσφατες εξεγέρσεις έδειξαν ότι όλα τα καθεστώτα, όποια κι αν είναι η φύση τους, βρίσκονται σε ριζική αναντιστοιχία με τους πόθους των λαών. Ανίκανες να πυροδοτήσουν την πίστη στα ετοιμοθάνατα σχέδιά τους, οι εξουσίες απάντησαν πρώτα με τον τρόμο. Οι εξεγέρσεις άφησαν πίσω τους μάρτυρες, φυλακισμένους και εξόριστους. Η στρατιωτικοποίηση των εδαφών και η ποινικοποίηση των αγώνων εντείνονται, ενώ οι βίαιες εξαφανίσεις και τα βασανιστήρια πολλαπλασιάζονται. Και για να ολοκληρωθεί η εθνική φρίκη, Ρώσοι, Ιρανοί, Γάλλοι και Αμερικανοί στρατηγοί συνέρρευσαν στο προσκεφάλι των απειλούμενων καθεστώτων. Δακρυγόνα, βόμβες και «γαλλική αστυνομική τεχνογνωσία» προσφέρθηκαν στον Μπεν Άλι, Γερμανοί αστυνομικοί και ισραηλινά συστήματα κυβερνοασφάλειας στη Χιλή, ιρανικές πολιτοφυλακές και ρωσικές βόμβες σε βοήθεια του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Η συντριβή των εξεγέρσεών μας δεν ήταν απλώς εθνική υπόθεση, ήταν διεθνής.

Μετά τις εξεγέρσεις, ό,τι επιβιώνει δυναμώνει, ακόμα και οργανώνεται, και τις περισσότερες φορές είναι κάποια μορφή αντίδρασης. Παντού, οι κυρίαρχες τάξεις υπερασπίζονται λυσσαλέα τα συμφέροντά τους, όποιο κι αν είναι το κόστος. Σε όλο τον πλανήτη, οι μόνες οργανωμένες δυνάμεις που μοιάζουν να επιζούν των εξεγέρσεων είναι στην καλύτερη περίπτωση συντηρητικές, στη χειρότερη φασιστικές. Οι εξεγέρσεις της τελευταίας δεκαετίας ανακόπηκαν από μια μεγάλης κλίμακας και πολύμορφη απάντηση: μια βίαιη αντεπανάσταση.

Πίσω από κάθε φασισμό κρύβεται μια αποτυχημένη επανάσταση

Η αντεπανάσταση δεν είναι απλώς μια παγκόσμια αντιεξεγερτική επιχείρηση. Ούτε είναι απλώς μια παλινόρθωση, μια επιστροφή στο παλαιό καθεστώς ή η αποκατάσταση μιας κοινωνικής τάξης που κλονίστηκε από τη σύγκρουση και την εξέγερση. Χτίζει ενεργά μια νέα τάξη πραγμάτων στα μέτρα των δικών της αναγκών. Διαμορφώνει νοοτροπίες, πολιτισμικές συμπεριφορές, γούστα, συνήθειες και ήθη. Αλλά υπάρχει και κάτι παραπάνω: η αντεπανάσταση χρησιμοποιεί τις ίδιες προϋποθέσεις και τις ίδιες τάσεις πάνω στις οποίες στηρίζεται και η επανάσταση. Καταλαμβάνει το έδαφος του αντιπάλου της και δίνει άλλες απαντήσεις στα ίδια ερωτήματα. Επανερμηνεύει την επανάσταση με τον δικό της τρόπο.

Καθώς οι επαναστάτες συντρίβονται, διασκορπίζονται και απομονώνονται, τα κεφάλια της λερναίας ύδρας που νομίζαμε ότι κόψαμε ξαναφυτρώνουν σιγά σιγά. Είτε μέσα από τα αποαποικιακά κοστούμια που φορούν ο Πούτιν ή ο Σι Τζινπίνγκ, είτε μέσα από τις «αντισυστημικές» ανταρσίες του Τραμπ, του Μιλέι ή του Μπολσονάρο, είτε μέσα από τον πόλεμο του «ελεύθερου κόσμου» για τη «δημοκρατία», οι ελίτ παντού προσπαθούν να τιθασεύσουν τους πόθους των εξεγέρσεων για να εμποδίσουν την επιστροφή τους. Στην Αργεντινή, το σύνθημα «afuera!» (Έξω!) του Μιλέι αντανακλά το «que se vayan todos!» (Να φύγουν όλοι!) των εξεγερμένων στο γύρισμα του αιώνα. Ο καλύτερος τρόπος να συντρίψεις την επιθυμία για ελευθερία είναι να παρουσιαστείς ως απελευθερωτής.

Το 2024, ο Ντόναλντ Τραμπ συμμετέχει σε συγκεντρώσεις με συνθήματα όπως «γίνε ακυβέρνητος» και «μαζικές απελάσεις τώρα». Αν οι φασίστες είναι οι ορκισμένοι εχθροί μας, δεν είναι μόνο επειδή το σχέδιό τους είναι το αντίθετο του δικού μας. Είναι ορκισμένοι εχθροί μας επειδή υπερασπίζονται το σχέδιό τους με επαναστατική μεταμφίεση, τρεφόμενοι από τις ορμές και τους πόθους της λαϊκής εξέγερσης, ενώ αποτελούν την ύστατη εφεδρεία των κέντρων εξουσίας. Ο Πούτιν, η Μελόνι, η Λεπέν, όπως τόσοι άλλοι, εκμεταλλεύονται την απογοήτευση και την ταπείνωση της εργατικής τάξης, που υπονομεύτηκε από τις τελευταίες μεταλλάξεις του κεφαλαίου, για να στεριώσουν την «αντισυστημική» τους στάση, ώστε να υπερασπιστούν καλύτερα το σύστημα. Ισχυρίζονται ότι θέλουν να τα αλλάξουν όλα για να μην αλλάξει τίποτα. Σήμερα, οι αντιδραστικοί ριζοσπαστικοποιούνται, ενώ οι προοδευτικοί σπαρταρούν μέσα στη μετριοπάθεια.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι φασίστες τρέφουν τόσο μίσος για τα φεμινιστικά και τα queer κινήματα. Ο φασισμός βλέπει σε αυτά έναν αντίπαλο ικανό να γεννήσει μια επιθυμία απελευθέρωσης που θα μπορούσε δυνητικά να απειλήσει την κατεστημένη τάξη. Οι φεμινίστριες του Νότου έπεισαν εκατομμύρια να ενταχθούν στα κινήματά τους, χάρη στη ριζοσπαστική τους διεκδίκηση για χειραφέτηση και στη βούλησή τους να αλλάξουν τα πάντα, παραβιάζοντας τους κανόνες του φύλου, της τάξης, της γεωγραφίας και της ηλικίας. Το ίδιο ισχύει για το queer κίνημα, ένα από τα λίγα που εξακολουθούν να τολμούν να ονειρεύονται. Θρυμματίζοντας τη δυαδική λογική που βρίσκεται στη βάση κάθε εξουσίας, μετατρέπουν το φαντασιακό σε όπλο και την επιθυμία σε δύναμη. Βάζοντας το σώμα στην καρδιά του μετασχηματισμού, η queer επανάσταση είναι ένα από τα λίγα κινήματα που στέκονται εμπόδιο στο όραμα των φασιστών και ενσαρκώνουν εφικτά μέλλοντα. Όμως, όπως τόσα άλλα κινήματα πριν από αυτά, φλερτάρονται από τις προοδευτικές φράξιες της Αυτοκρατορίας, που προσπαθούν να τα απονευρώσουν και να τα μεταμορφώσουν σε ακίνδυνο πολιτισμικό αξεσουάρ.

Πώς να πιστέψουμε ότι οι ισοπεδωτικοί υπερεξουσιαστικοί μηχανισμοί του Τραμπ, του Μόντι ή του Νετανιάχου θα μπορούσαν να νικηθούν από ένα καλά τεκμηριωμένο επιχείρημα, μια έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, τους ελέγχους γεγονότων των «Νιου Γιορκ Τάιμς» ή μια ψηφοφορία στον ΟΗΕ; Ο προοδευτισμός, κάθε φορά που τολμά να βγει σε αυτό το πεδίο, γίνεται λίγο περισσότερο περίγελος, λίγο περισσότερο απαξιωμένος, και άρα αντιπαραγωγικός. Η παραίτηση των σοσιαλδημοκρατών που ισχυρίζονται ότι είναι αδύνατο να αλλάξει οτιδήποτε, ακόμα κι όταν κερδίζουν εκλογές, στρώνει τον δρόμο για την υπονόμευση από τις φασιστικές δυνάμεις, που δεν έχουν παρά να σκύψουν για να θερίσουν τη δικαιολογημένη οργή και τις χαμένες ψυχές των εξεγέρσεων. Μέχρι τώρα, από την Ουάσινγκτον ως τη Μπραζίλια, δεν είδαμε παρά μόνο παρωδίες φασιστικών εξεγέρσεων. Την επόμενη φορά, τα πράγματα μπορεί να είναι πολύ πιο σοβαρά.

Η παγκόσμια αναζωπύρωση του ξενοφοβικού εθνικισμού και οι συστηματικές επιθέσεις στα δικαιώματα των γυναικών και στη σεξουαλική και έμφυλη ανυποταξία είναι το αποτέλεσμα μιας καλά σχεδιασμένης παγκόσμιας επίθεσης: εκείνης μιας νεοφασιστικής διεθνούς. Τα ολοένα και πιο τεντωμένα, πιο μορφασμένα πρόσωπα της εξουσίας μπορεί να διαφέρουν στην όψη, ανήκουν όμως όλα στο ίδιο θηρίο. Γιατί πέρα από τις φαινομενικές τους συγκρούσεις και έχθρες, αυτές οι δυνάμεις μοιράζονται έναν κοινό στόχο: να διατηρήσουν την εξουσία των κέντρων, με κάθε κόστος. Για να το πετύχουν, καμία σφαγή δεν θα θεωρηθεί υπερβολικά ακριβή. Αντιθέτως, ο πόλεμος υπήρξε πάντα η κατεξοχήν μέθοδος για να κρατιέται η επανάσταση μακριά.

Η εποχή της εξάντλησης

Παντού, έχουμε βυθιστεί σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Απ’ όλα όσα θα ευχόμασταν να καταστραφούν, αυτή η κατάσταση είναι η πιο ανθεκτική και πολύπλοκη. Έχει χαραχτεί ανεξίτηλα ακόμα και στους τρόπους οργάνωσης και στις μεθόδους αγώνα μας.

Υπάρχουν οι άμεσες έκτακτες ανάγκες που μας σπρώχνουν στη δράση, γιατί δεν αντέχεται πια να μένουν τα πράγματα όπως είναι. Να μην έχεις να φας, να κινδυνεύεις με θάνατο ή βιασμό σε κάθε γωνιά του δρόμου, να μην έχεις πού να στεγάσεις τον εαυτό σου και τα παιδιά σου για τη νύχτα, να ρισκάρεις την ταπείνωση σε κάθε νέα διοικητική διαδικασία, να τρως ξύλο σε κάθε έλεγχο ταυτότητας, να φοβάσαι ότι δεν θα φτάσει το νερό για τις καλλιέργειες, ότι η γη θα γίνει άμμος…

Η επισφάλεια της ζωής, μάς βυθίζει σε μια εξοντωτική καθημερινότητα, γεμάτη επιτακτικές ανάγκες που δεν προλαβαίνουμε καν να αρχίσουμε να λύνουμε, και να που ξεπροβάλλει κιόλας η επόμενη πιεστική κατάσταση. Αυτές οι έκτακτες ανάγκες, που μας ενώνουν στις βιωμένες πραγματικότητές μας και μονοπωλούν τον χρόνο και την ενέργειά μας, τις αντιμετωπίζουμε είτε μόνοι μας είτε μέσα στα δίκτυα των σχέσεων μας, που είναι κι αυτά εξαντλημένα. Αυτές οι καθημερινές πιέσεις μάς επιβάλλουν ρυθμούς μη βιώσιμους για να κρατήσουμε τους αγώνες ζωντανούς, για να προστατευτούμε ή για να μη συνθλιβούμε, απαιτώντας όλο και περισσότερη ενέργεια απλώς και μόνο για να υπάρχουμε.

Από την πλευρά των κυβερνήσεων, ως κυνική απάντηση στις έκτακτες ανάγκες που μόλις αναφέραμε, υπάρχουν εκείνες οι έκτακτες ανάγκες που, καθεμιά με τον τρόπο της, στοχεύουν να μας θυμίζουν πόσο αβοήθητοι είμαστε χωρίς την προστασία του κράτους: «οικονομική κρίση», «φυσικές» καταστροφές, «ξένοι πράκτορες», «εξωτερικές απειλές», «μεταναστευτική κρίση» και ούτω καθεξής. Την «Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης» τη χρησιμοποιούν όλα τα καθεστώτα, από τα πιο δημοκρατικά ως τα πιο δεσποτικά, ως μέτρο εξαίρεσης απέναντι στην κατάσταση της «ειρήνης».

Ο «νόμος έκτακτης ανάγκης» (Κανούν αλ-Ταουάρι) κυβερνούσε την καθημερινή ζωή των Σύριων για πάνω από σαράντα χρόνια μέχρι το ξέσπασμα της κοινωνικής επανάστασης. Θεσπισμένος επισήμως για να αντιμετωπίσει τη στρατιωτική απειλή του Ισραήλ, χρησιμοποιήθηκε πάντα για την καταστολή κάθε εσωτερικής διαφωνίας. Λίγους μήνες μετά την έναρξη της εξέγερσης, μετατράπηκε σε «Αντιτρομοκρατικό Νόμο», αλλά εξακολουθούσε να στοχεύει κάθε αντιπολίτευση. Στη Χιλή, η Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης επέτρεψε στον Πρόεδρο Πινιέρα να (ξανα)βγάλει τον στρατό στους δρόμους ενάντια στον εξεγερμένο λαό. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η χρήση της Κατάστασης Έκτακτης Ανάγκης, ως νομικής δικαιολόγησης της απουσίας κράτους δικαίου, έχει εξαπλωθεί παντού, υποτίθεται ως απάντηση σε τρομοκρατικές επιθέσεις, αλλά και σε ιούς, αστικές εξεγέρσεις και φυσικές καταστροφές.

Μια Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης σε κάθε κράτος

Αν η πολιτική είναι η συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα, τότε το να κυβερνάς και το να διεξάγεις πόλεμο είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το έθνος-κράτος, με τον ιδιαίτερο τρόπο του να δομεί την εξουσία, τη διαχείριση των πληθυσμών και τον έλεγχο των εδαφών, κατέκτησε σχεδόν ολόκληρη την υφήλιο μέσα από πολέμους αποικιοκρατίας. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η εξουσία και ελέγχονται οι πληθυσμοί δεν είναι ίδιος από κράτος σε κράτος, ούτε από περιοχή σε περιοχή του κόσμου.

Η λειτουργία του κρατικού μηχανισμού είναι διαφορετική για μια πρώην αποικιοκρατική δύναμη, καλά στεριωμένη πάνω στον πλούτο που απέσπασε από τον υπόλοιπο κόσμο, απ’ ό,τι για ένα πρόσφατα αποαποικιοποιημένο κράτος υπό την επιρροή ισχυρών δυνάμεων που επιδιώκουν να ελέγξουν τους πόρους του. Ο βαθμός βίας που ασκεί το κράτος πάνω στον δικό του πληθυσμό καθορίζεται από τα υλικά μέσα (αποικιακή πρόσοδος, πετρελαϊκή πρόσοδος, χρηματοπιστωτικά κέρδη κάθε λογής) που έχουν στη διάθεσή τους οι εθνικές ελίτ για να εξαγοράσουν την κοινωνική ειρήνη προτού καταφύγουν στην ωμή βία.

Ο σοσιαλισμός, το κράτος πρόνοιας και η σοσιαλδημοκρατία, όπου υπάρχουν, είναι απόπειρες να συνδεθεί με διαφορετικό τρόπο το ζήτημα του κράτους με εκείνο της λαϊκής κυριαρχίας. Πέρα από το μονοπώλιο της «νόμιμης βίας» και την υπεράσπιση της επικράτειας, στο κράτος ανατίθεται και η ευημερία των πολιτών, η αναδιανομή ενός μέρους του πλούτου και η παροχή υπηρεσιών στον πληθυσμό. Καθεμιά από αυτές τις απόπειρες, είτε ήταν καρπός επαναστατικών εξεγέρσεων είτε ρεφορμιστικών προσπαθειών, κατέληξε να διευρύνει τη λαϊκή στήριξη στη σταθερότητα του κράτους.

Αλλά ο καιρός των κοινωνικών ουτοπιών έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σχεδόν κανείς δεν προσπαθεί πια να μας πουλήσει ένα ρόδινο μέλλον. Οι δυστοπίες έχουν αντικαταστήσει παντού τις ουτοπίες. Υπάρχει η συνωμοσιολογική απειλή της «Μεγάλης Αντικατάστασης» που πρεσβεύουν οι λευκοί ρατσιστές. Η κοινωνία του ελέγχου υποταγμένη σε αυταρχικές τεχνητές νοημοσύνες. Η επικείμενη κατάρρευση των συνθηκών ζωής πάνω στη Γη. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα της αριστεράς επιχειρούν να μας ξαναμαγέψουν με ξεσκονισμένα πολιτικά προγράμματα και νέες υποσχέσεις αλλαγής, αυτό γίνεται πλέον μόνο λόγω της κυκλικής επιτακτικότητας να εμποδιστεί η ακροδεξιά να πάρει την εξουσία.

Ο «Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας» που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαινίασε τον εικοστό πρώτο αιώνα. Το πρόσχημα της διάχυτης, πανταχού παρούσας και πάντα επικείμενης απειλής της τρομοκρατίας δικαιολόγησε κάθε πόλεμο, κάθε μέτρο ελέγχου και κάθε μέτρο εξαίρεσης, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» του Μεξικού, η «αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας» της Ρωσίας, η «εξάλειψη της Χαμάς» του Ισραήλ, η «συντριβή της σιωνιστικο-ουαχαμπιτικής συνωμοσίας» της Συρίας, το «τσάκισμα της κουρδικής τρομοκρατίας» της Τουρκίας, το «τέλος του αυτονομισμού των Τουαρέγκ» του Μάλι, η «εξάρθρωση της τρομοκρατίας των Μαπούτσε» της Χιλής, και τόσα άλλα… Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους τρόπους με τους οποίους απειλές, άλλες πραγματικές, άλλες κατασκευασμένες, χρησιμοποιούνται για να εκτραπούν οι κοινωνικές εντάσεις προς τον αγώνα ενάντια σε έναν κοινό «εχθρό», τον ύστατο εγγυητή της εθνικής ενότητας. Μια εσωτερική διαμαρτυρία που δυναμώνει λίγο παραπάνω θα γλιστρήσει γρήγορα στην κατηγορία του «εσωτερικού εχθρού», αν δεν αρκεστεί στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης που της παραχωρείται. Το κράτος παρουσιάζεται πάντα ως «πολιορκημένο κάστρο», υπό την απειλή εχθρικών δυνάμεων στο εσωτερικό ή στο κατώφλι του. Η ύπαρξη του νομιμοποιείται  από το ίδιο το πράγμα που το απειλεί.

Η έκτακτη ανάγκη ορίζει τη σχέση μας με τον κόσμο και εγκαινιάζει ποικίλους βαθμούς αυταρχικών μεθόδων για την αντιμετώπιση των καταστροφών. Επικαλούμενη πότε από πολιτικές δυνάμεις, συνδικάτα και συλλογικότητες, πότε από κυβερνήσεις που ενίοτε την υιοθετούν, η έκτακτη ανάγκη έχει γίνει το καθολικό μοτίβο της πολιτικής. Ο μόνος τρόπος να κυβερνήσεις, ή να κάνεις ακτιβιστική δουλειά (όπου αυτή είναι δυνατή), είναι στο όνομα της έκτακτης ανάγκης. Αυτή η επιταγή συγκαλύπτει τη διαφορά, τη σύγκρουση και την ανισότητα: μας αφορά εξίσου όλους, όλοι είμαστε στην ίδια βάρκα, εξίσου θύματα, εξίσου υπεύθυνοι, εξίσου επιστρατεύσιμοι.

Να απαντάς σε μια «κοινωνική έκτακτη ανάγκη», να καλείς σε «κατάσταση οικολογικής επαγρύπνησης», να τρέχεις από τον έναν αγώνα στον άλλο, από μια μάχη ενάντια σε ένα περιβαλλοντικά καταστροφικό έργο στην κινητοποίηση ενάντια σε μια κρατική μεταρρύθμιση, από μια ανθρωπιστική κρίση σε μια αντιφασιστική καμπάνια. Καθένας από αυτούς τους αγώνες, όσο σημαντικός κι αν είναι, ρουφάει όλη τη διαθέσιμη ενέργειά μας, και χωρίς κάποια συνολική στρατηγική, τρέχουμε σαν κότες με κομμένο το κεφάλι.

Βρίσκοντας τον ορίζοντα

Η στρατιωτικοποίηση των πόλεων, τα αστραπιαία κλεισίματα των συνόρων, η εντατικοποίηση των αστυνομικών ελέγχων, η ηλεκτρονική επιτήρηση και οι περιορισμοί στις μετακινήσεις, οι κατ’ οίκον περιορισμοί και η διαχείριση της πανδημίας του κορονοϊού αποδεικνύουν ότι τα αυταρχικά μέτρα είναι απολύτως εφικτά σε μεγάλη κλίμακα και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το μόνο που χρειάζεται για να επανενεργοποιηθούν όταν χρειαστεί είναι ένα καλοδουλεμένο επιχείρημα ή μια κρίση.

Εδώ και μερικά χρόνια, πράγματα που πριν δεν έμπαιναν στο φως των προβολέων γίνονται πρωτοσέλιδα στα εικοσιτετράωρα ειδησεογραφικά κανάλια: η αποψίλωση των ωκεανών, τα δάση της Αυστραλίας ή του Αμαζονίου στη μέγγενη της φωτιάς, τυφώνες και καταστροφικές πλημμύρες. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στις θέσεις και τις πράξεις των κυβερνήσεων και στην αποδεδειγμένη σοβαρότητα της κατάστασης είναι ολοφάνερη σε όλους. Το «οικολογικό άγχος» έγινε η ασθένεια μιας εποχής για όσους έχουν το προνόμιο να μην έχουν πιο πιεστικούς λόγους ανησυχίας. Είναι άλλος ένας παράγοντας που τροφοδοτεί τη γενική παράλυση. Όταν ακούμε όλη μέρα για πολέμους, λιμούς, ανθρωπιστικές καταστροφές ή γιγάντιες πυρκαγιές, παθαίνουμε ναυτία. Είναι κατανοητό πως για να επιβιώσεις, πρέπει τελικά να αγνοήσεις αυτές τις πληροφορίες και να συνεχίσεις τη ζωή σου. Καθώς μας υπενθυμίζεται διαρκώς η δική μας αδυναμία απέναντι σε όσα συμβαίνουν, καταδικαζόμαστε για άλλη μια φορά να βασιστούμε σε ένα απίθανο άλμα πίστης προς τους ηγέτες του πλανήτη, ή τουλάχιστον να προσπαθήσουμε να τους πιέσουμε προς μια θετική κατεύθυνση.

Η πέρα για πέρα πραγματική οικολογική έκτακτη ανάγκη είναι αναμφίβολα μια ισχυρή κινητοποιητική δύναμη όταν προσδιορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι και χαράσσονται στρατηγικές δράσης. Το κάλεσμα να απαντήσουμε στην κλιματική έκτακτη ανάγκη χρησιμοποιείται εν μέρει από ανθρώπους που αγωνίζονται να υπερασπιστούν τα εδάφη τους, από πολιτικές οργανώσεις και οικολογικά κινήματα, για να κερδίσουν προσοχή και να αυξήσουν τις δυνάμεις τους, για να νομιμοποιήσουν πιο ριζοσπαστικές μορφές κινητοποίησης και να δημιουργήσουν πρωτόγνωρες λαϊκές συγκλίσεις. Αλλά καθώς αυτές οι έκτακτες ανάγκες αναγνωρίζονται όλο και πιο πλατιά και απειλούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, το μοχλό μπορεί κάλλιστα να τον πάρουν άλλα χέρια. Η οικολογία, για παράδειγμα, έχει ήδη διαποτίσει τον δεξιό και τον φιλελεύθερο πολιτικό λόγο, και πλησιάζει γρήγορα η στιγμή που ο λόγος περί οικολογικής κατάρρευσης θα δικαιολογήσει μια νέα αυταρχική στροφή σε στυλ Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα.

Η νεολαία στα πολιτικά και οικονομικά κέντρα μένει υπνωτισμένη μπροστά στην προοπτική του δικού της τραγικού μέλλοντος, ενώ οι άνθρωποι των περιθωρίων ονειρεύονται εφικτά μέλλοντα, με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο ενός αβάσταχτου παρόντος. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκώς ανανεωμένη αποσύνδεση ανάμεσα σε αυτές τις δύο αντίστοιχες καταστάσεις. Στον χρόνο που μας απομένει, από εμάς εξαρτάται να δώσουμε μια καινούργια απάντηση.

Πρέπει να εφεύρουμε ξανά τον δικό μας χρόνο. Πρέπει να ανοίξουμε χώρο για να σκεφτούμε μαζί και να τραβήξουμε το χειρόφρενο έκτακτης ανάγκης. Είτε ζούμε σε μια κοινωνία που ήδη καταρρέει κάτω από το βάρος του πολέμου, της φυσικής καταστροφής και της οικονομικής πτώσης, είτε ανήκουμε στην καρδιά ενός δυτικού φρουρίου, πνιγμένου και στοιχειωμένου από την προοπτική της επερχόμενης κατάρρευσής του, ο μόνος δρόμος μπροστά είναι να επεξεργαστούμε ένα κοινό σχέδιο, αποτελεσματικό σε καθεμιά από τις καταστάσεις μας. Και να ρωτήσουμε:

Ποια είναι η φύση αυτής της έκτακτης ανάγκης; Ποιους μοχλούς επιτρέπει; Ποια ενέργεια δίνει, ποια ενέργεια ρουφάει; Τι έχουμε να κερδίσουμε στην κούρσα για τον ορισμό της βαθύτερης αιτίας και της φύσης της έκτακτης ανάγκης; Ποια υπέρμετρα μέσα μπορεί μια μέρα να προσφέρει στους αντιπάλους μας να χρησιμοποιήσουν εναντίον μας;

Η «έκτακτη ανάγκη», ως εντολή για δράση, είναι ένας ελιγμός για να κερδηθούν οι άνθρωποι και να υποταχθούν σε μια ατζέντα, και δεν χωρά μεγάλη αμφιβολία για το ποιος θα έχει τα μέσα να κερδίσει στο τέλος. Όσον αφορά τα κοινωνικά κινήματα, η επείγουσα βιασύνη είναι πάντα το προοίμιο της διάσπασης και της εξάντλησης. Χρειάζεται να συγκεντρωθούμε, να μετρήσουμε τις κινήσεις μας και να χτυπήσουμε εκεί όπου το χτύπημα μπορεί να κάνει τη διαφορά. Όποιες κι αν είναι οι επιταγές, όποια κι αν είναι η πίεση που μοιάζει να μας παραλύει, το στοίχημα είναι να δράσουμε συγκεντρώνοντας την ενέργειά μας και αποφεύγοντας την εξάντληση. Το να οργανωθούμε απέναντι σε μια αντεπαναστατική επίθεση τέτοιας κλίμακας σημαίνει να ξαναβρούμε έναν ορίζοντα και να χτίσουμε μακροπρόθεσμα: να δημιουργήσουμε δεσμούς και να συγκεντρώσουμε δυνάμεις για να μην ηττηθούμε στις εξεγερτικές εκρήξεις που έρχονται.

Μετατρέποντας την εξορία σε θέση επίθεσης

Θανάσιμα μονοπάτια / Η άφιξη στη χώρα υποδοχής / Πολλαπλασιάζοντας τις κυκλοφορίες /

Κάθε απόπειρα επανάστασης, κάθε εξέγερση, αφήνει πίσω της μια νέα γενιά εξόριστων επαναστατών. Στο Κάιρο, στη Βαγδάτη, στο Σαντιάγο και αλλού, οι εξεγέρσεις άφησαν ανθρώπους ανίκανους να επιστρέψουν στην προηγούμενη ζωή τους, όχι μόνο εξαιτίας της υπαρξιακής ανατροπής που έζησαν, αλλά και εξαιτίας του κόστους του αγώνα. Το να χάνεις σε μια εξέγερση δεν μένει ποτέ χωρίς συνέπειες. Πέρα από την ήττα, οι εξεγερμένοι πληρώνουν το τίμημα με τραύμα, φυλακή, ακρωτηριασμό ή θάνατο. Άλλοι ζουν τον σπαραγμό του να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη γη τους και τους αγαπημένους τους. Η δεκαετία των εξεγέρσεών μας, έριξε στην εξορία μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων από την Συρία, το Σουδάν, το Ιράν, την Αϊτή και το  Χονγκ Κονγκ, που ήρθαν να προστεθούν στους Κούρδους, τους Παλαιστίνιους και τους Ταμίλ των προηγούμενων γενεών.

Η εξορία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της πολιτικής καταστολής. Εξόριστος είναι και ο άνθρωπος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του για να επιβιώσει, επειδή το σπίτι έγινε υπερβολικά επικίνδυνο, η ζωή αβάσταχτα ακριβή και η γη λιγότερο θρεπτική. Το να θέλεις ένα μέλλον για τα παιδιά σου, το να χρειάζεται να ζήσεις τις πεποιθήσεις σου ή τη σεξουαλικότητά σου αλλού, όλα αυτά είναι αιτίες εξορίας. Για τους ανθρώπους των περιθωρίων, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο, αμέτρητες απειλές κάνουν την παραμονή στον τόπο τους υπερβολικά μεγάλο ρίσκο. Κι όμως, η «μεταναστευτική κρίση» μόλις άρχισε. Η υπερθέρμανση του πλανήτη θα οδηγήσει σε μαζικούς εκτοπισμούς τις επόμενες δεκαετίες, καθώς οι πόροι θα γίνονται όλο και πιο σπάνιοι και μεγάλα κομμάτια της υφηλίου θα γίνονται ακατοίκητα. Παραδόξως, ο πολλαπλασιασμός των εμποδίων, των συνόρων και των ταξινομήσεων κατά την άφιξη, ενισχύει περισσότερο την επιθυμία της φυγής, αντί να την αποθαρρύνει.

Απέναντι στην κυριαρχία, στην εκμετάλλευση και στην ταπείνωση, έχουμε τρεις επιλογές: να επιβιώσουμε, να φύγουμε ή να εξεγερθούμε. Είτε στη Σενεγάλη, είτε στην Αϊτή, είτε στον Λίβανο, η λαϊκή οργή πολλαπλασιάζεται με τον ίδιο ρυθμό που πολλαπλασιάζονται οι αναχωρήσεις. Οι διαχωρισμοί ανάμεσα σε «οικονομικούς» μετανάστες, «πολιτικούς» εξόριστους και, σε λίγο, «κλιματικούς» πρόσφυγες έχουν νόημα μόνο για τις κυβερνήσεις.

Η εξέγερση και η εξορία είναι διαφορετικές απαντήσεις σε προβλήματα με την ίδια ρίζα: την εκθετική επιδείνωση των συνθηκών ζωής και τον πολλαπλασιασμό των κατασταλτικών καθεστώτων. Από τις αρχές αυτού του αιώνα, άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ξεσηκώνονται ενάντια στους υπεύθυνους της υλικής και συναισθηματικής τους εξαθλίωσης. Οι παγκόσμιες και οι τοπικές ελίτ, αυταρχικές ή φιλελεύθερες, έχουν εμμονή με τη διατήρηση της εξουσίας και του πλούτου τους, που αποκτήθηκαν πάντα μέσα από την ατελείωτη εκμετάλλευση των πόρων και των σωμάτων όσων ζουν στα περιθώρια των κοινωνιών. Είναι λοιπόν πραγματικά άξιο απορίας που αυτοί οι πληθυσμοί προσπαθούν να φτάσουν στα κέντρα, για να πάρουν πίσω ό,τι λεηλατήθηκε;

Θανάσιμα μονοπάτια

Όταν αποφασίζουμε, ή αναγκαζόμαστε, να εγκαταλείψουμε τις πατρίδες μας, ένας νέος αγώνας αρχίζει. Οι δρόμοι της εξορίας γίνονται μέρα με τη μέρα πιο εχθρικοί. Τα θαλάσσια νεκροταφεία της Μεσογείου ή της Μάγχης, οι δρόμοι του θανάτου που ενώνουν τη Λατινική Αμερική με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αδυσώπητη έρημος της Σαχάρας που τόσοι Αφρικανοί μετανάστες διασχίζουν για να ρισκάρουν στο τέλος τη σκλαβιά στη Λιβύη. Η εξορία είναι θανάσιμη, και όπως οι εξεγέρσεις, συνιστά πράξη άρνησης. Εξεγείρεσαι ή φεύγεις, και καμιά φορά εξεγείρεσαι και μετά φεύγεις, επειδή δεν μπορείς ή δεν θέλεις να ανεχτείς αυτά που σου κάνουν. Φεύγουμε γιατί, παρά τους κινδύνους, καμιά φορά η φυγή είναι η ασφαλέστερη επιλογή.

Οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να κάνουν ό,τι μπορούν για να εμποδίσουν την «ανεπιθύμητη» μετανάστευση: ενισχύουν τις κατασταλτικές και στρατιωτικές εξουσίες, πολλαπλασιάζουν τους περιορισμούς στην ελευθερία της μετακίνησης, χτίζουν τείχη και αδιαπέραστα σύνορα, ποινικοποιούν την αλληλεγγύη στους ανθρώπους που βρίσκονται καθ’ οδόν. Η Ευρώπη-φρούριο ίδρυσε μια εξειδικευμένη υπηρεσία, τη Frontex, για να κρατάει όσους από εμάς διασχίσαμε τη θάλασσα έξω από τα ύδατα της Σένγκεν. Τα κράτη σπεύδουν να συνεργαστούν σε αυτά τα ζητήματα. Μέσα από προσοδοφόρες συμφωνίες, η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να αναθέσουν εργολαβικά τους συνοριακούς ελέγχους στην Τουρκία, σε αφρικανικές χώρες ή στο Μεξικό, ώστε οι εκεί κυβερνήσεις να φαίνεται ότι «κλείνουν τη στρόφιγγα» της μετανάστευσης.

Εκατό εκατομμύρια ευρώ υποσχέθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση στην Τυνησία, μια χώρα σε κατάσταση οικονομικής κατάρρευσης, για να «αποτρέψει την παράνομη μετανάστευση». Πρώτα αποτελέσματα: μαύροι άνθρωποι εκδιωγμένοι βίαια από το τυνησιακό έδαφος, να περιπλανιούνται και να πεθαίνουν σε μια νεκρή ζώνη καταμεσής της ερήμου. Ο Πρόεδρος Καΐς Σάγεντ δανείστηκε μάλιστα τη θεωρία της «Μεγάλης Αντικατάστασης» από την ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Αυτή η θεωρία συνωμοσίας υποστηρίζει ότι ο λευκός, «γηγενής» ευρωπαϊκός πολιτισμός αντικαθίσταται δημογραφικά και πολιτισμικά από τη μαζική άφιξη μη λευκών μεταναστών, ιδίως μουσουλμάνων. Η εκδοχή του Σάγεντ στρέφει αυτόν τον μύθο ενάντια στους μαύρους μετανάστες, που κατηγορούνται ότι αλλάζουν τη δημογραφική και πολιτισμική σύνθεση της Τυνησίας. Με τη διαρκή επανάληψη, αυτός ο λόγος ρίζωσε σε μια κοινωνία με τη δική της ιστορία ρατσισμού. Είδαμε όχλους να επιτίθενται σε μαύρους ανθρώπους και να απαιτούν την απέλασή τους.

Στο Σουδάν, η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδότησε απευθείας τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης του στρατηγού Χεμεντί, τους Τζαντζαουίντ, για να «περιορίσουν τη μετανάστευση». Αυτή η παραστρατιωτική δύναμη, που συμμετείχε στην καταστολή της επανάστασης και στη συνέχεια μπήκε σε πόλεμο με τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις, είχε προηγουμένως διεξαγάγει επιχειρήσεις εθνοκάθαρσης στο Νταρφούρ χάρη σε αυτή τη χρηματοδότηση. Από το 2018, η καταστολή και ο πόλεμος έχουν εκτοπίσει πάνω από 10 εκατομμύρια ανθρώπους εντός και εκτός της χώρας.

Για να διατηρήσουν ένα προσωπείο συνέπειας με τις ανθρωπιστικές αρχές τους, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες εξωτερικεύουν, δηλαδή καθιστούν αόρατο, ένα μέρος της βίας που είναι διατεθειμένες να εξαπολύσουν εναντίον μας. Η βία ασκείται στο εσωτερικό χωρίς φραγμούς, στα αστικά γκέτο, στις παρυφές των μητροπόλεων. Και χρηματοδοτείται στο εξωτερικό με τη μορφή αιματηρής καταστολής. Η βρετανική κυβέρνηση επιχείρησε να καθιερώσει μια πολιτική απέλασης αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, για να «αποθαρρύνει τη μη εξουσιοδοτημένη μετανάστευση» δημιουργώντας ένα «εχθρικό περιβάλλον» σε βρετανικό έδαφος. Η Ευρώπη δεν θα μπορούσε να είναι «διαφωτισμένη» χωρίς να είναι αποικιοκρατική.

Απέναντι σε αυτή τη θεσμοθετημένη ξενοφοβική επίθεση, πρέπει να κλιμακώσουμε τις δράσεις μας στα σύνορα για να προσφέρουμε ασφαλές πέρασμα. Στην Ευρώπη, έχει στηθεί ένα αυτόνομο σύστημα θαλάσσιου συντονισμού για την οργάνωση της αλληλεγγύης στη Μεσόγειο: σκάφη διάσωσης στη θάλασσα, τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας, διαπραγματεύσεις με τις αρχές και δημόσιες κινητοποιήσεις… Όπου τέτοια δίκτυα υπάρχουν, χρειάζεται να αυξήσουμε τις δυνατότητές τους. Όπου δεν υπάρχουν, χρειάζεται να τα στήσουμε. Μία από τις κύριες προκλήσεις μας είναι να πάψουν οι σύντροφοι και οι συντρόφισσες να πεθαίνουν στον δρόμο της εξορίας, παρέχοντας αποτελεσματική υλικοτεχνική υποστήριξη κατά μήκος των μεγάλων διαδρομών. Αποτίνουμε φόρο τιμής σε όλους, όλες και όλ@ που πέθαναν στον δρόμο, ξεφεύγοντας από τις διώξεις ή απλώς αναζητώντας μια αξιοπρεπή ζωή.

Αλλά η αλληλεγγύη προς τους εξόριστους δεν αρκεί. Η ελευθερία της μετακίνησης δεν περιορίζεται στο ασφαλές πέρασμα ή στη «νομιμοποίηση» της μετανάστευσης. Η ελευθερία της μετακίνησης δεν έχει νόημα αν δεν συνεπάγεται και τη δυνατότητα να μείνεις στον τόπο σου ή να επιστρέψεις. Εξ ου και η ανάγκη να παλέψουμε για μια αξιοπρεπή ζωή παντού, αντί να αφήνουμε ορισμένα κράτη να ισχυρίζονται ότι ενσαρκώνουν την καλή ζωή, ενώ καταστρέφουν τις συνθήκες που την κάνουν δυνατή αλλού.

Η άφιξη στη χώρα υποδοχής

Το μαρτύριο δεν σταματά στο τέλος του δρόμου. Μόλις φτάσουμε στη «χώρα υποδοχής», βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την ανάγκη να γίνουμε «νόμιμοι». Μια σειρά γραφειοκρατικών διαδικασιών αναλαμβάνει να κρίνει αν ένας άνθρωπος είχε αρκετούς λόγους να φύγει από τη χώρα καταγωγής του, αρκετά χρήματα, ή ένα ορισμένο επίπεδο μόρφωσης ή «ταλέντου», ώστε να του επιτραπεί να μείνει στην νέα επικράτεια. Έπειτα αρχίζει μια μακρά διαδικασία ταξινόμησης και ανάκρισης, ένα διοικητικό καθαρτήριο ποτισμένο με καθημερινή ταπείνωση. Κάποιοι τελικά περνούν τη δοκιμασία, άλλοι απορρίπτονται και απελαύνονται ως «παράνομοι». Στη διοικητική μάχη προστίθεται το υλικό ζήτημα: ξανά ένας αγώνας για αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, η ανάγκη να βρεις μια στέγη πάνω από το κεφάλι σου και μια πηγή εισοδήματος, ενώ μαθαίνεις μια νέα γλώσσα, νέους πολιτισμικούς κώδικες και νέους τρόπους να κάνεις τα πράγματα.

Όσοι φεύγουν λόγω πολιτικών διώξεων δεν θα βρουν απαραίτητα ασφάλεια στην εξορία. Αν δεν ποινικοποιηθούν ξανά για την πολιτική τους δράση, όπως οι Κούρδοι ή οι Ουιγούροι ακτιβιστές στην Τουρκία, μπορεί να απειληθούν στο εξωτερικό, ή ακόμα και να δολοφονηθούν, όπως ο Ρουχολάχ Ζαμ, Ιρανός ακτιβιστής εξόριστος στη Γαλλία, που απήχθη στο Ιράκ και στη συνέχεια εκτελέστηκε στο Ιράν. Οι κινεζικές αρχές έστησαν μάλιστα παράνομα αστυνομικά τμήματα στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες για να ασκούν τον έλεγχό τους στους Κινέζους του εξωτερικού. Στη Βρετανία, ο ακτιβισμός ενάντια στο Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα στα πανεπιστήμια φιμώνεται με την απειλή μείωσης των επενδύσεων σε ιδρύματα που διοικούνται σαν επιχειρήσεις.

Πέρα από την κρατική και την αστυνομική καταστολή, πολλοί από εμάς αντιμετωπίζουμε έναν ολοένα και πιο εχθρικό ντόπιο πληθυσμό στους τόπους της εξορίας μας. Οι εκλογές παντού διεξάγονται με φόντο μια ξενοφοβική μιντιακή κάλυψη, όπου ο ρατσισμός και η ισλαμοφοβία φιγουράρουν με αυξανόμενη προβολή. Οι «μετριοπαθείς» δυνάμεις αρχίζουν να μιλούν την ίδια γλώσσα της αντιδραστικής πολιτικής, ελπίζοντας να μη χάσουν έδαφος. Η απεικόνιση των ξένων ως απειλή, ως μιας από τις κύριες αιτίες της επιδείνωσης των συνθηκών ζωής, έχει σκοπό να ελέγξει και να διοχετεύσει προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις την οργή και την αγωνία των πολιτών. Ο ορισμός αποδιοπομπαίων τράγων είναι μια πολύ βολική στρατηγική για τους έχοντες την εξουσία. Δικαιολογεί τις αυξανόμενες ανισότητες, φουσκώνοντας τα κέρδη των πλουσιότερων και απαλλάσσοντάς τους ταυτόχρονα από την ευθύνη για τη φτωχοποίηση όλων των υπολοίπων. Σημείο των καιρών: στα μέσα του καλοκαιριού του 2024, συντονισμένες ρατσιστικές ταραχές λευκών συντάραξαν κωμοπόλεις και πόλεις σε όλη την Αγγλία. Οι ταραξίες στοχοποίησαν μη λευκούς ανθρώπους, μουσουλμανικούς χώρους λατρείας και ξενοδοχεία που στέγαζαν αιτούντες άσυλο, όταν μια είδηση αξιοποιήθηκε με επιτυχία από ακροδεξιά δίκτυα. Μόνο οι φτωχοί μετανάστες ονομάζονται «αλλοδαποί».

Η ξενοφοβία μπορεί να είναι ακόμα πιο ύπουλη. Οι φυλετικές διακρίσεις δεν είναι απλώς ένα ελάττωμα των κρατικών θεσμών, αγγίζουν τους πάντες. Μπορεί στην εξορία να εισπράττουμε συμπόνια ή συμπάθεια, αλλά κατά κανόνα μας αρνούνται έναν πολιτικό ρόλο, όπως μας τον αρνούνταν και στη χώρα που αναγκαστήκαμε να αφήσουμε. Δεν λείπουν στη Δύση οι περίεργοι που βρίσκουν την κουλτούρα μας, τη μουσική μας, το φαγητό μας, τη γλώσσα μας «απολαυστικά» και «απολύτως συναρπαστικά», αλλά που αδιαφορούν πλήρως για τις απόψεις μας σχετικά με το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Ο εξόριστος είναι μια ανθρωπιστική περίπτωση, μια φιγούρα χωρίς πολιτική ταυτότητα που ξυπνά τη φιλανθρωπία και την ήσυχη συνείδηση των αριστερών πολιτών, και ένα φολκλορικό αντικείμενο πάνω στο οποίο προβάλλονται φαντασιώσεις του μακρινού εξωτικού αλλού. Η «πολυπολιτισμικότητα», που υμνήθηκε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, είναι το παυσίπονο για την καταστροφή των πολιτισμών και των κόσμων.

Οι αντιρατσιστικοί κύκλοι και τα κινήματα αλληλεγγύης στους εξόριστους δεν εξαιρούνται από αυτά τα φαινόμενα. Οι αναλύσεις μας και η συμμετοχή μας στα κινήματα των χωρών καταγωγής μας, προκαλούν ελάχιστο ενδιαφέρον. Ως επί το πλείστον παραμένουμε απ’ έξω. Η επίμονη άγνοια ορισμένων «συντρόφων» που συναντάμε στην εξορία για τις καταστάσεις αγώνα έξω από τα εθνικά και ψυχικά τους σύνορα είναι μια μορφή πατερναλισμού που μας υποβιβάζει στον ρόλο του θύματος: η «οικονομική κρίση» στη Σρι Λάνκα, ο «εμφύλιος πόλεμος» στη Συρία ή στο Σουδάν, οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Αυτή η άρνηση της υποκειμενικότητας και της αυτενέργειάς μας, σε συνδυασμό με τις δύσκολες υλικές συνθήκες, είναι μείζον εμπόδιο για αληθινές πολιτικές φιλίες. Δημιουργεί έναν σωρό χαμένες ευκαιρίες που παρατείνει το μαρτύριο των επαναστατών στην εξορία και στερεί από τις τοπικές κοινότητες τα διδάγματα, την εμπειρία και την τεχνογνωσία που μόνο να δυναμώσουν θα μπορούσαν τον τοπικό μαχητικό ακτιβισμό.

Στην Ελλάδα, παρά την οικονομική κρίση, το ξέσπασμα αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες οδήγησε σε μια γενική κινητοποίηση αναρχικών και επαναστατών. Άνοιξαν καταλήψεις στις πόλεις, θεμελιωμένες στις αρχές της αλληλοβοήθειας, για να προσφέρουν ασφαλείς χώρους ζωής. Πρόσφεραν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και μεγαλύτερη αυτονομία από τα κυβερνητικά στρατόπεδα. Στήθηκαν συλλογικές κουζίνες και δόθηκε πρακτική υποστήριξη για την κάλυψη βασικών αναγκών (ρουχισμός, μαθήματα γλώσσας, πρόσβαση σε ευκαιρίες εργασίας), καθώς και πρόσβαση σε σωματική, ψυχική και αναπαραγωγική φροντίδα υγείας. Εξόριστοι και αλληλέγγυοι δούλεψαν μαζί για την αυτοάμυνα απέναντι στις επιθέσεις των φασιστών και του κράτους. Μέσα σε λίγα χρόνια όμως, εμφανίστηκε η εξάντληση, μαζί με την έλλειψη ορίζοντα και, ενίοτε, κοινών στόχων, και εξαιτίας των κατασταλτικών και επενδυτικών πολιτικών εξευγενισμού ορισμένων γειτονιών, το κίνημα έχασε την ορμή του.

Το πρώτο μας καθήκον είναι να δημιουργήσουμε και να συνδέσουμε τόπους καταφυγής που να εξασφαλίζουν το ανθρωπιστικό ελάχιστο. Χρειάζεται επίσης να στεριώσουμε δομές διαρκείας, ικανές να γεννούν νέα ενέργεια, να γιατρεύουν το τραύμα, να μειώνουν τη μοναξιά και να εξασφαλίζουν την επιβίωση. Για να τα κάνουμε όλα αυτά, πρέπει πρώτα να συναντηθούμε.

Πολλαπλασιάζοντας τις κυκλοφορίες

Ο διεθνισμός, όπως και η επαναστατική θεωρία, υπήρξε πάντα στενά δεμένος με την εξορία και τις διαφορετικές μορφές διασποράς πληθυσμών. Στο πέρασμα της ιστορίας, πολλοί επαναστάτες χρειάστηκε, σε κάποια στιγμή της ζωής τους, να εγκαταλείψουν τη χώρα καταγωγής τους. Απελάθηκαν, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, εξορίστηκαν, θέλησαν να ενταχθούν σε ένα αντάρτικο κίνημα. Συνάντησαν νέες πραγματικότητες, εξοικειώθηκαν με διαφορετικά συμφραζόμενα και μοιράστηκαν αναλύσεις για τα γεγονότα που συντάραζαν τις χώρες που άφησαν πίσω τους. Κάθε άλλο παρά σύμπτωση, η διεθνική κινητικότητα αυτών των μορφών υπήρξε θεμελιώδης για να τραφεί η πρακτική και να διαδοθεί η σκέψη.

Ο διεθνισμός είναι ένα ταξίδι, όχι μόνο ανθρώπων, αλλά και ιδεών και πρακτικών. Η σκέψη πάνω στην εξορία είναι μια απάντηση στην πρόκληση της συγκρότησης κοινών αντιλήψεων παρά την ποικιλία των τοπικών συμφραζόμενων και τις ιδιαίτερες δυσκολίες που ενυπάρχουν στις διαφορετικές καταστάσεις. Η εξορία μπορεί να βιωθεί ως προέκταση της εξέγερσης, ως γέφυρα που τη συνδέει με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας τρόπος να αναπληρωθεί η βαθιά έλλειψη κατανόησης που αντιμετώπισαν πολλές από τις σημερινές εξεγέρσεις, εξαιτίας της απουσίας σχέσεων ανάμεσα σε επαναστάτες από διαφορετικά μέρη του κόσμου.

Παρά τον καθημερινό αγώνα για χαρτιά και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, παρά την προτεραιότητα που λογικά δίνουμε στην αλληλεγγύη προς τον αγώνα στις πατρίδες μας, χρειάζεται να συνδεθούμε με τις τοπικές και μεταναστευτικές απελευθερωτικές δυνάμεις όπου κι αν φτάνουμε. Στο Βερολίνο, μια ολόκληρη γενιά εξόριστων και συμμάχων τους, οργανώνει κοινές διαδηλώσεις για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης, της Συρίας, της Ουκρανίας, του Ιράν και του Σουδάν. Μέσα από αυτό το ενιαίο μέτωπο μεταξύ ξένων, οι εξόριστοι νιώθουν δυνατοί, όχι πια απομονωμένοι, ο καθένας και η καθεμιά στον δικό του «μειονοτικό» και «περιθωριακό» αγώνα.

Η συμμετοχή (ή η ανάληψη πρωτοβουλίας) σε τοπικές κινητοποιήσεις ως εξόριστοι, και η σφυρηλάτηση συμμαχιών με τις δυνάμεις που δρουν εκεί, μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ο καλύτερος τρόπος να ξαναπεράσουμε στην επίθεση με νέους μοχλούς, περισσότερους συμμάχους και νέους ορίζοντες. Οι δεσμοί ανάμεσα σε επαναστάτες από διαφορετικές γεωγραφίες, που σφυρηλατούνται ευκολότερα στην εξορία, βοηθούν να αυξηθεί η υλική και πολιτική υποστήριξη προς τους συντρόφους και τους αγαπημένους μας που βρίσκονται ακόμα στις πρώτες γραμμές ή κάτω από τις βόμβες.

Το χτίσιμο μιας δύναμης ικανής να συντονίζει και να στηρίζει τις επαναστατικές προσπάθειες όπου κι αν ξεσπούν θα περάσει μέσα από τον αγώνα για την ένωση μιας γενιά ηττημένων και εξόριστων, σκορπισμένων σε όλη την υφήλιο. Πρέπει να απαντήσουμε στην ήττα, στην εξάντληση και στην απογύμνωση, υλικά και συναισθηματικά. Αλλά πρέπει επίσης να προσφέρουμε ένα ισχυρότερο φάρμακο: την προετοιμασία μιας απάντησης.

Διεθνισμός από τα κάτω

Το πρόβλημα της «αλληλεγγύης» / Αλληλοβοήθεια / Απλώνοντας τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο / Κάτω η ρεαλπολιτίκ, ζήτω η επαναστατική τρυφερότητα /

Παρόλο που έγιναν τα πάντα για να υποτιμηθεί η δύναμη των εξεγερμένων λαών, ο αντίκτυπός της αποδείχθηκε μεταδοτικός. Καμιά προσπάθεια να διαταραχθεί η επικοινωνία ανάμεσα στους διαφορετικούς αγώνες δεν πέτυχε, καμιά προσπάθεια να θολώσει το νόημά τους. Η ελπίδα, το θάρρος και η εξέγερση διέσχισαν σώματα, εδάφη και όλα τα σύνορα. Ο θάνατος ενός Τυνήσιου πλανόδιου πωλητή τον Δεκέμβριο του 2010 πυροδότησε ένα από τα μεγαλύτερα επαναστατικά κύματα της ιστορίας. Όταν οι Λιβανέζοι φώναζαν Κίλον γιάνι Κίλον² – Όλοι τους σημαίνει όλοι τους (Αραβικά, Λίβανος), έκαναν μια όψιμη αναφορά σε ένα αργεντίνικο σύνθημα των αρχών του αιώνα, το Que Se Vayan Todos³- Να φύγουν όλοι (Ισπανικά, Αργεντινή), αλλά και στο Dégage⁴ – Ξεκουμπίσου (Γαλλικά, Τυνησία) που φώναζαν οι Τυνήσιοι. Οι φεμινίστριες όλου του κόσμου φώναζαν Τζιν, Τζιγιάν, Αζαντί⁵- Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία στα Κουρδικά. Διαδηλωτές στις Βρυξέλλες και στη Λωζάνη βγήκαν στους δρόμους μετά τη δολοφονία του Ναέλ από τη γαλλική αστυνομία. Οι πρώτες γραμμές αγωνιστών στην Κολομβία δανείστηκαν τις ασπίδες και τα συνθήματά τους από τις πρώτες γραμμές της Χιλής. Αμφισβητώντας τον αντικατοπτρισμό των εθνών-κρατών, οι εξεγερμένοι του εικοστού πρώτου αιώνα κατάλαβαν ότι πολεμούν έναν κοινό εχθρό. Ίδιοι μπάτσοι απέναντι, ίδιες τράπεζες παντού, ίδια καθάρματα στην κορυφή.

Το αίσθημα όμως δεν αρκεί. Δεν φτιάχνει μέτωπο. Οι εξεγερμένοι Αιγύπτιοι δεν κατάφεραν να στείλουν φάλαγγες «ούλτρας» για να στηρίξουν την εξέγερση στη Λιβύη. Οι κομμουναλιστές όλου του κόσμου δεν κατάφεραν να στηρίξουν τα τοπικά συμβούλια στη Συρία. Οι Ζαπατίστας δεν είχαν τα μέσα να στείλουν έμπειρα στελέχη στις πρώτες γραμμές της Χιλής και της Κολομβίας. Μόνοι οι ανώνυμοι χάκερ μπάλωναν τα κενά, χτυπώντας ψηφιακά οχυρά σε όλο τον κόσμο προς στήριξη των εξεγερμένων.

Η απουσία υποστήριξης από επαναστατικές δυνάμεις οδήγησε τους Σύριους εξεγερμένους να δεχτούν όπλα και χρηματοδότηση από τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία. Η παλαιστινιακή αντίσταση αναγκάζεται να παίρνει χρήματα από το Ιράν και το Κατάρ. Οι Κούρδοι του PYD εξαρτώνται από το συριακό καθεστώς και αναζήτησαν βοήθεια τόσο από τον Ρώσο σύμμαχό του όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να επιβιώσουν. Οι εξεγέρσεις στη Δυτική Αφρική βασίζονται στη στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας για να διώξουν τη Γαλλία. Η λαϊκή αντίσταση στην Ουκρανία αναγκάστηκε να εναποθέσει την επιβίωσή της στα χέρια της Δύσης.

Η εξάρτηση από τις υπερδυνάμεις είναι ζήτημα επιβίωσης για πολλούς επαναστάτες, πώς λοιπόν να τους καταδικάσουμε; Είναι παράλογο να περιμένουμε από τους ανθρώπους να συνεχίσουν να ζουν κάτω από την καταστολή, να συνθηκολογήσουν ή να περιμένουν παθητικά καθώς πέφτουν οι βόμβες. Η έλλειψη διεθνούς υποστήριξης καταδικάζει τους επαναστάτες στην απομόνωση ή στην υφαρπαγή των λαϊκών αιτημάτων από ξένες δυνάμεις που νοιάζονται περισσότερο για τα δικά τους συμφέροντα παρά για εκείνους που ισχυρίζονται ότι βοηθούν. Οι Σύριοι επαναστάτες, εγκαταλελειμμένοι από όλο τον κόσμο, ρωτούσαν: «Οι κυβερνήσεις μάς πρόδωσαν. Πού είναι οι λαοί;»

Το πρόβλημα της «αλληλεγγύης»

Στο Ιράκ, αφού η αμερικανική εισβολή κατέστρεψε τις τοπικές τράπεζες σπόρων, οι διεθνείς οργανισμοί πλημμύρισαν τη χώρα με γενετικά τροποποιημένους σπόρους που μοιράζονταν δωρεάν στους αγρότες. Για να τους χρησιμοποιήσουν, οι αγρότες έπρεπε να αγοράζουν λιπάσματα και χημικά φυτοφάρμακα από ξένες εταιρείες, με αποτέλεσμα πολλοί να χρεωθούν και να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τη γη τους. Έτσι η ανθρωπιστική βοήθεια παράτεινε την αποικιακή κυριαρχία και οδήγησε ένα από τα λίκνα της γεωργίας στην καταστροφή.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η «διεθνής βοήθεια» ήρθε να αντικαταστήσει τον διεθνισμό, που κρίθηκε υπερβολικά στρατευμένος και θυσιάστηκε στον βωμό της «ανάπτυξης». Αυτή η προσέγγιση έχει από καιρό δεχθεί κριτική για την ιεραρχική εξάρτηση που δημιουργεί στις χώρες του Νότου από τις ΜΚΟ του Βορρά. Η ανθρωπιστική βοήθεια μπορεί να σώζει ζωές, σπάνια όμως αγγίζει τις ρίζες του κακού. Τα τσιρότα δεν σταματούν την αιμορραγία. Ακόμα κι εκεί όπου η διεθνής βοήθεια αυτοαποκαλείται «αλληλεγγύη» και επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένες λύσεις, τα αποτελέσματα είναι συχνά διεστραμμένα.

Στην Παλαιστίνη, η μαζική άφιξη ΜΚΟ, ιδρυμάτων και άλλων διεθνών οργανισμών ακολούθησε τη Συμφωνία του Όσλο. Η λαϊκή αυτοοργάνωση που είχε γεννηθεί μέσα από τις ιντιφάντες διαλύθηκε μέσα στην «κοινωνία των πολιτών», όπου οι προσπάθειες αντίστασης τυποποιήθηκαν, ενθαρρύνθηκαν να γίνουν «πρότζεκτ» με λογότυπα, διακηρύξεις προθέσεων και προϋπολογισμούς. Όταν η χρηματοδότηση εξαρτάται από «απολίτικες» δράσεις, οι πρωτοβουλίες της βάσης παραμορφώνονται και η λαϊκή αντίσταση αποδυναμώνεται. Σε κάθε περίπτωση, οι ισραηλινές αρχές κατοχής ασκούν απόλυτο έλεγχο σε κάθε μορφή συλλογικότητας πολιτών στη Δυτική Όχθη και στην Ιερουσαλήμ. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που η Χαμάς, μια αντιδραστική οργάνωση, συγκεντρώνει όλες τις ελπίδες της εθνικής απελευθέρωσης. Αυτές οι κατά βάση εκ των άνω μορφές αλληλεγγύης εξαρτούν τη βοήθεια που προσφέρουν από κανόνες και χρονοδιαγράμματα αποκομμένα από τους τοπικούς αγώνες, όπως αποκομμένες είναι και οι υποταγές, οι κώδικες, η γλώσσα και η γραφειοκρατία που απαιτούν.

Για να κερδίσει εξωτερική υποστήριξη, ένας σκοπός πρέπει να γίνει αποδεκτός, ακόμα και ελκυστικός. Η εξάρτηση από εξωτερικούς χρηματοδότες υποτάσσει έναν σκοπό στην υποστήριξη που είναι πιθανό να λάβει. Ένας τέτοιος σκοπός πλάθεται συχνά έτσι ώστε να αποφέρει τη μεγαλύτερη δυνατή απόδοση και να εγγυηθεί την ανταγωνιστικότητά του στην αγορά της αλληλεγγύης. Μια τέτοια αλληλεγγύη αλλοιώνει το πνεύμα ενός αγώνα και υποτάσσει τα περιθώρια στα κέντρα, είτε αυτά είναι δυτικά, ρωσικά, τουρκικά, κινεζικά ή του Κόλπου. Οι συριακές επαναστατικές ταξιαρχίες έπρεπε είτε να ξυρίσουν τα γένια τους για να πάρουν δυτική υποστήριξη, είτε να τα αφήσουν για να πάρουν χρήματα από το Κατάρ ή τη Σαουδική Αραβία.

Ακόμα κι όταν οι οργανώσεις και οι συλλογικότητες «διεθνούς αλληλεγγύης» αφήνουν μεγάλη αυτονομία σε όσους αγωνίζονται και εμπιστεύονται τους ανθρώπους του πεδίου, συχνά γεννούν μονόδρομες σχέσεις. Για να αντισταθμιστούν οι δομικές ανισότητες και οι σχέσεις κυριαρχίας που αυτές παράγουν, οι κοινές πολιτικές και ηθικές γραμμές, καθώς και η στρατηγική πρακτική, πρέπει να ορίζονται από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους, εκείνους που δέχονται την αλληλεγγύη και εκείνους που την προσφέρουν. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν συνθήκες πρόσφορες για αμοιβαία υποστήριξη, θεμελιωμένες σε ισότιμες σχέσεις που αναγνωρίζουν την αμοιβαιότητα ανάμεσα σε αγώνες και εδάφη.

Αλληλοβοήθεια

Η αμοιβαία υποστήριξη αρχίζει με την αναγνώριση της ανάγκης μας να δουλέψουμε μαζί. Αυτό δεν μπορεί παρά να είναι μια σταδιακή διαδικασία. Το να γίνουν οι σχέσεις πραγματικά αμοιβαίες θέλει χρόνο. Το ίδιο και το χτίσιμο δεσμών εμπιστοσύνης. Και τα δύο προϋποθέτουν πως ξέρουμε να είμαστε εκεί ο ένας για τον άλλον. Και τα δύο απαιτούν να σβήσει η διάκριση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις. Αντί να κάνουμε καλές πράξεις, η ιδέα είναι να λογαριάζουμε τον αγώνα των άλλων ως κομμάτι του δικού μας, και αντίστροφα. Σε έναν κόσμο όπου βασιλεύει ο ανταγωνισμός, ακόμα και ανάμεσα στους αγώνες, αυτό είναι η ανατροπή ενός παραδείγματος.

Η αλληλοβοήθεια δεν έχει κέντρο, γιατί λειτουργεί προς πολλαπλές κατευθύνσεις και αναγνωρίζει τις σχέσεις εξουσίας. Όταν τα πρώτα εργατικά ταμεία αλληλεγγύης του δέκατου ένατου αιώνα έστελναν χρήματα για να στηρίξουν μια απεργία, επέμεναν ότι επρόκειτο για δάνεια και όχι για δωρεές. Η ιδέα δεν ήταν να περιμένουν τόκο ή έστω πραγματική αποπληρωμή. Ήταν μάλλον η διακήρυξη ότι η βοήθεια δεν δινόταν από καλοσύνη ή φιλανθρωπία, αλλά ήταν μια χειρονομία που καλούσε άλλες σε ανταπόδοση, σε άλλες στιγμές ή με άλλες μορφές. Είναι σαφές ότι είναι ευκολότερο να σταλεί οικονομική στήριξη από τον Παγκόσμιο Βορρά προς τον Νότο παρά αντίστροφα. Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη μορφή που μπορεί να πάρει η αλληλοβοήθεια.

Η πρώτη μορφή αλληλοβοήθειας είναι υλική. Μας γυρίζει πίσω στη μίνγκα (τη σύναξη για το κοινό καλό). Στην Άμπια Γιάλα (Abya Yala), το ιθαγενικό όνομα που χρησιμοποιούν οι λαοί των αυτοχθόνων της Αμερικής για να περιγράψουν την αμερικανική ήπειρο, αυτή η αρχή ενσαρκώνεται με διαφορετικούς τρόπους, βάζοντας σε κοινό ταμείο τις εργασίες, τους πόρους και τα αγαθά που χρειάζεται η συλλογική δουλειά: να βοηθήσεις σε μια μετακόμιση, να καλλιεργήσεις ένα χωράφι, να χτίσεις ένα κτίριο. Άνθρωποι, γείτονες και κοινότητες δουλεύουν μαζί, αλλά και εκμεταλλεύονται τη στιγμή για να χαρούν τη συντροφικότητα του να είναι μαζί και να χτίσουν γερούς κοινοτικούς δεσμούς. Οι εξεγέρσεις και ό,τι τις ακολούθησε έκαναν ορατή την ανάγκη για υλική βοήθεια, από φάρμακα ως σπόρους, με μια μακριά αλυσίδα ανθρώπων και τόπων. Γι’ αυτό χρειάζονται σύμμαχοι ικανοί να ανοίγουν δρόμους και να περνούν σύνορα. Τα κονβόι αλληλεγγύης προς τις συλλογικότητες στην Ελλάδα μετά το 2008 και οι πρωτοβουλίες λαϊκής αλληλοβοήθειας προς την Ουκρανία από το 2022 αποτελούν και τα δύο παραδείγματα προς γενίκευση, προς οικοδόμηση και προς διάδοση. Υπάρχουν τεράστια περιθώρια προόδου σε αυτό το πεδίο.

Τέτοια εγχειρήματα χρειάζονται χρήματα. Πώς μπορεί να επιτευχθεί μια οικονομική υποστήριξη ταυτόχρονα λαϊκή και αποτελεσματική; Ή αλλιώς: γίνεται να χρηματοδοτηθεί μια επανάσταση χωρίς τη βοήθεια των ισχυρών; Πολλές κοινότητες της διασποράς, Κουρδικές, Παλαιστινιακές ή Βιρμανικές, πολύ πρόσφατα είτε εδώ και πολύ καιρό, έχουν βοηθήσει τους αγώνες στις πατρίδες τους να επιβιώσουν. Η Βιρμανική αντίσταση, για παράδειγμα, έκανε δημοφιλές το «επαναστατικό crowdfunding», συγκεντρώνοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για τη χρηματοδότηση ομάδων αντίστασης. Η συγκέντρωση μικροσυνεισφορών σε μαζική κλίμακα και η δημιουργία διεθνικών ταμείων αλληλοβοήθειας μπορούν και οι δύο να περιορίσουν την εξάρτησή μας από την καλή θέληση χορηγών, κυβερνήσεων και ΜΚΟ.

Πέρα από το αμιγώς υλικό ζήτημα, η αλληλοβοήθεια μπορεί να πάρει τη μορφή της ενίσχυσης της φωνής των ανθρώπων και των ομάδων που παλεύουν στο επίκεντρο του επαναστατικού πεδίου. Το καθήκον ενός διεθνούς δικτύου αλληλοβοήθειας είναι να τους βοηθήσει να σπάσουν το μιντιακό δίχτυ και τον θόρυβο των αντιδραστικών καναλιών επικοινωνίας. Καμία επανάσταση δεν πρέπει ποτέ ξανά να νιώσει ορφανή ή προδομένη από την παγκόσμια αδιαφορία. Αυτό προϋποθέτει να μπορούμε να επικοινωνούμε με τους ανθρώπους του πεδίου στις κρίσιμες στιγμές. Σημαίνει να αποκτούμε πληροφορίες και να τις μεταφράζουμε ώστε να μιλούν σε άλλα συμφραζόμενα. Περιλαμβάνει τον συντονισμό δράσεων υποστήριξης και τη δημιουργία μακροπρόθεσμων καναλιών επικοινωνίας για το μοίρασμα των αναλύσεών μας.

Είναι ζωτικής σημασίας να δημιουργήσουμε μια κοινή ιστορία, πλέκοντας μαζί όλες τις συσσωρευμένες εμπειρίες μας. Αυτό σημαίνει να γίνει γνωστή η ιστορία των προηγούμενων αγώνων και εμπειριών. Το να τρέξεις μια αντιφασιστική καμπάνια, να γράψεις ένα φεμινιστικό σύνταγμα, να αναπτύξεις καλλιεργητικές τεχνικές, να νικήσεις έναν στρατό από τρολ, να αμυνθείς απέναντι στην αστυνομία, να στήσεις δίκτυα χρηματοδότησης και να απαντήσεις στις καθημερινές ανάγκες μιας απελευθερωμένης περιοχής, όλα αυτά είναι δεξιότητες και γνώσεις που μπορούν να μοιραστούν. Οι συντηρητικές και αντεπαναστατικές δυνάμεις κάνουν ό,τι μπορούν για να παρουσιάσουν τις εξεγέρσεις μας ως καταστροφές, τους εξεγερμένους μας ως τρομοκράτες και τα επιτεύγματά μας ως αποτυχίες. Η μάχη των αφηγήσεων και των εικόνων είναι πιο σημαντική από ποτέ, τόσο μέσα στην αμεσότητα του αγώνα όσο και για να τραφεί μια μνήμη του μέλλοντος, όπως λένε οι Χιλιανοί σύντροφοι.

Η αμοιβαία υποστήριξη μπορεί να ενσαρκωθεί σε δράση. Μπορεί να σημαίνει τον αποκλεισμό ενός εργοστασίου όπλων για να λιγοστέψουν οι βομβαρδισμοί αλλού, ή τη διατάραξη μιας πολυεθνικής σε έναν τόπο για να υπονομευθεί η εξόρυξη σε όλη την υφήλιο. Μπορεί επίσης να σημαίνει τον επηρεασμό της λεγόμενης «κοινής γνώμης» εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν, δουλεύουν και περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους, ώστε να χτιστεί υποστήριξη για όσους βρίσκονται στις πρώτες γραμμές. Η αλληλοβοήθεια είναι η κινητήρια δύναμη του διεθνισμού. Αποκτώντας διεθνές προφίλ, οι τοπικοί αγώνες αναπτύσσουν ικανότητα παγκόσμιας δράσης και δημιουργούν παγκόσμιες συμμαχίες ενάντια στα δίκτυα εξουσίας και χρήματος που δεν γνωρίζουν σύνορα. Κοινοί εχθροί δεν θα μας λείψουν.

Απλώνοντας τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο

Θα μας πουν: «Μα υπάρχουν ήδη τόσα πράγματα να παλέψουμε υπέρ και κατά εδώ… γιατί να προσθέσουμε και τους διεθνείς αγώνες στη λίστα; Πρέπει να αποφύγουμε τη διασπορά δυνάμεων και την εξάντληση.» Η προτεραιότητα και το επείγον των τοπικών καταστάσεων πιέζει πάντα περισσότερο. Μπορεί μάλιστα να μοιάζει αυταπάτη να ισχυρίζεσαι ότι αλλάζεις την κατάσταση αλλού, όταν δυσκολεύεσαι να το κάνεις εκεί όπου βρίσκεσαι. Ο διεθνισμός μοιάζει καμιά φορά με ρομαντικό όνειρο, όμορφο αλλά κατά βάθος αφελές, σαν κειμήλιο του παρελθόντος, ένα σκονισμένο κουτί γεμάτο αναμνήσεις και καρτ ποστάλ: Βιετνάμ, Κούβα, Αλγερία, Ισπανία…

Αλλά το χτίσιμο του διεθνισμού δεν υπήρξε ποτέ πολυτέλεια, είναι στρατηγική επιβίωσης. Όσοι τον έκαναν πυλώνα του αγώνα τους (οι Ζαπατίστας, οι Κούρδοι, οι Παλαιστίνιοι) είναι σχεδόν τα μόνα επαναστατικά κινήματα που επιβίωσαν μακροπρόθεσμα ως τις μέρες μας, παρά τις αδυσώπητες επιθέσεις από παντού. Για αυτά τα κινήματα, ο διεθνισμός αντιστάθμισε την ανισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στη βάση και στις στρατιωτικές δυνάμεις που αντιμετωπίζουν, μετατόπισε το πεδίο των εχθροπραξιών στο διπλωματικό επίπεδο και δημιούργησε παγκόσμια δίκτυα αλληλεγγύης. Στον καιρό τους, οι ιστορικές νίκες ενάντια στην αποικιοκρατία στην Ιρλανδία, στο Βιετνάμ και στην Αλγερία κερδήθηκαν από τους εξεγερμένους στο δικό τους έδαφος, αλλά και με την κατάκτηση των καρδιών των ανθρώπων στο κέντρο των αυτοκρατοριών, ώσπου οι ίδιοι οι λαοί εκείνων των χωρών απαίτησαν το τέλος του πολέμου και της κατοχής. Ο αγώνας μέσα από την κοιλιά του θηρίου είναι πάντα απαραίτητος για να διευρυνθεί το μέτωπο και η αρένα της αναμέτρησης και να στηριχθούν οι άνθρωποι που αγωνίζονται στο πεδίο που διεξάγεται ο αγώνας. Αλλά χρειάζεται να ακούμε τα δικά τους αιτήματα, αντί να βάζουμε τον εαυτό μας στο κέντρο και να δίνουμε προτεραιότητα στις δικές μας πολιτικές θέσεις ή να εφαρμόζουμε το δικό μας αναλυτικό πλαίσιο στην κατάσταση.

Αντλούμε από τα ιστορικά προηγούμενα, αλλά δεν νοσταλγούμε κάποια «χρυσή εποχή» του διεθνισμού. Τον εικοστό αιώνα, ο διεθνισμός ευθυγραμμίστηκε σε μεγάλο βαθμό με τα συμφέροντα των εθνών-κρατών, και γι’ αυτό ράγισε. Αντί να πολεμά τον εθνικισμό, καμιά φορά τον ενίσχυε. Η προσήλωση στη γη και στην κουλτούρα ως πεδία αγώνα έχει τη θέση της, αλλά πρέπει να φυλαγόμαστε από την εργαλειοποίησή της από κρατικούς μηχανισμούς που υπηρετούν εθνικές κυρίαρχες τάξεις. Ο διεθνισμός αρχίζει από το σπίτι μας, στα καθημερινά μας εδάφη. Οι τόποι όπου οι πληθυσμοί είναι ποικίλοι, ανάμεικτοι, ετερογενείς και, κυριολεκτικά, δια-εθνικοί είναι πρόσφορο έδαφος γι’ αυτόν. Σε αυτούς ανήκουν οι μητροπόλεις του κόσμου, οι παραμεθόριες περιοχές και οι μεγάλες ζώνες αγροτικής παραγωγής που στηρίζονται στη μεταναστευτική εργασία. Διεθνισμός σημαίνει να δημιουργούμε πολλαπλούς δεσμούς ανάμεσα στις αγωνιζόμενες περιφέρειες, ανάμεσα στις διαφορετικές γωνιές του κόσμου, για να μειώνεται η ελκτική δύναμη των περιφερειακών και παγκόσμιων κέντρων εξουσίας.

Τα εδάφη μας είναι υφασμένα με διεθνικές λογικές παραγωγής. Η δύναμη μιας τοπικής πολιτικής πρότασης σήμερα βρίσκεται στην ικανότητά της να βλέπει τον εαυτό της ως μέρος ενός παγκόσμιου δικτύου αντιστάσεων και εξεγέρσεων. Χωρίς αυτό, κινδυνεύει να συρρικνωθεί σε ένα «εναλλακτικό» πείραμα, πολιτισμικό, οικονομικό ή κοινωνικό, που αγνοεί τους δεσμούς που το δένουν με τον υπόλοιπο κόσμο. Αντίστροφα, αν δεν είναι γερά ριζωμένος στο τοπικό επίπεδο, ο διεθνισμός δεν μπορεί να είναι παρά ένα νοσταλγικό τραγούδι, ή ένα ευχάριστο σημείο συνάντησης για μια κοσμοπολίτικη ακτιβιστική ελίτ. Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας είναι να απλώσουμε τη μίνγκα σε όλο τον κόσμο, ανάμεσα σε εδάφη αγώνα, ανάμεσα σε λαϊκές εξουσίες. Αυτό εννοούμε όταν λέμε διεθνισμό από τα κάτω.

Το να κοιτάς τι συμβαίνει αλλού είναι μια ανάσα καθαρού αέρα, που δίνει δύναμη και κουράγιο όταν το «σπίτι» γίνεται σκοτεινό και αβάσταχτο. Κάπου στη Γη, υπάρχουν πάντα άνθρωποι που οργανώνονται, που δεν τα παρατάνε. Από το 2011, ενώ οι λαοί έδειξαν επίγνωση των αγώνων των άλλων και δανείστηκαν από αυτούς, εντείνοντας τις ανταλλαγές, δεν φαίνεται ακόμα πουθενά μια διεθνική επαναστατική δύναμη ικανή να συνδέσει τα κινήματα αντίστασης και τις επαναστάσεις χωρίς να βάλει χέρι στα αιτήματα και στους πόθους τους. Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο στο χτίσιμο μιας τέτοιας δύναμης, αν θέλουμε να έχουμε αποφασιστικό αντίκτυπο.

Κάτω η ρεαλπολιτίκ, ζήτω η επαναστατική τρυφερότητα

Δεν θα είναι πάντα εύκολο να βρίσκουμε κοινές γραμμές άμυνας και επίθεσης, ακόμα κι αν μοιραζόμαστε τις ίδιες επιθυμίες και ελπίδες. Τα εμπόδια μπροστά μας είναι πολλά. Δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα, ζούμε μακριά ο ένας από τον άλλον, η κατανόηση των τοπικών περιπλοκών θέλει χρόνο. Στις πρακτικές αυτές δυσκολίες προστίθενται οι πόζες εκείνων που εναντιώνονται ενεργά στους αγώνες μας από «πραγματισμό» ή από αντεπαναστατικές ανοησίες. Τέτοιες είναι οι πανοπτικές, γεωπολιτικές προσεγγίσεις, που θυμίζουν κακό ριμέικ του Ψυχρού Πολέμου, χωρίς τον σοσιαλισμό. Από αυτή τη σκοπιά, σε τελική ανάλυση, τα γεγονότα του κόσμου καθορίζονται πάντα και μόνο από τη σύγκρουση των μπλοκ. Τα κράτη είναι οι μόνοι δρώντες ικανοί να επιφέρουν αλλαγή. Ό,τι ξεφεύγει από το πεδίο της ρεαλπολιτίκ, και άρα είναι δυνητικά επαναστατικό, είναι καταδικασμένο στην αποτυχία.

Αυτή η δυαδική λογική οδήγησε ένα κομμάτι της «αντιιμπεριαλιστικής» αριστεράς να στηρίξει, υπόρρητα ή ανοιχτά, το ιρανικό, το ρωσικό, το κινεζικό και το συριακό καθεστώς ως «αναχώματα» ενάντια στον ιμπεριαλισμό, τον σιωνισμό, την αποικιοκρατία και τη δυτικοκαπιταλιστική ηγεμονία. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, η συριακή και η ιρανική επανάσταση θεωρούνται «φιλελεύθερες» ή «φιλοδυτικές» και εύκολα «χειραγωγήσιμες». Ξεγράφτηκαν ως συνωμοσίες εξυφασμένες από ξένες χώρες, προφανώς δυτικές, για να πλήξουν την «εθνική κυριαρχία» των υπαρχόντων καθεστώτων. Σε αυτή την αφήγηση, ο λαός, οι μορφές οργάνωσής του, οι αυτόνομες δράσεις του, η πολλαπλότητα των φωνών του, οι εσωτερικοί κοινωνικοί ή ταξικοί του αγώνες, όπως και οι σφαγές που διαπράττουν εναντίον του αυτά τα καθεστώτα και οι σύμμαχοί τους, δεν μετρούν σε τίποτα.

Οι αυτοανακηρυγμένοι «αντιιμπεριαλιστές» είναι τόσο εκτός τόπου και χρόνου σε σχέση με τα πραγματικά κινήματα, ώστε όταν ξεσπούν εξεγέρσεις, σπεύδουν να εφαρμόσουν τις αφηρημένες ερμηνείες τους και στερούν από τους πιο άμεσα θιγόμενους τη δυνατότητα να ακουστούν. Στα μάτια τους, η λαϊκή αντίσταση στην Ουκρανία, οι φεμινίστριες στο Ιράν και οι επαναστάτες στη Συρία είναι είτε «πράκτορες του ιμπεριαλισμού» είτε ανίκανοι να κατανοήσουν τη δική τους κατάσταση. Από την υποτιθέμενη «κριτική τους απόσταση», αυτοί οι ιδεολόγοι, συνήθως εγκατεστημένοι στη Δύση, πιστεύουν ότι ξέρουν καλύτερα από τους ανθρώπους του πεδίου τι πρέπει να γίνει. Όταν οι εξεγερμένοι διατυπώνουν αναλύσεις και αιτήματα που δεν χωρούν στο δόγμα τους, οι μαχητές της αντίστασης στην Ουκρανία συκοφαντούνται ως «ναζί», οι εξεγερμένοι της Συρίας αποκαλούνται «τζιχαντιστές», οι φεμινίστριες του Ιράν «προδότριες». Αυτό κάνουν αυτοί οι «αντιιμπεριαλιστές»: λειτουργούν ως πληρεξούσιοι των δολοφονικών καθεστώτων που στηρίζουν και υπερασπίζονται.

Το να βλέπεις τις δυτικές χώρες ως τις μόνες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως την πηγή όλου του κακού, χαρακτηριστική προκατάληψη αυτών των «στρατοπεδικών» (campist) θέσεων, οδηγεί στη σχετικοποίηση των εγκλημάτων του συριακού, του ρωσικού, του κινεζικού ή του ιρανικού καθεστώτος. Η διατήρηση αυτών των καθεστώτων, ή ακόμα και η ενδυνάμωσή τους, θα ήταν, σύμφωνα με αυτή τη λογική, ευπρόσδεκτη για την εξισορρόπηση της παγκόσμιας τάξης και την αναχαίτιση της δυτικής ηγεμονίας.

Αυτοκρατορικές δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία, που στηρίζουν ρητορικά την υπόθεση της Παλαιστίνης, θεωρούνται σύμμαχοι, ή το μικρότερο κακό απέναντι στην υποκρισία των δυτικών χωρών, όλων στοιχισμένων πίσω από την ισραηλινή κατοχή. Αλλά πιο «ευπρόσδεκτο» ή «μικρότερο κακό» για ποιον; Γιατί να ανεχτούμε τη γενοκτονία των Ουιγούρων στην Κίνα για να μπει τέλος στη γενοκτονία στη Γάζα; Γιατί να καταγγέλλουμε την ισραηλινή κατοχή της Παλαιστίνης από τη μια, και να κάνουμε τα στραβά μάτια στον αντιεξεγερτικό πόλεμο στην Τσετσενία, στη ρωσική εισβολή στη Γεωργία ή στην Ουκρανία, και αντίστροφα;

Το 2019, οι Ιρακινοί εξεγερμένοι, που κάτι ξέρουν από ιμπεριαλισμό, ξεκαθάρισαν με μαζικές διαδηλώσεις ότι δεν ήθελαν «ούτε τις ΗΠΑ ούτε το Ιράν» στη χώρα τους. Υπάρχουν λεπτές κατηγορίες και λίγο-πολύ περίπλοκες θεωρητικές ετικέτες για να περιγραφούν τα διαφορετικά είδη ιμπεριαλισμού που υπάρχουν σήμερα. Αλλά ο «υπο-ιμπεριαλισμός» είναι η ίδια παλιά βρομιά που ξέραμε πάντα.

Οι κάθετοι διαχωρισμοί και οι «στρατοπεδικές» θέσεις (campism) μόνο φράγματα και διαιρέσεις δημιουργούν ανάμεσα στους αγώνες. Εμποδίζουν τις αναγκαίες συμμαχίες ανάμεσα στους ανθρώπους των περιθωρίων. Αντί να τονίζουν αυτό που μας ενώνει, αυτοί οι «πραγματιστές» μάς λένε ότι, για να είμαστε αποτελεσματικοί, πρέπει να θεωρούμε τους εχθρούς των εχθρών μας φίλους μας. Η αλληλεγγύη, δηλαδή, βασίζεται λιγότερο σε ό,τι συμβαίνει στο πεδίο και περισσότερο στις θέσεις που παίρνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίξουν καιροσκοπικά έναν σκοπό, όπως την εξέγερση στο Χονγκ Κονγκ, τότε ο λαός του Χονγκ Κονγκ δεν αξίζει υποστήριξη, όσο κι αν η Κίνα θέλει να απλώσει εκεί την αυταρχική της λαβή. Αυτή είναι προσέγγιση τύπου «Κίσινγκερ» και όχι «Τσε Γκεβάρα». Είναι ηθικά αξιοθρήνητη και στρατηγικά αντιπαραγωγική.

Χρειαζόμαστε μια επαναστατική τρυφερότητα ικανή να ακούει, να θέλει να καταλάβει, να πλοηγείται στις αντιφάσεις για να σταθεί στο πλευρό όσων αγωνίζονται. Ποντάρουμε σε εκείνους που θέλουν να αλλάξουν τους κανόνες του παιχνιδιού, όχι σε εκείνους που θέλουν να κερδίσουν το παιχνίδι όπως είναι.

Σε αντίθεση με ό,τι θα ήθελε να μας κάνει να πιστέψουμε μια αυταρχική και κρατιστική αριστερά, η σύνδεση των αγώνων αυξάνει τη δύναμή μας. Το χτίσιμο συλλογικής δύναμης είναι ακριβώς αυτό που κατάφεραν τα φεμινιστικά κινήματα στο νότιο τμήμα της Άμπια Γιάλα τα τελευταία χρόνια. Λαμβάνοντας υπόψη τις πολλαπλές μορφές βίας, ενάντια στις σεξουαλικά ανυπότακτες, στους αφροαπογόνους, στις γυναίκες, στους αυτόχθονες, στους μετανάστες, στα παιδιά, στους ηλικιωμένους, στη δουλειά, στον δρόμο, στο σπίτι ή από την αστυνομία, και συμπεριλαμβάνοντας όλους τους θιγόμενους στις φεμινιστικές γενικές απεργίες, αντί να τους βλέπουν ως αντιπάλους, κατάφεραν να υφάνουν ένα τεράστιο λαϊκό κίνημα. Ενωμένο αλλά όχι ομοιόμορφο. Μαζικό αλλά ριζοσπαστικό.

Όσοι είναι υπερβολικά ανυπόμονοι, ή δεν έχουν δικό τους ορίζοντα, προτιμούν να καταφύγουν στη σκιά των ισχυρών παρά να μοιραστούν τη μοίρα εκείνων που ρισκάρουν την ήττα. Πρέπει να παλέψουμε ενάντια στη δική μας αδυναμία, και ειδικά ενάντια στην πεποίθηση ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα χωρίς να συμμετέχουμε στα παιχνίδια των ισχυρών. Είναι αλήθεια, νιώθουμε ότι είμαστε λίγοι και ότι μας λείπουν οι πόροι. Αλλά το να το αναγνωρίσουμε αυτό και να το κάνουμε αφετηρία για να χτίσουμε τη δύναμή μας είναι σίγουρα πιο ρεαλιστικό από το να παίρνουμε παρακαμπτήριους δρόμους, να γαντζωνόμαστε στο δεύτερο καλύτερο, και έτσι να αναπαράγουμε τις συνθήκες της αδυναμίας μας.

Μόνο ο λαός σώζει τον λαό. Πρέπει να δώσουμε σάρκα σε αυτό το σύνθημα, αρχίζοντας να χτίζουμε, στις τέσσερις γωνιές της υφηλίου, μια διεθνική δύναμη ικανή να αντιπαρατεθεί αποτελεσματικά στα ψυχρά τέρατα που καταβροχθίζουν το παρόν και το μέλλον μας. Το χτίσιμο μιας πραγματικής δύναμης παρέμβασης και αλληλοβοήθειας θα πάρει χρόνο και θα απαιτήσει πόρους που πρέπει να προετοιμάσουμε υπομονετικά, αλλά είναι ο μόνος δρόμος μπροστά. Καμία πραγματική νίκη δεν είναι δυνατή σε ένα μόνο μέρος του κόσμου. Η Αυτοκρατορία έχει εγκατασταθεί παντού, κι έτσι μόνο αν την αντιμετωπίσουμε παντού, ταυτόχρονα, μπορεί μια μέρα να μοιραστούμε την πτώση της.

Η Πτώση της Αυτοκρατορίας

 Τι εννοούμε λέγοντας Δύση / Η Αυτοκρατορία θα επιζήσει της Δύσης / «Κάθε γενιά πρέπει, μέσα σε σχετική αφάνεια, να ανακαλύψει την αποστολή της: να την εκπληρώσει ή να την προδώσει» / Να σταματήσουμε αυτόν τον κόσμο /

Σε όλο τον πλανήτη, παρά τα τείχη και τους φράχτες που στήνονται στον δρόμο τους, παρά τις τόσες στρατηγικές αφομοίωσης και εξόντωσης, οι λαοί παίρνουν πίσω εδάφη, πόρους, κουλτούρες και κληρονομιές. Παλεύουν για όλα όσα τους έκλεψαν αιώνες αποικιακής λεηλασίας και αυτοκρατορικών αξιώσεων. Τέτοια είναι η περίπτωση της παλαιστινιακής αντίστασης, που κρατάει απέναντι στον ισραηλινό εποικισμό και τον δυτικό ιμπεριαλισμό πάνω από εβδομήντα χρόνια. Ή του κουρδικού κινήματος, που πολεμά πάνω από έναν αιώνα ενάντια σε τέσσερα έθνη-κράτη που του αρνούνται το δικαίωμα στην αυτονομία. Στην Άμπια Γιάλα, οι εξεγέρσεις των αυτοχθόνων και των αφροαπογόνων δεν έχουν πάψει από το 1492 και συνεχίζουν να εμπνέουν τους αγώνες της ηπείρου. Από το Γούντεντ Νι ως την Όκα, από το Στάντινγκ Ροκ ως την εξέγερση που ακολούθησε τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ, οι άνθρωποι ξεσηκώνονται ενάντια σε ένα σύστημα κυριαρχίας θεμελιωμένο στη λευκή υπεροχή και στην εκμετάλλευση των σωμάτων και των εδαφών μας. Ξανά και ξανά, εξεγέρσεις ενάντια στο ρατσιστικό αστυνομικό έγκλημα ξεσπούν στην Ευρώπη, ενώ οι Κανάκυ (στην «Νέα Καληδονία») συνεχίζουν τον αντιαποικιακό της αγώνα ενάντια στη Γαλλία, και στη Δυτική Αφρική η γαλλική μετααποικιακή εξουσία εξακολουθεί να αποσυναρμολογείται.

Αλλά τα διεθνή ύδατα είναι θολά και αμφισβητούμενα, και οι εξεγερμένοι δύσκολα τα διασχίζουν. Ως τώρα, τα κέντρα εξουσίας κρατούσαν γερά στα χέρια τους τον ορίζοντα, περιορίζοντας κάθε αγώνα, κάθε εξέγερση, στο ιδιαίτερο πλαίσιό της. Οι κυρίαρχες μορφές των κέντρων δεν μπορούν να πιστέψουν ότι κάποιος θα ήθελε οτιδήποτε άλλο από το να ενταχθεί στο κέντρο. Το κέντρο είναι ο καλύτερος των δυνατών κόσμων. Οι υπόλοιποι δεν μπορούμε παρά να τρέχουμε να τους προλάβουμε, να σωριαζόμαστε, να ξανασηκωνόμαστε και να ελπίζουμε ότι μια μέρα θα τα καταφέρουμε. Ο μόνος κόσμος που έχουμε από κοινού είναι ο κόσμος όπως τον όρισαν οι νικητές της «παγκοσμιοποίησης». Όταν όμως ξεσπά η επαναστατική ανάβλυση, γεννά έναν διαφορετικό «κοινό κόσμο», που αναδύεται από τα ερείπια, τις ρωγμές και τα περιθώρια. Αυτόν τον κοινό κόσμο χρειάζεται να ονομάσουμε, γεννημένο από την εξέγερση και ελεύθερο από τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους πλαισίων της.

Τι εννοούμε λέγοντας Δύση

Η απίστευτη αξίωση της Δύσης να ορίσει έναν «οικουμενικό» ορίζοντα για την ανθρωπότητα προκάλεσε και δικαιολόγησε εκατομμύρια θανάτους, γενοκτονίες, επιστημοκτονίες, για να μη μιλήσουμε για την υποδούλωση και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων ανθρώπων. Τι μακάβρια, και αποτελεσματική, διανοητική απάτη! Ο ιδρυτικός μύθος του «ελεύθερου υποκειμένου», σφυρηλατημένος και διαδεδομένος από τον «Διαφωτισμό», γεννήθηκε μέσα σε έναν επαναστατικό αγώνα ενάντια στην τυραννία. Μεταμορφώθηκε σε άλλοθι για την απεριόριστη απαλλοτρίωση κάτω από μια νέα οικονομική τάξη, στη θέση του καλού λόγου του Θεού. Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διακηρύχθηκε το 1948 με τυμπανοκρουσίες την ίδια χρονιά που η παλαιστινιακή Νάκμπα (καταστροφή) έστελνε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην εξορία.

Ο φιλελεύθερος «οικουμενισμός» είναι ο απολιτίκ αντίζηλος του διεθνισμού. Κηρύττει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αναπαλλοτρίωτα, και τα αρνείται στους περισσότερους. Διδάσκει ότι τα κράτη ανήκουν σε μια «διεθνή κοινότητα» όπου εναρμονίζονται οι καλές σχέσεις μεταξύ των εθνών. Κι όμως, αυτή δεν είναι παρά μια παιδική χαρά όπου οι ιεραρχίες καλύπτονται και οι υποτέλειες μεταμφιέζονται. Λέξεις ανταλλάσσονται, δράσεις και καλές αποφάσεις μιμούνται, σαν για να κρυφτεί αυτό που όλοι κατά βάθος ξέρουν: ότι ο νόμος του ισχυρότερου εξακολουθεί να κυβερνά τον ανθρώπινο κόσμο.

Η «διεθνής κοινότητα» είναι μια ιδιωτική λέσχη εθνών-κρατών, όπου οι ηγεμόνες συμφωνούν στα κριτήρια εισδοχής, δικαιολογώντας ταυτόχρονα τη διαρκή κυριαρχία τους πάνω σε όσους δεν πληρούν τις προδιαγραφές. Οι τελευταίοι δεν είναι ακριβώς «αποκλεισμένοι»: τους παραχωρείται ένα είδος μερικής ιδιότητας μέλους. Μερικοί είναι πιο ίσοι από τους άλλους. Και το ίδιο ισχύει για τους πληθυσμούς αυτών των οντοτήτων: κάποιοι θεωρούνται άνθρωποι, κάποιοι ανθρώπινες ασπίδες, κάποιοι ανθρωπόμορφα ζώα, και κάποιοι απλώς παράπλευρες απώλειες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Αφγανιστάν και ύστερα στο Ιράκ. Βομβάρδισαν πολλά μέρη της Μέσης Ανατολής, με κόστος πάνω από ένα εκατομμύριο ζωές, στο όνομα της «προστασίας της δημοκρατίας» και του «οικουμενικού ιδεώδους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Ακόμα και τώρα που γράφουμε αυτές τις γραμμές, ένα ισραηλινό αποικιακό κράτος διαπράττει εν γνώσει του γενοκτονία στην Παλαιστίνη με τις ευλογίες της Δύσης, και τα στρατεύματα κατοχής υψώνουν πού και πού την ΛΟΑΤΚΙ σημαία.

Ωστόσο, η κυνική χρήση του μανδύα των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» από την Αυτοκρατορία, για να αυτοανακηρυχθεί οικουμενικός ειρηνοδίκης, δεν εμπόδισε τα «ανθρώπινα δικαιώματα» να διεκδικηθούν και ως λόγος αντίστασης και ως βάση υποστήριξης των λαϊκών αγώνων σε όλο τον κόσμο. Υπάρχει επομένως μια αντιφατική διπλή χρήση του διεθνούς δικαίου: από τα κέντρα και από τα περιθώρια. Οι αυτόχθονες ή αποικιοκρατούμενοι λαοί χρησιμοποιούν τακτικά το «δικαίωμα στην αυτοδιάθεση» ως μοχλό στον αγώνα τους ενάντια στις εθνικές τους κυβερνήσεις και τις δυνάμεις κατοχής. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το συμβολικό τους βάρος στη διεθνή σκηνή χρησιμεύουν τακτικά ως σημείο αναφοράς για την αντίσταση στην καταπίεση στο πεδίο, ως καταγγελία της κρατικής τρομοκρατίας. Αλλά το αλεξικέραυνο του διεθνούς δικαίου προσφέρει ελάχιστη προστασία αν δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα των κυρίαρχων δυνάμεων. Εκείνες θα προτιμούν πάντα να κάνουν τα στραβά μάτια όταν το τίμημα δεν αξίζει τον κόπο. Έτσι έγινε με τις κόκκινες γραμμές του «ελεύθερου κόσμου» για τη χρήση χημικών όπλων από το συριακό καθεστώς ενάντια στον ίδιο του τον πληθυσμό. Ο λαός της Γούτα ήταν αναλώσιμος.

Η «ανθρωπιστική» επέμβαση του ΝΑΤΟ, ή αλλιώς επέμβαση «ευθύνης προστασίας», που έγινε στη Λιβύη κατά την εξέγερση του 2011, είναι ένα από τα κομβικά γεγονότα αυτής της τελευταίας επαναστατικής αλληλουχίας για το οποίο κανείς δεν μιλάει πια. Το τέλος μιας τοπικής τάξης πραγμάτων μέσω της επέμβασης των συνηγόρων μιας «παγκόσμιας τάξης» διέκοψε την επαναστατική διαδικασία και δημιούργησε νέες εξαρτήσεις. Η αγγλογαλλική επέμβαση, αν και πιθανότατα απέτρεψε ένα αιματηρό σενάριο συριακού τύπου, επέτρεψε την εγκαθίδρυση ενός ομοιώματος κυβερνήσεων που δεν γεννήθηκαν από τους επαναστατικούς χώρους, κι όμως κατέχουν το δικαίωμα να υπογράφουν συμφωνίες στο όνομα ανθρώπων που τίποτα τέτοιο δεν ζήτησαν. Η λιβυκή επανάσταση χάθηκε έτσι σε εσωτερικές διαμάχες εξουσίας ανάμεσα σε φατρίες, καμία από τις οποίες δεν μοιάζει ικανή να ενσαρκώσει τη θέληση του λαού. Αλλά τα «ουσιώδη» διασφαλίστηκαν: οι ακτοφυλακές πληρώνονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να ανακόπτουν το κύμα των μεταναστών. Από τη Συρία ως την Ουκρανία, η αυθόρμητη αντίδραση ορισμένων επαναστατών και των υποστηρικτών τους ήταν να θρηνούν τη μη επέμβαση της «διεθνούς κοινότητας». Κι όμως, όποτε η επέμβαση έγινε, δεν ήταν παρά ένας ακόμα τρόπος να σβήσει ή να εξουδετερωθεί η επαναστατική «απειλή».

Στο Σουδάν, οι επιτροπές αντίστασης επέδειξαν μια υγιή δυσπιστία απέναντι σε κάθε ξένη επέμβαση στην επαναστατική διαδικασία. Αυτό δεν εμπόδισε τον στρατό και τις πολιτοφυλακές να επικρατήσουν. Η ξένη ανάμειξη βρήκε άλλον δρόμο, παίρνοντας το μέρος των ανταγωνιζόμενων φατριών του παλιού καθεστώτος, άλλες με τη στήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, άλλες της Αιγύπτου, πνίγοντας τη λαϊκή επανάσταση σε έναν στρατιωτικό πόλεμο. Η συνέπεια ήταν μαζικοί εκτοπισμοί και ένας φρικτός λιμός. Η πεισματική μη ευθυγράμμιση της σουδανικής επανάστασης τής χάρισε πλήθος αποφασισμένους εχθρούς εντός και εκτός συνόρων. Εχθρούς έτοιμους να «κάψουν τη χώρα» παρά να ρισκάρουν την επιτυχία της επανάστασης.

Καμία απολύτως δύναμη δεν έτρεξε ποτέ πραγματικά σε βοήθεια ενός εξεγερμένου λαού. Πριν από μερικά χρόνια, σε μια βραδιά υποστήριξης της συριακής επανάστασης κάπου στη Γαλλία, κάποιος από το κοινό ρώτησε: «Μα τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε;» Ένας από τους παρόντες ακτιβιστές, επιζών της πολιορκίας της Χομς, απάντησε: «Στείλτε μας αντιαρματικούς πυραύλους!» Πέρα από το ότι το ακροατήριο δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί σε ένα τέτοιο αίτημα, η απάντηση έμοιαζε να τοποθετεί κάθε δράση αλληλεγγύης προς τους Σύριους επαναστάτες στη σκιά των Κρατών. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος να βοηθηθεί η επανάσταση από το να καλούνται οι δυτικές κυβερνήσεις να επέμβουν στρατιωτικά ενάντια στο καθεστώς ή να παραδώσουν βαρύ οπλισμό;

Για εμάς, αυτό δεν είναι ηθικό ζήτημα, ακόμα κι αν για πολλούς αντιφρονούντες των κέντρων θα ήταν αδιανόητο να διαδηλώσουν απαιτώντας στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ. Η πρόσβαση στα όπλα είναι ζήτημα επιβίωσης για πολλούς εξεγερμένους, κάτι που ακόμα και οι πιο ειρηνιστές ανάμεσά μας δεν μπορούν παρά να το αναγνωρίσουν. Το ότι σύντροφοι στις πρώτες γραμμές της ουκρανικής, της λιβυκής ή της παλαιστινιακής αντίστασης ζήτησαν στρατιωτική ή τακτική επέμβαση τρίτων δυνάμεων για να αναχαιτίσουν την άγρια καταστολή που εξαπολύθηκε εναντίον τους είναι κατανοητό. Υπάρχει μια ολόκληρη συζήτηση που πρέπει να γίνει μέσα στα επαναστατικά κινήματα για το ζήτημα της στρατιωτικής επέμβασης, τις μορφές που μπορεί να πάρει και τον αντίκτυπό της στην έκβαση των γεγονότων: από τις ζώνες απαγόρευσης πτήσεων ως τα στρατεύματα εδάφους, από το άνοιγμα νέων μετώπων ως την τεχνική βοήθεια και την παροχή στρατιωτικού εξοπλισμού. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς σοβαρή αποτίμηση του συσχετισμού δυνάμεων στο πεδίο. Ούτε όμως μπορούμε να καταφύγουμε σε έναν ανίσχυρο καθαρό λόγο με την ελπίδα να αποφύγουμε τις αντιφάσεις. Αλλά το να εξαρτόμαστε από τις στρατιωτικές δυνατότητες ορισμένων κρατών ή ένοπλων φατριών και να το βλέπουμε αυτό ως τον μόνο πρακτικό τρόπο συνεισφοράς στον αγώνα, είναι σημάδι παραίτησης. Είναι εγκατάλειψη της ίδιας της δυνατότητας της επανάστασης.

Η Αυτοκρατορία θα επιζήσει της Δύσης

Ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι γεμάτος διαφορές, ένα πάζλ από ξεχωριστά κομμάτια που με κάποιο τρόπο ταιριάζουν μεταξύ τους και σχηματίζουν τη συνολική εικόνα του τόπου όπου ζούμε. Οι διαφορές δεν είναι απλώς ζήτημα απόστασης. Δεν είναι αποτέλεσμα καθυστέρησης: δεν ξεπερνιούνται με την «πρόοδο». Σε μια εποχή μονολιθικών πεποιθήσεων, οι διαφορές απορρίπτονται ή συνθλίβονται, για να βολέψουν ένα παγκόσμιο σύστημα διαχείρισης πόρων, ανταλλαγών και ταυτοτήτων. Μια επιδέξια συνύφανση ξεχωριστών αλλά συμπληρωματικών συστημάτων κυριαρχίας μάς έχει μετατρέψει σε υπηκόους μιας Αυτοκρατορίας που διαρκώς αναπροσαρμόζεται και επεκτείνεται. Οι αλλαγές είναι επιφανειακές, νέες συμμαχίες, συσχετισμοί δύναμης, αναδυόμενες πρωτεύουσες του κεφαλαίου.

Αν και υπήρξαν προκαπιταλιστικές αυτοκρατορίες, προγενέστερες του έθνους-κράτους και μη δυτικές, η επέκταση του καπιταλισμού ενοποίησε την Αυτοκρατορία σε ένα ενιαίο όλον. Έτσι, η Αυτοκρατορία επέζησε του επίσημου τέλους των ευρωπαϊκών αποικιακών αυτοκρατοριών, εκκοσμικεύτηκε και κατάφερε να διαδώσει την πεποίθηση ότι καμία εναλλακτική δεν είναι δυνατή.

Η Αυτοκρατορία δεν είναι απλώς το όνομα του παγκόσμιου συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε, με τους διεθνείς θεσμούς του, τις παγκόσμιες αγορές του, την ενοποιημένη γλώσσα και το ιδεολογικό του πλαίσιο, από το οποίο καμία γωνιά του κόσμου δεν εξαιρείται. Είναι επίσης ένας ιδιαίτερος τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο ως ένα απέραντο επιτραπέζιο παιχνίδι, όπου διάφορες συμμαχικές ή αντίπαλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για πλούτο και σφαίρες επιρροής. Η Αυτοκρατορία είναι εκεί όπου τα Κράτη διαπραγματεύονται τον πιο κερδοφόρο καταμερισμό εργασίας και τους «κανόνες εμπλοκής» που επιτρέπουν σε κάθε παίκτη να κρατά τη θέση του στο παιχνίδι της μαζικής δολοφονίας στο οποίο επιδίδονται. Πέρα από το καπιταλιστικό σύστημα, η Αυτοκρατορία ονομάζει όλους τους επίσημους και ανεπίσημους θεσμούς, κώδικες, έθιμα και κανόνες που διέπουν τους θηρευτικούς μηχανισμούς των κέντρων εξουσίας πάνω στον υπόλοιπο κόσμο. Από την Πόλη του Μεξικού ως το Ντουμπάι, από το Τόκιο ως το Κέιπ Τάουν, από το Πεκίνο ως τη Φρανκφούρτη, οι άνθρωποι στα κέντρα της εξουσίας μιλούν, τρώνε, ντύνονται, κλείνουν συμφωνίες και εξαπατούν ο ένας τον άλλον με τον ίδιο περίπου τρόπο. Η Αυτοκρατορία βρίσκει πάντα τους τοπικούς της αναμεταδότες. Προσαρμόζεται σε όλες τις κουλτούρες, σε όλες τις θρησκείες, σε όλα τα στυλ άσκησης της εξουσίας. Μένει αδιάφορη στις προθέσεις, στην κουλτούρα και στη συμπεριφορά, όσο οι εκπρόσωποί της συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι.

Η πρόσφατη ενίσχυση της λογικής των μπλοκ δεν είναι τόσο πάλη ανάμεσα σε διαφορετικά είδη ιμπεριαλισμού, όσο πάλη για την αυτοκρατορική ηγεμονία μέσα στο ίδιο παγκόσμιο σύστημα. Κι αν η Δύση μοιάζει αυτές τις μέρες να επιστρέφει δυναμικά, με την επίδειξη ενότητας για να συγκαλύψει μια γενοκτονία στο όνομα του «δικαιώματος του Ισραήλ να αμυνθεί», αυτή η επιστροφή ελάχιστα κρύβει μια αργή παρακμή, που εικονογραφείται περίτρανα στην προλεταριοποίηση των κοινωνιών, στον καλπάζοντα πληθωρισμό, στην άνοδο του φασισμού, στις καταστροφικές στρατιωτικές επεμβάσεις, στην άτακτη αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής και στη σταθερή απώλεια εμπορικής και διπλωματικής επιρροής. Από άλλη σκοπιά, η φαινομενική συναίνεση υπέρ της ουκρανικής αντίστασης προδίδει έναν κάποιο πυρετό, με στρατιωτική βοήθεια που δίνεται με το σταγονόμετρο και δεν στάθηκε ποτέ στο ύψος της ρωσικής επίθεσης. Η «παρακμή της Δύσης» θα ήταν καλά νέα αν σήμαινε την παρακμή της Αυτοκρατορίας. Αλλά μόνο το πρόσωπό της αλλάζει. Τα κατακτητικά χαμόγελα στα πρόσωπα των ηγετών των BRICS, που επιδεικνύουν παντού την καιροσκοπική τους συμμαχία, δείχνουν καθαρά ότι είναι έτοιμοι να πάρουν τη δική τους θέση στο ίδιο παιχνίδι. Όσο υπάρχει η Αυτοκρατορία, ο αγώνας εναντίον της συνεχίζεται, ανανεώνοντας διαρκώς τη μορφή και τα λόγια του, που εκείνη θα προσπαθήσει ξανά να καταπιεί για να σταθεί πάλι στα πόδια της.

«Κάθε γενιά πρέπει, μέσα σε σχετική αφάνεια, να ανακαλύψει την αποστολή της: να την εκπληρώσει ή να την προδώσει»

Τον περασμένο αιώνα, μια ολόκληρη γενιά σε όλη την υφήλιο ξεσηκώθηκε και εκτέθηκε στις σφαίρες, στην εκτόπιση και στα βασανιστήρια, για να διώξει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις από τα αποικιοκρατούμενα εδάφη. Η επαναστατική επίθεση των αποικιοκρατούμενων ήταν απάντηση στην κυριαρχία που ασκούσαν οι λευκές δυνάμεις για περισσότερο από έναν αιώνα. Και μέσα στο χωνευτήρι αυτών των αγώνων, στα μακί και στις φυλακές της Δύσης, στα πρώτα απελευθερωμένα εδάφη, σφυρηλατήθηκαν οι πολιτικές συνειδήσεις εκείνων που θα σχεδίαζαν το μέλλον. Οι μορφές και οι έννοιες που ήταν διαθέσιμες σε αυτόν τον ήδη παγκοσμιοποιημένο κόσμο ήταν εκείνες της δυτικής ιστορίας: το έθνος-κράτος, η πρόοδος, ο σχεδιασμός, η περιφερειακή ανάπτυξη, οι εθνικές ταυτότητες, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ο εθνικισμός, ο σοσιαλισμός… Το διώξιμο των αποικιοκρατών δεν αρκούσε: τα ίδια σαγηνευτικά μοντέρνα εργαλεία του αφέντη χρησιμοποιήθηκαν για να χτιστούν τα μετααποικιακά κράτη, και αυτά παρήγαγαν τις ίδιες αντιφάσεις.

Η υπόσχεση που άνοιξε το τέλος των αποικιακών αυτοκρατοριών, στον απόηχο των εθνικών επαναστάσεων, έδωσε τη θέση της σε ένα κολοσσιαίο ξενέρωμα. Οι σημαίες, οι ύμνοι και τα νομίσματα άλλαξαν. Η κυριαρχία συνεχίστηκε με άλλες μορφές. Οι εθνικές αστικές τάξεις και οι πολιτικές ελίτ που αναδύθηκαν από τα κινήματα ανεξαρτησίας υπέκυψαν συχνά στον αυταρχισμό. Αφού θυσίασαν τους πιο μαχητικούς ανάμεσά τους, οι νέες πολιτικές τάξεις στις χώρες του Νότου πήραν το μερίδιό τους από τους καρπούς της μετααποικιακής εκμετάλλευσης. Στις αραβικές χώρες, για παράδειγμα, οι εξεγέρσεις του εικοστού πρώτου αιώνα συντάραξαν τα θεμέλια καθεστώτων που είχαν μείνει αμετάβλητα ή σχεδόν αμετάβλητα από τα πρώτα χρόνια της αποικιοκρατίας, και που τα περισσότερα είχαν γίνει αστυνομικά κράτη. Παγωμένα στις ιστορικές πόζες της αποαποικιοποίησης και της πρώτης γραμμής της αντίστασης στον δυτικό ιμπεριαλισμό, τα κόμματα της εξουσίας έμοιαζαν ικανά να καταπνίγουν στους αιώνες των αιώνων τους λαϊκούς πόθους για κοινωνική αλλαγή. Όμως η επιστροφή του λαού στο προσκήνιο ξαναμοίρασε την τράπουλα. Όπως διακήρυτταν οι διαδηλωτές του αλγερινού Χιράκ: η εξέγερση του 2019 επιχείρησε να τελειώσει τη δουλειά της ημιτελούς επανάστασης του 1962.

Ενώ ένα αίτημα δημοκρατίας βρίσκεται στην καρδιά πολλών πρόσφατων εξεγέρσεων, δύσκολα βρίσκεις έναν τόπο όπου η δημοκρατία ενσαρκώνεται πλήρως. Το «δημοκρατικό ιδεώδες», όπως εξακολουθεί να παρουσιάζεται στη Δύση, δεν μπορεί πια να κρύψει τί απάτη είναι. Αρκεί να δει κανείς μερικές εικόνες από την αμερικανική προεκλογική περίοδο την άνοιξη του 2024 για να πειστεί, σε μία από τις «μεγαλύτερες δημοκρατίες του κόσμου». Μέχρι την είσοδο της Καμάλα Χάρις στην εκλογική κούρσα, με τον παραλίγο εγκεφαλικό θάνατο του υποψηφίου των Δημοκρατικών, δύο λευκοί, πλούσιοι, χριστιανοί άντρες στα εβδομήντα τους γαντζώνονταν στην εξουσία, συναγωνιζόμενοι ποιος θα διαχειριστεί καλύτερα τα αντίστοιχα συμπτώματα γεροντικής άνοιας, αντί να κάνουν πολιτικές συζητήσεις για το μέλλον του κόσμου, ενός κόσμου που οι Ηνωμένες Πολιτείες σε μεγάλο βαθμό κυριάρχησαν και διαμόρφωσαν για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια. Το «δημοκρατικό» αδιέξοδο που σηματοδοτεί αυτή η εικόνα θυμίζει την πέμπτη και τελευταία προεδρική υποψηφιότητα του μουμιοποιημένου Μπουτεφλίκα, που πυροδότησε την εξέγερση του 2019 στην Αλγερία.

Η δημοκρατία δεν είναι μια δυτική εφεύρεση που εκτείνεται από τις συνελεύσεις της Αθήνας ως τη Γαλλική Δημοκρατία, και τώρα εξάγεται στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ με βόμβες. Από τη Συνομοσπονδία των Χοντενοσόνι (Ιροκουά) στη Βόρεια Αμερική ως την Επανάσταση της Αϊτής, περνώντας από τα ακυβέρνητα εδάφη της «Ζόμια» στη Νοτιοανατολική Ασία, αναρίθμητοι λαοί ανέπτυξαν στο πέρασμα της ιστορίας εξισωτικές πρακτικές διαβούλευσης για να οργανώσουν την κοινοτική ζωή. Στην πραγματικότητα, η υφαρπαγή της έννοιας της δημοκρατίας από τη Δύση την έχει κάνει απωθητική σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Πώς μπορούμε λοιπόν στην εποχή μας να κρατήσουμε ζωντανή την παλιά ιδέα που έλεγε: «Όλη η εξουσία στον λαό»; Πώς να πολεμήσουμε την απάτη των φιλελεύθερων δημοκρατιών χωρίς να παίξουμε το παιχνίδι των αυταρχικών καθεστώτων;

Να σταματήσουμε αυτόν τον κόσμο

Το πρόσωπο της Αυτοκρατορίας αλλάζει, το πρόσωπο του πολέμου αλλάζει, και για αυτό τον λόγο ούτε οι στρατηγικές ούτε οι στόχοι μας μπορούν να μείνουν ίδιοι. Πέρα από το ότι υποφέρουμε κάτω από αυταρχικά ή ολιγαρχικά καθεστώτα, έχουμε να αντιμετωπίσουμε, άμεσα ή έμμεσα, τις συνέπειες ανταγωνιστικών ιμπεριαλιστικών επιθέσεων που μπορούν να καταστρέψουν μέσα σε μια νύχτα τις ήδη επισφαλείς συνθήκες της ζωής μας στις περιοχές που κατοικούμε. Οι εξεγέρσεις της πείνας είναι καθημερινό φαινόμενο σε όλη την υφήλιο. Οι αντίπαλες δυνάμεις χρησιμοποιούν εκ περιτροπής «το φαγητό ως όπλο» σε έναν κόσμο όπου η ικανότητα των κοινωνιών να αυτοσυντηρούνται έχει καταστραφεί μεθοδικά και τα καπρίτσια του κλίματος κάνουν τις σοδειές πιο αβέβαιες από ποτέ. Το 2024 ο Βλαντίμιρ Πούτιν απείλησε ολόκληρη τη Μεσόγειο, μονοπωλώντας την παραγωγή σιταριού στις εύφορες πεδιάδες της Ουκρανίας, από τις οποίες εξαρτώνται οι περισσότερες μεσογειακές χώρες. Η επισιτιστική κυριαρχία έχει γίνει έτσι κεντρικό ζήτημα κάθε πολιτικής χειραφέτησης, μετασχηματίζοντας τους τρόπους του αγώνα σε κάθε ήπειρο. Καμία επαναστατική προοπτική σήμερα δεν μπορεί να αγνοήσει τους τρόπους με τους οποίους θα ξαναπάρουμε στα χέρια μας τα μέσα για την κάλυψη των βασικών μας αναγκών.

Σε αυτή τη νέα φάση ανοιχτών ένοπλων συγκρούσεων, επιθετικών εξουσιαστικών στρατηγικών και εθνικιστικής αναζωπύρωσης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την αντίφαση ανάμεσα στην επιθυμία μας για έναν συνεργατικό κόσμο, όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να οργανώνονται για την επιβίωσή τους, και στην πραγματικότητα των μόνιμων απειλών που θέτουν οι ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις. Μια «απελευθερωμένη» περιοχή, ή ένα κράτος, που θα εγκατέλειπε οικειοθελώς τις πολιτικές της καπιταλιστικής συσσώρευσης και των μονοπωλίων, δεν θα καταβροχθιζόταν αμέσως από τις αντίπαλες δυνάμεις;

Σε πολλά μέρη του κόσμου, πίσω από την βιτρίνα της τάξης που επιβάλλει το κυρίαρχο κράτος, υπάρχουν κοινοτικές ή θρησκευτικές πολιτοφυλακές, μαφίες, τοπικές συμμορίες και πολυεθνικές εταιρείες, στις οποίες ανατίθεται η καταστολή των κινημάτων μας και ο έλεγχος των κοινοτήτων μας. Έτσι, η επίκληση του τέλους του κράτους ως μοναδικού ορίζοντα της επανάστασης δεν αρκεί. Η ιδέα μοιάζει εντελώς ξένη σε όσους από εμάς, ζώντας ως υποτελείς σε αποτυχημένα κράτη, είμαστε παρατημένοι στο έλεος αρχηγών συμμοριών και πολέμαρχων, χωρίς κανένα καταφύγιο απέναντι στη φτώχεια, την αρρώστια, τον λιμό ή τις φυσικές καταστροφές. Η καταστροφή ή ο κατακερματισμός των κρατών που συνθλίβουν τους λαούς δεν θα αρκέσει, ούτε και η απλή αντικατάσταση εκείνων που τα στελεχώνουν. Μόνο ενωμένοι συλλογικά, παίρνοντας στα χέρια μας τις βασικές μας ανάγκες για ασφάλεια, υγεία, πρόσβαση σε στέγη και τροφή, θα μπορέσουμε να διεκδικήσουμε την ανεξαρτησία μας από την Αυτοκρατορία πέρα από τη στιγμή της εξέγερσης.

Ο κόσμος που ενοποίησε η Αυτοκρατορία, όποια γλώσσα κι αν μιλά, σε όποιον θεό κι αν προσεύχεται, όποιο νόμισμα κι αν χρησιμοποιεί, δολάριο, ευρώ, γουάν ή οτιδήποτε άλλο, δεν είναι συμβατός με κανέναν άλλον πιθανό κόσμο. Η μόνη του κατάληξη θα είναι η εξόντωση της ζωής πάνω στη Γη. Το μόνο που ξέρει είναι η ηγεμονία, ο κόσμος ως ένα: μετρημένος, χαρτογραφημένος, «αναπτυγμένος» και καθιστάμενος ακατοίκητος από μια μακάβρια κούρσα προς το τέλος. Αν δεν γίνει τίποτα, το δικό μας τέλος θα έρθει πριν από το δικό τους. Δεν υπάρχει επιστροφή, όπως δεν υπάρχει και διατήρηση του στάτους κβο. Υπάρχει μόνο μια πορεία προς τα εμπρός, πότε αποφασιστική, πότε επικίνδυνη, με μόνη γνώση το από πού ερχόμαστε. Πρέπει να σπάσουμε το εθνικό μας πρίσμα και να σκεφτούμε μια πολιτική εξαρχής διεθνιστική: να ξαναφτιάξουμε έναν κόσμο καμωμένο από ένα πλήθος κόσμων. Κόσμοι που είναι συμβατοί και βαδίζουν προς την κατεύθυνσή να είναι συμβατοί, κόσμοι που τους διασχίζουν αγώνες και αντιφάσεις. Χρειάζεται να χτιστεί ένα κοινό σχέδιο ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους. Ένα σχέδιο που θα μας επιτρέψει να παρακάμψουμε την Αυτοκρατορία, να επισπεύσουμε την πτώση της και να φανταστούμε την επόμενη μέρα.

Επανάσταση;

 Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν / Ρήξη δια της επιμονής / Το οργανωτικό δίλημμα / Διάλεξε την τόλμη, μέτρησε το ρίσκο / Υπερασπίζοντας την επανάσταση / Η απόδειξη της λαϊκής εξουσίας

Το 2011, αυτό που οι σχολιαστές ονόμασαν «Αραβική Άνοιξη», οι εξεγερμένοι το ονόμασαν «θάουρα» (επανάσταση). Επανάσταση στην Μπουρκίνα Φάσο (2014), «επανάσταση της αξιοπρέπειας» στην Ουκρανία (2014), «ανοιξιάτικη επανάσταση» στη Μιανμάρ (2021), «επανάσταση των καιρών μας» στο Χονγκ Κονγκ (2019), επανάσταση της Τζίνα στο Ιράν (2022). «Επανάσταση! Επανάσταση! Επανάσταση!» φώναζε το πλήθος με τα κίτρινα γιλέκα στα Ηλύσια Πεδία (2019), θυμίζοντας στους πλούσιους του Παρισιού ένα ρεφρέν που βαραίνει σαν απειλή, μια απειλή που νόμιζαν ότι είχαν ξεφορτωθεί μια για πάντα.

Λίγα χρόνια μετά τη θεαματική της επιστροφή, το γεγονός ότι τόσοι λίγοι θέτουν το επαναστατικό ερώτημα μαρτυρά τη δύναμη της αντεπανάστασης που βρίσκεται σε εξέλιξη. Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι αναγνώρισαν τον εαυτό τους ως επαναστάτες δεν είναι σημάδι άστοχου ενθουσιασμού ή νεανικής ονειροπόλησης. Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε αυτό που αναγγέλλει το πραγματικό κίνημα. Αλλιώς κινδυνεύουμε να μας παρασύρουν οι χείμαρροι της ιστορίας.

Η επανάσταση δεν είναι ένα γεγονός προς διερεύνηση, μια θεωρία προς ανάπτυξη, ένα κρύο σώμα για μελέτες ανατομίας. Είναι ένα ερώτημα που θέτουμε στον εαυτό μας, στο «εμείς» που δίνει σχήμα σε αυτό το κείμενο. Και σε αντίθεση με ό,τι πάντα ισχυρίζονταν οι ιδεολόγοι, οι διανοούμενοι και οι προφήτες, η απάντηση δεν είναι ποτέ απόλυτη ή αιώνια. Μπορεί να είναι μόνο στιγμιαία, προσωρινή, περιστασιακή. Μια αναλαμπή αλήθειας. Επιδιώξαμε να μαζέψουμε τα σκόρπια θραύσματα, να τα συναρμολογήσουμε και να τα εξετάσουμε, για να δούμε τι έχουν να μας πουν για το μέλλον.

Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν

Οι έφοδοι σε παλάτια και κοινοβούλια ξαναμπήκαν στη μόδα με τις εξεγέρσεις του 2011. Για πολλούς συμμετέχοντες, επανάσταση σήμαινε την πτώση του καθεστώτος. Αλλά οι ελπίδες που γέννησε η πτώση των κυβερνήσεων σε Υεμένη, Λιβύη, Αίγυπτο, Τυνησία και Ουκρανία κράτησαν λίγο. Αυταρχικές ή φιλελεύθερες υφαρπαγές, ξένη επέμβαση, οικονομική κρίση, εμφύλιος πόλεμος… Το να διώχνεις τους τυράννους δεν είναι συνώνυμο με τη νίκη της επανάστασης.

Αντίστροφα, η αποτυχία ανατροπής των καθεστώτων στη Συρία ή στο Ιράν δεν σήμανε απουσία επαναστατικών κατακτήσεων. Η απόρριψη της υποχρεωτικής μαντίλας και του ελέγχου της «ηθικής» που επιβάλλει η Ισλαμική Δημοκρατία ήταν μια ριζική ρήξη. Το ίδιο και η ικανότητα των Σύριων να αυτοοργανωθούν για να διαχειριστούν συλλογικά τα εδάφη που απελευθερώθηκαν από το Κράτος: μια μη αναστρέψιμη ρήξη με τον ολοκληρωτισμό του Άσαντ. Αυτό εξηγεί γιατί, δεκατρία χρόνια μετά, παρά τη βάναυση αντιεξεγερτική εκστρατεία, η σημαία της επανάστασης εξακολουθεί να κυματίζει ψηλά στις επαρχίες της βόρειας Συρίας που μένουν έξω από τον έλεγχο του καθεστώτος, όπως και στην επαναστατημένη επαρχία της Σουέιντα, στον νότο της χώρας. Και στη Συρία και στο Ιράν, η επανάσταση αποδείχθηκε υπαρξιακό σημείο καμπής, και η λαβή του καθεστώτος πάνω στα σώματα και στα μυαλά έχει εν μέρει σπάσει. Αργά ή γρήγορα, θα πέσουν.

Κανένα μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί να βάλει τέλος σε όλες τις μορφές κυριαρχίας. Για πολύ καιρό, το Grand Soir (η Μεγάλη Νύχτα) ήταν η κατεξοχήν εικόνα της επανάστασης. Αλλά η επανειλημμένη αποτυχία να επέλθει βαθιά και διαρκής αλλαγή μέσα από την «κατάληψη της κεντρικής εξουσίας», και οι αιώνιες εκκλήσεις των παραδοσιακών οργανώσεων να περιμένουμε μέχρι να «ωριμάσουν οι συνθήκες», οδήγησαν πολλούς να εγκαταλείψουν το ιδεώδες της πτώσης του καθεστώτος ως στρατηγικό ορίζοντα και να αναζητήσουν άλλες προοπτικές απελευθέρωσης.

Για πολλούς, από τα τέλη του περασμένου αιώνα, η επανάσταση είναι μια διαδικασία που αρχίζει χωρίς αναμονή. Μια αποφασισμένη αλλά σταδιακή πορεία προς έναν βαθύ μετασχηματισμό, που ενσαρκώνεται σε έναν αστερισμό γεγονότων, πράξεων, παρεμβάσεων, ιδεών, αισθημάτων και καθημερινών πρακτικών. El tiempo de la revolución es ahora (Ο καιρός της Επανάστασης είναι Τώρα!) λένε οι φεμινίστριες στην Αργεντινή. Η επανάσταση νοείται όχι πια ως κάτι μακρινό, αλλά ως τρόπος ζωής και ως αγώνας στο εδώ και τώρα.

Η πρόκληση είναι να αποσυναρμολογήσουμε τις δομές που μας καταπιέζουν. Η μείζων στρατηγική επιταγή είναι να πάψουμε να θυσιάζουμε τα μέσα, ή τον αγώνα ορισμένων, στο όνομα ενός σκοπού που πάντα αναβάλλεται. Αυτή η σύλληψη της πολιτικής ως μετασχηματισμού, και όχι ως κατάκτησης της εξουσίας, ξαναρίχνει την επαναστατική πολιτική στην πράξη και στο οικείο, εκεί που τόσο έλειπε από τη δουλειά τόσων οργανώσεων και ακτιβιστών. Πρόκειται για το χτίσιμο μιας ριζικά νέας ζωής, μιας νέας σχέσης με την κοινότητά σου, με την επιθυμία, με το χρήμα, με τη φροντίδα, ακόμα και με τον ίδιο σου τον αγώνα.

Το να βλέπεις την επανάσταση ως διαδικασία δεν είναι ασύμβατο με την πεποίθηση ότι η στιγμή της εξέγερσης είναι κεντρική σε αυτήν. Όποια κι αν είναι η έκβαση, μια εξέγερση είναι πάντα ένα αποφασιστικό γεγονός. Ακόμα και μέσα στην ήττα, αφήνει αδιάψευστες, ενσώματες εμπειρίες. Αναρίθμητοι σπόροι φυτρώνουν στο πέρασμά της. Αν, από την άλλη, η επανάσταση καταφέρει όντως να ρίξει ένα καθεστώς, τότε γεννιέται κάτι πολλά υποσχόμενο και επικίνδυνο.

Ρήξη δια της επιμονής

Το να σκεφτούμε την επανάσταση χωρίς ρήξη, μένοντας αδρανείς μπροστά στις αναπάντεχες ευκαιρίες, θα σήμαινε να αφήσουμε τις πράξεις μας να υπάρχουν ανεξάρτητα από τον κόσμο γύρω μας. Για πολλούς επαναστάτες, η επανάσταση ως σταδιακή διαδικασία σημαίνει το χτίσιμο υλικής και πολιτικής αυτονομίας, μέσα από συλλογικές ή εδαφικές μορφές αυτάρκειας. Αυτή η αναζήτηση της ρήξης με κάθε μορφή εξάρτησης από τα κέντρα εξουσίας, έχει απλωθεί στα δάση, στα βουνά και στις πόλεις του κόσμου. Το χτίσιμο της αυτονομίας γέννησε χώρους γερά ριζωμένους στον κόσμο, που πηγαίνουν κόντρα στην κολασμένη πορεία που επιβάλλει η Αυτοκρατορία. Η αυτονομία μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Μπορεί να ριζώνει σε μια ιστορία χιλιάδων χρόνων, ή να είναι εντελώς καινούργια. Μπορεί να ενσαρκώνεται σε μια τοπική συνέλευση, έναν αγροτικό συνεταιρισμό, μια κοινοτική καντίνα, ένα σωματείο γειτονιάς, ένα διεθνές δίκτυο queer αλληλεγγύης ή μια κολεκτίβα μέσων ενημέρωσης.

Ωστόσο, το χτίσιμο της αυτονομίας, που κοστίζει σε χρόνο και ενέργεια, μπορεί εύκολα να γίνει φυγή, αν αγνοεί τις πραγματικές ιστορικές αλλαγές και δεν αφήνεται να δοκιμαστεί από αυτές. Ιδεολογικά «καθαρές» εξεγέρσεις δεν μπορούν να υπάρξουν ποτέ. Οι στιγμές της λαϊκής εξέγερσης είναι μοναδικές ευκαιρίες να δεκαπλασιαστούν οι δυνάμεις και να μεγαλώσει η κλίμακα των πειραμάτων. Αλλιώς, κινδυνεύουμε να γίνουμε μια απομονωμένη, «εναλλακτική» γωνιά, εύκολα αφομοιώσιμη από τον καπιταλισμό ή από το Κράτος. Το να μένουμε οχυρωμένοι πίσω από βεβαιότητες και από τη δική μας καθημερινή εμπειρία μάς καταδικάζει σε αέναη αποτυχία. Ο κίνδυνος να συλλάβουμε την αυτονομία ως αμετάβλητη μορφή, διανθισμένη πότε πότε με λίγη αναταραχή, μας κλειδώνει σε έναν πολιτισμικό πόλεμο χαρακωμάτων, που μόνο να τον χάσουμε μπορούμε, μπροστά στους κολοσσιαίους πόρους των αντιπάλων μας. Δεν μπορούμε να ζήσουμε όπως θέλουμε χωρίς να αποσυναρμολογήσουμε τους μηχανισμούς εξουσίας που ρυθμίζουν την κοινωνική ζωή και ελέγχουν τον τόπο όπου ζούμε. Αλλά δεν μπορούμε να αποσυναρμολογήσουμε τους μηχανισμούς εξουσίας μόνοι μας.

Οι εξεγέρσεις σπάνε την απομόνωση. Επιτρέπουν γιγάντια άλματα προς τα εμπρός. Γεννούν πρωτόγνωρες συμμαχίες και συνιστούν μια στιγμή μαζικής επίθεσης, χωρίς την οποία δεν υπάρχουν σημεία ανατροπής ούτε μη αναστρέψιμη αλλαγή. Είτε είμαστε μέλη ενός αγροτικού συνεταιρισμού είτε μιας κολεκτίβας μέσων ενημέρωσης, μιας ομάδας συνάφειας ή μιας μαζικής οργάνωσης, το να είμαστε σε εγρήγορση απέναντι στο ενδεχόμενο έκρηξης του πραγματικού κινήματος μάς επιτρέπει να αναπτύξουμε αποτελεσματικά τις δυνάμεις μας στις σύντομες ευκαιρίες που μπορεί να παρουσιαστούν.

Διαδικασία και γεγονός. Ίσως αυτή είναι η ολοκληρωμένη επανάσταση: η διασταύρωση δύο τρόπων να βλέπεις και να ζεις την επανάσταση. Από τη μια, το παρόν, υπομονετικό, συνεχιζόμενο χτίσιμο της αυτονομίας μας, η σχολαστική προετοιμασία της συνάντησής μας, το δυνάμωμα των δυνάμεών μας. Από την άλλη, ο εκρηκτικός χαρακτήρας της εξέγερσης, με την εξαιρετική της συμπύκνωση ενεργειών, την απαράμιλλη ανάπτυξη λαϊκής εξουσίας, τη δημιουργικότητά της. Οι ολοκληρωμένες επαναστάσεις γίνονται δυνατές μέσα από αλληλουχίες εξεγέρσεων που συναντούν και ξεπερνούν τα όριά τους, αναζητώντας εκείνη τη ρήξη δια της επιμονής, όπως είπε ένας Χιλιανός σύντροφος.

Δεν ξεκινάμε ποτέ από το μηδέν. Κάθε εξέγερση, κάθε πείραμα λαϊκής εξουσίας, κάθε έφοδος ενάντια στην Αυτοκρατορία είναι μέρος ενός βαθύτερου κινήματος, πίσω μας και μπροστά μας ταυτόχρονα, κάτω από την επιφάνεια και πέρα  από τον ορίζοντα. Ένα παλιρροϊκό κύμα ξεκινά ως ανεπαίσθητο ρεύμα καταμεσής του ωκεανού. Και ξαναγίνεται ρεύμα αφού σκάσει στην ακτή. Πρέπει να μάθουμε να δρούμε τόσο ως υπόγειο ρεύμα όσο και ως τσουνάμι. Ίσως αυτό είναι το πλήρες νόημα του μάντρα της επανάστασης του Χονγκ Κονγκ: Be water my friend (γίνε νερό, φίλε μου).

Το οργανωτικό δίλημμα

Οι λαϊκές κινητοποιήσεις των καιρών μας υπήρξαν συχνά ετερογενείς και διάχυτες. Σπάνια τις καθοδήγησαν παραδοσιακές οργανώσεις και κατά κύριο λόγο δεν ορίστηκαν από προϋπάρχουσες πολιτικές ιδεολογίες. Η λίγο-πολύ αυθόρμητη και οριζόντια αυτοοργάνωση, όσο εντυπωσιακή κι αν ήταν στις πρώτες μέρες, δεν αρκούσε. Ο αποκεντρωμένος χαρακτήρας των κινημάτων μας ήταν ταυτόχρονα η δύναμη και η αδυναμία τους. Η έλλειψη σταθερής οργανωτικής ικανότητας ή μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου στρατηγικού οράματος, σε συνδυασμό με τη δυσκολία να διατηρηθούν οι τακτικές του δρόμου, σήμαινε ότι εγκλωβιστήκαμε ανάμεσα στην καταστολή και την ενσωμάτωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μας έλειψαν οι οργανώσεις που θα αναλάμβαναν την επαναστατική υπόθεση.

Στον Ισημερινό, στη διάρκεια της εξέγερσης του 2019, οι μεγάλες οργανώσεις των αυτοχθόνων και τα συνδικάτα μπόρεσαν να κινητοποιήσουν εκατομμύρια ανθρώπους από όλη τη χώρα και να τους φέρουν στην πρωτεύουσα για να πυκνώσουν τις γραμμές των εξεγερμένων. Χάρη στη δύναμη του καλέσματός τους, στους υλικοτεχνικούς τους πόρους και στις ικανότητες συντονισμού τους, το κίνημα μπόρεσε να αναμετρηθεί με τις αρχές σε πολλά μέτωπα και να επιτύχει τελικά την απόσυρση των επίμαχων κυβερνητικών μέτρων. Αυτή η εντυπωσιακή ικανότητα κινητοποίησης μάς θυμίζει τη πρακτική δύναμη των οργανώσεων, αλλά πρέπει να έχουμε στον νου μας και τους κινδύνους τους.

Πολλοί έχουν απογοητευτεί από τις ιστορικές οργανώσεις της αριστεράς εξαιτίας των γραφειοκρατικών τους τάσεων, των προσπαθειών τους να ενσωματώσουν το κίνημα ή της επιθυμίας τους να το καθοδηγήσουν. Η οργανωτική παρέμβαση κουβαλά πάντα τον κίνδυνο να περιορίσει την εξάπλωση της εξέγερσης και να χαλιναγωγήσει τη ριζοσπαστικότητα των αιτημάτων της, τη δημιουργικότητά της, ενίοτε ακόμα και τους νεογέννητους λαϊκούς θεσμούς της. Είτε προέρχονται από την ακροδεξιά, θρησκευτικούς φονταμενταλιστές ή από ορισμένες οργανωμένες παρυφές της αριστεράς, πάντα θα υπάρχουν ομάδες που θα επιδιώκουν να προωθήσουν τη δική τους ατζέντα μέσα στις εξεγέρσεις. Χωρίς οργανωτική και στρατηγική συνέπεια, είναι δύσκολο να εμποδιστούν αυτές οι φατρίες από το να αρπάξουν την εξουσία, και πάντα θα μένουμε στο έλεος των στρατηγικών τους.

Μια οργάνωση είναι ταυτόχρονα μια συμπύκνωση ενέργειας και πόρων, και ένα δίκτυο δεσμών ικανό να συγκροτήσει μια συλλογική δύναμη. Σε ορισμένα πλαίσια, οι οργανώσεις μπορεί να είναι αναγκαίες, όχι μόνο για να αποτραπεί η υφαρπαγή από αντιδραστικές ή φιλελεύθερες δυνάμεις, αλλά και για να βοηθηθεί ένα κίνημα να πετύχει τους στόχους του. Πώς όμως μπορεί να οριοθετηθεί η δύναμη των οργανώσεων μέσα σε μια εξέγερση; Πώς προφυλασσόμαστε από τις συγκεντρωτικές συνέπειες που αναπόφευκτα παράγουν οι οργανώσεις; Πώς χτίζουμε τη δύναμη του κινήματος συνολικά, και όχι μόνο τη δύναμη της οργάνωσης;

Μια γνήσια επαναστατική οργάνωση είναι ένα με το κίνημα: πασχίζει να θρέψει τη δύναμη των αναδυόμενων λαϊκών εξουσιών, να κρατήσει ζωντανή τη φλόγα της εξέγερσης, ακόμα και με το ρίσκο να σβήσει η ίδια. Και μπορεί να το κάνει μόνο αν αποφύγει να επιβάλει τη δική της ατζέντα, το δικό της δόγμα, τον δικό της τρόπο να κάνει ή να λέει τα πράγματα.

Σε πολλές εξεγέρσεις, πίσω από τον φαινομενικό αυθορμητισμό των μορφών αυτοοργάνωσης, μπορούμε να διακρίνουμε δεσμούς χτισμένους ανάμεσα σε ομάδες που προϋπήρχαν της στιγμής της εξέγερσης: τοπικές κοινότητες, πολιτικές εντάξεις, θρησκευτικοί ή παραδοσιακοί θεσμοί, επαγγελματικά ή αθλητικά σωματεία, που μαζί σχηματίζουν ένα υπόστρωμα που επιτρέπει να υπάρξει κάτι άλλο πέρα από το χάος. Πώς όμως μπορούμε, καταμεσής της αναταραχής, να διατυπώσουμε μια συνεκτική στρατηγική για τον συντονισμό μιας επανάστασης;

Στη διάρκεια της Σουδανικής επανάστασης, η διασταύρωση ανάμεσα στις οργανωτικές εμπειρίες του φοιτητικού κινήματος, των πρώην στελεχών του Κομμουνιστικού Κόμματος και των δυνάμεων που γεννήθηκαν από τη λαϊκή εξέγερση επέτρεψε να γεννηθούν οι επιτροπές αντίστασης. Οι πιο ελπιδοφόρες εμπειρίες υπήρξαν εκείνες όπου προέκυψε μια συνάντηση ανάμεσα στις κομματικές μορφές, χτισμένες σε πολλά χρόνια, και στις νέες μορφές που γέννησε το ίδιο το γεγονός. Οι συναντήσεις αυτές συμβαίνουν μόνο όταν και τα δύο μέρη μεταμορφώνονται. Η προθυμία για αλλαγή είναι απαραίτητη για κάθε επαναστατική δύναμη. Κάνε σχέδια: αλλά σχεδίασέ τα με μολύβι.

Διάλεξε την τόλμη, μέτρησε το ρίσκο

Από καμία μεμονωμένη δύναμη δεν μπορούμε να αναμένουμε να καταστρώσει ένα σχέδιο για όλους μας. Το να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας ως μέρος ενός κινήματος που μας ξεπερνά, και όχι ως μια οργάνωση ή μια σέχτα που πρέπει να υπερασπιστούμε πάση θυσία, σημαίνει να φερόμαστε και να σκεφτόμαστε συμπληρωματικά, όχι ανταγωνιστικά. Η μεγιστοποίηση της δύναμης ενός κοινού, συλλογικού κινήματος σημαίνει να βρίσκουμε τον καλύτερο συνδυασμό τακτικών που ταιριάζει στην κατάσταση του κάθε επιμέρους κομματιού. Το κουρδικό κίνημα συνδυάζει τον ένοπλο αγώνα με την εκλογή δημάρχων και βουλευτών στην τουρκική εθνοσυνέλευση. Το ειρηνιστικό κίνημα αντίστασης για τη δημοκρατία στη Βιρμανία μετασχηματίστηκε σε ένοπλο αγώνα με τη στήριξη μιας διασποράς που μαζεύει χρήματα μέσα από queer εκδηλώσεις και διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια. Οι Λιβανέζοι επαναστάτες έχτισαν αυτοδιαχειριζόμενους συνεταιρισμούς και ταυτόχρονα προσπάθησαν να ξαναπάρουν στα χέρια τους τις επαγγελματικές ενώσεις.

Να αποφεύγουμε τη φετιχοποίηση του ενός τρόπου δράσης έναντι του άλλου και να δοκιμάζουμε νέες διασταυρώσεις. Το να πηγαίνεις κόντρα στις τακτικές και ιδεολογικές ακαμψίες ανοίγει νέους τρόπους άρθρωσης των στρατηγικών του μετασχηματισμού. Κανείς δεν μπορεί να πει εκ των προτέρων τι πρέπει να είναι μια επαναστατική πράξη. Ένα κίνημα δυναμώνει αν ακούει, εξερευνά και συνδέει τις διαφορετικές σφαίρες αγώνα που αμφισβητούν το στάτους κβο. Πρέπει να αποφεύγουμε τον μαχητικό δογματισμό και την αισθητική πόζα, χωρίς ποτέ να παραμελούμε την ηθική μας καλλιέργεια.

Τα ηθικά ερωτήματα δεν είναι παρεμπίπτοντα για την επαναστατική στρατηγική, είναι η καρδιά της. Το να επεξεργαζόμαστε το πώς θα κάνουμε πράγματα μαζί είναι ουσιώδες. Το ίδιο και το να μετράμε τα ρίσκα που είμαστε διατεθειμένοι να πάρουμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Να κρατάμε επαφή με ό,τι μετρούσε στην αρχή. Να θυμόμαστε πάντα τι μας ξεχωρίζει από τις αντεπαναστατικές δυνάμεις. Τέτοιες αρχές μάς επιτρέπουν να βρίσκουμε τον δρόμο μας μέσα στην καταιγίδα μιας εξέγερσης. Όπως έλεγαν οι Αργεντίνοι σύντροφοί μας, αν δεν θέλουμε να αναπαραγάγουμε το είδος της εξουσίας που πολεμάμε, δεν πρέπει να την αντιμετωπίζουμε κατά μέτωπο, ούτε να τη βλέπουμε ως αντίζηλο. Από το φαινόμενο του καθρέφτη, κοιτώντας ο ένας τον άλλον κατάματα, καταλήγουμε πάντα να μιμούμαστε τους αντιπάλους μας. Όταν οι επαναστατικές δυνάμεις ελπίζουν να νικήσουν τα κέντρα εξουσίας στο δικό τους παιχνίδι, γίνονται μια παραμορφωμένη και παραπλανημένη αντανάκλασή τους.

Ο δρόμος της στρατηγικής συνάρθρωσης των κινημάτων περνά και από τη μάθηση μέσα από την εμπειρία. Τα τελευταία χρόνια, είδαμε ξανά και ξανά πώς τα κινήματα που επικεντρώνονται στη θεσμική οδό, κυνηγώντας τη συγκεκριμένη αλλαγή εις βάρος του χτισίματος της πολιτικής και υλικής αυτονομίας, τις περισσότερες φορές ενσωματώνονται στο σύστημα. Και όσα υποθέτουν ότι μπορούν να ακολουθήσουν παράλληλα και την εξεγερτική και τη θεσμική οδό βρίσκονται εξαντλημένα. Στην Αργεντινή, οι φεμινίστριες έσπασαν την παραλυτική διχοτομία μεταξύ μεταρρύθμισης και επανάστασης, βλέποντας δυνητικές νίκες στην εφαρμογή άμεσων θεσμικών μεταρρυθμίσεων, όπως η νομιμοποίηση της άμβλωσης. Αλλά τελικά το κίνημα, πολιορκημένο από φασιστικές δυνάμεις, μετά από αρκετές ήττες στο θεσμικό πεδίο και άγονες συμμαχίες με έναν ανίσχυρο και απαξιωμένο προοδευτισμό, βρέθηκε ανίκανο να διαφυλάξει την εσωτερική του δύναμη. Το μέσο για την πολιτική αυτονομία χάθηκε. Δεν υπήρχε εφεδρική στρατηγική όταν η θεσμική οδός απέτυχε.

Τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα όσο και οι Podemos στην Ισπανία μοιάζουν να έφτασαν στο ίδιο αδιέξοδο όταν επικεντρώθηκαν στους θεσμικούς χώρους εξουσίας: αυτό που ακολούθησε ήταν η αποσύνδεση από τη λαϊκή κινητοποίηση, ο συμβιβασμός με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, η γενικευμένη απογοήτευση και ένα αίσθημα προδοσίας. Αλλά το να μένεις έξω από τους θεσμούς δεν είναι ούτε στόχος ούτε ζήτημα αρχής. Μια μεταρρύθμιση, μια εκλογική αναμέτρηση, ίσως ακόμα και μια προεδρική υποψηφιότητα μπορούν σε ορισμένες καταστάσεις να υπηρετήσουν την επαναστατική υπόθεση. Πρέπει να φροντίζουμε τέτοιες στιγμές να δυναμώνουν το επαναστατικό κίνημα και την αυτονομία του, και να μην είναι απλώς μια ευκαιρία να εκτοξευθεί η πολιτική καριέρα των αναπόφευκτων καιροσκόπων. Στο ζήτημα της τακτικής και της επινόησης στρατηγικών, η εφευρετικότητα είναι αυτή που ανοίγει νέους δρόμους.

Υπερασπίζοντας την επανάσταση

Όταν τα κέντρα χάνουν πολιτικό έδαφος, παρεμβαίνουν τα όπλα. Αυτό το ζοφερό δεδομένο καταδικάζει τις περισσότερες επαναστάσεις στον πόλεμο. Η προσφυγή στον ένοπλο αγώνα σπάνια είναι στρατηγική επιλογή. Είναι το επίπεδο της κρατικής βίας που καθορίζει αν και πότε οι επαναστάτες αναγκάζονται να πάρουν τα όπλα. Ο ειρηνισμός δεν μπορεί να αμυνθεί απέναντι σε ένα Κράτος, ή σε ομάδες μέσα σε αυτό, που είναι έτοιμες να εξοντώσουν έναν ολόκληρο πληθυσμό για να καταπνίξουν μια εξέγερση. Αλλά η είσοδος των όπλων σε ένα επαναστατικό κίνημα είναι πάντα απειλή για την επιβίωσή του, γιατί όταν μπαίνουν στη σκηνή, επηρεάζεται ολόκληρο το κίνημα. Πολλοί επαναστάτες έχουν περιγράψει πώς η στρατιωτικοποίηση, τούς αποκόπτει από την ενεργό συμμετοχή στην εξέγερση, όταν το «είμαι επαναστάτης» γίνεται συνώνυμο με το «κουβαλάω όπλο». Οι γυναίκες και τα έμφυλα ανυπότακτα άτομα ιδίως βρίσκονται συχνά περιθωριοποιημένα από τη στρατιωτικοποίηση μιας εξέγερσης. Η χρήση της ένοπλης βίας σημαδεύει ανεπίστρεπτα την πορεία ενός κινήματος και χρησιμεύει για να νομιμοποιηθεί μια ολοένα και πιο βίαιη καταστολή του συνολικού πληθυσμού από το Κράτος. Η πρώτη μας έγνοια πρέπει να είναι το πάρσιμο των όπλων να μην αλλάξει ριζικά τους στόχους, τη σύνθεση και την πολιτική υφή ενός κινήματος. Όταν το πάρσιμο των όπλων είναι αναπόφευκτο, πρέπει να καταβάλλονται προσπάθειες ώστε ο ένοπλος αγώνας να μη γίνει ο μοναδικός ορίζοντας της εξέγερσης. Η επιβίωση στο στρατιωτικό πεδίο δεν μπορεί να είναι ο μόνος μοχλός κοινωνικής αλλαγής.

Όταν οι ένοπλες δυνάμεις ενός Κράτους αυτομολούν, όπως στην Τυνησία και στην Αίγυπτο το 2011, κάτι αποφασιστικό παίζεται. Τα άτομα που αυτομολούν φέρνουν συχνά τα όπλα τους μαζί τους, σπάνια όμως αρκετά για να αντιπαρατεθούν στο οπλοστάσιο ενός κράτους. Η πρόσβαση στα όπλα και στους οικονομικούς πόρους για την αγορά τους γίνεται το άλφα και το ωμέγα του επαναστατικού αγώνα, δικαιολογώντας συχνά συμμαχίες που, όσο συνετές κι αν μοιάζουν τη δεδομένη στιγμή, αποδεικνύονται σύντομα επικίνδυνες, ακόμα και μοιραίες.

Δυστυχώς, ο στρατιωτικός συσχετισμός δυνάμεων καθορίζει συχνά τα περιθώρια της επανάστασης. Ο βαθιά ασύμμετρος χαρακτήρας της αναμέτρησης με τον κρατικό μηχανισμό και τις υπερδυνάμεις βάζει τους επαναστάτες σε σοβαρά μειονεκτική θέση. Η Συρία και το Σουδάν, δύο από τις πιο ελπιδοφόρες και πιο ολοκληρωμένες επαναστάσεις των καιρών μας, το έζησαν με οδύνη. Πόλεις και χωριά έγιναν συντρίμμια και πνίγηκαν στο αίμα. Εκατομμύρια εκτοπίστηκαν από τα σπίτια τους. Το τραύμα θα χρειαστεί γενιές για να γιατρευτεί.

Η νίκη για ένα κίνημα αντίστασης ή ένα επαναστατικό κίνημα συχνά δεν κρίνεται στο να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα όπλα, αλλά στο να εμποδίσεις τους αντιπάλους να χρησιμοποιήσουν τα δικά τους. Το ζήτημα της υπεράσπισης της επανάστασης είναι εξίσου στρατιωτικό όσο και πολιτικό. Όπου είναι δυνατόν, το στοίχημα μπορεί να είναι να επιχειρήσουμε, όσο υπάρχει ακόμα χρόνος, να απενεργοποιήσουμε όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται τον στρατιωτικό μηχανισμό. Να αποκλείσουμε στρατόπεδα, να φυλακίσουμε στρατηγούς, να αφοπλίσουμε θεσμούς.

Αλλά ακόμα κι αν το πετύχουμε, τι γίνεται μετά; Τι μπορεί να γίνει όταν μια εξωτερική επέμβαση ή μια απόπειρα εσωτερικής ανάσχεσης επιχειρεί να ξαναπάρει τον έλεγχο με τη βία; Κι ακόμα κι αν αυτό δεν συμβεί, τι γίνεται με τις πολιτοφυλακές και τις ένοπλες συμμορίες που, όπως στην Αϊτή και στον Ισημερινό, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση; Όταν παρεμβαίνουν τα όπλα, μια λαϊκή εξέγερση μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε μια κακοφωνία ανταγωνιζόμενων αυταρχισμών, παραδίδοντας τους ανθρώπους στα χέρια των πολέμαρχων.

Η σχέση ανάμεσα στο τοπικό και στο διεθνικό, και η φύση των δεσμών που χτίζονται ανάμεσα στους λαούς, στις επαναστατικές δυνάμεις και στις λαϊκές οργανώσεις σε όλη την υφήλιο, είναι κρίσιμες για να μη μένουν οι εξεγέρσεις απομονωμένες. Η διεθνής υποστήριξη είναι μείζον πλεονέκτημα στο πλευρό των επαναστατών, ικανό να ασκήσει σημαντική πίεση ανάλογα με την κατάσταση. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να αποτρέψει την αιματοχυσία, και τουλάχιστον να κερδίσει χρόνο για την οργάνωση της αυτοάμυνας. Αυτός είναι ένας από τους ορίζοντες του επαναστατικού διεθνισμού.

Η απόδειξη της λαϊκής εξουσίας

«Γιατί να χτίσουμε μια “αντι-εξουσία”; Εμείς είμαστε ο λαός. Εμείς πρέπει να έχουμε την εξουσία!» Αυτή η σκέψη, διατυπωμένη από έναν διαδηλωτή με κίτρινο γιλέκο σε μια συνέλευση στη Γαλλία, είναι ίσως η καλύτερη έκφραση του πόθου για λαϊκή εξουσία που έχουμε ακούσει. Η επανάσταση που αναζητούμε δεν είναι ούτε η άρνηση της εξουσίας, ούτε η απόρριψή της. Αυτό θα σήμαινε να αφήνουμε αιώνια την εξουσία στα χέρια των αντιπάλων μας. Δεν μπορούμε να αρκούμαστε στο να είμαστε πάντα ένα φράγμα, ένα φρένο, μια αντιπολίτευση, έστω και μόνιμη, στην κυριαρχία των κέντρων εξουσίας. Η λαϊκή εξουσία είναι, αντίθετα, η ενεργή αναζήτηση και το ζωντανό χτίσιμο ενός συλλογικού τρόπου να σφυρηλατηθεί μια νέα νομιμοποίηση, να ασκηθεί ένα διαφορετικό είδος εξουσίας.

Οι πρόσφατες εξεγέρσεις παντού επιδίωξαν να αυξήσουν τη λαϊκή εξουσία, ή τουλάχιστον να εμποδίσουν την υφαρπαγή της εξουσίας από τους λίγους. Κάποιοι, στη Συρία, στο Χονγκ Κονγκ, στην Ουκρανία ή στην Αλγερία, νόμισαν ότι το πετυχαίνουν απαιτώντας ένα δημοκρατικό κράτος. Ή απαιτώντας την κατάργηση ή την αποχρηματοδότηση της αστυνομίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ή ένα μόνιμο Δημοψήφισμα Λαϊκής Πρωτοβουλίας στη Γαλλία. Ή διώχνοντας τους Γάλλους νεοαποικιοκράτες και τους συνεργούς τους στη Δυτική Αφρική. Ή εγκαθιδρύοντας τον συνομοσπονδισμό στο Κουρδιστάν, ή αλλάζοντας το σύνταγμα στη Χιλή. Οι εξεγερμένοι ήθελαν περισσότερη εξουσία, αλλά αυτό δεν σήμαινε πάντα ότι ήθελαν να κυβερνήσουν.

Άλλοι, όπως κάποιοι από εμάς, σκέφτηκαν ότι η επέκταση της εξουσίας του λαού σήμαινε πάνω απ’ όλα το χτίσιμο λαϊκής εξουσίας στην καρδιά και στον απόηχο της εξέγερσης. Να αρχίσουμε να χτίζουμε από τα κάτω, από ό,τι είχε ήδη αρχίσει να μεταλλάσσεται, τις αρχές της αυτοδιακυβέρνησης που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αρχιτεκτονική για την επόμενη μέρα της εξέγερσης. Να χτίσουμε αυτόνομη εξουσία χωρίς να την αφήσουμε σε λίγες πρωτοπορίες, ηγέτες, αξιωματικούς ή νέες κυβερνήσεις. Να αφαιρέσουμε την κεντρική εξουσία και να χτίσουμε τη λαϊκή εξουσία.

Μετά την πτώση του καθεστώτος, οι επιτροπές αντίστασης της Σουδανικής επανάστασης, αντιμέτωπες με τις αντιφάσεις και την παράλυση της πρώτης μεταβατικής κυβέρνησης, συνέταξαν μια πρόταση για το μέλλον της χώρας, ώστε να μην αφήσουν το πεδίο στους πολιτικούς της παλιάς φρουράς. Η Χάρτα για την Εγκαθίδρυση της Λαϊκής Εξουσίας σκιαγραφεί μια νέα μορφή διακυβέρνησης. Προτείνει την εγκαθίδρυση ενός τοπικά ριζωμένου, από τα κάτω συστήματος εξουσίας, στο οποίο οι πολιτικές και λαϊκές μορφές οργάνωσης που αναδύθηκαν από την επανάσταση διατηρούν λόγο στη νομοθετική διαδικασία και στην ισορροπία των εξουσιών. Απαιτεί επίσης τη δίκαιη κατανομή του πλούτου της χώρας και το τέλος της λεηλασίας από τις ξένες δυνάμεις, όποιες κι αν είναι αυτές. Με αυτή την πρόταση, οι Σουδανοί προσπαθούσαν να υπερασπιστούν την επανάσταση χωρίς προσφυγή στα όπλα. Αν και η Σουδανική επανάσταση μοιάζει στριμωγμένη σε ένα αιματηρό αδιέξοδο, σίγουρα δεν έχει πει την τελευταία της λέξη. Όπως είπε κάποτε ένας Σουδανός σύντροφος: η επανάσταση έχει γίνει θρησκεία στο Σουδάν.

Στο Μεξικό, ο αγώνας για την αυτονομία των λαϊκών εξουσιών και την υπεράσπιση της επανάστασης δεν έπαψε ποτέ από την πρώτη δεκαετία των εξεγέρσεων του 1910, που οδήγησαν στη συγκρότηση του μεξικανικού κράτους. Για πάνω από εκατό χρόνια, παρά την κατάληψη της εξουσίας από το Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα για δεκαετίες ολόκληρες, παρά τις απόπειρες φιλελεύθερης αντεπανάστασης με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και τις προδοσίες της σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς, μια υπομονετική στρατηγική σοφία υφάνθηκε σε κάθε έδαφος, από τις απομακρυσμένες κοινότητες των αυτοχθόνων ως τις εργατικές συνοικίες των μεγαλουπόλεων. Κινήματα βάσης κατοίκων παραγκουπόλεων ή συνδικάτα αγροτοδασκάλων, συμβούλια αυτοχθόνων, κοινοτικές αστυνομικές δυνάμεις, συνοικιακά συμβούλια και αυτόνομες δομές υγείας άνθισαν σε μια χώρα που φημίζεται ως «μία από τις πιο βίαιες του κόσμου». Πουθενά αλλού η κοινοτική εξουσία δεν έχει φτάσει τόσο μακριά. Αν και αυτά τα πειράματα εξακολουθούν να απειλούνται από πολλές αντιδραστικές δυνάμεις και να αντιμετωπίζουν τη διαφθορά των αρχών, έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να ριζώνουν και να αντιστέκονται για δεκαετίες.

Η λαϊκή εξουσία είναι το αντίθετο της αδυναμίας. Σημαίνει να παίρνουμε τον χρόνο για να ανέβουμε τα σκαλιά ένα ένα, και να μη βασιζόμαστε σε εκείνους που θέλουν να αιχμαλωτίσουν την ψήφο μας. Λαϊκή Εξουσία. Δύο λέξεις στη γυμνή τους απλότητα. Εξουσία ως η ικανότητα να δρας, να αποφασίζεις, να υλοποιείς. Λαϊκή ως ποικιλόμορφη, ως άμεση, ως εγκάρσια, ως εδώ, ως παντού, ως τώρα. Η λαϊκή εξουσία ως εγγύηση απέναντι σε κάθε νέα εκλογική προδοσία, ως επίθεση στο στάτους κβο, ως το μόνο αντίδοτο στον φασισμό.

                                                                                     *

                                                                                 *      *

Αν η επανάσταση είναι ένα ανοιχτό ερώτημα, τότε δεν μπορούμε ούτε να την νικήσουμε ούτε να την χάσουμε. Μόνο οι μάχες κερδίζονται ή χάνονται. Πάντα μερικές, καμιά φορά αποφασιστικές, ποτέ οριστικές. Η επανάσταση είναι ο άσβεστος πόθος της αξιοπρέπειας, και η αδιάκοπη αναζήτηση, εδώ και αρκετές χιλιετίες, του πώς να την ενσαρκώσουμε πάνω σε αυτή τη Γη.

Πώς μπορούν οι νεογέννητες λαϊκές εξουσίες να προστατευτούν από τον κίνδυνο του εμφυλίου πολέμου; Υπάρχει εναλλακτική στο πάρσιμο των όπλων, ή είναι αναπόφευκτος ορίζοντας της επανάστασης; Είναι η εγκαθίδρυση μιας επαναστατικής εξουσίας σε «εθνική» κλίμακα, στη θέση εκείνης που πολεμάμε, απαραίτητο στάδιο για να γίνει η αλλαγή μη αναστρέψιμη; Ή, αντίθετα, πρέπει να στεριώσουμε παντού σε όλο τον κόσμο τη λαϊκή εξουσία για να μην μπορέσει να τη χαλιναγωγήσει κανένας νέος κρατικός μηχανισμός, όσο επαναστατικός κι αν είναι;

Δεν έχουμε τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, που τόσοι επαναστάτες έχουν ήδη θέσει. Η αναζήτηση μιας θεωρίας που θα έδινε τη μυστική συνταγή της νίκης είναι μια αδιέξοδη πρακτική. Υπάρχει μόνο ο πειραματισμός, τα στοιχήματα και οι λίγο-πολύ γόνιμες στρατηγικές συνθέσεις. Κάποιοι θα θεμελιώσουν τις απαντήσεις τους στη δύναμη των επαναστατικών οργανώσεων, άλλοι στις αναδυόμενες μορφές εδαφικής εξουσίας, άλλοι πάλι στην ενοποιητική δύναμη των θρησκειών και των ιδεολογιών. Και άλλοι σε ένα έξυπνο μείγμα όλων αυτών.

Ο δρόμος της επανάστασης δεν είναι μια ευθεία γραμμή. Θα μοιάζει με μια γραμμή από αστέρια, μια σειρά από αναφλέξεις που φωτίζουν τη νύχτα, καθεμιά δείχνοντας τον δρόμο πιο καθαρά από την προηγούμενη, ώσπου να περάσουμε επιτέλους το σημείο χωρίς επιστροφή.

Ξεκινώντας από την αρχή

«Και την αυγή, οπλισμένοι με φλογερή υπομονή, θα μπούμε στις λαμπρές πολιτείες»

Τα τελευταία πέντε χρόνια, ύστερα από μια σειρά συναντήσεων, αρχίσαμε να υφαίνουμε ένα δίκτυο που υπερβαίνει τα σύνορα, ριζωμένο σε μύριους χώρους και εδάφη αποφασισμένα να αυτοκυβερνηθούν. Είναι ένα δίκτυο από άτομα και συλλογικότητες εμπνευσμένα από τον κύκλο των λαϊκών εξεγέρσεων που ξέσπασαν από το 2011 και μετά, που βλέπουν σε αυτές μια πηγή ενέργειας και ένα σήμα των μεγάλων ανατροπών που έρχονται.

Ανοίξαμε έναν χώρο όπου οι επαναστάτες των επιτροπών αντίστασης του Χαρτούμ μπορούν να ανταλλάσσουν ιδέες και αναλύσεις με φεμινίστριες και μέλη των εδαφικών συνελεύσεων του Σαντιάγο. Όπου η αποφασισμένη νεολαία των χωριών GotaGoGama της Σρι Λάνκα σμίγει με ανθρώπους των οικολογικών αγώνων της Γαλλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπου κινήματα βάσης από τις εργατικές συνοικίες της Πόλης του Μεξικού συνομιλούν με μέλη των τοπικών συμβουλίων της εξεγερμένης Συρίας, και Λιβανέζοι και Ιρακινοί αγρότες συνδέονται με τους αυτόχθονες λαούς της Άμπια Γιάλα. Μόλις έναν μήνα μετά την εξέγερση στο Ιράν το 2022, Ιρανοί εξόριστοι μπόρεσαν να συζητήσουν με ακτιβιστές κινημάτων βάσης της Δυτικής Αφρικής τι σημαίνει η πτώση του καθεστώτος και ποιο είναι το νόημα της λέξης «επανάσταση».

Από εκεί, βαλθήκαμε να βάλουμε τα θεμέλια για ένα νέο είδος διεθνικής δύναμης. Μια δύναμη που θα μπορεί να αντλεί από το κοινό ταμείο των εμπειριών και των αναλύσεών μας και θα δίνει στον εαυτό της τα μέσα ώστε αυτές να μεταφράζονται σε δράση. Μια δύναμη ικανή να στηρίζει έμπρακτα τα παρόντα και τα μελλοντικά κινήματα και εξεγέρσεις.

I. Δημιουργία ενός διεθνικού χώρου διασύνδεσης

Το πρώτο μας καθήκον είναι να εξασφαλίσουμε ότι μπορούμε να συναντιόμαστε. Να πολλαπλασιάσουμε τους δεσμούς ανάμεσα στα διάφορα κέντρα του αναδυόμενου επαναστατικού κινήματος σε όλο τον κόσμο. Να δημιουργήσουμε τις υλικές και υλικοτεχνικές προϋποθέσεις για μια πλανητική συζήτηση μέσα στην οποία θα ανανεωθούν οι προσεγγίσεις της επανάστασης. Θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο που θα μας επιτρέψει να πάμε πέρα από τους υπάρχοντες δεσμούς και θα κάνει δυνατή τη γέννηση μιας κοινής στρατηγικής. Είναι σημαντικό αυτός ο νέος χώρος να έχει διάρκεια και γεωγραφική ποικιλία, ώστε όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι να αναγνωρίζουν σε αυτόν κάτι δικό τους, κάτι που να μιλά στην εμπειρία και στις ελπίδες τους.

II. Συγκέντρωση και πολλαπλασιασμός των πόρων μας

Δεν υπάρχει επαναστατική δύναμη χωρίς υλική ισχύ. Το να κάνουμε τις προοπτικές μας σαφείς και ρητές, το να διευρύνουμε και να πολλαπλασιάζουμε τις μετακινήσεις ανάμεσα στα εδάφη μας, μας δίνει τη δυνατότητα να βρούμε υλικούς και οικονομικούς πόρους, αλλά και συμμάχους και εργαλεία που, μπαίνοντας σε κοινό ταμείο, θα αυξήσουν την ικανότητά μας για δράση.

Θέλουμε να στήσουμε το συντομότερο δυνατόν ένα δίκτυο υλικής αλληλοβοήθειας, ώστε να μπορούμε να προσφέρουμε γρήγορα στήριξη σε πολέμους, κλιματικές καταστροφές ή επαναστάσεις, και ταυτόχρονα να χτίζουμε τις μακροπρόθεσμες υποδομές που θα επιτρέψουν στους αγώνες μας να γίνουν αυτοσυντηρούμενοι σε βάθος χρόνου. Η ισορροπία αυτών των δύο χρονικοτήτων είναι αναγκαία για να επιβιώσουν τα κινήματά μας, να κρατήσουν την ανεξαρτησία τους και να δυναμώσουν.

Οι πόροι που διαθέτουμε στη δική μας μικρή κλίμακα μπορεί δικαίως να μοιάζουν απειροελάχιστοι μπροστά στο μέγεθος του έργου. Αλλά όλοι έχουμε ζήσει στιγμές όπου όχι μόνο όλα έμοιαζαν δυνατά, αλλά όλα συνέβαιναν, με κάθε χειρονομία να γεννά δεκάδες άλλες στον δρόμο. Η επαναστατική αλληλοβοήθεια, όπως και το θάρρος, μπορεί να γίνει μεταδοτική όταν έρθει η ώρα.

III. Χαρτογράφηση ενός πλανήτη φιλικών τόπων

Για να συναντηθούμε και να οργανωθούμε, χρειαζόμαστε τόπους. Εχέμυθους αλλά προσβάσιμους τόπους υποδοχής, στους οποίους να μπορεί να στραφεί οποιοσδήποτε αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής του. Χρειαζόμαστε τόπους καταφυγής, απόσυρσης, φροντίδας και προστασίας, τόπους όπου να βρίσκουμε λίγη ανάσα και να «γεμίζουμε τις μπαταρίες μας». Και ακόμα, τόπους αφιερωμένους στα ζητήματα του βιοπορισμού και της εκπαίδευσης, αλλά και τόπους για να χορεύουμε, να παίζουμε μουσική, να μοιραζόμαστε ταινίες, να δημιουργούμε μαζί και να τρώμε καλά. Πολλοί από αυτούς τους τόπους υπάρχουν ήδη, περιμένουν όμως να μπουν σε έναν κοινό χάρτη. Η σύνδεση αυτών των τόπων θα είναι σαν μια διαδικασία πλανητικού γειτονέματος, μια μουτζάουαρα, όπως λένε οι Λιβανέζοι σύντροφοί μας. Θα δώσει υλική υπόσταση στον κοινό μας όρκο, από γειτονιά σε γειτονιά, από χωριό σε χωριό, από αγρόκτημα σε αγρόκτημα.

Φυσικά, δεν έχουμε όλοι τον ίδιο βαθμό κινητικότητας. Το χτίσιμο ασφαλών και αξιοπρεπών δρόμων εξορίας, με τη φαντασία πολλαπλών διασυνδεδεμένων εδαφών και σταθμών που θα διευκολύνουν τη φυγή και τη μετακίνηση, είναι μια μεγάλη πρόκληση. Να βρούμε κανάλια και κόλπα που θα μας επιτρέπουν να παρακάμπτουμε τα φυσικά και διοικητικά εμπόδια και, πού και πού, να μαζευόμαστε μαζικά σε οργανωμένα κονβόι. Και ας γίνουν αυτοί οι δρόμοι, σταθμοί για ταξίδια επιστροφής, πηγαινέλα, καθώς τα κρατικά σύνορα θα ραγίζουν κάτω από την επίμονη δράση των ροών μας.

IV. Παραγωγή μιας διεθνικής επαναστατικής κουλτούρας

Να διαδώσουμε τις αναλύσεις μας, να τις συγκρίνουμε, να αφήσουμε τις εμπειρίες των συντρόφων μας από διαφορετικά μέρη του κόσμου να ακουστούν παντού, ώστε να χτίσουμε μαζί μια πολιτική παιδεία αντάξια των καιρών μας. Μεσοπρόθεσμα, να βάλουμε σε κίνηση τα μέσα για μια μεγάλη πολιτισμική επίθεση σε καθεμιά από τις χώρες μας, που θα ενθαρρύνει την επιστροφή ενός αδέσμευτου λαϊκού διεθνισμού. Να δουλέψουμε πάνω στο χτίσιμο συνεργειών ανάμεσα σε διαφορετικά είδη πολιτικών, εδαφικών και κοινοτικών οργανώσεων, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, κανάλια επικοινωνίας και πολιτιστικούς χώρους.

Το έργο που έχουμε μπροστά μας είναι να ξαναδώσουμε νομιμοποίηση στην επαναστατική προοπτική, και τρόπους ώστε οι αγώνες μας να αντιμετωπίζουν την απομόνωση. Να αφηγηθούμε ιστορίες και εμπειρίες που οι αντίπαλοί μας θέλουν να μένουν διαχωρισμένες και ξέχωρες. Να συνδέσουμε τα διαφορετικά μέτωπα μέσα σε ένα διεθνές επαναστατικό κίνημα, όσα υπάρχουν ήδη και όσα μένει να χτιστούν. Μπορούμε να βλέπουμε τα αστέρια χωριστά στον ουρανό, ή μπορούμε να τα βλέπουμε ως αστερισμούς.

Ανάμεσα στο απίθανο και στο δυνατό

Κάθε όνειρο, κάθε ελπίδα για μια διαφορετική ζωή κρέμεται σε μια εύθραυστη ισορροπία και ταλαντεύεται ανάμεσα στη σκιά της αμφιβολίας και στη λάμψη της βεβαιότητας. Στεκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι όπου οι πόθοι της αλλαγής συγκρούονται με τις πραγματικότητες ενός κόσμου που καταρρέει. Μπορούμε να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε την Αυτοκρατορία να μας σέρνει στην άβυσσο, κάνοντας πως δεν ξέρουμε και δεν καταλάβαμε τίποτα. Μπορούμε να παραδοθούμε στον γενικό πανικό ή να γονατίσουμε, προσκυνημένοι, περιμένοντας το τέλος.

Ή μπορούμε να οργανώσουμε σχολαστικά ένα σχέδιο εξόδου, ποντάροντας ότι μπορούμε να αποσπάσουμε ένα εφικτό μέλλον από ένα απίθανο παρόν. Χρειάζεται να βρούμε έναν επαναστατικό ορίζοντα, όχι απλώς για να επιβιώσουμε, αλλά για να ζήσουμε μια ζωή που να αξίζει να τη ζεις.

Τώρα είναι η ώρα να χτίσουμε δομές ικανές να αντέξουν τις καταιγίδες του αύριο. Τώρα είναι η ώρα να απλώσουμε και να στεριώσουμε τους δεσμούς μας. Οι αντίστοιχες συνθήκες μας θα συνεχίσουν να χειροτερεύουν, αλλά σημεία ανατροπής κάθε είδους θα δημιουργούν ευκαιρίες αλλαγής που μπορούμε να γυρίσουμε προς όφελός μας, αρκεί να είμαστε έτοιμοι. Κάθε βήμα που κάνουμε, κάθε εμπόδιο που ξεπερνάμε, μας φέρνει λίγο πιο κοντά σε σημαντικές νίκες. Νίκες που μπορούν να προσφέρουν κάποια παρηγοριά στις ψυχές εκείνων που χάσαμε στη μάχη, και που περιμένουν να αναπαυθούν εν ειρήνη.

Για να δομηθεί αυτή η νέα δύναμη που καλούμε να γεννηθεί, για να πάρει σχήμα η δράση της, μένουν ακόμα πολλά να γίνουν. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από τις απαντήσεις στην πρόταση που κάνουμε με αυτό το κείμενο… από τον αριθμό και την αποφασιστικότητα όσων θελήσουν να δουλέψουν μαζί μας.

Έχουμε επίγνωση του μεγέθους του έργου. Μαθαίνουμε από τις αποτυχίες των παλαιότερών μας. Ξέρουμε τις πολλές απειλές που αντιμετωπίζουμε. Οι πιθανότητες δεν είναι με το μέρος μας. Ίσως να μην αντιστρέψουμε το ρεύμα, να μη γίνουμε εκείνο το καθοριστικό τσουνάμι.

Αλλά όπως είπε κάποτε ένας Καταλανός φίλος: υπάρχουν στιγμές που το να μην πάρεις ρίσκα είναι ένα ρίσκο που δεν αξίζει να το πάρεις.

___

The Peoples Want- Η Θέληση των Λαών

Μετάφραση: Κενό Δίκτυο

___

Σημειώσεις

¹ Τόσο κόπο κάναμε για να βρεθούμε, ας μη χωρίσουμε ποτέ ξανά (ισπανικά)

² Όλοι τους σημαίνει όλοι τους (αραβικά, Λίβανος)

³ Να φύγουν όλοι (ισπανικά, Αργεντινή)

⁴ Ξεκουμπίσου (γαλλικά, Τυνησία)

⁵ Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία (κουρδικά)

The post Οι Επαναστάσεις των Καιρών μας – Διεθνιστικό Μανιφέστο- The Peoples Want appeared first on Void Network.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο επικίνδυνο για μια κοινωνία, από ένα Κράτος που επιτρέπει στην Αστυνομία του να αποθρασυνθεί.

Ο Θοδωρής Ζαβραδινός, 20 ετών, πυροβολήθηκε από αστυνομικούς τα ξημερώματα της 8ης Ιουλίου 2026 στο Άργος μετά από αυτοκινητιστική καταδίωξη και υπέκυψε στα τραύματά του τρεις ημέρες αργότερα. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένα απολύτως στοιχείο που να τεκμηριώνει την αναγκαιότητα της αστυνομικής καταδίωξης.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος χάνει τη ζωή του από πυρά αστυνομικού, η δημόσια συζήτηση ακολουθεί σχεδόν την ίδια διαδρομή. Πριν ακόμη ολοκληρωθεί οποιαδήποτε έρευνα, πριν εξεταστούν οι συνθήκες, πριν ακουστούν οι μάρτυρες, ενεργοποιείται ένας γνώριμος μηχανισμός παραγωγής νοήματος. Το βλέμμα μετατοπίζεται από την πράξη του κρατικού οργάνου στη ζωή του νεκρού. Αναζητούνται στοιχεία που θα μπορούσαν να μειώσουν την αξία του ως ανθρώπου: η κοινωνική του θέση, η οικονομική του κατάσταση, οι παρέες του, η ψυχική του υγεία, μια προηγούμενη σύλληψη, μια διοικητική παράβαση, ένα χρέος, μια εξάρτηση, μια αναπηρία. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο δικαστήριο που συνεδριάζει μέσα από τα τηλεοπτικά πάνελ και τα πρωτοσέλιδα, αποφασίζοντας ποιοι πολίτες αξίζουν πλήρη ανθρώπινα δικαιώματα και ποιοι μπορούν να μετατραπούν σε υποσημείωση μιας αστυνομικής ανακοίνωσης.

Η διαδικασία αυτή δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους λειτουργεί η σύγχρονη κρατική εξουσία. Δεν αρκεί η βία να ασκηθεί. Πρέπει να αποκτήσει ηθική νομιμοποίηση, να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη, ως αποτέλεσμα μιας ατομικής αποτυχίας, μιας λανθασμένης επιλογής ή ενός “επικίνδυνου χαρακτήρα”. Έτσι, η ευθύνη μετατοπίζεται από τον φορέα της ένοπλης εξουσίας στον άνθρωπο που βρίσκεται νεκρός.

Το περιστατικό στο Άργος δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα, φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα ερώτημα που κάθε σύγχρονη κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίσει χωρίς υπεκφυγές: ποιο είναι το πραγματικό όριο της κρατικής βίας; Πότε ένας αστυνομικός θεωρεί ότι νομιμοποιείται να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή; Και, κυρίως, ποιος ελέγχει αυτή την απόφαση όταν έχει πλέον καταστεί μη αναστρέψιμη;

Στη φιλελεύθερη πολιτική θεωρία, το Κράτος θεμελιώνεται πάνω σε ένα παράδοξο. Οι πολίτες αποδέχονται ότι μόνο αυτό θα κατέχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, ακριβώς επειδή υποτίθεται ότι η χρήση της θα είναι αυστηρά περιορισμένη, απολύτως αναλογική και διαρκώς ελεγχόμενη. Η αστυνομία δεν δημιουργήθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη· δημιουργήθηκε για να εφαρμόζει τον νόμο. Η διάκριση αυτή δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μία από τις βασικές προϋποθέσεις κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος. Τη στιγμή που ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός μετατρέπεται σε αυτόν που αποφασίζει επί τόπου ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει, η διάκριση ανάμεσα στην επιβολή του νόμου και στην απονομή της δικαιοσύνης αρχίζει να καταρρέει.

Αυτό ακριβώς καθιστά κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία πολιτικό γεγονός, ανεξάρτητα από την ποινική της αξιολόγηση. Δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο θύμα και τον συγκεκριμένο αστυνομικό. Αφορά τη σχέση όλων των πολιτών με την κρατική εξουσία. Κάθε φορά που διευρύνονται τα όρια της αποδεκτής αστυνομικής βίας, αλλάζει αθόρυβα η ίδια η έννοια της δημοκρατίας. Η εξαίρεση μετακινείται λίγο πιο κοντά στον κανόνα.

Η ιστορία δείχνει ότι αυτές οι μετατοπίσεις δεν συμβαίνουν ποτέ απότομα, δεν ανακοινώνονται, δεν ψηφίζονται ως πολιτικό πρόγραμμα, κανένας δεν θα εμφανισθεί ποτέ ως ο πολιτικός φορέας που μετέτρεψε την αστυνομία σε δολοφονική μηχανή. Όλα αυτά προχωρούν σταδιακά, μέσα από μικρές μεταβολές στην κοινωνική ανοχή. Μια υπόθεση χαρακτηρίζεται «μεμονωμένο περιστατικό», η επόμενη «ιδιαίτερη περίπτωση», η τρίτη παρουσιάζεται ως «αναγκαία επέμβαση». Κάποια στιγμή, αυτό που πριν από μία δεκαετία θα προκαλούσε γενικευμένη εξέγερση, κοινωνική κατακραυγή, θα έκανε τα θεμέλια της εξουσίας να τρίζουν, αντιμετωπίζεται ως ακόμη μία είδηση της καθημερινότητας.

Σε αυτή τη διαδικασία παίζει καθοριστικό ρόλο η γλώσσα. Οι άνθρωποι δεν «δολοφονούνται» αλλά «Καταλήγουν». Δεν πυροβολούνται, απλά «Εξουδετερώνονται». Οι σφαίρες μετατρέπονται σε «επιχειρησιακές ενέργειες». Η ευθύνη εξαφανίζεται μέσα σε έναν τεχνοκρατικό λόγο που μοιάζει ουδέτερος, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μηχανισμός αποπολιτικοποίησης της βίας. Η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα· τη διαμορφώνει. Όταν αλλάζουν οι λέξεις, αλλάζει σταδιακά και η ηθική μας αντίληψη για όσα συμβαίνουν.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, δεν είναι η ίδια η κρατική βία. Κράτη με μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος υπήρχαν πάντοτε. Το πραγματικά ανησυχητικό είναι η εξοικείωση της κοινωνίας μας με αυτήν. Όταν η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής παύει να γεννά ερωτήματα και αρχίζει να γεννά δικαιολογίες, τότε δεν μεταβάλλεται μόνο ο τρόπος λειτουργίας της αστυνομίας. Μεταβάλλεται η ίδια η κοινωνική συνείδηση.

Καμία κοινωνία δεν κινδυνεύει μόνο όταν αυξάνεται η αυθαιρεσία των κρατικών μηχανισμών. Κινδυνεύει πολύ περισσότερο όταν οι άνθρωποι παύουν να τη θεωρούν αυθαιρεσία.

Η δολοφονία του Θοδωρή Ζαβραδινού στο Άργος δεν ζητά μια εύκολη ανάλυση. Ζητά να τεθούν ξανά τα ερωτήματα που μια κοινωνία οφείλει να θέτει κάθε φορά που ένας άνθρωπος πεθαίνει από κρατικά πυρά στον τόπο που μας έτυχε να ζούμε. Πόση εξουσία επιτρέπεται να συγκεντρώνει ένας ένοπλος κρατικός λειτουργός; Πόσο εύκολα αποδεχόμαστε την αφαίρεση μιας ζωής ως φυσιολογικό εργαλείο διατήρησης της δημόσιας τάξης; Και, τελικά, τι είδους κοινωνία διαμορφώνεται όταν η αξία της ανθρώπινης ζωής αρχίζει να εξαρτάται από το ποιος ήταν ο νεκρός;

Από το σημείο αυτό αρχίζει η ουσιαστική πολιτική συζήτηση. Όχι για μία μόνο υπόθεση. Αλλά για το πώς μια δημοκρατία μετασχηματίζεται αθόρυβα, όταν η κρατική βία παύει να αποτελεί την έσχατη εξαίρεση και αρχίζει να γίνεται ένα ακόμη στοιχείο της κανονικότητας.

Η κοινωνιολογία των νεκρών – Ποιοι πεθαίνουν από αστυνομικές σφαίρες;

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος σκοτώνεται από αστυνομικά πυρά, η δημόσια συζήτηση ξεκινά από το συγκεκριμένο περιστατικό. Ήταν δικαιολογημένη η χρήση του όπλου; Υπήρχε κίνδυνος; Τι προηγήθηκε; Πρόκειται για εύλογα ερωτήματα. Υπάρχει όμως ένα ακόμη ερώτημα που σπάνια τίθεται, επειδή η απάντησή του είναι πολύ πιο ενοχλητική.

Ποιοι είναι αυτοί που πεθαίνουν;

Αν παρατηρήσει κανείς τις περισσότερες υποθέσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα, αρχίζει να διακρίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Τα θύματα δεν προέρχονται τυχαία από τον πληθυσμό. Δεν αποτελούν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας.

Είναι νέοι, φτωχοί, Ρομά, μετανάστες, άνθρωποι με ψυχική νόσο, εξαρτημένοι, είναι άνθρωποι με αναπηρία ή άνθρωποι που για κάποιον λόγο βρίσκονται ήδη στο περιθώριο της κοινωνικής κανονικότητας.

Η παρατήρηση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση είναι ίδια. Ούτε ότι κάθε αστυνομικός δρα με τα ίδια κίνητρα. Υποδεικνύει όμως κάτι βαθύτερο: η κρατική βία δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στην κοινωνία. Όπως κάθε μορφή εξουσίας, ασκείται επιλεκτικά.

Στην εγκληματολογία υπάρχει ένας όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία: διαφορική αστυνόμευση. Οι μηχανισμοί καταστολής δεν επιτηρούν όλες τις κοινωνικές ομάδες με την ίδια ένταση. Ορισμένες γειτονιές ελέγχονται διαρκώς, άλλες σχεδόν ποτέ. Ορισμένα σώματα θεωρούνται εξαρχής ύποπτα. Ορισμένες συμπεριφορές εκλαμβάνονται ως επικίνδυνες μόνο όταν προέρχονται από συγκεκριμένους ανθρώπους.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε μια εύπορη συνοικία ένας άνθρωπος που τρέχει μπορεί να θεωρηθεί αθλητής, ενώ σε μια φτωχή συνοικία ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να θεωρηθεί ύποπτος.

Η ίδια πράξη αλλάζει σημασία ανάλογα με το σώμα που την εκτελεί.

Αυτό ακριβώς είναι το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης αστυνόμευσης. Η υποψία προηγείται του γεγονότος. Οι άνθρωποι δεν αξιολογούνται μόνο για όσα κάνουν αλλά και για όσα αντιπροσωπεύουν στα μάτια της εξουσίας.

Στην Ελλάδα, η αλληλουχία των υποθέσεων είναι αποκαλυπτική. Ο δεκαπεντάχρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος και ο νεαρός Βασίλης Μάγγος, οι Ρομά Νίκος Σαμπάνης και Κώστας Φραγκούλης και τα άπειρα ανώνυμα θύματα καθημερινής ρατσιστικής αστυνομικής βίας, ο μετανάστης Μοχάμεντ Καμράν στο αστυνομικό τμήμα του Άγιου Παντελεήμονα, οι 600 πρόσφυγες του ναυαγίου στην Πύλο και οι χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες που χάνονται στα σύνορα μας και δεν θα μάθουμε ποτέ το όνομα τους, ο ανάπηρος Αντώνης Καργιώτης που δολοφονήθηκε από λιμενικούς στο λιμάνι του Πειραιά, ο εργάτης Κώστας Μανιουδάκης στην Κρήτη, ο Ζακ Κωστόπουλος, που έχασε τη ζωή του στην Ομόνοια μέσα σε μια αλυσίδα βίαιων ενεργειών ευυπόληπτων πολιτών και αστυνομικών. Οι υποθέσεις αυτές δεν είναι ίδιες μεταξύ τους. Ανήκουν όμως στην ίδια πολιτική γεωγραφία. Τα θύματα δεν ανήκαν στους ανθρώπους που απολαμβάνουν υψηλό κοινωνικό κύρος, οικονομική ισχύ ή θεσμική προστασία.

Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι οι Αφροαμερικανοί υφίστανται δυσανάλογα υψηλά ποσοστά αστυνομικής βίας, ενώ το ποσοστό αυτό φτάνει στο 50% των Αφροαμερικανών αναπήρων. Στη Βραζιλία, η πλειονότητα όσων σκοτώνονται από την αστυνομία είναι νέοι, φτωχοί και μαύροι από τις φαβέλες. Στο Μεξικό, η στενή σχέση ανάμεσα στη στρατιωτικοποίηση της δημόσιας ασφάλειας, την κρατική διαφθορά και την ατιμωρησία των αρχών έχει οδηγήσει σε χιλιάδες θανάτους και εξαφανίσεις κατά βάση φτωχών και ακτιβιστών. Στη Γαλλία, οι υποθέσεις νέων από τις μεταναστευτικές κοινότητες επανέρχονται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο και δολοφονίες νεαρών από τα προάστια έχουν προξενήσει ευρύτατες κοινωνικές εξεγέρσεις. Στη Βρετανία, οι ανεξάρτητες έρευνες για τη χρήση της αστυνομικής βίας αναδεικνύουν επίσης σημαντικές φυλετικές και κοινωνικές ανισότητες.

Παρά τις διαφορετικές ιστορικές και πολιτικές συνθήκες, εμφανίζεται ένα κοινό μοτίβο. Η πιθανότητα να βρεθεί κανείς αντιμέτωπος με την πιο ακραία μορφή κρατικής βίας δεν κατανέμεται ισότιμα. Η κοινωνική ανισότητα δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στον πλούτο ή στην εκπαίδευση. Αφορά ακόμη και την πιθανότητα να επιβιώσει κανείς από μια συνάντηση με την αστυνομία.

Εδώ βρίσκεται και μια βαθύτερη αντίφαση του σύγχρονου νεοφιλελεύθερου κράτους. Ενώ υπόσχεται ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στον νόμο, στην πράξη παράγει διαφορετικές κατηγορίες πολιτών ως προς την προστασία που απολαμβάνουν. Όσο αυξάνονται οι κοινωνικές ανισότητες, τόσο ενισχύεται ο ρόλος των μηχανισμών καταστολής ως εργαλείων διαχείρισης των κοινωνικών συνεπειών αυτών των ανισοτήτων. Η αστυνομία καλείται όλο και συχνότερα να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχουν κοινωνικές, οικονομικές ή ψυχιατρικές αιτίες, χωρίς να διαθέτει ούτε την εκπαίδευση ούτε την δικαιοδοσία, ούτε την αποστολή για να τα διαχειριστεί.

Έτσι, η φτώχεια αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας τάξης. Η νευροδιαφορετικότητα αντιμετωπίζεται ως απειλή. Η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως εγκληματικότητα. Η σωματική ή άλλη βλάβη αντιμετωπίζεται ως ύποπτη συμπεριφορά. Ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σταδιακά σε έναν χώρο όπου ο καθένας μας αξιολογείται συνεχώς ως πιθανός κίνδυνος.

Η υπόθεση του Άργους έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη μακρά αλυσίδα ερωτημάτων. Δεν αρκεί να διερευνηθούν οι επιμέρους συνθήκες του περιστατικού. Χρειάζεται να εξεταστεί και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό έγινε δυνατό. Τι είδους επαγγελματική κουλτούρα διαμορφώνεται όταν ένας ένστολος καλείται καθημερινά να αναγνωρίζει «απειλές» μέσα στην κοινωνία; Ποια χαρακτηριστικά ενεργοποιούν αυτή την αναγνώριση; Πώς εκπαιδεύεται να διακρίνει τον άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια από εκείνον που θεωρεί εχθρό;

Γιατί τελικά, οι αστυνομικές σφαίρες δεν κατανέμονται τυχαία. Ακολουθούν τις αόρατες χαράξεις της κοινωνικής ιεραρχίας. Και όσο μια κοινωνία αποδέχεται αυτή την πραγματικότητα ως φυσική κατάσταση, τόσο απομακρύνεται από την ίδια την ιδέα της ισότητας απέναντι στον νόμο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος κρατά το όπλο. Το ερώτημα είναι ποιοι θεωρούνται, ήδη πριν από οποιαδήποτε πράξη τους, άνθρωποι των οποίων η ζωή αξίζει λιγότερο στα μάτια της εξουσίας.

Το κράτος της καχυποψίας απέναντι στο δικαίωμα της διαφορετικότητας

Από τις πρώτες κιόλας ώρες μετά τη δολοφονία στο Άργος, ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης στράφηκε προς μια κατεύθυνση «αποκαλύψεων». Δεν αναζητήθηκε πρωτίστως τι έκανε ο αστυνομικός. Αναζητήθηκε αν ο νεκρός «έπρεπε» να οδηγεί.  Αν το ποσοστό “αναπηρίας” του ήταν συμβατό με την οδήγηση. Αν η διάγνωσή του μπορούσε να εξηγήσει τη συμπεριφορά του. Σαν να μετατράπηκε η ίδια η ύπαρξη του σε τεκμήριο ενοχής.

Το ερώτημα αυτό δεν είναι απλώς προσβλητικό για τη μνήμη ενός ανθρώπου. Είναι επικίνδυνο για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζουν καθημερινά με κάποια μορφή αναπηρίας ή νευροαναπτυξιακής ιδιαιτερότητας. Γιατί πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα απορία κρύβεται μια πολύ βαθύτερη αντίληψη: ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει μόνο σε όσους ανταποκρίνονται σε ένα πρότυπο «κανονικού» ανθρώπου.

Η αντίληψη αυτή έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Για δεκαετίες η αναπηρία αντιμετωπιζόταν αποκλειστικά ως ατομικό ιατρικό πρόβλημα. Το πρόβλημα θεωρούνταν ότι βρίσκεται μέσα στο σώμα του ανθρώπου. Αν κάποιος δεν μπορεί να κινηθεί, να επικοινωνήσει ή να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες κοινωνικές προσδοκίες, τότε εκείνος είναι το πρόβλημα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια, το κίνημα των αναπήρων ανέτρεψε αυτή τη θεώρηση. Ανέπτυξε αυτό που σήμερα ονομάζεται κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία. Σύμφωνα με αυτό, η αναπηροποιήση δεν παράγεται μόνο από μια βιολογική ή νευρολογική διαφορά. Παράγεται κυρίως από μια κοινωνία που έχει σχεδιαστεί για έναν μόνο τύπο ανθρώπου και αντιμετωπίζει κάθε διαφορετικότητα ως απόκλιση. Ένας άνθρωπος σε αναπηρικό αμαξίδιο δεν αποκλείεται από την δημόσια ζωή επειδή δεν περπατά. Αποκλείεται επειδή η πόλη δεν είναι πρσβάσιμη, επειδή υπάρχει σκάλα αντί για ράμπα. Ένας τυφλός δεν αποκλείεται κοινωνικά επειδή δεν βλέπει. Αποκλείεται όταν δεν υπάρχουν προσβάσιμες πληροφορίες. Ένας άνθρωπος αυτιστικός δεν δυσκολεύεται επειδή αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον κόσμο. Δυσκολεύεται επειδή ολόκληρος ο δημόσιος χώρος έχει σχεδιαστεί σαν να υπάρχει μόνο ένας αποδεκτός τρόπος επικοινωνίας, αντίληψης και συμπεριφοράς και όλοι εμείς οι υπόλοιποι μάθαμε να συνυπάρχουμε μόνο με όσους η κοινωνία μας έμαθε να θεωρούμε «κανονικούς», «λειτουργικούς» και «αρτιμελείς».

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία έχει κυρώσει και η Ελλάδα, βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Δεν αντιμετωπίζει τα ανάπηρα άτομα ως αντικείμενα φροντίδας ή οίκτου, αλλά ως ισότιμους πολίτες με πλήρες δικαίωμα στη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή, στην αυτονομία, στην εργασία, στην εκπαίδευση, στις μετακινήσεις και στη λήψη αποφάσεων για τη ζωή τους. Η βλάβη δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανικανότητα. Το «ποσοστό αναπηρίας» δεν περιγράφει την προσωπικότητα, την κρίση ή τις δυνατότητες ενός ανθρώπου. Πρόκειται για ένα διοικητικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την πρόσβαση σε κρατικές παροχές και υπηρεσίες. Δεν είναι μια συνολική αξιολόγηση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η δημόσια χρήση του ως συνώνυμου της επικινδυνότητας αποκαλύπτει πόσο λίγο κατανοούμε ακόμη τη φύση των αναπήρων, αποκαλύπτει τον διάχυτο, συνειδητό ή ασυνείδητο μισαναπηρισμό αυτής της κοινωνίας.

Η ανοιχτή επιστολή της Βασιλικής Κωστοπούλου, μιας γυναίκας που ζει στο φάσμα του αυτισμού και κατοικεί επίσης στο Άργος, φωτίζει αυτή την πραγματικότητα με τρόπο που καμία ακαδημαϊκή ανάλυση δεν μπορεί να πετύχει. Δεν περιγράφει μια «ασθένεια». Περιγράφει μια διαφορετική αισθητηριακή και γνωστική εμπειρία του κόσμου. Μας λέει ότι: Ο ήχος ενός απορριμματοφόρου μπορεί να είναι αφόρητος. Το έντονο φως μπορεί να προκαλεί σωματικό πόνο. Ένα απρόσμενο άγγιγμα μπορεί να βιώνεται ως εισβολή. Η προφορική πληροφορία μπορεί να χάνεται πριν προλάβει να γίνει κατανοητή. Η αναμονή ενός γεγονότος μπορεί να παραλύει ολόκληρη την ημέρα. Οι γρήγορες κινήσεις, η δυσκολία στην οπτική επαφή, η αμηχανία απέναντι στους αγνώστους, η ανάγκη απομάκρυνσης από έναν χώρο με υπερβολικά ερεθίσματα δεν αποτελούν ενδείξεις εγκληματικής συμπεριφοράς. Είναι μέρος της καθημερινότητας πολλών ανθρώπων στο φάσμα.

Κι όμως, αν δει κανείς αυτές τις ίδιες συμπεριφορές μέσα από το βλέμμα μιας κουλτούρας διαρκούς αστυνομικής επιφυλακής, μπορούν εύκολα να μεταφραστούν σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Κινείται νευρικά, αποφεύγει την επαφή, δεν υπακούει αμέσως, τρέχει, δεν απαντά, δεν συνεργάζεται, συμπεριφέρεται «παράξενα». Το ίδιο γεγονός αποκτά δύο εντελώς διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με το ποιος το παρατηρεί. Για τον ειδικό στην αναπηρία αποτελεί μια εκδήλωση αισθητηριακής υπερφόρτωσης ή πανικού. Για έναν αστυνομικό που έχει εκπαιδευτεί πρωτίστως να εντοπίζει απειλές, μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη επικινδυνότητας ή ενοχής.

Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Από τη μία πλευρά, η επιστήμη μας οδηγεί σε μια ολοένα βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης νευροποικιλότητας. Γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός «φυσιολογικός» εγκέφαλος, αλλά ένα ευρύ φάσμα τρόπων αντίληψης, επεξεργασίας πληροφοριών και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η έννοια της νευροποικιλότητας μάς καλεί να δούμε αυτές τις διαφορές όχι ως ελαττώματα που πρέπει να εξαφανιστούν, αλλά ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.

Από την άλλη πλευρά, οι μηχανισμοί ασφάλειας φαίνεται να λειτουργούν με το ακριβώς αντίθετο υπόδειγμα. Αναζητούν γρήγορες κατηγοριοποιήσεις. Οποιαδήποτε απόκλιση από την αναμενόμενη συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί ύποπτη. Η κοινωνία της πολυμορφίας συναντά το κράτος της καχυποψίας. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους αυτιστικούς ανθρώπους. Αφορά κάθε άνθρωπο που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν ταιριάζει στην εικόνα του «κανονικού» πολίτη. Τον άνθρωπο σε ψυχική κρίση. Τον άνθρωπο με άνοια. Τον άνθρωπο που βρίσκεται σε κατάσταση σοκ. Τον κωφό που δεν άκουσε μια εντολή. Τον άνθρωπο που πανικοβλήθηκε και έτρεξε. Τον άνθρωπο που δεν μπόρεσε να εξηγήσει εγκαίρως τι του συμβαίνει. Τον μετανάστη που δεν μιλά Ελληνικά, την τρανς κοπέλα που τρόμαξε μπροστά στο σεξιστικό βλέμμα των αστυνομικών.

Για να το πούμε λοιπόν απλά: Μια χαρά μπορεί να οδηγεί ένα άτομο με αυτισμό και πιστοποιημένη αναπηρία 88%. Ο αυτισμός από μόνος του δεν αποκλείει κάποιον από την οδήγηση. Ούτε το υψηλό ποσοστό αναπηρίας σημαίνει αυτομάτως ότι δεν μπορεί να οδηγεί. Το αν ένα άτομο μπορεί να οδηγεί εξαρτάται από: την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, το αν πληροί τις προϋποθέσεις για χορήγηση ή ανανέωση άδειας οδήγησης, τις πραγματικές λειτουργικές του ικανότητες.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Θοδωρής «επιτρέπεται» να βρίσκεται στον δρόμο. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, ο δρόμος ανήκει και σε εκείνον. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Μπορεί μια αστυνομία να λειτουργήσει μέσα σε μια κοινωνία ολοένα μεγαλύτερης ανθρώπινης ποικιλότητας χωρίς να έχει ποτέ εκπαιδευτεί ριζικά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη διαφορετικότητα; Μπορεί ένας ρατσιστής, φασίστας αστυνομικός να ξεχωρίζει την ανάγκη από την απειλή, την κρίση πανικού από την εγκληματική πρόθεση, τη νευρολογική ιδιαιτερότητα από την παραβατικότητα; Ποιος θα μας προστατέψει απ΄τους προστάτες;

Αυτό δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα δικαιωμάτων. Είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα της κοινωνίας στον 21ο αιώνα. Γιατί η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσο άνετα ζουν όσοι ταιριάζουν στην κυρίαρχη νόρμα. Κρίνεται από το αν εκείνοι που αποκλίνουν από αυτήν μπορούν να κυκλοφορούν, να εργάζονται, να οδηγούν, να αγαπούν, να φοβούνται, να κάνουν λάθη και να επιστρέφουν στο σπίτι τους ζωντανοί.

Η βιομηχανία της απανθρωποποίησης

Η βία δεν αρχίζει τη στιγμή που τραβιέται η σκανδάλη. Η σφαίρα είναι συνήθως το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης διαδικασίας. Πολύ πριν αφαιρεθεί μια ανθρώπινη ζωή, έχει προηγηθεί μια μακρά πολιτισμική εργασία που έχει ως στόχο να μειώσει την αξία αυτής της ζωής. Η ιστορία δείχνει ότι σχεδόν καμία κοινωνία δεν αποδέχεται εύκολα τη βία απέναντι σε ανθρώπους που αναγνωρίζει ως πλήρως ίσους. Για να γίνει ανεκτή η βία, προηγείται σχεδόν πάντοτε η απανθρωποποίηση.

Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη ηθική έννοια. Πρόκειται για έναν κοινωνικό μηχανισμό. Ο άνθρωπος παύει να παρουσιάζεται ως άνθρωπος. Γίνεται «λαθρομετανάστης», γίνεται «γύφτος», «πρεζάκι», «γνωστός στις αρχές»,  «ψυχικά διαταραγμένος», «ανώμαλος», «αναρχοάπλυτος», «φρικιό», «επικίνδυνος», γίνεται «παραβατικό στοιχείο», «μέλος εγκληματικής οργάνωσης», «κομμούνι», «δημόσια απειλή» χάνει την ανθρώπινη υπόσταση, γίνεται μια κατηγορία. Και όταν κάποιος μετατρέπεται σε κατηγορία, αρχίζει να εξαφανίζεται το πρόσωπό του.

Η κοινωνική ψυχολογία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες αυτόν τον μηχανισμό. Όσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον ως μοναδικό άνθρωπο με ιστορία, σχέσεις, φόβους και όνειρα, τόσο ευκολότερα αποδεχόμαστε την άσκηση βίας εναντίον του. Η απανθρωποποίηση δεν είναι απλώς ένα ηθικό πρόβλημα· αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις της πολιτικής βίας.

Στη σύγχρονη εποχή, αυτή η διαδικασία δεν πραγματοποιείται μόνο μέσα από την επίσημη κρατική γλώσσα. Αναπαράγεται καθημερινά από τηλεοπτικές εκπομπές, πρωτοσέλιδα, διαδικτυακούς τίτλους, αναρτήσεις και σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα. Μέσα σε λίγες ώρες από ένα τραγικό γεγονός, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται από το ερώτημα «τι συνέβη;» στο ερώτημα «τι άνθρωπος ήταν το θύμα;».

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι ουδέτερη, αποτελεί μια μορφή πολιτικής διαχείρισης της κοινωνικής ενσυναίσθησης. Αν πειστείς ότι ο νεκρός ήταν αρκετά διαφορετικός από εσένα, τότε θα πενθήσεις λιγότερο. Αν πειστείς ότι «κάτι θα είχε κάνει», τότε θα απαιτήσεις λιγότερη λογοδοσία. Αν πειστείς ότι «τέτοιοι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι», τότε θα δεχθείς ευκολότερα περισσότερη καταστολή. Έτσι, η εξαίρεση μετατρέπεται σταδιακά σε κανόνα.

Η διαδικασία αυτή ενισχύεται από τον τρόπο που λειτουργεί πλέον ο ψηφιακός δημόσιος χώρος. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ουδέτερα μέσα επικοινωνίας. Οι αλγόριθμοί τους τείνουν να προβάλλουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις: θυμό, φόβο, αγανάκτηση, περιφρόνηση. Οι ακραίες διατυπώσεις διαδίδονται ταχύτερα από τις ψύχραιμες αναλύσεις, επειδή παράγουν μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι ο δημόσιος λόγος είναι πολύ πιο βίαιος και μισαλλόδοξος απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.

Ταυτόχρονα, η διεθνής έρευνα έχει καταδείξει ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά από πραγματικούς πολίτες. Τα τελευταία χρόνια έχουν αποκαλυφθεί σε πολλές χώρες οργανωμένα δίκτυα ψεύτικων λογαριασμών, αυτοματοποιημένων προφίλ (bots) και εταιρειών πολιτικής επικοινωνίας που αναλαμβάνουν να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, να ενισχύουν συγκεκριμένα αφηγήματα ή να δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας αυθόρμητης κοινωνικής συναίνεσης.

Είναι γνωστές οι αποκαλύψεις για την παρέμβαση της Cambridge Analytica στην εκλογή Τράμπ και υπέρ των υποστηρικτών του Brexit, όπου δημόσιες καταγγελίες για χρήση προσωπικών δεδομένων εκατομμυρίων χρηστών του Facebook χωρίς την συγκατάθεση τους οδήγησαν την εταιρία σε πτώχευση. Ένα εκτεταμένο δίκτυο από εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας παρεμβαίνουν στην δημόσια ζωή προς όφελος συντηρητικών και φασιστικών πολιτικών δυνάμεων. Η BlackCore θεωρείται ύποπτη για παρέμβαση στις δημοτικές εκλογές της Γαλλίας, ενώ έχει εμπλακεί και στις εκλογές στη Νέα Υόρκη, τη Σκωτία, το Τόγκο και την Αγκόλα. Μέσα από επιστημονικές και δημοσιογραφικές έρευνες που αφορούν οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψυχολογικής στόχευσης σε πολλές χώρες, έχει γίνει σαφές ότι η κοινή γνώμη δεν είναι πάντοτε το αυθόρμητο άθροισμα εκατομμυρίων ανεξάρτητων απόψεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιθετικό σχόλιο προέρχεται από κάποιο οργανωμένο δίκτυο. Σημαίνει όμως ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος είναι ευάλωτος στη χειραγώγηση μέσω fake profile, χιλιάδες αυτοματοποιημένα σχόλια και ρομποτικές δημοσιεύσεις, οργανωμένες καμπάνιες κατασκευής της κοινής γνώμης με ισχυρή χρηματοδότηση και πληρωμένα trolls. Όταν η κοινωνία εκτίθεται καθημερινά σε χιλιάδες παρόμοια μηνύματα, δημιουργείται ένα φαινόμενο που οι κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν «κατασκευή κοινωνικού κανόνα». Οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν φυσιολογική μια άποψη όταν πιστεύουν ότι την συμμερίζονται «οι περισσότεροι», ακόμη κι αν αυτή η εντύπωση είναι τεχνητά διογκωμένη.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Δεν επιχειρείται μόνο να πειστεί ο πολίτης ότι ένας συγκεκριμένος άνθρωπος άξιζε την τύχη του. Επιχειρείται να πειστεί ότι η ίδια η κοινωνία είναι αμετάκλητα ρατσιστική, κυνική, αδιάφορη και μισάνθρωπη. Ότι «ο κόσμος έτσι σκέφτεται». Ότι «όλοι λένε πως καλά του έκαναν». Ότι η κοινωνική  αλληλεγγύη είναι μια αφελής μειοψηφική στάση.

Αυτή είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική πολιτική τεχνική. Γιατί όταν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι βρίσκεται μόνος απέναντι σε μια πλειοψηφία που αποδέχεται τη βία, συχνά σιωπά. Δεν αλλάζει απαραίτητα γνώμη· παύει όμως να τη διατυπώνει δημόσια. Έτσι, η ψευδαίσθηση της συναίνεσης αυτοτροφοδοτείται.

Αυτή είναι ίσως η πιο ύπουλη μορφή αυταρχισμού στον 21ο αιώνα, γιατί δεν απαιτεί καμιά λογοκρισία και δεν χρειάζεται να απαγορεύσει τον λόγο. Για την ακρίβεια χρησιμοποιεί το ακριβώς αντίθετο, την υπερ-πληροφόρηση και τον υπερπληθωρισμό του δημόσιου λόγου μέσα από τον οποίο διαδίδει το δηλητήριο της κυρίαρχης άποψης. Αρκεί κάθε φορά να δημιουργείται η αίσθηση ότι κάθε διαφορετική φωνή είναι απομονωμένη, περιθωριακή και χωρίς κοινωνικό έρεισμα. Μια κοινωνία που απαξιώνει την κοινωνία είναι μια κοινωνία δούλων.

Η κοινωνική οργάνωση δεν στηρίζεται μόνο στις εκλογές και στους θεσμούς. Στηρίζεται και στην πεποίθηση ότι οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να αναγνωρίσουν ο ένας στον άλλον μια κοινή ανθρώπινη αξία, ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση, την καταγωγή, την αναπηρία, τη θρησκεία ή τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Γι’ αυτό η μεγαλύτερη νίκη κάθε αυταρχικής πολιτικής δεν είναι η αύξηση της αστυνομικής ισχύος. Είναι η παραγωγή μιας κοινωνίας που παύει να σοκάρεται όταν ένας άνθρωπος δολοφονείται από τους αστυνομικούς. Μια κοινωνία που παύει να αναζητά την αλήθεια και αρχίζει να αναζητά επιχειρήματα για να δικαιολογήσει τον δολοφόνο. Και αυτή, είναι μια κοινωνία βαθιά τραυματισμένη, επειδή έχει αποδεχτεί την βία του ισχυρού και έχει εκπαιδευτεί να αμφιβάλλει πρώτα για την αξία του θύματος και έπειτα για τις πράξεις της εξουσίας. Αυτή η αντιστροφή της ηθικής πυξίδας δεν είναι αναπόφευκτη· είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών, επικοινωνιακών και πολιτισμικών διεργασιών. Ακριβώς γι’ αυτό μπορεί και πρέπει να αμφισβητηθεί, ακριβώς για αυτό οργανώνουμε την καταστροφή της.

Η πολιτική της απόσπασης της προσοχής

Στις σύγχρονες δημοκρατίες, η πολιτική εξουσία δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις που λαμβάνει. Κρίνεται και από την ικανότητά της να καθορίζει ποια γεγονότα θα απασχολήσουν την κοινωνία και ποια θα περάσουν σχεδόν απαρατήρητα. Η εξουσία δεν λειτουργεί μόνο μέσα από νόμους, δικαστήρια ή αστυνομικές επιχειρήσεις. Λειτουργεί και μέσα από την οργάνωση της δημόσιας προσοχής.

Σε μια εποχή όπου εκατομμύρια πληροφορίες διακινούνται καθημερινά, το πιο πολύτιμο πολιτικό αγαθό είναι η κατάκτηση της προσοχής του θεατή. Όποιος καθορίζει το αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και το πολιτικό της αποτέλεσμα. Η επικοινωνιακή θεωρία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως agenda setting: τα μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικοί θεσμοί δεν μας λένε απαραίτητα τι να πιστέψουμε, αλλά επηρεάζουν αποφασιστικά ποια ζητήματα θα συζητήσουμε, ποια θα θεωρήσουμε πως πρέπει να συζητηθούν, ποιοι είναι οι όροι της δημόσιας συζήτησης και ποια πράγματα δεν επιτρέπεται να πούμε και είναι απαράδεκτο να ειπωθούν σε αυτές τις συζητήσεις.

Όταν μια κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών, δημιουργείται έντονη πίεση στον δημόσιο λόγο. Η κοινωνία ζητά εξηγήσεις, οι δημοσιογράφοι αναζητούν ευθύνες, οι οικογένειες των θυμάτων απαιτούν λογοδοσία. Σε τέτοιες στιγμές, η διαχείριση της ατζέντας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Δεν χρειάζεται να υποθέσει κανείς την ύπαρξη κάποιας κεντρικής συνωμοσίας για να παρατηρήσει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Συχνά, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων πολιτικών πιέσεων, αναδύονται νέα ζητήματα δημόσιας ασφάλειας, νέες αστυνομικές επιχειρήσεις, νέες εξαγγελίες ή νέες υποθέσεις που καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο. Άλλοτε πρόκειται για πραγματικές αστυνομικές επιτυχίες. Άλλοτε για εξελίξεις που θα είχαν έτσι κι αλλιώς συμβεί. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι συχνά το ίδιο: η συζήτηση μετατοπίζεται.

Το ερώτημα αλλάζει. Από το «γιατί οι αστυνομικοί δολοφόνησαν έναν αθώο άνθρωπο;» περνάμε στο «πόσο αποτελεσματική είναι η αστυνομία απέναντι στην εγκληματικότητα;». Από τη λογοδοσία περνάμε στην ασφάλεια και από τον έλεγχο της εξουσίας περνάμε στην επιβεβαίωση της αναγκαιότητάς της.

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι τυχαία. Βασίζεται σε έναν παλιό πολιτικό μηχανισμό: όταν ένας θεσμός αμφισβητείται, επιδιώκει να υπενθυμίσει τον λόγο για τον οποίο υπάρχει- ειδικά προς τους υποστηριχτές και τους υπηκόους του. Αν η αστυνομία δέχεται κριτική για υπέρμετρη χρήση βίας, η δημόσια εικόνα της μπορεί να ενισχυθεί μόνο μέσα από αφηγήσεις που αναδεικνύουν τη συμβολή της στην αντιμετώπιση του εγκλήματος. Όταν η αστυνομία κατηγορείται ότι δολοφονεί αθώους τότε πρέπει να έρθει στο προσκήνιο ένα παλιότερο έγκλημα και η υπόθεση άμεσα να διαλευκανθεί, ακόμα και αν τον ρόλο του ενόχου τον παίζουν άτομα από το σωρό που φορτώθηκαν ανυπόστατες κατηγορίες, προφυλακίστηκαν, έμειναν χρόνια στη φυλακή και τελικά αθωώθηκαν όταν πλέον η προσοχή των θεατών είχε εστιαστεί σε άλλο θέμα. Οι δύο αυτές όψεις της λειτουργίας της αστυνομίας συνυπάρχουν και συχνά ανταγωνίζονται για τον ίδιο δημόσιο χώρο.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν μια αστυνομική επιχείρηση είναι πραγματική ή όχι. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: ποια γεγονότα αναδεικνύονται, ποια υποβαθμίζονται και με ποιον τρόπο συνδέονται μεταξύ τους στον δημόσιο λόγο;

Η δημόσια ζωή δεν απαιτεί μόνο αποτελεσματικούς θεσμούς. Απαιτεί και άτομα που μπορούν να παρακολουθούν περισσότερες από μία πραγματικότητες ταυτόχρονα. Η πραγματική εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν οικοδομείται πάνω στη σιωπή ή στην επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά στη διαφάνεια, στην ανεξάρτητη διερεύνηση και στην ανάληψη ευθύνης όπου αυτή προκύπτει. Όταν ξανά και ξανά η αστική δημοκρατία αποτυγχάνει να λογοδοτήσει απέναντι στην κοινωνία και να απαντήσει στα ερωτήματα που θέτει η ίδια στον εαυτό της, τότε γίνεται φανερό ότι στην πραγματικότητα οι θεσμοί της είναι μια λαμπερή βιτρίνα πίσω από την οποία κρύβεται το σκοτάδι του κόσμου- η υποκρισία των ισχυρών, οι διεστραμμένη θέληση για εξουσία και έλεγχο, η καθημερινή άντληση πλούτου από τις ανάγκες και τις επιθυμίες των απλών ανθρώπων που μετατρέπονται σε τηλεκατευθυνόμενη μάζα, στατιστικά στοιχεία, υποψήφια θύματα αστυνομικής δολοφονίας.

Μέσα σε αυτή την αποθράσυνση της εξουσίας κάθε νέα υπόθεση κρατικής βίας αντιμετωπίζεται επικοινωνιακά ως εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί γρήγορα. Και όσο η δημόσια συζήτηση μετακινείται διαρκώς από γεγονός σε γεγονός, τόσο μειώνεται η δυνατότητα της κοινωνίας να επεξεργαστεί ουσιαστικά τα βαθύτερα προβλήματα που αυτά αποκαλύπτουν.

Ίσως αυτή να είναι η πιο σοβαρή συνέπεια της πολιτικής απόσπασης της προσοχής. Δεν εξαφανίζει μόνο ένα γεγονός από την επικαιρότητα. Εξαφανίζει τη δυνατότητα της κοινωνίας να μάθει από αυτό. Κάθε αστυνομική ανθρωποκτονία, κάθε καταγγελία για βασανιστήρια, κάθε οικονομικό σκάνδαλο, κάθε υπόθεση θεσμικής αυθαιρεσίας δεν αφορά μόνο το παρελθόν, είναι μια δοκιμασία για το μέλλον μιας κοινωνίας.

Αν η συλλογική μνήμη διακόπτεται κάθε φορά από τον επόμενο επικοινωνιακό θόρυβο, τότε η  «εξυγίανση» και η λογοδοσία μετατρέπεται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση χωρίς κανένα περιεχόμενο και οι ίδιες παθογένειες επιστρέφουν ξανά και ξανά με διαφορετικά πρόσωπα, γίνονται όπλο στα χέρια των ισχυρών που αποκτούν βαθιά αίσθηση ατιμωρησίας, αποθρασύνονται και δολοφονούν. Σε αυτό το φαύλο κύκλο αστικής παρακμής αξίζει μόνο η καταστροφή των θεσμών της.

Η ατιμωρησία των δημόσιων λειτουργών δεν είναι δυσλειτουργία του συστήματος· είναι προϋπόθεση της εξουσίας.

Κάθε φορά που ένας άνθρωπος δολοφονείται από αστυνομικά πυρά, ακολουθεί σχεδόν πάντοτε η ίδια τελετουργία. Ανακοινώνεται η διενέργεια μιας Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης. Γίνεται λόγος για ανεξάρτητη διερεύνηση. Οι πολιτικοί προϊστάμενοι δηλώνουν ότι «η Δικαιοσύνη θα αποφανθεί». Οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης καλούν την κοινωνία να περιμένει τα πορίσματα. Πρόκειται για μια γλώσσα που δημιουργεί την εντύπωση ότι το κράτος ελέγχει αποτελεσματικά τον εαυτό του. Αυτό ακριβώς είναι το πρώτο επίπεδο της ατιμωρησίας.

Η ατιμωρησία δεν σημαίνει μόνο ότι κάποιος δεν καταδικάζεται. Σημαίνει, πρωτίστως, ότι η ίδια η διαδικασία παράγει την αίσθηση πως η λογοδοσία υπάρχει, ακόμη κι όταν καταλήγει να είναι αποσπασματική, καθυστερημένη ή ανώδυνη για τον μηχανισμό που καλείται να ελέγξει.

Αυτό δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Από τη Γαλλία μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες και από τη Βραζιλία μέχρι το Μεξικό, οι κοινωνικοί επιστήμονες περιγράφουν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Οι μηχανισμοί που διαθέτουν το μονοπώλιο της νόμιμης βίας διαθέτουν σχεδόν πάντοτε και ισχυρούς μηχανισμούς αυτοπροστασίας. Συνδικαλιστικές ενώσεις, πειθαρχικά συμβούλια, εσωτερικές έρευνες, εισαγγελικές αξιολογήσεις, πολιτική κάλυψη, επικοινωνιακή υπεράσπιση, όρκοι σιωπής και εκβιασμοί. Δεν πρόκειται για μια μυστική συνωμοσία. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο κάθε γραφειοκρατικός μηχανισμός τείνει να προστατεύει τη συνοχή και τη νομιμοποίησή του.

Το κράτος, όπως κάθε οργανωμένος θεσμός, δυσκολεύεται να παραδεχθεί ότι η ίδια του η βία μπορεί να είναι παράνομη. Γιατί μια τέτοια παραδοχή δεν αφορά μόνο τον μεμονωμένο δράστη, αλλά θίγει την αξιοπιστία ολόκληρου του μηχανισμού. Γι’ αυτό και η συζήτηση σπάνια αφορά τις δομές. Εξατομικεύεται, εξειδικεύεται κατά περίπτωση έτσι ώστε ο θεατής να μην μπορεί ποτέ να ενώσει τις ιστορίες, τις περιπτώσεις, την λεπτή κόκκινη γραμμή που αφήνει το αίμα των θυμάτων στην συνείδηση μας.

Αν υπάρξει καταδίκη, θα πρόκειται για «τον κακό αστυνομικό». Αν υπάρξει αθώωση, θα πρόκειται για «τη δύσκολη στιγμή». Σε κάθε περίπτωση, ο θεσμός παραμένει σχεδόν ανέγγιχτος.

Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά σε διάφορες παραλλαγές. Σε όλες σχεδόν τις μεγάλες αστυνομικές υποθέσεις, το πολιτικό ερώτημα μετατρέπεται σε ποινικό. Αντί να συζητάμε πώς στελεχώνεται και εκπαιδεύεται η αστυνομία, πώς συγκροτείται η επιχειρησιακή της κουλτούρα, ποια κοινωνικά στερεότυπα αναπαράγει ή ποια μορφή εξουσίας καλείται να υπηρετήσει, περιοριζόμαστε στην αναζήτηση της ατομικής ευθύνης ενός προσώπου.

Έτσι, ακόμη και όταν ένας αστυνομικός καταδικαστεί, το σύστημα μπορεί να εμφανιστεί δικαιωμένο. «Οι θεσμοί λειτούργησαν.» «Η δικαιοσύνη αποδόθηκε» Όμως, λειτούργησαν πραγματικά οι θεσμοί;  Ή μήπως απλώς απορρόφησαν την κοινωνική πίεση, μετατρέποντας ένα δομικό πρόβλημα σε μια εξατομικευμένη υπόθεση; Και τελικά ποιους υπηρετεί η αστική δικαιοσύνη;

Η αναρχική κριτική στο αστικό κράτος ξεκινά ακριβώς από αυτό το σημείο. Δεν υποστηρίζει ότι οι κρατικοί λειτουργοί είναι εκ φύσεως πιο βίαιοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι οι θεσμοί δεν είναι ουδέτεροι, οι εξουσίες δεν είναι ανεξάρτητες, το κράτος δεν υπηρετεί την κοινωνία, το σύστημα δεν οργανώθηκε για να αποδίδει δικαιοσύνη.

Κάθε θεσμός παράγει συγκεκριμένες συμπεριφορές, συγκεκριμένες προτεραιότητες και συγκεκριμένες μορφές εξουσίας. Ένας αστυνομικός δεν δρα ποτέ μόνο ως άτομο. Δρα μέσα σε μια ιεραρχία, μέσα σε μια επαγγελματική κουλτούρα, μέσα σε μια αλυσίδα εντολών, μέσα σε μια πολιτική αντίληψη για το τι σημαίνει «τάξη» και ποιος θεωρείται απειλή απέναντί της.

Γι’ αυτό και η ατιμωρησία δεν είναι απλώς η απουσία τιμωρίας. Είναι η δυνατότητα του ίδιου του συστήματος να αναπαράγει αδιάκοπα τις προϋποθέσεις που γεννούν την επόμενη υπόθεση. Η μεγαλύτερη αυταπάτη που μπορεί να καλλιεργηθεί είναι ότι το πρόβλημα θα λυθεί αν βρεθούν «καλύτεροι» αστυνομικοί, «καλύτεροι» υπουργοί ή «καλύτεροι» δικαστές. Η ιστορία των κοινωνικών αγώνων δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Καμία εξουσία ποτέ και πουθενά δεν αυτοπεριορίστηκε επειδή ανακάλυψε ξαφνικά τις ηθικές της υποχρεώσεις. Κάθε ουσιαστικός περιορισμός της κρατικής αυθαιρεσίας υπήρξε αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης.

Οι εργάτες δεν απέκτησαν δικαιώματα επειδή οι εργοδότες έγιναν πιο γενναιόδωροι. Οι γυναίκες δεν ψήφισαν επειδή το κράτος αποφάσισε αυθόρμητα ότι είχε έρθει η ώρα της ισότητας. Οι μαύροι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα επειδή το κράτος μετάνιωσε για τον ρατσισμό του. Οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι δεν έπαψαν να διώκονται επειδή οι κυβερνήσεις έγιναν ξαφνικά ανεκτικές.

Προηγήθηκαν δεκαετίες συγκρούσεων. Απεργιών, διαδηλώσεων, ανυπακοής, συλλογικής οργάνωσης, ατομικά ρίσκα και κοινωνικό κόστος.

Το κράτος σχεδόν πάντοτε ακολούθησε, ποτέ δεν προηγήθηκε. Απορρόφησε τις κοινωνικές αντιστάσεις όπου μπορούσε, διαχώρισε τους εξεγερμένους από τους ρεφορμιστές, έδωσε τις μικρές αλλαγές που ήταν απαραίτητες για να καταπνιγεί το πνεύμα της εξέγερσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θεσμικές κατακτήσεις είναι αδιάφορες. Σημαίνει ότι η πηγή τους βρίσκεται αλλού, βρίσκεται στην κοινωνία. Στην ικανότητα των ανθρώπων να συγκροτούν συλλογικότητες, να παράγουν αλληλεγγύη, να διατηρούν τη μνήμη απέναντι στη λήθη, να μετατρέπουν το ιδιωτικό πένθος σε δημόσιο πολιτικό γεγονός.

Η πραγματική αντίθεση, λοιπόν, δεν είναι ανάμεσα σε μια «καλή» και μια «κακή» αστυνομία. Είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την κοινωνία. Η μία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πληθυσμό προς διαχείριση. Η άλλη τους αντιμετωπίζει ως κοινότητες που μπορούν να οργανώσουν συλλογικά τη ζωή τους, να υπερασπιστούν τους πιο ευάλωτους και να θέσουν όρια σε κάθε μορφή εξουσίας που επιχειρεί να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτη.

Γιατί η ιστορία δεν αλλάζει όταν οι εξουσίες γίνονται πιο ανθρώπινες, αλλά όταν οι κοινωνίες παύουν να θεωρούν την εξουσία, την ανισότητα και την εκμετάλλευση αναπόφευκτα φυσικά φαινόμενα.

Η εξουσία οργανώνεται. Η κοινωνία γιατί παραμένει διασπασμένη;

Κάθε φορά που ένα γεγονός όπως η δολοφονία του Θοδωρή συγκλονίζει την κοινωνία, επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα.

Λίγες ημέρες οργής, συγκεντρώσεις στις μεγάλες πόλεις, πολιτικές ανακοινώσεις και αναλύσεις, λίγες ακόμη δημοσιεύσεις και έπειτα η ζωή συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα.

Όχι επειδή οι άνθρωποι ξέχασαν, αλλά επειδή η μνήμη, όταν δεν αποκτά συλλογική μορφή, μετατρέπεται σε ατομική θλίψη. Και η ατομική θλίψη δεν μπορεί να αναμετρηθεί με τις οργανωμένες μορφές εξουσίας. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του κράτους. Όχι μόνο ότι διαθέτει πολύ περισσότερη βία, αλλά ότι διαθέτει διάρκεια.

Η κυβέρνηση αλλάζει υπουργούς, αλλά το υπουργείο παραμένει. Ένας αρχηγός της αστυνομίας αποχωρεί, αλλά ο μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί. Οι δικαστές αλλάζουν, όμως η θεσμική λογική αναπαράγεται. Το κράτος έχει μνήμη. Έχει μηχανισμούς. Έχει συνέχεια.

Απέναντί του, οι κοινωνικές αντιστάσεις συχνά εμφανίζονται αποσπασματικές. Κάθε αγώνας ξεκινά σχεδόν από την αρχή, σαν να μην υπήρξαν οι προηγούμενοι. Κάθε γενιά αναγκάζεται να ξαναμάθει όσα η προηγούμενη είχε ήδη κατακτήσει με κόπο. Η ιστορική εμπειρία δεν συσσωρεύεται πάντοτε· πολλές φορές διασκορπίζεται μαζί με τις συλλογικότητες που διαλύονται, με τις προσωπικές συγκρούσεις που τις διαπερνούν, με την κόπωση όσων αποσύρονται. Αυτό δεν αφορά μόνο τον αναρχικό χώρο. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό μοντέλο. Είναι μια βαθιά πολιτισμική αναδιάρθρωση. Δεν επιδιώκει μόνο να ιδιωτικοποιήσει τις δημόσιες υπηρεσίες. Επιδιώκει να ιδιωτικοποιήσει και την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία.

Το πρόβλημα γίνεται ατομικό, η αποτυχία γίνεται προσωπική ευθύνη, η ανασφάλεια γίνεται προσωπικό άγχος, η φτώχεια βιώνεται σαν ατομική ανεπάρκεια, η κατάθλιψη γίνεται προσωπική υπόθεση. Η αδικία παύει να γίνεται αντιληπτή ως κοινωνική σχέση και μετατρέπεται σε ατομική μοίρα. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, διαλύεται η ίδια η έννοια του «εμείς». Και όταν διαλύεται το «εμείς», διαλύεται και η δυνατότητα αντίστασης.

Ο αναρχικός χώρος δεν βρίσκεται έξω από αυτή την ιστορική συνθήκη. Θα ήταν πολιτικά ανέντιμο να το ισχυριστούμε. Και εμείς κουβαλάμε τις αντιφάσεις της εποχής μας. Πολλές φορές εγκλωβιζόμαστε σε μικρούς πολιτικούς μικρόκοσμους, σε οργανωτικές περιχαρακώσεις και προσωπικές αντιπαλότητες που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τα κοινωνικά επίδικα.

Βασανίζουμε ο ένας τον άλλον σε μια διαρκή αναζήτηση της ιδεολογικής καθαρότητας, τη στιγμή που η ίδια η κοινωνία βυθίζεται ολοένα βαθύτερα στην επισφάλεια, στον φόβο και στον αυταρχισμό. Η ιστορία, όμως, δεν δικαιώνει ποτέ όσους είχαν το πιο αψεγάδιαστο θεωρητικό σχήμα. Δικαιώνει όσους κατάφεραν να δημιουργήσουν δεσμούς και να αντεπιτεθούν, να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη και ελπίδα, να οργανώσουν τις διαλυμένες κοινότητες, να μετατρέψουν την αγανάκτηση σε συλλογική δύναμη.

Ο αναρχισμός, όταν υπήρξε ιστορικά δημιουργικός, δεν υπήρξε απλώς μια ιδεολογία άρνησης. Υπήρξε μια πρόταση κοινωνικής οργάνωσης. Έχτισε κοινότητες αγώνα, εργατικά σωματεία, συνεταιρισμούς, ελευθεριακά σχολεία, πολιτείες ελεύθερων ανθρώπων και κομμούνες, δίκτυα αλληλοβοήθειας, λαϊκές συνελεύσεις, χώρους πολιτισμού και αντικουλτούρας. Δεν περιορίστηκε στην καταγγελία της εξουσίας. Προσπάθησε να αποδείξει, μέσα στην ίδια την κοινωνία, ότι οι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν διαφορετικά τις σχέσεις τους, την επιβιώση, τη χαρά και τη ζωή τους.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό καθήκον της εποχής μας. Όχι να πείσουμε τους ανθρώπους ότι το κράτος προστατεύει τα συμφέροντα των ισχυρών αναπαράγοντας τη βία, την εκμετάλλευση και το άδικο. Οι περισσότεροι το γνωρίζουν ήδη αυτό, ακόμη κι αν δεν το ομολογούν. Το ζούμε κάθε μέρα στο πετσί μας όσο και αν δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε.

Το δύσκολο είναι να ξαναπιστέψουμε εμείς, οι σύγχρονοι προλετάριοι αυτού το κόσμου που δεν έχουμε τίποτα άλλο να κερδίσουμε από αυτό τον αγώνα παρά μόνο τον κόσμο ολόκληρο, ότι η κοινωνία μπορεί να είναι ισχυρότερη από τους ίδιους τους φόβους της. Ότι η αλληλεγγύη δεν είναι μια ηθική αρετή- είναι μια υλική δύναμη, μια ενσώματη πράξη, μια πανίσχυρη δυνατότητα. Είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι κατάφεραν ιστορικά να επιβιώσουν απέναντι σε πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς εξουσίας.

Η δολοφονία του Θοδωρή δεν είναι μόνο μια ακόμη κρατική δολοφονία που προστίθεται σε έναν μακρύ κατάλογο, είναι και μια δοκιμασία για όλους εμάς. Για το αν θα αρκεστούμε, για άλλη μια φορά, να καταγράψουμε την αγριότητα του κράτους ή αν θα καταφέρουμε να οικοδομήσουμε τις κοινωνικές σχέσεις που μπορούν πραγματικά να την αμφισβητήσουν.

Γιατί καμία κυβέρνηση δεν φοβήθηκε ποτέ μια οργισμένη ανακοίνωση. Φοβήθηκε, όμως, πάντοτε μια κοινωνία που έπαψε να είναι άθροισμα απομονωμένων ατόμων και άρχισε να λειτουργεί ως κοινότητα. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη. Όχι στους διαδρόμους της εξουσίας, αλλά στους δεσμούς που δημιουργούνται ανάμεσα στους ανθρώπους όταν αποφασίζουν ότι η ελευθερία, η ισότητα και η αξιοπρέπεια δεν θα αποτελούν αιτήματα που απευθύνονται προς το κράτος, αλλά σχέσεις που οικοδομούμαι καθημερινά ανάμεσα μας.

Η κοινωνία που θέλουμε να υπερασπιστούμε

Κάθε κρατική δολοφονία αφήνει πίσω της δύο νεκρούς. Τον άνθρωπο που μόλις χάθηκε. Και κάτι από την ίδια την κοινωνία που μόλις πέθανε.

Γιατί κάθε φορά που συνηθίζουμε την εικόνα ενός ανθρώπου πεσμένου στην άσφαλτο, κάθε φορά που αναζητούμε πρώτα τα λάθη του θύματος αντί να απαιτούμε λογοδοσία από εκείνον που κρατούσε το όπλο, κάθε φορά που δεχόμαστε ότι υπάρχουν ζωές περισσότερο και λιγότερο άξιες προστασίας, κάτι πεθαίνει μέσα μας.

Δεν είναι η δημοκρατία και οι θεσμοί που απειλούνται. Είναι η ίδια η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλον ως ελεύθερα, αυτεξούσια όντα, να μπορούμε να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλον στα μάτια.

Η εξουσία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνο με τη βία. Η βία είναι ακριβή. Η βία παράγει αντιστάσεις. Αυτό που πραγματικά χρειάζεται το κράτος είναι την αποδοχή μας, να συνηθίσουμε, να θεωρήσουμε φυσιολογικό ότι ορισμένοι άνθρωποι θα πεθαίνουν με διαταγή της αστυνομίας, ότι οι φτωχοί θα ελέγχονται περισσότερο, ότι οι Ρομά θα θεωρούνται εξαρχής ύποπτοι, οι μετανάστες θα αντιμετωπίζονται ως διαρκής απειλή, οι τοξικοεξαρτημένοι δεν θα είναι τίποτα άλλο παρά μόνο αποτυχημένες ζωές, οι ψυχικά πάσχοντες θα είναι επικίνδυνοι, οι αυτιστικοί, οι ανάπηροι, οι έμφυλα ανυπότακτοι και όσοι αποκλίνουν από την εικόνα του «κανονικού» ανθρώπου θα οφείλουν συνεχώς να αποδεικνύουν ότι δικαιούνται να βρίσκονται ανάμεσά μας.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Δεν είναι η τραγική μοίρα ενός μόνο ανθρώπου. Αλλά η αξία όλων των ανθρώπων. Γιατί όταν αρχίσεις να αποδέχεσαι ότι υπάρχουν αναλώσιμες ζωές, πολύ σύντομα θα ανακαλύψεις ότι οι αναλώσιμοι διαρκώς πολλαπλασιάζονται.

Στην αρχή είναι ο φτωχός, μετά ο μετανάστης, ύστερα ο Ρομά, ο τοξικοεξαρτημένος, ο ψυχικά ασθενής, η τρανς,  ο ανάπηρος και έπειτα ο αναρχικός, ο κομμουνιστής, ο κάθε πολιτικός αντίπαλος και τελικά όποιος αρνείται να σκύψει το κεφάλι και να υπακούσει στις εντολές, κάθε άνθρωπος που, σε κάποια στιγμή της ζωής του, θα σταθεί απέναντι στην εξουσία χωρίς αρκετή δύναμη για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Αυτό μας διδάσκει η ιστορία. Η αυθαιρεσία δεν γνωρίζει όρια. Αντίθετα, γνωρίζει μόνο συνήθεια. Κάθε φορά που γίνεται ανεκτή, διευρύνεται. Κάθε φορά που μένει αναπάντητη, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Κάθε φορά που η κοινωνία σωπαίνει, η εξουσία ακούει τη σιωπή ως συγκατάθεση.

Γι’ αυτό και η απάντηση δεν μπορεί να είναι η ανάθεση. Δεν θα έρθει από έναν φωτισμένο υπουργό, έναν «καλό» αρχηγό της αστυνομίας. Δεν θα έρθει από μια κυβέρνηση που ξαφνικά θα αποφασίσει να περιορίσει την ίδια της την ισχύ ή ένα κόμμα της αντιπολίτευσης που θα υποσχεθεί καλύτερες μέρες.

Ό,τι κατακτήθηκε ιστορικά απέναντι στην εξουσία, κατακτήθηκε επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να περιμένουν και σταμάτησαν να υπακούνε. Οργάνωσαν κοινότητες αγώνα, έστησαν σωματεία, δημιούργησαν συνελεύσεις, έχτισαν δίκτυα αλληλεγγύης, υπερασπίστηκαν ο ένας τον άλλον, έμαθαν να μετατρέπουν την ιδιωτική αγωνία σε συλλογική πράξη.

Αυτή είναι η μοναδική δύναμη που καμία κυβέρνηση δεν κατάφερε ποτέ να ελέγξει ολοκληρωτικά. Όχι γιατί είναι ισχυρότερη από το κράτος σε όπλα, αλλά γιατί είναι ισχυρότερη σε κάτι βαθύτερο. Παράγει σχέσεις. Και οι σχέσεις είναι ο πραγματικός αντίπαλος κάθε εξουσίας που επιδιώκει να κυβερνά μέσα από τον φόβο.

Γιατί ο φόβος λειτουργεί μόνο όταν οι άνθρωποι είναι μόνοι τους. Όταν όμως συναντιούνται, μιλούν, οργανώνονται, φροντίζουν ο ένας τον άλλον, υπερασπίζονται τον πιο αδύναμο σαν να υπερασπίζονται τον ίδιο τους τον εαυτό, τότε η πολιτική παύει να είναι υπόθεση επαγγελματιών της εξουσίας και επιστρέφει εκεί όπου γεννήθηκε: στις ίδιες τις κοινωνίες.

Ο Θοδωρής δεν θα επιστρέψει. Καμία ανακοίνωση δεν μπορεί να ανατρέψει αυτό το γεγονός.

Το ερώτημα είναι διαφορετικό. Τι θα κάνουμε εμείς με την απουσία του; Θα την αφήσουμε να γίνει ακόμη ένας αριθμός στη μακρά στατιστική των κρατικών δολοφονιών; Ή θα την μετατρέψουμε σε μνήμη που οργανώνει, που συνδέει, που αφυπνίζει και που γεννά νέες μορφές συλλογικής ζωής;

Οι εξουσίες φοβούνται ελάχιστα τους νεκρούς. Φοβούνται, όμως, εκείνες τις κοινωνίες που αρνούνται να τους αφήσουν να πεθάνουν για δεύτερη φορά μέσα στη λήθη. Η μνήμη, όταν γίνεται συλλογική πράξη, παύει να είναι πένθος και γίνεται δύναμη. Αυτή είναι η πιο ουσιαστική μορφή δικαιοσύνης που μπορεί να γεννήσει μια κοινωνία η οποία δεν περιμένει να σωθεί από τους θεσμούς της εξουσίας, αλλά επιλέγει να αλλάξει η ίδια τους όρους με τους οποίους υπάρχει.

___

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]

The post ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ: Αποκαλύψεις για την Αστυνομική δολοφονία στο Άργος appeared first on Void Network.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Women & Revolution- a Spartacist Publication της Διεθνούς Κομμουνιστικής Ένωσης (4η Διεθνής)

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο

Εισαγωγή του μεταφραστή:

Η επιλογή μετάφρασης και δημοσίευσης του συγκεκριμένου τροτσκιστικού κειμένου για την «Τρανς Απελευθέρωση» έγινε μετά από πολύ σκέψη. Ως αναρχικοί είναι δεδομένο ότι έχουμε διαφωνίες με κάποιες από τις πολιτικές απόψεις που θα συναντήσει εδώ ο αναγνώστης. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εκτεταμένο δοκίμιο αποτελεί σημαντική μαρξιστική συνεισφορά στον διάλογο για την απελευθέρωση των τρανς ατόμων. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια έχουν ξεσπάσει έντονες διαφωνίες, συγκρούσεις και διασπάσεις σχετικά με ζητήματα που φέρνει στην επιφάνεια το κείμενο και στους χώρους της αριστεράς αλλά και στο πεδίο των φεμινιστικών κινημάτων. Υπό αυτή την λογική η κριτική σκέψη, η συνεκπαίδευση και ο αναστοχασμός είναι πιο γόνιμες στάσεις από την αποσιώπηση, τις καταγγελίες και την συκοφαντία.

Το κείμενο αναδεικνύει με σαφήνεια την αναγκαιότητα να συνδεθεί η απελευθέρωση των τρανς με τον ευρύτερο αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, αποσαφηνίζοντας ότι η κοινωνική αποδοχή των τρανς και η δυνατότητα φυλομετάβασης δεν είναι απλώς ζήτημα ιδεολογίας, επιλογής ή ατομικής βούλησης, αλλά συνδέεται με τις κοινωνικές και υλικές σχέσεις που αναπαράγουν τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανισότητες. Επιπλέον, αναγνωρίζει την ανάγκη υπεράσπισης των υλικών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των τρανς γυναικών και ανδρών, την πάλη για δωρεάν δημόσια υγεία και εκπαίδευση, κοινωνική πρόνοια, και έμπρακτη ένωση των τρανς αγώνων με τα φεμινιστικά κινήματα και τους αγώνες της εργατικής τάξης – όλα στοιχεία που η αναρχική προσέγγιση θεωρεί καθοριστικά για την κοινωνική απελευθέρωση.

Ωστόσο, από αναρχική σκοπιά δεν μπορούμε να ταυτιστούμε με την τροτσκιστική θέση για τον ρόλο του εργατικού επαναστατικού κόμματος ως κεντρικό φορέα των αγώνων ενάντια στην καταπίεση. Οι αναρχικές θεωρίες και πρακτικές απορρίπτουν κάθε συγκεντρωτική οργάνωση της εξουσίας είτε στα πλαίσια ενός σοσιαλιστικού κράτους είτε σε μια ενιαία «επαναστατική οργάνωση», υποστηρίζοντας ότι η απελευθέρωση οικοδομείται οριζόντια και εξισωτικά, μέσα από άμεσες, αδιαμεσολάβητες και αυτοοργανωμένες διαδικασίες.

Οι αγώνες ενάντια σε κάθε εξουσία και κάθε μορφή κυριαρχίας και αυταρχισμού, οι αγώνες για ελευθερία, ισότητα και αξιοπρέπεια όλων των καταπιεσμένων είναι αδιαχώριστοι και ισότιμοι, χωρίς προσδοκία ότι η απελευθέρωση θα καθοριστεί ή θα υπαγορευτεί a priori από οποιαδήποτε κομματική πρωτοπορία ή «κεντρική» πολιτική οργάνωση.

Η πολιτική καθοδήγηση ή η ταξική θέση δεν συνεπάγονται απαραίτητα ταξική συνείδηση, ούτε οδηγούν αυτόματα στην συμμετοχή και πυροδότηση κοινωνικών αγώνων. Η σύγκρουση των συμφερόντων μας με τα συμφέροντα των καταπιεστών μας, συχνά οδηγεί σε εθελοδουλία, υποταγή, ατομισμό και ιδιώτευση. Η κοινωνική επανάσταση δεν αφορά μόνο την εργασία και την οργάνωση της παραγωγής, αφορά εξίσου όλες τις σχέσεις κυριαρχίας, ανισότητας και ελέγχου, αφορά όλες τις πλευρές της ανθρώπινης ζωής και της κοινωνικής συνύπαρξης. 

Με αυτά κατά νου, θεωρώ ότι το κείμενο είναι μια σημαντική θεωρητική κατάθεση, ένα χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη μιας επαναστατικής στρατηγικής υπέρ της απελευθέρωσης των τρανς γυναικών και ανδρών, εφόσον αξιοποιηθεί με κριτικό πνεύμα σαν εργαλείο ανοιχτού διαλόγου και συνδυαστεί με οριζόντιες πρακτικές αγώνα και κοινωνικές δομές αυτοοργάνωσης, αμοιβαίας φροντίδας και αλληλοβοήθειας.

Μετάφραση / Εισαγωγή: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των Φιλελεύθερων και οι Μαρξιστικές απαντήσεις

Με την επιστροφή του στην εξουσία, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχασε χρόνο για να εξαπολύσει έναν καταιγισμό μέτρων ενάντια στις τρανς. Αυτό κλιμακώνει μια τάση που παρατηρείται σε όλο τον κόσμο. Αντιδραστικοί κάθε απόχρωσης επισημαίνουν τα εξαιρετικά περιορισμένα και κατεκτημένα με αγώνες δεκαετιών δικαιώματα των τρανς ανθρώπων ως απόδειξη του ηθικού και κοινωνικού εκφυλισμού της Δύσης. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ομάδα, τα τρανς άτομα έχουν νιώσει τη δεξιά στροφή των πολιτικών τάσεων. Κόμματα και δημόσια πρόσωπα που μέχρι πρόσφατα είχαν μια φιλελεύθερη στάση στο ζήτημα των τρανς, προσπαθούν τώρα μανιωδώς να αποστασιοποιηθούν. Ξεκίνησαν αποφεύγοντας το ζήτημα. Αλλά πολύ γρήγορα, οι φιλελεύθεροι του χθες ενώνονται με τη χορωδία της αντίδρασης, κατανοώντας ότι οι καριέρες τους στο κατεστημένο εξαρτώνται από αυτό.

Γιατί το τρανς κίνημα αποτελεί βασικό στόχο για την αντίδραση; Ενώ το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα βιώνει τη μεταστροφή της κοινής γνώμης, γενικά αδυνατεί να εξηγήσει τους λόγους αυτής της αλλαγής. Ως αποτέλεσμα, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει μια συνεκτική προοπτική για το πώς να αντιπαλέψει κανείς αυτό το εχθρικό περιβάλλον. Το τρανς κίνημα βρίσκεται ολοένα και πιο απομονωμένο και πολιτικά αποπροσανατολισμένο, αβέβαιο για το τι πρέπει να κάνει ή ποιον να εμπιστευθεί.

Το μαρξιστικό κίνημα μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να καλύψει αυτό το κενό. Πολλοί αυτοαποκαλούμενοι Μαρξιστές υιοθετούν ανοιχτά αντιδραστικές, αντι-τρανς θέσεις, χρησιμοποιώντας αναλυτικές μεθόδους πιο συγγενείς με εκείνες της Καθολικής Εκκλησίας παρά με οποιονδήποτε σοβαρό μαρξιστή θεωρητικό. Πολλά μαρξιστικά κόμματα απλώς σιωπούν πάνω στο ζήτημα. Εκείνα που δεν σιωπούν και έχουν καταδικάσει τις επιθέσεις ενάντια στα τρανς άτομα δεν έχουν συνεισφέρει σοβαρές απαντήσεις ή προοπτικές. Γενικά, απλώς προσθέτουν στοιχεία μαρξιστικής φρασεολογίας και ανάλυσης πάνω σε ένα θεμελιωδώς φιλελεύθερο πρόγραμμα.

Το παρόν άρθρο αποτελεί μια συμβολή προς την κάλυψη αυτού του κενού. Καταρχάς, παρέχει μια υλιστική εξήγηση για τους τρέχοντες πολιτισμικούς πολέμους, εξηγώντας γιατί λαμβάνουν χώρα τώρα και γιατί δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με φιλελεύθερα, ρεφορμιστικά μέσα. Δεύτερον, συνεισφέρει μια βασική μαρξιστική κατανόηση του τρανς ζητήματος, αντιπαραθέτοντάς την τόσο στον αντιδραστικό εμπειρισμό του αντι-τρανς λόγου όσο και στον φιλελεύθερο ιδεαλισμό του κυρίαρχου κινήματος για την υποστήριξη των τρανς. Από αυτούς τους δύο πυλώνες θα αρχίσουμε να οικοδομούμε τον σκελετό ενός εργατικού προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς, εφαρμοσμένου στο πλαίσιο της αυξανόμενης συντηρητικής αντίδρασης και της φιλελεύθερης προδοσίας.

Μέρος Πρώτο: Ο Σταδιακός Μετασχηματισμός και οι Τάσεις της Ιστορίας

Τις τελευταίες δεκαετίες, η κυρίαρχη άποψη στο LGBTQ+  κίνημα ήταν ότι η ιστορία έχει τις ανόδους και τις καθόδους της αλλά, σύμφωνα με τα λόγια του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά γέρνει προς τη δικαιοσύνη». Οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες αντιμετώπισαν έντονες περιόδους ηθικού πανικού τη δεκαετία του 1950 και στα τέλη της δεκαετίας του 1970, αλλά τελικά η στάση της κοινωνίας και οι πολιτικές αποφάσεις φιλελευθεροποιήθηκαν. Τώρα, σε πολλές κοινωνίες αυτά τα άτομα αποτελούν μέρος του κυρίαρχου ρεύματος και γίνονται αποδεκτά σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Η ιδέα ήταν – και για ορισμένους εξακολουθεί να είναι – ότι το ίδιο θα συμβεί για τις τρανς γυναίκες και τρανς άνδρες: παρά την τρέχουσα οπισθοδρόμηση, αργά ή γρήγορα τα πράγματα θα διορθωθούν.

Ήδη αυτό το ρεφρέν ακούγεται άνευ νοήματος σε πολλές τρανς, οι οποίες  στρέφονται προς τα αριστερά αναζητώντας πιο ριζοσπαστικές απαντήσεις. Ακόμη και η φιλελεύθερη- αριστερή συγγραφέας Shon Faye γράφει στο ενημερωτικό βιβλίο της The Transgender Issue (Allen Lane, 2021) ότι «δεν μπορεί να υπάρξει τρανς απελευθέρωση υπό τον καπιταλισμό». Ωστόσο, αυτή η αυξημένη ριζοσπαστικότητα δεν οδηγεί απαραίτητα σε επαναστατικά συμπεράσματα. Για παράδειγμα, η Faye γράφει επίσης ότι «η μόνη ελπίδα που έχουν τα τρανς άτομα για την επίτευξη ωφέλιμων πολιτικών αλλαγών που θα θεσπιστούν στο Κοινοβούλιο είναι μέσω εσωτερικού λόμπινγκ και, τελικά, της εκλογής του Εργατικού Κόμματος». Αυτό δείχνει ότι κάποιος μπορεί γενικά να πιστεύει ότι ο καπιταλισμός είναι ασύμβατος με τα τρανς δικαιώματα, αλλά να εξακολουθεί να θεωρεί τη σταδιακή κοινωνική μεταρρύθμιση ως οδό προς τα εμπρός και όχι την επανάσταση.

Επομένως, δεν αρκεί οι Μαρξιστές να δηλώνουν την κοινοτοπία ότι η απελευθέρωση, για παράδειγμα, των τρανς ή των cis γυναικών είναι ασύμβατη με τον καπιταλισμό. Είναι αναγκαίο να δείξουν γιατί οι επαναστατικές μέθοδοι της εργατικής τάξης είναι απαραίτητες για την επίτευξη της απελευθέρωσης, σε αντίθεση με τα φιλελεύθερα μεταρρυθμιστικά μέσα. Για να το κάνουμε αυτό πρέπει να αντιμετωπίσουμε την βασική αυταπάτη ότι η πρόοδος για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα ήταν δυνατή στο παρελθόν και θα είναι σίγουρα δυνατή ξανά στο μέλλον. Θα το κάνουμε δείχνοντας τις συγκεκριμένες συνθήκες που έκαναν αυτές τις μεταρρυθμίσεις δυνατές εξαρχής, πώς αυτές οι συνθήκες εξαφανίζονται με ταχύ ρυθμό και γιατί είναι αυτοκτονικό να πιστεύουμε ότι θα επιστρέψουν.

Από την Συντηρητική Αντίδραση στον Φιλελευθερισμό

Για να κατανοήσουμε πώς η κατάσταση των σεξουαλικά καταπιεσμένων ομάδων εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου, είναι απαραίτητο να πάμε πέρα από τις ιδέες και τις στάσεις που υπάρχουν στα μυαλά των ατόμων. Ο Μαρξ εξέφρασε κάποτε την διάσημη θέση ότι «οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες: δηλαδή, η τάξη που είναι η κυρίαρχη υλική δύναμη της κοινωνίας είναι ταυτόχρονα και η κυρίαρχη πνευματική της δύναμη» («Θέσεις για τον Φόιερμπαχ», 1845). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική καπιταλιστική τάξη είναι η τάξη που κυριάρχησε στον κόσμο οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Εξαιτίας αυτού, οι κυρίαρχες ιδέες για τη σεξουαλικότητα εξελίχθηκαν παράλληλα με τα συμφέροντα και τους στόχους του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Την εποχή έντασης του Ψυχρού Πολέμου, όταν η καπιταλιστική κυριαρχία απειλούνταν, η προτεραιότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ήταν να διασφαλίσει την εσωτερική σταθερότητα απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Lavender Scare» στη δεκαετία του 1950 — ο ηθικός πανικός για τους γκέι στην κυβέρνηση των ΗΠΑ — ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τις αντι-κομμουνιστικές διώξεις του ΜακΚάρθι. Ούτε είναι σύμπτωση ότι η σταυροφορία της Anita Bryant ενάντια στην ομοφυλοφιλία στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συνέπεσε με την ανάγκη των ΗΠΑ να ανακάμψουν από τις πολιτικές και στρατιωτικές ήττες που υπέστησαν τη δεκαετία του ’60 και του ’70.

Κατά κανόνα, δεν υπάρχει πιο ισχυρό όπλο για να συντρίψει κανείς την αριστερά και να ενώσει μια χώρα σε αντιδραστικούς σκοπούς από το να βασιστεί στις πιο συντηρητικές κοινωνικές προκαταλήψεις σχετικά με τη σεξουαλικότητα και την οικογένεια. Πολλοί μαχητικοί εργάτες-ακτιβιστές, έτοιμοι να υποστούν ξυλοδαρμούς και φυλάκιση για τις πεποιθήσεις τους, καταρρέουν με την παραμικρή υπόνοια ότι συνδέονται με σεξουαλικές «παρεκκλίσεις». Οι άρχουσες τάξεις των ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία χρήσης ηθικών πανικών γύρω από τη σεξουαλική παρέκκλιση ως εργαλείο κοινωνικού ελέγχου.

Παρόλα αυτά, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι ΗΠΑ δεν είχαν πλέον έναν ισχυρό εξωτερικό εχθρό για να κινητοποιηθούν εναντίον του. Αντιθέτως, στόχος τους ήταν να επεκτείνουν την οικονομική και κοινωνική επιρροή τους σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι οικουμενικές αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν τα τέλεια ιδεολογικά εργαλεία για να δικαιολογήσουν την αμερικανική παρέμβαση και κυριαρχία. Επιπλέον, με την ταξική πάλη σε ύφεση και χωρίς σοβαρούς γεωπολιτικούς αντιπάλους, η αμερικανική άρχουσα τάξη μπορούσε να επιτρέψει πιο χαλαρούς κοινωνικούς κανόνες στο εσωτερικό και να απελευθερώσει τα άγρια και κερδοφόρα πνεύματα του καταναλωτικού ατομικισμού.

Ωστόσο, παρά όλους τους λόγους περί διαφωτισμού και ελευθερίας τη δεκαετία του 1990, η φιλελευθεροποίηση της ομοφυλοφιλίας, και ειδικότερα το δικαίωμα στον γάμο, εξακολουθούσε να θεωρείται ταμπού από το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κατεστημένου των ΗΠΑ. Μόνο μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν πρόεδρος ήταν ο Ομπάμα, νομιμοποιήθηκε ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Τότε η άρχουσα τάξη χρειαζόταν να υποβιβάσει τις συνθήκες της εργατικής τάξης ενώ διατηρούσε την κοινωνική ειρήνη μέσω ενός αρώματος προοδευτισμού. Οι μεταρρυθμίσεις σε κοινωνικά ζητήματα όπως ο γάμος ήταν ιδανικές, αφού δεν κόστιζαν τίποτα οικονομικά και ήταν φυσικές προεκτάσεις των φιλελεύθερων αρχών της ανεκτικότητας και της ελεύθερης ατομικής επιλογής. Παραδόξως, ήταν μόνο εξαιτίας της κυριολεκτικής χρεοκοπίας της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που η καπιταλιστική τάξη μπόρεσε να προχωρήσει τόσο πολύ προς τη σεξουαλική φιλελευθεροποίηση.

Παρόμοιες μεταρρυθμίσεις έγιναν σε όλο τον δυτικό κόσμο κατά την ίδια περίοδο, για παράδειγμα στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία. Καθώς ο οικονομικός στυλοβάτης της δυτικής κυριαρχίας διαβρωνόταν και οι ιμπεριαλιστικές άρχουσες τάξεις επιτίθονταν στις υλικές συνθήκες διαβίωσης, αυτές βασίζονταν όλο και περισσότερο στις φιλελεύθερες ιδέες για να αντισταθμίσουν την παρακμάζουσα ισχύ τους. Γι’ αυτό ο υποστηρικτικός λόγος προς τα LGBTQ+ άτομα έγινε κυρίαρχος στην πολιτισμική και πολιτική σφαίρα των περισσότερων δυτικών χωρών: τηλεοπτικές σειρές είχαν γκέι πρωταγωνιστές και έγινε κανόνας για εταιρείες, πολιτικούς και αστυνομικούς να παρελαύνουν στα Pride φεστιβάλ. Πέρα από το ότι παρείχε ένα υποκριτικό επίχρισμα προοδευτικότητας, μια τέτοια φιλελεύθερη στάση προσέφερε και ένα βολικό ρόπαλο για να χτυπηθούν εργάτες, μετανάστες και χώρες του Τρίτου Κόσμου· κάθε μορφή αντίστασης στο φιλελεύθερο status quo μπορούσε εύκολα να αντιμετωπιστεί με κατηγορίες περί οπισθοδρόμησης και σωβινισμού.

Έτσι, ενώ η κοινωνική φιλελευθεροποίηση είναι ασφαλώς προοδευτική, οι υποκείμενοι οικονομικοί λόγοι για τους οποίους συνέβη στις αρχές του 21ου αιώνα ριζώνουν σε οπισθοδρομικές οικονομικές συνθήκες και αντιδραστικά ταξικά συμφέροντα. Αυτό δεν αναιρεί τους μακρούς και επίπονους αγώνες που έδωσαν γενιές ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστών. Αντίθετα, εξηγεί γιατί κατάφεραν να επιτύχουν στον βαθμό που το έκαναν και γιατί το κίνημα έγινε λιγότερο ριζοσπαστικό και ολοένα πιο συμβατό με τον εταιρικό καπιταλισμό.

Το Ζήτημα των Τρανς και η Παρακμή της Ηγεμονίας των ΗΠΑ

Συνολικά, οι συνθήκες για τις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες ακολούθησαν την ίδια γενική πορεία όπως για τους γκέι και τις λεσβίες, αλλά με μια σημαντική καθυστέρηση. Τα τρανς δικαιώματα και η δημόσια επίγνωση του ζητήματος μόλις άρχιζαν να κάνουν τα πρώτα βήματα προς το mainstream τη στιγμή που η δεξιά λαϊκιστική αντίδραση άρχισε να αποκτά νέα δυναμική. Το 2014 το περιοδικό Time παρουσίασε στο εξώφυλλό του τη τρανς ηθοποιό Laverne Cox με τον τίτλο «Το σημείο καμπής για τα τρανς άτομα— το επόμενο σύνορο των πολιτικών δικαιωμάτων της Αμερικής». Ένα χρόνο αργότερα, ο Donald Trump ανακοίνωσε την πρώτη του υποψηφιότητα για την προεδρία.

Όπως αποδείχθηκε, το τρανς ζήτημα δεν ήταν απλώς το επόμενο σύνορο του αμερικανικού φιλελευθερισμού, αλλά στην πραγματικότητα το τελευταίο του σύνορο. Ήταν το ύστατο σημείο που μπορούσε να σπρώξει τη σεξουαλική απελευθέρωση πριν συναντήσει ένα αξεπέραστο όριο. Οι φιλελεύθεροι είχαν προχωρήσει τόσο μακριά στα ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα και σε άλλα κοινωνικά θέματα προκειμένου να αντισταθμίσουν τη φθίνουσα κοινωνική τους επιρροή. Αλλά όσο εκείνοι πήγαιναν ολοένα και πιο πέρα, η αντίδραση στον φιλελευθερισμό γινόταν όλο και πιο ισχυρή. Οι συντηρητικές κοινωνικές δυνάμεις αντιλαμβάνονται αυτήν την αυξανόμενη αδυναμία και χρησιμοποιούν το τρανς ζήτημα ως πολιτικό πολιορκητικό κριό ενάντια στο φιλελεύθερο κατεστημένο των προηγούμενων δεκαετιών.

Από τη μία πλευρά, το τρανς ζήτημα ενσαρκώνει τα όρια του φιλελεύθερου ρεφορμισμού πάνω στα ζητήματα της σεξουαλικότητας. Η έννοια της ελεύθερης επιλογής και της ανοχής προσκρούει στα οικονομικά και κοινωνικά όρια του καπιταλισμού. Η έλλειψη υλικών πόρων και τα εμπεδωμένα συντηρητικά συμφέροντα καθιστούν τελικά αδύνατη την υπέρβαση μιας κοινωνικής οργάνωσης που βασίζεται στην μονογαμική ετεροφυλοφιλική οικογένεια— ένα ζήτημα που θα εξετάσουμε πιο αναλυτικά παρακάτω.

Αλλά την ίδια στιγμή, το τρανς ζήτημα σήμερα ενσαρκώνει επίσης τα όρια της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης που οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου οι οικονομικοί και κοινωνικοί πυλώνες αυτής της τάξης συγκρούονται με τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης που τους δημιούργησε. Όλο και περισσότερο, ο φιλελευθερισμός έχει γίνει ένα περιττό εμπόδιο στην προσπάθεια να αποκατασταθεί η κυρίαρχη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο. Αν το τρανς ζήτημα αποτελεί τέτοιο σημείο ανάφλεξης στους πολιτισμικούς πολέμους, είναι επειδή βρίσκεται στο όριο ανάμεσα στη φιλελεύθερη τάξη της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας και την αναδυόμενη τάξη της συντηρητικής αντίδρασης που γεννιέται από την παρακμή του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Όσον αφορά τα ευρύτερα τμήματα της εργατικής τάξης, ο φιλελευθερισμός έχει πλέον μετατραπεί στο σύμβολο όλων των πραγμάτων που απεχθάνονται οι εργάτες στο κατεστημένο. Για δεκαετίες τους έλεγαν να καταπίνουν τις οικονομικές επιθέσεις και την αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού στο όνομα κενών ιδανικών. Τώρα είναι εύκολο για τη δεξιά να εκμεταλλευτεί αυτή τη δυσαρέσκεια για να καλλιεργήσει μια γενικευμένη κοινωνική οπισθοδρόμηση. Οι άμεσοι στόχοι είναι οι μειονότητες, αλλά ο πραγματικός σκοπός είναι να τεθεί ο δυτικός ιμπεριαλισμός σε μια πιο επιθετική πορεία ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης στο εσωτερικό και στους ανταγωνιστές στο εξωτερικό. Με δεδομένο ότι τόσο η άρχουσα τάξη όσο και η εργατική τάξη απομακρύνονται από το καθεστώς των προηγούμενων δεκαετιών, η κοινωνική συνθήκη που επέτρεψε περιορισμένες μεταρρυθμίσεις για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εισέρχεται σε μια τελική κρίση. Αυτός είναι ο βασικός παράγοντας πίσω από τη λυσσαλέα σύγκρουση γύρω από το τρανς ζήτημα.

Η μόνη προοπτική για ουσιαστικά κέρδη για τις γυναίκες και τις σεξουαλικές μειονότητες θα ήταν μέσω μιας ανανεωμένης και διαρκούς περιόδου παγκόσμιας οικονομικής ευημερίας. Ωστόσο, αυτό αποκλείεται πλήρως, δεδομένου ότι οι Αμερικανοί καπιταλιστές είναι αποφασισμένοι να διατηρήσουν τον έλεγχο πάνω στον κόσμο και μπορούν να το κάνουν μόνο αυξάνοντας τον εθνικό ανταγωνισμό και γενικά υποβαθμίζοντας το βιοτικό επίπεδο (βλ. «The Breakdown of U.S. Hegemony & the Struggle for Workers Power», Spartacist No. 68, September 2023). Τελικά, είναι οι οικονομικές πραγματικότητες ενός κόσμου που κυβερνάται από τον ιμπεριαλισμό που αποκλείουν σοβαρά κέρδη για οποιαδήποτε καταπιεσμένη ομάδα, πόσο μάλλον μια βαθμιαία και ρεφορμιστική πορεία για την απελευθέρωση των τρανς.

Μέρος Δεύτερο: Ξεδιαλύνοντας το Φύλο

Η Σύγκρουση πίσω από τους Πολέμους των Φύλων**

Μεγάλο μέρος της συζήτησης που αφορά το ζήτημα των τρανς περιστρέφεται γύρω από ορισμούς. Πριν καταδυθούμε σε αυτά τα ταραγμένα νερά, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τα πολιτικά ζητήματα που βρίσκονται πίσω από τις μάχες για το κοινωνικό φύλο, το βιολογικό φύλο και τη βιολογία. Μεγάλο μέρος της σχετικής βιβλιογραφίας ξεκινά με ορισμούς ως βάση για την ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης πολιτικής οπτικής. Αν και αυτό φαίνεται λογικό εκ πρώτης όψεως, στην πραγματικότητα καλύπτει τη συζήτηση με μια ψευδή αίσθηση αντικειμενικότητας. Πίσω από τη σύγκρουση των ορισμών βρίσκεται μια σύγκρουση συμφερόντων. Έτσι, πριν παρουσιάσουμε τις δικές μας απαντήσεις και ορισμούς, θα εντοπίσουμε τους πολιτικούς στόχους του τρανς και του αντι-τρανς κινήματος, καθώς και τη δική μας κομμουνιστική κοσμοθεωρία.

Όπως υποδηλώνουν οι λέξεις «τρανσέξουαλ» και «τρανσφοβικό», τα τρανς άτομα είναι άτομα που επιθυμούν να αναγνωρίζονται κοινωνικά ως ένα φύλο διαφορετικό από εκείνο στο οποίο είχαν έως τώρα κοινωνικοποιηθεί. Ως εκ τούτου, το τρανς κίνημα ως πολιτικό κίνημα επιδιώκει να καταστήσει δυνατές και κοινωνικά αποδεκτές τέτοιες μεταβάσεις για τα άτομα. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει τον κόσμο και τα επιχειρήματα που αναπτύσσει προκύπτουν όλα από αυτόν τον πολιτικό στόχο.

Όσοι αποτελούν το αντι-τρανς κίνημα —είτε πρόκειται για TERFs (ριζοσπάστριες φεμινίστριες που αποκλείουν τις τρανς), είτε θρησκευόμενες ομάδες, είτε αρσενικούς σωβινιστές, είτε ακόμη και ψευδο-μαρξιστές— αν και διαφέρουν μεταξύ τους, ενώνονται στη μάχη ενάντια στην κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων. Φυσικά, αυτές οι διαφορετικές κατευθύνσεις έχουν διακριτά και συχνά αντιθετικά συμφέροντα. Ωστόσο, συγκλίνουν στην επιθυμία να καταστήσουν πιο δύσκολη ή αδύνατη την κοινωνική αποδοχή των τρανς ατόμων ως το φύλο με το οποίο τα ίδια τα άτομα ταυτίζονται. Οι διάφορες θεωρίες και τα επιχειρήματα που αναπτύσσουν αποσκοπούν όλα στην επίτευξη αυτού του πολιτικού σκοπού.

Όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε, ακόμη και αν μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης γύρω από το τρανς ζήτημα εστιάζει στο βιολογικό φύλο έναντι του κοινωνικού φύλου, στον ορισμό της γυναικείας ταυτότητας κ.ο.κ., αυτό δεν αποτελεί την ουσία του ζητήματος. Το ζήτημα είναι απλώς αν είναι κοινωνικά επιθυμητό και επιτρεπτό τα άτομα να μπορούν να μεταβαίνουν από το ένα φύλο στο άλλο. Όλες οι δημόσιες συγκρούσεις που αφορούν τις έννοιες περιστρέφονται στην πραγματικότητα γύρω από αυτό το θεμελιώδες ερώτημα.

Ως κομμουνιστές, ο πολιτικός μας στόχος είναι να επιτύχουμε μια πλήρως εξισωτική κοινωνία αφθονίας, απαλλαγμένη από τάξεις και κάθε άλλη μορφή καταπίεσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από τον έμφυλο καταμερισμό της κοινωνίας. Έτσι, οι στόχοι μας είναι συμβατοί και αλληλεπικαλύπτονται με αυτούς του τρανς κινήματος. Υποστηρίζουμε ξεκάθαρα ότι ναι, τα άτομα θα πρέπει να επιτρέπεται να μεταβαίνουν σε άλλο φύλο και γενικά να κάνουν ό,τι επιθυμούν με το σώμα τους. Υποστηρίζουμε επίσης ότι η κοινωνία θα πρέπει να διευκολύνει αυτή τη διαδικασία μετάβασης. Αλλά πέρα από αυτό, πιστεύουμε ότι ο αγώνας για σεξουαλική απελευθέρωση —συμπεριλαμβανομένης της τρανς απελευθέρωσης— αποτελεί υπόθεση που όχι μόνο συμβαδίζει με τον αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των καθημερινών της αγώνων στη σημερινή κοινωνία. Με άλλα λόγια, το καθήκον δεν είναι να περιμένουμε το κομμουνιστικό μέλλον, αλλά να αγωνιστούμε σήμερα για την προώθηση αυτού του σκοπού.

Εκεί που διαφοροποιούμαστε ως κομμουνιστές είναι στο ότι αντιλαμβανόμαστε τον αγώνα για την τρανς απελευθέρωση ως μέρος ενός ευρύτερου αγώνα για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης. Καθοριστικά, διαφοροποιούμαστε επίσης από το τρανς κίνημα στα μέσα και στις μεθόδους μέσω των οποίων επιδιώκουμε την επίτευξη των πολιτικών μας στόχων. Στον αγώνα μας, καθοδηγούμαστε από τη διδασκαλία του επιστημονικού σοσιαλισμού, γνωστή και ως Μαρξισμός.

Βιολογία και Κοινωνία

Μεγάλο μέρος του λόγου ενάντια στην κοινωνική αποδοχή και ένταξη των τρανς ατόμων περιστρέφεται γύρω από τη βιολογία. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη βιολογική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών και ότι το να υποστηρίζει κανείς πως μια τρανς γυναίκα είναι γυναίκα συνιστά απόρριψη της βασικής επιστήμης. Αυτό οδηγεί στην ερώτηση που πάντα θέτουν κακόβουλοι παρουσιαστές talk show ή προκλητικοί YouTubers: «Τι είναι γυναίκα;» Οποιαδήποτε απάντηση που δεν βασίζεται στην επαναβεβαίωση της ουσιαστικής βιολογικής διαφοράς μεταξύ ανδρών και γυναικών χλευάζεται και απορρίπτεται.

Αν και είναι αναμφισβήτητο ότι υπάρχουν θεμελιώδεις και ποιοτικές βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αυτές μάς λένε ελάχιστα για το τι σημαίνει να είναι κανείς άνδρας ή γυναίκα σε μια δεδομένη κοινωνία. Είναι απλώς ψευδές να πιστεύει κανείς ότι οι κοινωνικές σχέσεις καθορίζονται από τη βιολογία. Στην πραγματικότητα, η ίδια η ανθρώπινη εξέλιξη διαψεύδει αυτόν τον μύθο και δείχνει μια διαρκή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάπτυξης του πολιτισμού και της τεχνικής και των αλλαγών στη φυσική ανατομία. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της γλώσσας και η χρήση εργαλείων οδήγησαν σε βάθος χρόνου στη διόγκωση του ανθρώπινου εγκεφάλου, δηλαδή ο πολιτισμός άλλαξε τη βιολογία. Αυτό δείχνει ότι η βιολογία δεν αποτελεί τον αποφασιστικό παράγοντα για την κατανόηση των ανθρώπινων κοινωνικών σχέσεων.

Με τον ίδιο τρόπο, οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων, ούτε είναι ανεξάρτητες από τις κοινωνικές σχέσεις, ούτε υπαγορεύουν τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ικανότητα ένας άνθρωπος να κυοφορεί έχει σημασία σε όλους τους πολιτισμούς, αλλά το τι σημαίνει συγκεκριμένα να είναι κάποια «γυναίκα» αλλάζει δραστικά μεταξύ πολιτισμών και εποχών. Η επαναβεβαίωση των βιολογικών χαρακτηριστικών ενός ανθρώπου θηλυκού φύλου δεν λέει τίποτα για το τι σημαίνει κάποια να είναι γυναίκα σε μια σύγχρονη δυτική κοινωνία ή γυναίκα σε ένα παραδοσιακό χωριό στην Υποσαχάρια Αφρική. Γι’ αυτό είναι παραπλανητικό και αντιπαραγωγικό στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες να εστιάζουμε τη συζήτηση για το τρανς ζήτημα στις ανατομικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Η δόλια ερώτηση «τι είναι γυναίκα;» επιχειρεί να συγχωνεύσει τη βιολογική και την κοινωνική σημασία του να είναι κανείς γυναίκα. Για να απαντήσει κανείς, πρέπει να ξεμπλέξει τα δύο ζητήματα. Μερικές φορές οι δημαγωγοί καθιστούν αυτό αδύνατο. Όμως πολύ συχνά είναι και οι ίδιες οι φιλικές προς τα τρανς άτομα φωνές που συμβάλλουν στη σύγχυση του ζητήματος.

Φάσμα και Διχοτομία

Σε απάντηση προς την κοινωνία γενικότερα και τους αντι-τρανς ιδεολόγους που επιμένουν στο γεγονός ότι υπάρχουν θεμελιώδεις βιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, πολλοί τρανς διανοούμενοι έχουν εσφαλμένα επιτεθεί στην ίδια την ιδέα ότι υπάρχει μια διχοτομία μεταξύ της ανδρικής και γυναικείας βιολογίας. Οι περισσότεροι δεν αρνούνται ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά επιμένουν ότι αυτές οι διαφορές δεν είναι μονοδιάστατες αλλά βρίσκονται σε ένα φάσμα και ότι το δυαδικό φύλο αποτελεί καθαρή επινόηση. Για να στηρίξουν αυτό το επιχείρημα, επισημαίνουν τον μεγάλο βαθμό ποικιλίας στα σωματικά χαρακτηριστικά του κάθε φύλου και το γεγονός ότι ορισμένα ίντερσεξ άτομα δεν είναι δυνατό να προσδιοριστούν με τρόπο αδιαμφισβήτητο ως βιολογικώς αρσενικά ή θηλυκά.

Στην εξέγερσή του απέναντι στις άκαμπτες κοινωνικές κατηγορίες, ο τρανς ακαδημαϊκός Jack Halberstam φτάνει στο σημείο να επιτεθεί στην τάση να αποδίδονται «κατηγορίες» ουσιαστικά σε οτιδήποτε στον φυσικό κόσμο:

«Η μανία για τη θεϊκή λειτουργία της ονοματοδοσίας ξεκίνησε, όχι τυχαία, με την αποικιοκρατική εξερεύνηση. Όπως γνωρίζει όποιος έχει επισκεφθεί βοτανικούς ή ζωολογικούς κήπους, η συλλογή, ταξινόμηση και ανάλυση της χλωρίδας και της πανίδας του κόσμου πορεύτηκαν χέρι-χέρι με διάφορες μορφές αποικιακής επέκτασης και επιχείρησης.»
— Trans (University of California Press, 2018)

Αν και ασφαλώς είναι αληθές ότι η επιστήμη αναπτύχθηκε παράλληλα με τον καπιταλισμό και τα πολλά του εγκλήματα, το πρόβλημα δεν είναι η «ονοματοδοσία» και η «ταξινόμηση» ή η επιστήμη εν γένει. Απλώς δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει τον κόσμο, φυσικό ή κοινωνικό, χωρίς κατηγορίες και ονόματα. Και αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τον κόσμο, δεν μπορείς να τον αλλάξεις.

 Κατά βάση, δεν είναι καθόλου αντιδραστικό να αναγνωρίζει κανείς ότι υπάρχουν πράγματι ένα σύνολο ποιοτικών βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών —ή μεταξύ φυτών. Το να αποδεχτεί κανείς μια διχοτομία δεν υπονομεύει το γεγονός ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία εντός των κατηγοριών ή ότι υπάρχουν ορισμένες ιδιαίτερες περιπτώσεις που είναι δύσκολο να ταξινομηθούν. Τα πάντα στη φύση συνδυάζουν διακριτές κατηγορίες και μεταβατικές, ενδιάμεσες καταστάσεις.

Για παράδειγμα, η εξέλιξη των ειδών λαμβάνει χώρα μέσω μιας διαδικασίας κατά την οποία η συσσώρευση μικρών γενετικών διαφορών οδηγεί τελικά στην εμφάνιση ενός θεμελιωδώς διαφορετικού τύπου ζώου ή φυτού. Είναι γενικά αδύνατο να υποδειχθεί η ακριβής στιγμή κατά την οποία η ποσότητα μετατρέπεται σε ποιότητα. Όμως αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι σε κάποιο σημείο καθίσταται σαφές πως έχει λάβει χώρα μια ποιοτική αλλαγή. Όπως μπορούμε να πούμε ότι η τίγρη και το λιοντάρι είναι δύο διαφορετικά είδη, μπορούμε να πούμε ότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι δύο διαφορετικά βιολογικά φύλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο λίγκας ή τα ίντερσεξ άτομα δεν υπάρχουν. Αλλά και τα δύο αποτελούν ακραίες παραλλαγές εντός μιας διχοτομίας.

Η ποικιλία και η αντίθεση συνυπάρχουν σε όλα. Το να αρνείσαι την ποικιλία σε αφήνει με μια άκαμπτη αντίληψη της πραγματικότητας, ανίκανη να παρατηρήσει την αλλαγή και τις αντιφάσεις. Το να αρνείσαι τις αντιθέσεις σε αφήνει με μια άμορφη αντίληψη της πραγματικότητας όπου όλα είναι σχετικά και υποκειμενικά.

Επιστρέφοντας στο τρανς ζήτημα, από τη μια, έχουμε τους αντι-τρανς ιδεολόγους που βλέπουν τον κόσμο μόνο μέσα από άκαμπτες βιολογικές κατηγορίες. Αυτό τους οδηγεί στο να απορρίπτουν ή να καταγγέλλουν ορισμένες αντιφατικές καταστάσεις, ιδίως εκείνες στις οποίες οι άνθρωποι δρουν συνειδητά για να αλλάξουν στοιχεία της φυσικής και χημικής τους ύπαρξης, ώστε να προσεγγίσουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά ενός διαφορετικού φύλου. Από την άλλη, έχουμε πολλές τρανς ακτιβίστριες και τρανς ακτιβιστές που αρνούνται οποιαδήποτε ποιοτική διαφορά ανάμεσα στα φύλα, πράγμα που τους καθιστά ανίκανους να αντιμετωπίσουν με ευφυή τρόπο τις πραγματικότητες του φυσικού και κοινωνικού κόσμου.

Το τρανς κίνημα δεν έχει καμία ανάγκη να απορρίψει το δυαδικό φύλο για να προωθήσει τον σκοπό του. Το αντίθετο: μια καλύτερη επιστημονική κατανόηση των βιολογικών διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει κάποια ημέρα ακόμη και στην υπέρβαση των βιολογικών σεξουαλικών διαφορών συνολικά. Το εμπόδιο σε αυτήν την προοπτική και στην τρανς απελευθέρωση γενικότερα δεν βρίσκεται, ωστόσο, στους σημερινούς επιστημονικούς περιορισμούς αλλά στις καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις.

Καπιταλισμός και Φύλο

Το πιο συνηθισμένο επιχείρημα όσων αντιδρούν στην απελευθέρωση των τρανς είναι ότι «ο άνδρας είναι άνδρας» και «η γυναίκα είναι γυναίκα», ότι όλοι γνωρίζουν πως αυτό είναι αλήθεια και ότι δεν μπορεί ένα άτομο να αλλάξει από το ένα στο άλλο. Για αυτούς, όποιος αμφισβητεί αυτά τα προφανή «γεγονότα» ζει σε έναν κόσμο φαντασίας. Με μια έννοια, το πιο βασικό αντεπιχείρημα σε αυτή τη συλλογιστική είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρανς άνθρωποι που ζουν την καθημερινή τους ζωή χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται ή να ενδιαφέρεται ότι είναι τρανς. Στην πραγματικότητα, είναι σαφώς δυνατό να πραγματοποιηθεί κοινωνική μετάβαση από το ένα φύλο στο άλλο. Αυτό, φυσικά, δεν λύνει τη διαμάχη. Στο βάθος, το αντι- τρανς κίνημα πιστεύει ότι τέτοιες μεταβάσεις είναι επιζήμιες για την κοινωνία και ότι θα πρέπει είτε να σταματήσουν εντελώς είτε να περιοριστούν αυστηρά.

Αυτό θέτει τα ερωτήματα «Γιατί υπάρχει τόση αντίδραση και εναντίωση στη μετάβαση φύλου;» και «Γιατί το επιχείρημα ότι η μετάβαση είναι αδύνατη έχει τόσο μεγάλη απήχηση;» Για να απαντήσουμε, πρέπει να ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι οι ιδέες σχετικά με τους έμφυλους ρόλους, τη σεξουαλικότητα και τη μετάβαση φύλου δεν προκύπτουν απλώς στα μυαλά των ατόμων, αλλά αποτελούν αντανάκλαση της κοινωνίας όπως αυτή είναι σήμερα οργανωμένη.

Στο εξαιρετικό του βιβλίο Η Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους (1884), ο Φρίντριχ Ένγκελς εξηγεί πώς η καταπίεση των γυναικών, δηλαδή οι άνισες έμφυλες σχέσεις, ριζώνουν στην εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας και την ανάπτυξη της πατριαρχικής οικογένειας. Από την εποχή της δουλείας έως τις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες, αυτή η μορφή οικογένειας υπήρξε η βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης.

Κάθε σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία είναι οργανωμένη γύρω από μια νόρμα που συνίσταται σε ένα ετεροσεξουαλικό μονογαμικό ζευγάρι που ανατρέφει παιδιά στα οποία θα κληροδοτήσει την περιουσία του (εάν διαθέτει). Στον ιδιωτικό χώρο της οικογένειας, βασικά καθήκοντα όπως η ανατροφή των παιδιών, η εκπαίδευση, η φροντίδα και η οικιακή εργασία παρέχονται, κυρίως από γυναίκες. Αυτή η οικογενειακή δομή αποτελεί θεμελιώδη θεσμό του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος καπιταλισμός υπονομεύει τα θεμέλια του θεσμού παρέχοντας στις γυναίκες έναν βαθμό οικονομικής ανεξαρτησίας, αποδυναμώνοντας τον ρόλο της εκκλησίας και αναπτύσσοντας την ατομικότητα. Όμως, ενώ η νόρμα μπορεί να υπονομευθεί, συχνά σε σημαντικό βαθμό, αυτό δεν μπορεί να προσφέρει τις κοινωνικές συνθήκες που είναι αναγκαίες για να αντικατασταθεί πλήρως ο κοινωνικός ρόλος που παίζει η οικογένεια.

Με πιο απλούς όρους, η οικογένεια μπορεί να αντικατασταθεί μόνο στον βαθμό που τα καθήκοντά της αναλαμβάνονται από την κοινωνία. Όση περισσότερη κοινωνικοποιημένη υγεία και εκπαίδευση υπάρχει, τόσο λιγότερο αυτά τα βάρη πέφτουν στην οικογένεια. Όσο περισσότερο τα άτομα είναι ελεύθερα από τον οικονομικό ανταγωνισμό και την ανάγκη, τόσο περισσότερο θα είναι ελεύθερα να συσχετίζονται και να ζουν με όποιον θέλουν και με όποιον τρόπο το θέλουν. Η ιδιαιτερότητα του ζητήματος, φυσικά, είναι ότι ο καπιταλισμός εν δυνάμει, σε πολύ βασικό, αμφισβητούμενο και πρωταρχικό βαθμό μπορεί να παρέχει τέτοιες συνθήκες. Στη σημερινή περίοδο καπιταλιστικής παρακμής όμως, με τις παραγωγικές δυνάμεις να συρρικνώνονται, βλέπουμε μια ανατροπή όσων έχουν κερδηθεί και μια ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από τη βασική οικογενειακή δομή. Αυτή η πραγματικότητα βρίσκεται πίσω από την παγκόσμια κρίση στην υγεία, την εκπαίδευση και τη φροντίδα των ηλικιωμένων.

Επιπλέον, οι καπιταλιστές έχουν άμεσο συμφέρον να διατηρήσουν την παραδοσιακή ετεροσεξουαλική οικογένεια τόσο για πολιτικούς λόγους (για την ενίσχυση της κοινωνικής συμμόρφωσης) όσο και για οικονομικούς— ώστε να μεγαλώνει και να συντηρείται ένα διευρυμένο εργατικό δυναμικό. Αυτοί οι παράγοντες δείχνουν ότι η αυξανόμενη υστερία ενάντια στους διεμφυλικούς ανθρώπους είναι μόνο η αρχή ενός κύματος αντίδρασης που τελικά θα στραφεί ενάντια σε όλες τις γυναίκες και σε όλους όσους δεν συμμορφώνονται αυστηρά με τα άκαμπτα πρότυπα της μονογαμικής οικογένειας.

Στις δυτικές κοινωνίες, ο Χριστιανισμός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της αντι- τρανς εκστρατείας. Η θρησκεία, μέσα από τους αμετάβλητους ηθικούς κώδικές της, που υπαγορεύονται από τον ίδιο τον Θεό, προσφέρει ένα δόγμα που κατοχυρώνει την ιερότητα της ατομικής ιδιοκτησίας, την υποταγή των γυναικών στους άνδρες και, φυσικά, τον συμπαγή και αδιαμφισβήτητο διαχωρισμό των δύο φύλων. Η θρησκεία ως θεσμός προσφέρει πάντα τη συνεπέστερη φωνή στην υπεράσπιση της πατριαρχικής οικογένειας και μια βάση για συντηρητικούς κοινωνικούς κανόνες και αξίες.

Ωστόσο, όπως ο καπιταλισμός διαβρώνει τα θεμέλια της ετεροσεξουαλικής οικογένειας, έτσι υπονομεύει και την επιρροή της θρησκείας. Στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες, οι πραγματικότητες της σύγχρονης ζωής έχουν οδηγήσει την πλειονότητα στο να μην προσκολλάται σε άκαμπτες ερμηνείες των θρησκευτικών κειμένων. Ακόμη και μεταξύ θρησκευόμενων ανθρώπων έχει υπάρξει αυξανόμενη αποδοχή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων και λεσβιών και, μέχρι πρόσφατα, των δικαιωμάτων των διεμφυλικών ατόμων.

Από μόνα τους, τα θρησκευτικά επιχειρήματα δεν έχουν υπάρξει τα πιο αποτελεσματικά όπλα στη διαμόρφωση της αντίδρασης ενάντια στις τρανς γυναίκες και τους τρανς άνδρες. Αντίθετα, εκεί όπου η παραδοσιακή συντηρητική σκέψη έχει καταφέρει να συνδεθεί με πιο σύγχρονους ιδεολογικούς χώρους είναι μέσω της υπεράσπισης της γυναικείας ταυτότητας. Με ειρωνικό τρόπο, στο ζήτημα των διεμφυλικών ατόμων, ο φεμινισμός έχει υπάρξει βοηθητικός προς τις ίδιες πατριαρχικές αξίες που επιδιώκει να αμφισβητήσει.

Γιατί υπάρχουν οι TERFs;

Στη Βρετανία, που θεωρείται από πολλούς το επίκεντρο της αντίδρασης ενάντια στα τρανς άτομα, μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου διεξάγεται ανάμεσα σε υποστηρικτές των τρανς δικαιωμάτων και φεμινίστριες που μερικές φορές θεωρούν τον εαυτό τους προοδευτικό ή ακόμη και αριστερό, δηλαδή τις λεγόμενες TERFs. Το βασικό φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στη διεύρυνση των δικαιωμάτων των τρανς είναι ότι αυτό γίνεται εις βάρος των κατακτημένων δικαιωμάτων των γυναικών. Υπάρχουν κάποιες φανατισμένες εκδοχές αυτού του επιχειρήματος που ουσιαστικά κατηγορούν τις τρανς γυναίκες ως αρπακτικά, σεξουαλικά αποκλίνοντα, άτομα που έχουν στόχο να «οικειοποιηθούν» τη γυναικεία ταυτότητα. Ωστόσο, οι πιο αποτελεσματικές— και πιο επικίνδυνες— εκδοχές αυτών των επιχειρημάτων διατυπώνονται από γυναίκες με φιλελεύθερη χροιά όπως η Kathleen Stock, μια ήπια ακαδημαϊκός που είναι η ίδια λεσβία.

Απέναντι σε ανθρώπους όπως η Stock, δεν αρκεί απλώς να τους φωνάζεις και να τους κατηγορείς ότι είναι προκατειλημμένες anti- trans φανατικές. Αντίθετα, για να ηττηθεί το terf- φεμινιστικό επιχείρημα ενάντια στα δικαιώματα των τρανς, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από τη σύγκρουση. Τι ώθησε γυναίκες όπως η Stock ή η J.K. Rowling να εισέλθουν στη δημόσια συζήτηση για το ζήτημα των τρανς ατόμων και κυρίως, τί ήταν αυτό που έκανε τις παρεμβάσεις τους τόσο δημοφιλείς; Η απλή απάντηση είναι ότι στηρίζονται πάνω στην καταπίεση των γυναικών. Χρησιμοποιούν το γεγονός ότι οι γυναίκες υπόκεινται σε βία, έχουν λιγότερες οικονομικές ευκαιρίες και αντιμετωπίζουν κάθε είδους σεξιστικές προκαταλήψεις για να παρουσιάσουν τις τρανς γυναίκες ως ανταγωνίστριες των γυναικείων δικαιωμάτων.

Στο φυλλάδιό του «Beyond Binaries» (Ιούλιος 2024), το Socialist Workers Party (στη Βρετανία) απορρίπτει χωρίς δεύτερη συζήτηση τα επιχειρήματα των TERFs, γράφοντας ότι «η δεξιά—και ορισμένοι σοσιαλιστές και φεμινίστριες που τους έδωσαν αριστερό άλλοθι—βάσισαν την αντίθεσή τους στη μεταρρύθμιση του GRA [Gender Recognition Act] στο ψέμα ότι οι τρανς γυναίκες αποτελούν απειλή για τα δικαιώματα των γυναικών» (η έμφαση στο πρωτότυπο). Ας είμαστε σαφείς: είναι ψευδές να αντιπαρατεθεί η υπόθεση των γυναικών με εκείνη των τρανς ανθρώπων. Τούτου λεχθέντος, το να απορρίπτεται απλώς αυτό το ζήτημα ως ψέμα δεν αποτελεί σοβαρό ή αποτελεσματικό επιχείρημα. Η αλήθεια είναι ότι, εάν το δούμε αποκλειστικά μέσω του πρίσματος της κοινωνίας όπως είναι σήμερα οργανωμένη, όπου όλοι ανταγωνίζονται για έναν περιορισμένο και όλο και πιο συρρικνωμένο όγκο πόρων, υπάρχει μια συγκεκριμένη ένταση μεταξύ της βελτίωσης των συνθηκών για τα τρανς άτομα και της βελτίωσης της ζωής των γυναικών.

Θα ασχοληθούμε με το ζήτημα του πώς μπορούν να ξεπεραστούν αυτές οι εντάσεις αργότερα στο άρθρο. Αλλά πρώτα πρέπει να επιμείνουμε στη σημασία της αναγνώρισης της πραγματικότητας αυτής της σύγκρουσης συμφερόντων. Είτε πρόκειται για το θέμα του αθλητισμού, των βραβείων, των καταφυγίων, των φυλακών, των τουαλετών ή των προγραμμάτων θετικής δράσης, το πρόβλημα των περιορισμένων οικονομικών πόρων βρίσκεται παντού. Συχνά τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα—όπως το θέμα των τρανς γυναικών στον ελίτ αθλητισμό—δεν είναι αυτά που αφορούν τους περισσότερους ανθρώπους στην καθημερινότητά τους. Ωστόσο, αυτά είναι σημαντικά συμβολικά ζητήματα που αποτελούν συμπυκνωμένες εκφράσεις πραγματικών εντάσεων, που υποβόσκουν.

Στο βάθος, το πρόβλημα είναι ότι η ενσωμάτωση των τρανς όχι μόνο επιβαρύνει περαιτέρω πόρους που ήδη είναι περιορισμένοι για τις cis (μη-trans) γυναίκες, αλλά επίσης αμφισβητεί την άκαμπτη έμφυλη διαίρεση μέσα από την οποία οργανώνεται η κοινωνία. Ενώ αυτή η διαίρεση είναι τελικά η αιτία της καταπίεσης των γυναικών, οι έμφυλα διαχωρισμένοι χώροι και τα κοινωνικά προγράμματα θεωρούνται από τις περισσότερες γυναίκες ως σημαντικά δικαιώματα που προσφέρουν έναν βαθμό προστασίας μέσα σε μια πατριαρχική και συχνά βίαιη κοινωνία. Ο δρόμος προς τα εμπρός για την αποδοχή και την ενσωμάτωση των διεμφυλικών απαιτεί να δοθούν στις διάφορες διχογνωμίες, συγκρούσεις και εντάσεις εκείνες οι κατάλληλες απαντήσεις που θα οδηγήσουν σε αυξημένα κοινωνικά οφέλη τόσο για τα τρανς άτομα γενικά όσο και για τις cis γυναίκες. Τέτοιες απαντήσεις δεν θα βρεθούν ποτέ με το να αρνούμαστε ή να υποβαθμίζουμε τη σύγκρουση συμφερόντων ή με το να υποστηρίζουμε ότι η προκατάληψη είναι ο μόνος παράγοντας που σπρώχνει γυναίκες με προοδευτικό προσανατολισμό προς μια αντι- τρανς κατεύθυνση.

Μέρος του προβλήματος είναι ότι τόσο οι TERFs όσο και οι ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές βλέπουν τον κόσμο μέσα από ένα φεμινιστικό πρίσμα. Φυσικά, υπάρχει μια σαφής διαφορά ανάμεσα στον αντιδραστικό ρόλο που παίζουν οι TERFs, δουλεύοντας ενεργά για να περιοριστούν τα δικαιώματα των τρανς, και τους ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές που θέλουν να βελτιώσουν τις συνθήκες για μία από τις πιο καταπιεσμένες ομάδες της κοινωνίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι όλο και περισσότερο παρατηρείται μια σύγκλιση μεταξύ των TERFs και ακροδεξιών πολιτικών ρευμάτων. Τούτου λεχθέντος, μέσα στη φεμινιστική τους κοσμοθεωρία, τόσο οι TERFs όσο και το mainstream του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος προσεγγίζουν το πρόβλημα της γυναικείας και της σεξουαλικής καταπίεσης με όρους που επικεντρώνονται τόσο στην ταυτότητα όσο και σε αυτό που θεωρείται δυνατό σύμφωνα με τους τρέχοντες κοινωνικούς και οικονομικούς κανόνες.

Για παράδειγμα, οι TERFs αποδίδουν τεράστια σημασία στο ποιος ανήκει ή δεν ανήκει στην κατηγορία «γυναίκα». Αυτό συμβαίνει επειδή η «γυναικεία ταυτότητα» είναι ο καθοριστικός φακός μέσω του οποίου βλέπουν όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Το να είναι κανείς γυναίκα ή όχι καθορίζει το αν είναι καταπιεστής ή όχι, αν επιτρέπεται να παρευρεθεί σε συναντήσεις μόνο για γυναίκες και αν έχει επωφεληθεί ή όχι από το «ανδρικό προνόμιο». Μια τέτοια κατανόηση του κόσμου όχι μόνο κάνει ελάχιστα πράγματα για να βελτιώσει την κατάσταση των γυναικών, αλλά η διχαστική της λογική οδηγεί σε ολοένα αυξανόμενο κατακερματισμό και συγκρούσεις μεταξύ διαφόρων καταπιεσμένων ομάδων— ξεκινώντας από τις ίδιες τις φεμινίστριες.

Όσο για το mainstream ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα, η εστίασή του έχει στραφεί στο lobbying εταιρειών και θεσμών για να αλλάξουν τη γλώσσα που χρησιμοποιούν ώστε να γίνει πιο συμπεριληπτική προς μια ολοένα αυξανόμενη σειρά ταυτοτήτων. Αυτή η επιμονή απορρέει από τη φεμινιστική ιδέα ότι η γλώσσα και οι ιδέες, και όχι οι υλικά ριζωμένοι κοινωνικοί θεσμοί, είναι η πηγή της καταπίεσης. Αυτός ο τύπος ακτιβισμού οδηγεί σε ελάχιστες, αν όχι ανύπαρκτες, θετικές αλλαγές στη ζωή των τρανς, αλλά επιτυγχάνει στο μέγιστο να προκαλέσει κοινωνική αντίδραση. Το κλασικό παράδειγμα είναι η J.K. Rowling να χλευάζει τη χρήση της φράσης «άνθρωποι που έχουν έμμηνο ρύση».

Όταν πρόκειται για συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, και οι δύο πλευρές της διαμάχης συνήθως βλέπουν το ζήτημα μόνο μέσω του πλαισίου του τι είναι εφικτό εντός του κυρίαρχου πολιτικού mainstream. Χωρίς την κατανόηση ότι ο ίδιος ο καπιταλισμός αφαιρεί πόρους από όλες τις καταπιεσμένες ομάδες, οι φεμινίστριες, είτε τρανς-συμπεριληπτικές είτε όχι, κατά κανόνα προτείνουν πολιτικές που θα εφαρμοσθούν εκ των πραγμάτων εις βάρος των υλικών συμφερόντων ή των ευαισθησιών μιας άλλης καταπιεσμένης ομάδας. Για παράδειγμα, η ένταξη των τρανς γυναικών στο γυναικείο σωφρονιστικό σύστημα χωρίς να αλλάξει οτιδήποτε άλλο στον βάρβαρο τρόπο με τον οποίο φυλακίζονται οι άνθρωποι είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει εντάσεις και περιστατικά κοινωνικών εκρήξεων. Και πάλι, χωρίς κατανόηση της έντασης που προκαλείται από τους περιορισμένους πόρους και τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις, είναι αδύνατο να προταθούν λύσεις ικανές να οδηγήσουν στην υπέρβαση ή έστω στην ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων μεταξύ των καταπιεσμένων ομάδων.

Το Πρόβλημα με τον Φιλελεύθερο Ιδεαλισμό

Έχουμε ήδη θίξει ορισμένα από τα προβλήματα της κυρίαρχης ιδεολογίας αυτών που υποστηρίζουν τα διεμφυλικά άτομα όσον αφορά τη βιολογία και τον φεμινισμό. Και τα δύο σχετίζονται με ένα ευρύτερο υποκείμενο ζήτημα: το κίνημα έχει ιδεαλιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Με τον όρο «ιδεαλιστικό» εννοούμε μια φιλοσοφική κοσμοθεωρία που δεν αντιλαμβάνεται την καταπίεση ως θεμελιωδώς παραγώμενη από τις οικονομικές σχέσεις, αλλά από λανθασμένες αντιλήψεις που αιωρούνται στα κεφάλια των ανθρώπων.

Το Judith Butler είναι ένα από τα κορυφαία άτομα της παγκόσμιας ακαδημίας στον χώρο των gender studies και έχει ασκήσει τεράστια επιρροή στη διαμόρφωση των ιδεολογικών θεμελίων του σύγχρονου LGBTQ+ κινήματος. Σύμφωνα με το Butler:

«Η πολιτική υπόθεση ότι πρέπει να υπάρχει μια παγκόσμια βάση για τον φεμινισμό, μια βάση που πρέπει να βρεθεί σε μια ταυτότητα που υποτίθεται ότι υπάρχει διαπολιτισμικά, συχνά συνοδεύει την άποψη ότι η καταπίεση των γυναικών έχει μια ενιαία μορφή, διακριτή μέσα στη παγκόσμια ή ηγεμονική δομή της πατριαρχίας ή της ανδρικής κυριαρχίας…. Η φεμινιστική βιασύνη να θεμελιώσει μια παγκόσμια κατάσταση για την πατριαρχία ώστε να ενισχύσει την εντύπωση ότι ο φεμινισμός αντιπροσωπεύει το σύνολο των γυναικών, έχει  οδηγήσει σταδιακά προς μια κατηγοριακή ή φαντασιακή καθολικότητα της δομής της κυριαρχίας, που υποτίθεται ότι παράγει τη κοινή υποταγμένη εμπειρία των γυναικών.»

—Gender Trouble (Routledge, 1990)

Πίσω από την ορολογία, το Butler απορρίπτει την άποψη ότι η «πατριαρχία», δηλαδή η καταπίεση των γυναικών, ριζώνει σε οποιοδήποτε ενιαίο κοινωνικό θεσμό. Δηλαδή, αρνείται ότι η πατριαρχική οικογένεια είναι ο θεσμός που κατοχυρώνει και αναπαράγει τη φυλετικά έμφυλη διαίρεση της κοινωνίας. Ως αποτέλεσμα, το Judith Butler δεν επιδιώκει να πολεμήσει την έμφυλη καταπίεση μέσω της δημιουργίας κοινωνικών συνθηκών που μπορούν να αντικαταστήσουν την οικογένεια ως θεσμό, αλλά μέσω της αμφισβήτησης και της ανατροπής των υφιστάμενων κοινωνικών κανόνων:

«Ως στρατηγική για την απο-φυσικοποίηση και επανασηματοδότηση των κατηγοριών του σώματος, περιγράφω και προτείνω ένα σύνολο παρωδιακών πρακτικών, βασισμένων σε μια επιτελεστική θεωρία των έμφυλων πράξεων, που διαταράσσουν τις κατηγορίες του σώματος, του φύλου, του γένους και της σεξουαλικότητας και επιτρέπουν την υπονομευτική επανασηματοδότησή τους και τον πολλαπλασιασμό τους πέρα από το δυαδικό πλαίσιο.»

Ενώ η υπέρβαση των έμφυλων κανόνων μπορεί να είναι απελευθερωτική προοπτική για εκείνους που απορρίπτουν το φύλο τους και/ή τις κοινωνικές προσδοκίες που το συνοδεύουν, τέτοιες πράξεις δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να αμφισβητήσουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία στο σύνολό της είναι οργανωμένη.

Η διαίρεση της κοινωνίας σε δύο φύλα είναι ένα κοινωνικό δεδομένο, εξίσου πραγματικό με τη βιολογική διαίρεση μεταξύ των φύλων. Δεν είναι προϊόν ιδεών, αλλά ενός ιστορικά εξελιγμένου θεσμού που διατηρείται από υλικούς περιορισμούς και ταξικά συμφέροντα της αστικής τάξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πατριαρχικές σχέσεις πρέπει να είναι μόνιμες. Αλλά για να σπάσουν οι έμφυλοι κανόνες, είναι τελικά αναγκαίο να μετασχηματιστεί η κοινωνία, όχι η ταυτότητα κάποιου.

Κάποιος μπορεί να μισεί τον καπιταλισμό και να πάει να ζήσει σε μια κοινότητα στο δάσος, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει. Με τον ίδιο τρόπο, κάποιος μπορεί να ταυτίζεται ως μη δυαδικός, gender non-conforming ή οτιδήποτε άλλο, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η κοινωνία (εκτός από πολύ απομονωμένους, μικροαστικούς κύκλους) θα συνεχίσει να τοποθετεί τα άτομα μέσα σε ένα έμφυλο δυαδικό σύστημα. Όσοι απορρίπτουν τέτοιους κανόνες σε προσωπική βάση περιθωριοποιούνται από την κοινωνία· δεν την αλλάζουν.

Οι «Μαρξιστές» υποστηρικτές των τρανς

Ο μαρξισμός ως επαναστατικό δόγμα αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα σε άμεση αντιπαράθεση με αυτό που τότε ονομαζόταν «ουτοπικός σοσιαλισμός». Οι ουτοπικοί σοσιαλιστές επινοούσαν διάφορα σχέδια υπέρβασης του καπιταλισμού μέσω της αλλαγής της συλλογικής συνείδησης ή μέσω της σύλληψης ιδανικών μικρο-κοινωνιών. Αντιθέτως, το δόγμα του επιστημονικού σοσιαλισμού που επεξεργάστηκαν οι Μαρξ και Ένγκελς εντόπισε τις δυνάμεις και τις δυναμικές μέσα στον καπιταλισμό που έχουν τη δυνατότητα να ανατρέψουν την υπάρχουσα ταξική δομή και να θέσουν τις βάσεις για την εξέλιξη προς μια εξισωτική κοινωνία. Η κινητήρια δύναμη αυτής της επανάστασης δεν ήταν ένα σύνολο ιδεών, αλλά τα συμφέροντα μιας τάξης, του προλεταριάτου.

Για οποιονδήποτε μαρξιστή αυτό είναι στοιχειώδες. Αναλόγως, πολλοί μαρξιστές ασκούν κριτική στη μεταμοντέρνα θεωρία φύλου ως ιδεαλιστική. Ωστόσο, όσοι είναι υπέρ των τρανς το κάνουν χλιαρά, ενώ ταυτόχρονα προωθούν τις ίδιες αυταπάτες που υποτίθεται ότι καταπολεμούν. Στην προσπάθειά τους να μην «αποξενωθούν» από το κίνημα, υγροποιούν το μαρξιστικό πρόγραμμα σε κοινότοπο φιλελεύθερο ιδεαλισμό. Όχι μόνο αυτό αποπροσανατολίζει τους ριζοσπαστικούς αγωνιστές για τα δικαιώματα των τρανς, αλλά καθιστά εύκολο για τους αντιδραστικούς να επιτεθούν στο κίνημα ως προϊόν καθαρού ιδεαλισμού.

Ένα σαφές παράδειγμα αυτής της συμφιλίωσης μπορεί να φανεί στο φυλλάδιο του SWP που αναφέρθηκε παραπάνω:

«Μπορούμε να κατανοήσουμε το φύλο ως έχον δύο ευρείες συνιστώσες. Πρώτον, το φύλο είναι εξωτερικό προς το άτομο. Βασίζεται σε αντιληπτούς έμφυλους ρόλους που μας αποδίδει η κοινωνία, από το πώς ενεργούμε και ντυνόμαστε έως το πως συμπεριφερόμαστε και μιλάμε. Δεύτερον, είναι επίσης μια βαθιά εσωτερική αίσθηση του εαυτού μας ή της έμφυλης ταυτότητάς μας μέσα στα άτομα, και οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να την εκφράζουν όπως επιλέγουν.»

Εδώ το SWP συγχέει τα πάντα. Από τη μία, παρουσιάζει το φύλο ως κάτι με κοινωνικό χαρακτήρα, αν και αόριστα ορισμένο. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει το φύλο ως μια προσωπική «αίσθηση του εαυτού» ανοιχτή σε μια εντελώς ιδεαλιστική και ακόμη και θρησκευτική ερμηνεία. Και τελικά, εκφράζει την ευχή ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να εκφράζουν τις επιθυμίες τους όπως θέλουν.

Στον πυρήνα του, ο ορισμός του SWP συσκοτίζει το γεγονός ότι το φύλο είναι προϊόν κοινωνικών σχέσεων, όχι του ίδιου του νου. Μόνο όταν η εσωτερική επιθυμία για αλλαγή φύλου αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους μπορεί να πραγματοποιηθεί στην πράξη. Επιπλέον, η βούληση κάποιου να αποκτήσει μια συγκεκριμένη ταυτότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα γίνει κοινωνικά αποδεκτή ως τέτοια. Αυτή άλλωστε είναι η βάση της τρανς καταπίεσης. Προφανώς αυτό είναι αυτονόητο, και οι τρανς περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο το γνωρίζουν. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε ένα άτομο που «περνάει» κοινωνικά ως τρανς και σε ένα άτομο που δεν «περνάει» ή σε ένα μη δυαδικό άτομο.

Για το SWP και τους φιλελεύθερους ΛΟΑΤΚΙ+, ο ορισμός του φύλου αποκλειστικά ως προϊόν κοινωνικών σχέσεων θα θεωρούνταν πιθανότατα προσβλητικός και υποχώρηση στον αντι-τρανς λόγο. Αλλά είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι ο καπιταλισμός δεν θα επιτρέψει στους περισσότερους τρανς ανθρώπους να ενσωματωθούν κοινωνικά στο φύλο της επιλογής τους. Και ποτέ δεν θα καταστήσει κοινωνικά αποδεκτό να βρίσκεται κανείς εκτός του έμφυλου δυαδικού συστήματος. Η αναγνώριση αυτού δεν αποτελεί υποχώρηση προς τα δεξιά. Είναι αναγνώριση του τι έχουμε απέναντί μας. Το να ισχυρίζεται κανείς ότι η «εσωτερική αίσθηση του εαυτού» οδηγεί αυτόματα σε μια διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα δεν τον καθιστά σύμμαχο— τον κάνει να παραπλανά τους τρανς ανθρώπους, όπως ακριβώς έκαναν οι φιλελεύθεροι για δεκαετίες.

Η απάντηση του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος στην τρανς καταπίεση ήταν να επιμείνει ότι τα άτομα πρέπει να «επιβεβαιώνουν» το φύλο. Αν και αυτό είναι σίγουρα το κοινωνικά συνειδητοποιημένο πράγμα που πρέπει να γίνεται, όχι μόνο από κομμουνιστές αλλά από όλους, είναι εντελώς αυταπάτη να πιστεύουμε ότι η «κοινωνική επιβεβαίωση» από μόνη της μπορεί να διαρρήξει τους άκαμπτους έμφυλους κανόνες της κοινωνίας. Στην πραγματικότητα, η επιβεβαίωση φύλου δεν έχει ποτέ ξεπεράσει τα στενά όρια της φιλελεύθερης διανόησης και της ΛΟΑΤΚΙ+ υποκουλτούρας—ένα γεγονός πασιφανές σήμερα.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αναγνώριση αυτού του γεγονότος μεταξύ των Μαρξιστών που γράφουν για το τρανς ζήτημα. Αυτό είναι εμφανές στο «Ten Theses on the Gender Question—Revisited», όπου η συντρόφισσα Roxy Hall γράφει ότι:

«Αν και η τρανς ταυτότητα δεν είναι αφ’ εαυτής επαναστατική—το όπλο της κριτικής δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την κριτική δια των όπλων—πρέπει να ενθαρρύνουμε τους πάντες να επαναστατήσουν με τους δικούς τους τρόπους ενάντια στις έμφυλες ιεραρχίες που μας επιβάλλονται. Δεν θα ήταν ωφέλιμο να υπάρχουν όλων των ειδών άνθρωποι που αντιστέκονται στους έμφυλους κανόνες, που σπάνε τον συμβολικό δεσμό μεταξύ των χαρακτηριστικών του φύλου και των έμφυλων ρόλων, ζώντας με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους; Σίγουρα η διαδικασία της κατάργησης του φύλου θα εμφανιστεί αρχικά ως μια έκρηξη διαφορετικών τρόπων ζωής.»

—thepartyist.com, 2 Ιουνίου 2024

Όχι, το να «ζεις με τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους» δεν θα βοηθήσει καθόλου στην κατάργηση του φύλου. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Αλλάζοντας τον «τρόπο ζωής» μας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις συντηρητικές ιδέες της κοινωνίας χωρίς να κάνουμε τίποτα για να αλλάξουμε τη δομή της. Στο πλαίσιο όπου οι συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης δέχονται διαρκή επίθεση και όπου η τάξη αυτή εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη δομή της οικογένειας, η ώθηση προς την υπέρβαση των κοινωνικών κανόνων ως πολιτική στρατηγική θα οδηγήσει μόνο σε συντηρητική αντίδραση. Αντί για «τολμηρούς και ανορθόδοξους τρόπους ζωής», αυτό που καθίσταται αναγκαίο είναι να δείξουμε τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους τα υλικά συμφέροντα της εργατικής τάξης προωθούνται μέσω της υπεράσπισης των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων των τρανς.

Μια ακόμη έκφραση των ιδεαλιστικών υποχωρήσεων που κάνουν οι Μαρξιστές γράφοντας για το τρανς ζήτημα είναι η σχεδόν καθολική αποδοχή της έννοιας ότι τα φύλα «ανατίθενται κατά τη γέννηση». Το SWP και η Roxy Hall επαναλαμβάνουν αυτόν τον ιδεαλιστικό μύθο. Αυτή η αντίληψη και πάλι υποβαθμίζει το γεγονός ότι οι έμφυλες σχέσεις είναι ένα αντικειμενικό κοινωνικό δεδομένο, όχι μια λανθασμένη ιδέα ή μια αυθαίρετη ετικέτα που αποδίδεται στα μωρά. Το φύλο που έχει κάποιος κατά τη γέννησή του δεν είναι πιο αυθαίρετο από τη φυλή, την εθνικότητα ή την τάξη του. Παρόλο που κάθε ένα από αυτά τα παραδείγματα είναι πολύ διαφορετικά, όλα είναι προϊόν των αντικειμενικών κοινωνικών σχέσεων μέσα στις οποίες κάποιος γεννιέται. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κατηγορίες αυτές είναι αμετάβλητες διά βίου. Αλλά σημαίνει ότι η αλλαγή τους είναι μια κοινωνική διαδικασία, η οποία γενικά είναι πολύ δύσκολη.

Οι περισσότεροι Μαρξιστές και ΛΟΑΤΚΙ+ υπερασπιστές εξοργίζονται όταν οι δεξιοί συγκρίνουν την αλλαγή φύλου με την αλλαγή φυλής. Το κλασικό παράδειγμα είναι της Rachel Doležal, μιας γυναίκας που γεννήθηκε λευκή αλλά ταυτιζόταν ως μαύρη και κατείχε ηγετική θέση στην NAACP. Οι φιλελεύθεροι αντιδρούν με φρίκη στην ιδέα ότι θα μπορούσε κάποιος να επιλέξει και να επιτύχει να γίνει μαύρος στην Αμερική και κατασκευάζουν κάθε είδους περίπλοκες δικαιολογίες, γιατί η αλλαγή φυλής, σε αντίθεση με τη μετάβαση φύλου, είναι ηθικά κατακριτέα. Αυτή η αντίδραση αποκαλύπτει μια ηθικιστική προσέγγιση της φυλετικής καταπίεσης—όπως ακριβώς και η αλλαγή φύλου, δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς λανθασμένο στο να αλλάξει κάποιος φυλή. Αλλά αυτή η αντίδραση αντανακλά επίσης μια ιδεαλιστική αντίληψη του φύλου, σύμφωνα με την οποία πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με άλλες κοινωνικές διαιρέσεις, το φύλο είναι μοναδικά υποκείμενο στην ατομική βούληση.

Ξανά και ξανά βρίσκουμε το ίδιο μοτίβο. Το τρανς κίνημα δέχεται επίθεση από δεξιούς, μισαλλόδοξους και φεμινίστριες. Αυτές οι επιθέσεις επαναβεβαιώνουν τους άκαμπτους και αδιαπέραστους κοινωνικούς νόμους που ρυθμίζουν τις έμφυλες σχέσεις. Το κίνημα υποστήριξης των τρανς αντιδρά σε αυτές τις επιθέσεις προσπαθώντας να υπερασπιστεί το δικαίωμα και τη δυνατότητα των ατόμων να αλλάξουν φύλο. Αλλά διεξάγοντας αυτόν τον δίκαιο αγώνα, στηρίζεται σε ιδεαλιστικές θεωρίες φύλου που απλώς τροφοδοτούν την αντίδραση και ενισχύουν την απομόνωση των τρανς ατόμων.

Σε αυτό προσθέτουν μια ισχυρή δόση φιλελεύθερου ηθικισμού: πρέπει να είσαι ευγενικός, ανεκτικός, διαφωτισμένος, συνειδητοποιημένος για τα προνόμιά σου, κ.λπ., κ.λπ. Αυτή η στρατηγική είχε κάποια επιτυχία όταν προερχόταν από την ισχυρότερη αστική τάξη στον κόσμο. Αλλά τώρα που οι ΗΠΑ έχουν στραφεί απότομα ενάντια στον φιλελευθερισμό, με την Amazon, το Facebook και την J.P. Morgan να εγκαταλείπουν τα προγράμματα DEI και τον «woke καπιταλισμό», το τρανς κίνημα έχει βρεθεί να κρατάει την καυτή πατάτα και να αντιμετωπίζει την εχθρότητα όλων όσων έχουν βαρεθεί να υφίστανται κενές ηθικολογικές νουθεσίες καθώς η ζωή τους χειροτερεύει.

Ο λόγος που οι Μαρξιστές πρέπει να αποκαλύψουν την ψευδότητα των ιδεαλιστικών αντιλήψεων του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος είναι ότι αυτές καθιστούν απολύτως αδύνατη την οργάνωση μιας πραγματικής αντίστασης υπέρ των τρανς και κάθε άλλης κατηγορίας ατόμων που η σεξουαλικότητα τους δεν γίνεται κοινωνικά αποδεκτή. Το τρανς κίνημα δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να προσκολλάται στους μύθους και τις αυταπάτες που το οδήγησαν στη εκτεθειμένη και ευάλωτη θέση όπου βρίσκεται σήμερα. Περισσότερο από ποτέ, είναι κρίσιμο να υιοθετήσει ένα επαναστατικό και υλιστικό πρόγραμμα για την τρανς απελευθέρωση.

Μέρος Τρίτο: Ένα Μαρξιστικό Πρόγραμμα για την Καταπολέμηση της Αντίδρασης

Στο άρθρο του το 1909, «Η Στάση του Εργατικού Κόμματος απέναντι στη Θρησκεία», ο Λένιν καταθέτει την εξής επιχειρηματολογία:

«Κανένα εκπαιδευτικό βιβλίο δεν μπορεί να εξαφανίσει τη θρησκεία από το μυαλό των μαζών που καταπιέζονται από τη σκληρή εργασία και που βρίσκονται στο έλεος των τυφλών καταστροφικών δυνάμεων του καπιταλισμού, μέχρι οι ίδιες οι μάζες να μάθουν να παλεύουν αυτή τη ρίζα της θρησκείας, να πολεμούν την κυριαρχία του κεφαλαίου σε όλες τις μορφές της, με ενότητα, οργάνωση, σχέδιο και συνείδηση.

«Σημαίνει αυτό ότι τα εκπαιδευτικά βιβλία κατά της θρησκείας είναι επιβλαβή ή περιττά; Όχι, τίποτα τέτοιο. Σημαίνει ότι η αθεϊστική προπαγάνδα της Σοσιαλδημοκρατίας πρέπει να υποτάσσεται στον βασικό της στόχο— την ανάπτυξη της ταξικής πάλης των εκμεταλλευόμενων μαζών ενάντια στους εκμεταλλευτές.»

Η βασική αυτή προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως και σε ερωτήματα που σχετίζονται με την καταπίεση των τρανς. Είναι απαραίτητο για τους Μαρξιστές να επιχειρηματολογούν ενάντια στις οπισθοδρομικές αντιλήψεις μέσα στην εργατική τάξη όσον αφορά τις έμφυλες σχέσεις, και όχι μόνο την καταπίεση των γυναικών. Αλλά αυτή η δουλειά πρέπει να καθοδηγείται από την ταξική πάλη και να εμπλουτίζεται από αυτήν.

Με άλλα λόγια, εμείς ως Μαρξιστές θέλουμε η διαχωριστική πολιτική γραμμή στην κοινωνία να είναι ανάμεσα σε εργάτες και καπιταλιστές, όχι ανάμεσα σε φίλο-τρανς και αντι-τρανς θέσεις, ούτε ανάμεσα σε φιλελεύθερους «woke» και οπισθοδρομικούς συντηρητικούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα θάψουμε το ζήτημα ή θα προσαρμοστούμε σε οπισθοδρομικά προκαταλήψεις, αλλά αντίθετα ότι φέρνουμε το τρανς ζήτημα στο προσκήνιο ως αναγκαιότητα για την επιδίωξη της ίδιας της απελευθέρωσης των εργατών. Η εφαρμογή αυτής της μεθόδου και η ανάπτυξη ενός προγράμματος για την απελευθέρωση των τρανς δεν είναι εύκολη υπόθεση, ειδικά σε μια περίοδο όπου το τρανς ζήτημα έχει γίνει τόσο διχαστικό. Αυτό πρέπει να γίνει με συγκεκριμένα μέτρα για κάθε χώρα και χώρο εργασίας, αλλά ως γενικά θεμέλια για ένα τέτοιο πρόγραμμα προτείνουμε τα εξής βασικά σημεία:

1) Απορρίψτε τους Φιλελεύθερους

Πρέπει να αντλήσουμε διδάγματα από την καταστροφική πορεία που οδήγησε τα τρανς άτομα στη θέση που βρίσκονται σήμερα. Το πιο σαφές και προφανές μάθημα είναι ότι οι φιλελεύθεροι είναι απόλυτα αναξιόπιστοι σύμμαχοι και δεν μπορούν με κανέναν τρόπο να θεωρηθούν άξιοι εμπιστοσύνης. Οι Δημοκρατικοί, το Βρετανικό Εργατικό Κόμμα, τα Πράσινα Κόμματα, η Die Linke: όλοι έχουν δείξει ότι όταν η πίεση γίνεται μεγάλη, αφήνουν τους καταπιεσμένους ακάλυπτους. Είναι αυτοκτονικό να περιμένουμε ότι οι φιλελεύθεροι θα πιεστούν να γίνουν πραγματικοί υπερασπιστές των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Οι καριέρες τους στο κατεστημένο και οι καπιταλιστικές τους επιθυμίες προηγούνται πάντα των δήθεν αξιών τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει ποτέ να σχηματίσουμε κάποιο είδος αμυντικού μετώπου ή να συμμετάσχουμε σε κοινές δράσεις με φιλελεύθερους. Σε μια περίοδο δεξιάς επίθεσης κατά των δημοκρατικών δικαιωμάτων, τέτοιες συμμαχίες μπορεί να είναι αναγκαίες. Αλλά πρέπει να συνάπτονται με την κατανόηση ότι οι φιλελεύθεροι είναι άτολμοι και προδοτικοί. Τελικός σκοπός μιας τέτοιας συμμαχίας πρέπει να είναι να απομακρυνθούν οι αγωνιστές βάσης από τον φιλελευθερισμό δείχνοντας τη σωστή στρατηγική των Μαρξιστών. Δεν πρέπει να εξαλείψουμε το Μαρξιστικό πρόγραμμα ώστε να κατευνάσουμε τους φιλελεύθερους, όπως έχουν κάνει ξανά και ξανά οι Μαρξιστές που υποστηρίζουν τα τρανς άτομα.

2) Απορρίψτε τα Κενά Σύμβολα

Η απελευθέρωση των τρανς είναι μια υλική πράξη. Η πρόοδός της μπορεί να μετρηθεί από το βαθμό στον οποίο είναι εφικτό για τα άτομα να αλλάξουν φύλο και από το βαθμό στον οποίο οι έμφυλες διακρίσεις υπάρχουν στην κοινωνία. Οι ιδέες και η συνείδηση θα αλλάξουν σε άμεση αναλογία με τις αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις και τα θεσμικά όργανα. Δεν θα αλλάξουν μέσω μιας «woke» ιδεολογικής εκστρατείας που επιπλήττει τους ανθρώπους για το τι σκέφτονται ή πώς μιλούν. Πρέπει φυσικά να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους και να αντιταχθούμε σθεναρά στη μισαλλοδοξία—συμπεριλαμβανομένου του εκούσιου «misgendering», δηλαδή της συνειδητής άρνησης από κάποιον χρήσης του φύλου που επιλέγει το άτομο για το εαυτό του. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι το μοναδικό ή κύριο επίκεντρο του αγώνα. Αντί να στοχεύουμε στη γλώσσα και τα σύμβολα, ο αγώνας πρέπει να επικεντρωθεί στην υπεράσπιση των υλικών συνθηκών και των δικαιωμάτων των τρανς απέναντι στην τρέχουσα αντιδραστική επίθεση.

3) Καμία Υποχώρηση στην Αστική Ηθική

Δεν είναι σύμπτωση ότι η αντίδραση κατά των τρανς έχει επικεντρωθεί τόσο έντονα στο ζήτημα των τρανς παιδιών. Σύμφωνα με την παραδοσιακή ηθική, τα παιδιά είναι ασεξουαλικά όντα που δεν έχουν καμία δυνατότητα να πάρουν αποφάσεις για τη ζωή και το σώμα τους. Ως εκ τούτου, έχει εξαπολυθεί μια υστερική εκστρατεία ενάντια στους αναστολείς της ήβης και κάθε είδους φροντίδα επιβεβαίωσης φύλου για όσους έχουν νομικά χαρακτηριστεί ανήλικοι. Ως αποτέλεσμα αυτής της εκστρατείας, οι τρανς έχουν δυσφημιστεί ως σεξουαλικοί διεστραμμένοι και «groomers», ενώ οι υποστηρικτές τους στον ιατρικό χώρο έχουν κατηγορηθεί για κακοποίηση ανηλίκων, ιατρική αμέλεια και ακόμη και για «ακρωτηριασμό».

Σε απάντηση αυτών των αηδιαστικών και έντονων επιθέσεων, υπάρχει ισχυρή πίεση να συμμορφωθεί κάποιος όσο το δυνατόν περισσότερο στους παραδοσιακούς σεξουαλικούς κανόνες και αξίες. Για παράδειγμα, πολλοί που δηλώνουν ότι είναι υπέρ των τρανς παραδέχονται ότι τα παιδιά δεν πρέπει να έχουν καμία δυνατότητα να μεταβούν σε άλλο φύλο πριν από την νομική ενηλικίωση. Αυτό είναι αδιέξοδο. Τέτοιες παραχωρήσεις όχι μόνο δεν θα μειώσουν την αντίδραση, αλλά ανοίγουν επίσης την πόρτα σε περαιτέρω περιορισμούς των δικαιωμάτων των τρανς.

Οι παραχωρήσεις στη αστική ηθική θέτουν το κίνημα LGBTQ+ σε επικίνδυνη κατηφόρα. Το να παραδεχτεί με οποιονδήποτε τρόπο ότι τα άτομα δεν έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για το σώμα και τη σεξουαλικότητά τους σημαίνει ότι αφαιρείται η βάση του κινήματος. Παραδίδει την εξουσία της απόφασης στην οικογένεια, το κράτος και τη θρησκεία— στις ίδιες θεσμικές δομές που ευθύνονται για την καταπίεση των παιδιών, των γυναικών και των τρανς ανθρώπων.

4) Αναζητήστε Καταπιεσμένες Θρησκευτικές Μειονότητες

Οι καταπιεσμένες μειονότητες, ιδιαίτερα οι Μουσουλμάνοι στη Δύση, δεν είναι το πρώτο μέρος όπου οι περισσότεροι τρανς ακτιβιστές θα αναζητούσαν συμμάχους. Παρόλο που οι πιστοί Μουσουλμάνοι μπορεί να είναι πολύ συντηρητικοί σε θέματα σεξουαλικότητας, αποτελούν επίσης μία από τις πιο καταπιεσμένες και στοχοποιημένες ομάδες σε πολλές χώρες. Οι Μουσουλμάνοι, όπως και οι τρανς, βρίσκονται ολοένα και περισσότερο απομονωμένοι και στοχοποιημένοι από το κράτος. Σε αντίθεση με τους φιλελεύθερους που είναι απασχολημένοι προσπαθώντας να ενταχθούν στο νέο κοινωνικά συντηρητικό καθεστώς, στους Μουσουλμάνους συχνά απαγορεύεται αυτή η δυνατότητα.

Υπάρχει μια αντικειμενική βάση για μια συμμαχία που βασίζεται στην υπεράσπιση των βασικών δημοκρατικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, τέτοιες συμμαχίες είναι δυνατές μόνο εάν οι αντιλήψεις που υπάρχουν στο μυαλό των ανθρώπων τίθενται σε δεύτερη μοίρα μπροστά στα κοινά συμφέροντα και των δύο ομάδων. Με τη σειρά της, η κοινή πάλη θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην αλλαγή νοοτροπίας και στις δύο πλευρές.

5) Δημιουργία Ενότητας μεταξύ Τρανς και Απελευθέρωσης των Γυναικών

Δεν υπήρξε μεγαλύτερη ζημιά στον αγώνα των τρανς από τη σύγκρουση με τον φεμινισμό. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις συντηρητικές και τομεακές απόψεις πολλών γυναικών. Αλλά έχει επίσης να κάνει με τον τρόπο που το ζήτημα των τρανς έχει προωθηθεί από το κύριο ρεύμα του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Στην προσπάθεια να καταρριφθεί το αυστηρό φράγμα μεταξύ των φύλων, το κίνημα έχει συχνά προσβάλει τις ευαισθησίες των γυναικών. Για παράδειγμα, είναι αφελές να ισχυρίζεται κανείς ότι η σύνδεση της γυναικείας ανατομίας και της εμμήνου ρύσης με τις γυναίκες αποκλείει εξ ορισμού τους τρανς άνδρες. Μετά από χιλιετίες κατά τις οποίες η καταπίεση των γυναικών συνδεόταν με τα σώματά τους, είναι κατανοητό ότι πολλές γυναίκες αντιδρούν αρνητικά όταν τους λένε ότι αυτή η σύνδεση δεν μπορεί πλέον να γίνεται.

Επιπλέον, η ιδέα ότι οι τρανς άνθρωποι μπορούν να ενταχθούν σε χώρους μόνο για γυναίκες χωρίς να δημιουργηθούν σοβαρές κοινωνικές εντάσεις αγνοεί το πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η διαχωρισμένη βάση των φύλων και η καταπίεση στην κοινωνία. Δεν υπάρχει τέλεια λύση σε αυτό το πρόβλημα υπό τον καπιταλισμό. Ο αυστηρός διαχωρισμός των φύλων με βάση τη βιολογία δεν αποτελεί λύση. Είναι όχι μόνο πρακτικά ανέφικτος αλλά και επικίνδυνος και καταπιεστικός για τους τρανς ανθρώπους. Οι τρανς πρέπει να έχουν πρόσβαση στους χώρους του φύλου της επιλογής τους. Ταυτόχρονα, πρέπει να προβλέπονται μέτρα που να λαμβάνουν υπόψη τις συντηρητικές απόψεις και να μειώνουν τις συγκρούσεις αξιών.

Οι λύσεις συνήθως βρίσκονται στην αύξηση των πόρων με τρόπο που θα ωφελήσει τόσο τις τρανς όσο και τις cis γυναίκες γενικότερα. Μια προφανής λύση στη σύγκρουση σχετικά με την πρόσβαση των τρανς γυναικών σε καταφύγια γυναικών είναι να χτιστούν περισσότερα καταφύγια, να επιτρέπεται η πρόσβαση στις τρανς γυναίκες και ταυτόχρονα να προσφέρεται η επιλογή αυστηρού βιολογικού διαχωρισμού για όσες γυναίκες το επιθυμούν.

Ενώ προς το παρόν η υπεράσπιση της γυναικείας ταυτότητας είναι το κύριο όπλο που χρησιμοποιείται ενάντια στις τρανς γυναίκες, η τρέχουσα συντηρητική αντίδραση στρέφεται επίσης κατά του συνόλου των γυναικών. Οι συνθήκες των γυναικών, των LGBTQ+ ανθρώπων και των εργαζομένων είναι τελικά αλληλένδετες. Όλοι έχουν συμφέρον να ενωθούν σε κοινό αμυντικό αγώνα και, ευρύτερα, να αγωνιστούν για την απελευθέρωση των γυναικών, των τρανς και της εργατικής τάξης.

6) Η Εργατική Τάξη Είναι Η Καθοριστική Δύναμη

Η εργατική τάξη είναι η μόνη τάξη που μπορεί να υπερασπιστεί αποφασιστικά τα δικαιώματα των τρανς. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή είναι η πιο φιλελεύθερη ομάδα της κοινωνίας—δεν είναι—αλλά επειδή έχει άμεσο ταξικό συμφέρον να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να εδραιώσει μια κοινωνία χωρίς τάξεις που δεν θα χρειάζεται την καταπίεση βάσει φύλου.

Η βάση για μια συμμαχία τρανς και εργατικής τάξης δεν απαιτεί οι τρανς να εγκαταλείψουν τον αγώνα ενάντια στη δική τους καταπίεση. Η καταπίεση των τρανς  — όπως και η καταπίεση των ομοφυλόφιλων, των λεσβιών, των γυναικών και των φυλετικών μειονοτήτων— διαιρεί και αποδυναμώνει την εργατική τάξη. Μόνο με τον αγώνα για την απελευθέρωση κάθε καταπιεσμένης ομάδας εξίσου στην κοινωνία μπορεί να δημιουργηθεί ενότητα. Αυτό δεν είναι φιλελεύθερο «κολάζ». Η συγκολλητική ουσία που μπορεί να ενώσει αυτούς τους αγώνες είναι ο ταξικός αγώνας.

Αυτό δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία· οι διάφοροι αγώνες πρέπει να συνενωθούν συνειδητά. Αλλά ο ταξικός αγώνας, μέσω των δικών του νόμων και της δυναμικής του, παρέχει το πεδίο για να πραγματοποιηθεί αυτή η διαδικασία. Ο κοινός αγώνας για ένα κοινό συμφέρον είναι η προϋπόθεση για την υπέρβαση της κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Για να πραγματοποιηθούν τέτοιοι αγώνες, δεν πρέπει να τίθενται προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, θα ήταν εντελώς αντιδραστικό να αποχωρήσει κάποιος από μια απεργία επειδή οι εργαζόμενοι εκφράζουν οπισθοδρομικές απόψεις στο ζήτημα των τρανς. Αντίθετα, πρέπει να έρχεται στο προσκήνιο, μέσα από τη διαδικασία της σύγκρουσης, το γεγονός ότι τα δικαιώματα των τρανς συνδέονται με εκείνα των εργαζομένων. Αυτό θα βοηθήσει στην αλλαγή των οπισθοδρομικών απόψεων.

Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι το κίνημα των τρανς δεν είναι ενιαίο. Παρόλο που όλοι και όλες οι τρανς είναι καταπιεσμένες και καταπιεσμένοι, δεν μοιράζονται όλοι ένα κοινό συμφέρον. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο οι τρανς ακτιβιστές και ακτιβίστριες να θέτουν πάντα τα συμφέροντα της εργατικής τάξης πάνω από όλα. Πρέπει, για παράδειγμα, να αποφεύγουν να στηρίζονται σε εταιρικές πολιτικές  ως μέσο υπεράσπισης των δικαιωμάτων τους.

Το κίνημα των τρανς θα πρέπει όσο το δυνατόν περισσότερο να συνδέει τον δικό του αγώνα με εκείνον της εργατικής τάξης. Ένα προφανές σημείο συνάντησης είναι ο αγώνας για δημόσια υγειονομική περίθαλψη, ένα καυτό ζήτημα που αφορά όλους μας. Η κρίση στην δημόσια υγειονομική περίθαλψη πηγαίνει χέρι-χέρι με τις επιθέσεις ενάντια στη φυλομετάβαση, στην ιατρική φροντίδα με αποδοχή και επιβεβαίωση φύλου αλλά και στα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών. Δεν χρειάζεται καν να συζητήσουμε πόσο ο αγώνας για καλύτερη υγειονομική περίθαλψη θα ωφελήσει τα τρανς άτομα. Το να αποτελέσει η ιατρική φροντίδα των τρανς, κεντρικό ζήτημα του αγώνα για ελεύθερη, δημόσια υγειονομική περίθαλψη όλων μας, σίγουρα μπορεί να ενδυναμώσει τους κοινούς μας αγώνες φέρνοντας χιλιάδες τρανς και τις οικογένειές τους στο ευρύτερο κοινωνικό κίνημα.

The post Τρανς Απελευθέρωση – Η προδοσία των φιλελεύθερων και μαρξιστικές απαντήσεις appeared first on Void Network.

Τον τελευταίο χρόνο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν δύο φορές την προηγμένη τεχνολογία τους και τη συντριπτική στρατιωτική ισχύ τους για να εξαπολύσουν αιφνιδιαστικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν και του Λιβάνου, σκοτώνοντας χιλιάδες αμάχους και καταστρέφοντας «εχθρικά» όπλα και σκάφη, καθώς και τζαμιά, εκκλησίες, νοσοκομεία, μουσεία, αυτοκινητόδρομους και γέφυρες. Παρά τους πομπώδεις ισχυρισμούς του Τραμπ, το Ιράν έχει νικήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Αν και το Ισραήλ διατηρούσε διαρκώς μια εστίαση χειρουργικής ακρίβειας στους στόχους του, οι ΗΠΑ ουδέποτε είχαν σαφή εικόνα του γιατί πολεμούσαν. Μη θέλοντας να φανεί ότι στερείται κάθε αιτιολογίας για το φονικό του ξέσπασμα, ο Τραμπ άρχισε προσφάτως να επαναλαμβάνει μηχανικά, σαν παπαγάλος, τους ισραηλινούς φόβους περί ιρανικής ατομικής βόμβας. Κάθε φορά που επαναλαμβάνει αυτόν τον πολεμικό στόχο, το αμερικανικό κοινό αντιλαμβάνεται ότι οι ΗΠΑ διεξάγουν έναν πόλεμο για λογαριασμό του Ισραήλ, όσο κι αν ο Τραμπ και οι αυλικοί του το αρνούνται.

Κανένας από τους στόχους του Ισραήλ δεν επιτεύχθηκε: ούτε η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ούτε ο τερματισμός του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ούτε μια λαϊκή εξέγερση κατά του καθεστώτος. Αμέσως μετά τις επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου 2026, το Ιράν ανέλαβε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, στην πρώτη επιτυχημένη αμφισβήτηση της αμερικανικής ναυτικής ισχύος από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν από τον Περσικό Κόλπο. Πέρα από την επιτυχημένη στόχευση του Ισραήλ, το Ιράν έσπειρε την καταστροφή σε περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μεταξύ των οποίων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, η Ιορδανία και το Κατάρ, που όλα τους διευκόλυναν τις επιθέσεις κατά του Ιράν. Η Ισλαμική Δημοκρατία προκάλεσε τόσο σοβαρές ζημιές σε γειτονικές αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, ώστε πολλές από αυτές έκλεισαν και αμερικανικά στρατεύματα καταυλίστηκαν σε ξενοδοχεία, αποδεικνύοντας σε πολλές μικρές χώρες ότι οι αμερικανικές βάσεις μπορεί να αποτελούν πηγή κινδύνου, όχι μόνο διπλωματικό πλεονέκτημα. Καταστράφηκαν τεράστιες εγκαταστάσεις ραντάρ στο Μπαχρέιν, όπως και στρατιωτικές υποδομές αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων μαχητικών, ελικοπτέρων, συστημάτων ραντάρ και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τουλάχιστον 13 Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν και 380 τραυματίστηκαν, ενώ περισσότεροι από 3.400 Ιρανοί έχασαν τη ζωή τους, πιθανώς και έως 7.000, οι μισοί εξ αυτών άμαχοι. Με τη διευκόλυνση των ΗΠΑ, οι ισραηλινές επιθέσεις έχουν σκοτώσει τουλάχιστον 3.700 Λιβανέζους.

Στις 15 Ιουνίου 2026, την επομένη της ανακοίνωσης του Τραμπ για το επικείμενο Memorandum of Understanding (MOU), ένα κύριο άρθρο των New York Times αποδέχθηκε την πικρή ήττα: με τίτλο «Ο Πρόεδρος έχει χάσει αυτόν τον πόλεμο», χαρακτήρισαν τη διευθέτηση «μια ταπεινωτική υποχώρηση για τον ίδιο και για το έθνος που ηγείται». Αν και το μέγεθος της πανωλεθρίας ίσως να μην είναι ακόμη σαφές, ο Άλφρεντ ΜακΚόι έχει ήδη αποσαφηνίσει το ιστορικό νόημα της αμερικανικής ήττας: «…όταν οι βόμβες πάψουν να πέφτουν και τα ερείπια απομακρυνθούν επιτέλους από τους δρόμους της Τεχεράνης και της Βηρυτού, ο αντίκτυπος μιας τέτοιας de facto ήττας στην παγκόσμια ισχύ των ΗΠΑ θα γίνει υπέρμετρα σαφής, καθώς συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ θα ατροφούν, η αμερικανική ηγεμονία θα εξανεμίζεται, η νομιμοποίηση θα χάνεται, η παγκόσμια αταξία θα αυξάνεται και η παγκόσμια οικονομία θα υποφέρει».

Στις παρακάτω παρατηρήσεις, εστιάζω στους συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους επιτεύχθηκε η υπεροχή του Ιραν στο πεδίο της μάχης.

Συγκεκριμένοι λόγοι της νίκης του Ιράν

1.

Στο πεδίο της μάχης, ο επιτυχημένος ασύμμετρος πόλεμος του Ιράν αποτελεί το κλειδί της νίκης του. Κατ’ αναλογία με τον ανταρτοπόλεμο στο Βιετνάμ, το Ιράν προκάλεσε σημαντικές ζημιές σε πολύ μεγαλύτερα στρατιωτικά μέσα. Τα μεγάλα αμερικανικά πολεμικά πλοία δεν μπορούν να ελιχθούν εύκολα στα στενά του Ορμούζ, ενώ τα εκατοντάδες μικρά ταχύπλοα του Ιράν, ορισμένα εξοπλισμένα με πυραύλους και τορπίλες, μπορούν να επιτεθούν αιφνιδιαστικά από όρμους, νησιά και παράκτιες σπηλιές. Μικρά υποβρύχια έχει αναφερθεί ότι κατάφεραν να κρυφτούν κάτω από γιγαντιαία αμερικανικά αεροπλανοφόρα. Οι ασύμμετρες τακτικές σμήνους του Ιράν, που συνδύαζαν ταυτόχρονα δεκάδες μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραύλους και τον «στόλο κουνουπιών» του (mosquito fleet), κατέβαλαν το κατά πολύ μεγαλύτερο αμερικανικό Ναυτικό. Έπειτα από σύντομες διεισδύσεις τον Μάιο και τον Ιούνιο, το αμερικανικό Ναυτικό ανέστειλε τις προσπάθειές του να επαναφέρει σε λειτουργία τα στενά του Ορμούζ και αποσύρθηκε άδοξα.

Στον αέρα, η «ψηφιδωτή» (mosaic) άμυνα του Ιράν προκάλεσε πολύ περισσότερες ζημιές απ’ όσες παραδέχονται οι ΗΠΑ. Δεκάδες, πιθανώς εκατοντάδες αεροσκάφη καταρρίφθηκαν, μεταξύ των οποίων επτά ιπτάμενα τάνκερ Stratotanker, δύο MC-130, ένα AWACS, ένα F-35, ένα F-15 και δεκάδες μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Πολλά άλλα καταστράφηκαν στο έδαφος ή από «φιλικά πυρά». Ισραηλινές πόλεις δέχονταν συνεχείς επιθέσεις, ενώ τα drones FPV της Χεζμπολάχ αποκεφάλισαν τις ισραηλινές δυνάμεις κατοχής στον νότο. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ανάλωσαν την πλειονότητα των διαθέσιμων αποθεμάτων τους σε πυραύλους «Tomahawk», αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot και τους πιο προηγμένους ATACMS, ενώ το Ιράν διατηρεί το 70% του προπολεμικού αποθέματός του σε εκτοξευτές και πυραύλους, όπως αναφέρουν οι New York Times. Σε απάντηση αυτών των άρθρων, ο Τραμπ χαρακτήρισε τη δημοσιογραφική κάλυψη των Times «ουσιαστικά εσχάτη προδοσία».

2.

Ένας πόλεμος σχεδιασμένος για το Ισραήλ έναντι ενός πολέμου επιβίωσης. Το Ιράν πολεμά στο πάτριο έδαφός του, με εκατομμύρια ανθρώπους έτοιμους να δώσουν τη ζωή τους για την εθνική ανεξαρτησία. Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον «πόλεμο επιλογής» τους δολοφονώντας τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν και μεγάλο μέρος της οικογένειάς του στην πρώτη φονική τους ομοβροντία, αναγκάζοντας έτσι το Ιράν να πολεμήσει για την ίδια του την υπαρξιακή επιβίωση.

Η ισραηλινοαμερικανική στρατηγική της δολοφονίας ηγετικών στελεχών (από τον Γενικό Γραμματέα της Χεζμπολάχ Σαγέντ Χασάν Νασράλα έως τον Ιρανό Αγιατολάχ Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ) αποτυγχάνει να κατανοήσει ότι το κίνημα αντίστασης στηρίζεται στη στωική αντοχή και σε ένα δόγμα ψηφιδωτής άμυνας, «μια γεωμετρία ανταρτοπολέμου σε κρατική κλίμακα, με αυτόνομες επαρχιακές διοικήσεις». Όπως ακριβώς η δολοφονία του Αμερικανού προέδρου Τζον Κένεντι τον ανέδειξε σε μάρτυρα και εθνικό ήρωα της Αμερικής, έτσι και οι δολοφονίες ηγετικών στελεχών στο Ιράν και τον Λίβανο ενίσχυσαν την αντίσταση απέναντι στους εχθρούς και έδωσαν περισσότερη ισχύ στις αυτόνομες μαχητικές μονάδες που είναι διατεταγμένες σε ολόκληρη την περιοχή.

Από τότε που η CIA ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ το 1953, το Ιράν αντιμάχεται τις αυτοκρατορικές επιταγές των ΗΠΑ. Καθ’ όλη τη διάρκεια των 47 ετών της ύπαρξής της, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιραν βρίσκεται υπό επίθεση: αρχικά μέσω ενός πολέμου δι’ αντιπροσώπων, με επικεφαλής τον άλλοτε συνεργάτη της CIA στο Ιράκ, Σαντάμ Χουσεΐν, που κόστισε στον ιρανικό και τον ιρακινό λαό τουλάχιστον μισό εκατομμύριο νεκρούς από το 1982 έως το 1988. Αν και οι ΗΠΑ ουδέποτε ανέπτυξαν συνεκτική στρατηγική, βρίσκονται πλέον κοντά σε ένα Memorandum of Understanding (Μνημόνιο Αμοιβαίας Κατανόησης) λιγότερο περιοριστικό για το Ιράν απ’ ό,τι η συμφωνία JCPOA της κυβέρνησης Ομπάμα του 2015, από την οποία ο Τραμπ αποχώρησε αυθαίρετα το 2018. Δεδομένης της μακράς ιστορίας των ΗΠΑ να παραβιάζουν σχεδόν κάθε συνθήκη που υπογράφουν, είναι εξόχως αμφίβολο αν η κυβέρνηση Τραμπ θα τηρήσει τους όρους οποιουδήποτε Μνημονίου Αμοιβαίας Κατανόησης. Το Ισραήλ έχει ήδη δηλώσει ότι δεν το αποδέχεται.

3.

Οι αποφάσεις των ΗΠΑ στο πεδίο της μάχης λαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό από πολιτικά διορισμένα στελέχη περιορισμένης επάρκειας. Ο ίδιος ο Υπουργός Πολέμου, Πιτ Χέγκσεθ, είναι διορισμένος του Τραμπ, με στρατιωτική εμπειρία που περιορίζεται σε διοίκηση διμοιρίας στην Εθνοφρουρά. Τα προσόντα του είναι η απεριόριστη υποτέλεια προς τον Τραμπ, ο λευκός χριστιανικός εθνικισμός, η περιφρόνηση προς το Κογκρέσο και η θητεία του ως παρουσιαστή στο Fox News. Έχει αφαιρέσει τις γυναίκες και τις μειονότητες από τις προαγωγές, αντί να αναθέτει καθήκοντα με βάση την ικανότητα και την εξειδίκευση.

Για τη θέση του νέου Διευθυντή Εθνικών Πληροφοριών, ο Τραμπ είχε αρχικά επιλέξει τον Μπιλ Πούλτε, Διευθυντή της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Στεγαστικής Χρηματοδότησης, έναν άνθρωπο που «ξεχωρίζει επειδή δεν διαθέτει απολύτως καμία από την εμπειρία, τη γνώση και τις δεξιότητες που απαιτούνται για την κρισιμότατη θέση που του ανέθεσε ο Τραμπ». Μεταξύ των λοιπών «προσόντων» του Πούλτε ήταν ότι είχε δωρίσει σχεδόν 1 εκατομμύριο δολάρια στον Τραμπ και σε άλλους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους, ότι είχε αναρτήσει στο X πως ο Τραμπ είναι «ο σπουδαιότερος πρόεδρος στην ιστορία», και ότι είχε επινοήσει αβάσιμες κατηγορίες περί απάτης εναντίον του Γερουσιαστή της Καλιφόρνια Άνταμ Σιφ και άλλων αντιπάλων του Τραμπ. Έπειτα από εκτεταμένες διαμαρτυρίες ότι ο Τραμπ έθετε τα προσωπικά του συμφέροντα πάνω από εκείνα του έθνους, ο Τραμπ άλλαξε την επιλογή του και προτίμησε τον Τζέι Κλέιτον, ομοσπονδιακό εισαγγελέα και πρώην Πρόεδρο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SEC). Αν και η αφοσίωσή του στον Τραμπ είναι αδιαμφισβήτητη, πρόκειται για έναν εισαγγελέα ποινικών υποθέσεων της Νέας Υόρκης, χωρίς καμία προϋπηρεσία στον χώρο των μυστικών υπηρεσιών.

Η πενιχρή αμερικανική πληροφόρηση και η ανοησία στην κορυφή γίνονται εύκολα αντιληπτές στους επανειλημμένους δημόσιους ισχυρισμούς του Τραμπ και του Χέγκσεθ ότι το Ιράν δεν διαθέτει ναυτικό ούτε αεροπορία. Πέρυσι, ο Τραμπ απείλησε να εισβάλει στη Γροιλανδία, φέτος απήγαγε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας και επιτέθηκε στο Ιράν, και στη συνέχεια έχει βάλει στο στόχαστρο την Κούβα, όπου αναμφίβολα θα τον υποδεχθούν εκπλήξεις εν αφθονία.

4.

Ενώ ο δωδεκαήμερος πόλεμος της ισραηλινοαμερικανικής επιθετικότητας του 2025 και ο σαρανταήμερος πόλεμος του 2026 έχουν παγιώσει την εθνική ενότητα στο Ιράν, μια συμπαγής πλειοψηφία Αμερικανών αντιτίθεται στον πόλεμο. Η δημοτικότητα του Τραμπ έχει κατρακυλήσει στα χαμηλότερα ιστορικά επίπεδά, ενώ η τιμή του πετρελαίου έχει ανέβει, αφήνοντάς τον απελπισμένο να υπογράψει ένα Μνημόνιο Αμοιβαίας Κατανόησης. Ένας ευρέως αναφερόμενος λόγος της λαϊκής δυσαρέσκειας είναι ο οικονομικός αντίκτυπος του πολέμου. Ενώ προβλέπεται ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες θα αποκομίσουν αυξημένα κέρδη εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν ήδη δαπανήσει περισσότερα από 45 δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον σε ντίζελ και βενζίνη από τις 28 Φεβρουαρίου. Το κόστος βασικών τροφίμων, όπως ντομάτες, καφές και βόειο κρέας, έχει αυξηθεί πάνω από 20%, και ο πληθωρισμός των τιμών στα είδη κατανάλωσης βρίσκεται επί του παρόντος στο 4,3%. Ο πληθωρισμός των τιμών παραγωγού στα τέλη Μαΐου, ένας ακόμη πιο σημαντικός προγνωστικός δείκτης για το μέλλον, ανήλθε στο 6,5%. Πριν αναχωρήσει για το πρόσφατο ταξίδι του στην Κίνα, ο Τραμπ δήλωσε ότι «ούτε καν το σκέφτεται», ότι δεν τον «απασχολεί ούτε στο ελάχιστο» ο οικονομικός πόνος που επιφέρει ο πόλεμος στους Αμερικανούς. Αξιωματούχοι του Πενταγώνου δεν έχουν ακόμη αποκαλύψει το πραγματικό κόστος του πολέμου σε δολάρια, ούτε έχουν δώσει πλήρη λογαριασμό για τους αθώους που δολοφονήθηκαν, για τα νοσοκομεία, τα σχολεία και τα τζαμιά που καταστράφηκαν.

Οι οικονομικοί παράγοντες είναι ένας από τους λόγους που οι Αμερικανοί δεν στηρίζουν τον «πόλεμο επιλογής» του Τραμπ και του «Σατανιάχου», αλλά πολλοί άνθρωποι αποτροπιάζονται από τη δολοφονία αθώων Ιρανών και Λιβανέζων. Οι δεκάδες μαθήτριες του Μιναμπ που δολοφονήθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου άγγιξαν βαθιά τη συνείδηση των ανθρώπων. Η αντίθεση του Πάπα στον πόλεμο στηρίζεται από πολλούς Καθολικούς.

Προς ένα πραγματικά αντιπολεμικό κίνημα

Έχει περάσει πια ανεπιστρεπτί ο καιρός όπου οι άνθρωποι ανέχονταν τον έναν αδιάκοπο πόλεμο μετά τον άλλον ανάμεσα σε έθνη- κράτη οπλισμένα με όπλα μαζικής καταστροφής. Όπως κατέληξε απερίφραστα ο Χάουαρντ Ζιν, ο ίδιος ο πόλεμος είναι έγκλημα. Αντί να συζητά αν συγκεκριμένες πράξεις, όπως η γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα, είναι εγκληματικές, ένα πραγματικό αντιπολεμικό κίνημα θα έπρεπε να αντιτίθεται σε κάθε κρατική βία στραμμένη εναντίον άλλων κρατών και λαών, θεωρώντας την καθαυτή ως το πρόβλημα. Τα όπλα μαζικής καταστροφής θα έπρεπε να απαγορευθούν διεθνώς, οι κατασκευαστές όπλων να ποινικοποιηθούν, και οι θιασώτες του πολέμου να φυλακιστούν.

Ακόμη και αν σκεφτεί κανείς ένα πιο περιορισμένο αντιπολεμικό κίνημα, η αρχή της εθνικής αυτοδιάθεσης ίσως είναι ηθικά επιτακτική· ωστόσο, η καταστολή το 2022 από το κράτος του Ιράν της εξέγερσης «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022 και η δολοφονία τουλάχιστον 3.000 ανθρώπων (συμπεριλαμβανομένων 200 στελεχών των δυνάμεων κρατικής ασφαλείας) κατά τη διάρκεια της κοινωνικής εξέγερσης του 2025 σκιαγραφούν ένα καθεστώς κάθε άλλο παρά ειρηνικό. (Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί αμφισβήτησε τη δυτική εκδοχή των τελευταίων αυτών γεγονότων, δηλώνοντας ότι ο απολογισμός των θυμάτων ήταν λιγότερος από το 10% του αριθμού νεκρών που επικαλείται ο Τραμπ.)

Στο πλαίσιο του αντιπολεμικού κινήματος κατά του Βιετνάμ στις ΗΠΑ, ο Χο Τσι Μινχ εξιδανικευόταν ως ένας ειλικρινής ηγέτης αφοσιωμένος στην ειρήνη και την ελευθερία του λαού του. Είχε πει το περίφημο: «Τίποτα δεν είναι πολυτιμότερο από την ανεξαρτησία και την ελευθερία». Ο Χο ήταν πιο δημοφιλής στις πανεπιστημιουπόλεις το 1970 απ’ ό,τι ο τότε Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον. Είτε αυτό είναι αποτέλεσμα της αδιάκοπης ισλαμοφοβικής προπαγάνδας είτε όχι, δεν μπορεί να βρεθεί κανένα αντίστοιχο πρόσωπο στο Ιράν.

Παρ’ όλη την απαράδεκτη βία του εναντίον της ελευθερίας των γυναικών και των Κούρδων, το ιρανικό καθεστώς προσέφερε μια τεράστια ώθηση στην ανθρωπότητα, αποκρούοντας τους επιθετικούς πολέμους των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Το Ιράν όχι μόνο οδήγησε τις ΗΠΑ σε μια μεγάλη ήττα, αλλά ανέκοψε και τη μακροπρόθεσμη αμερικανική στρατηγική της περικύκλωσης της Κίνας με στρατιωτικές βάσεις, ως προετοιμασία για αυτό που πολλοί Αμερικανοί ιθύνοντες θεωρούν τον επερχόμενο πόλεμο με την Κίνα, η οποία αναδείχθηκε ακόμη ισχυρότερη μέσα από τους κακόβουλα μελετημένους πολέμους των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Σε μια πρόσφατη επίσκεψη μου στο Ασιατικο-Αφρικανικό Μουσείο του Μπαντούνγκ στην Ινδονησία, επισκέφθηκα τον χώρο όπου τιμάται η μνήμη της διάσκεψης του 1955 από την οποία γεννήθηκε το Κίνημα των Αδεσμεύτων. Εκεί είδα να εκτίθενται αμερικανικές εφημερίδες των αρχών της δεκαετίας του 1950 που διαρκώς διαλαλούσαν με πηχυαίους τίτλους την προειδοποίηση για την επικείμενη κινεζική εισβολή στην Ταϊβάν, μια τακτική εκφοβισμού που επαναλαμβάνεται καθημερινά για περισσότερα από 70 χρόνια. Από τον κομμουνιστικό θρίαμβο του 1949, η κυβέρνηση της Κίνας αντιμετωπίζεται ως «εχθρός», όπως ακριβώς το ισλαμικό καθεστώς έχει απομονωθεί, δεχθεί επιθέσεις και πιεστεί αδιάκοπα από την ίδρυσή του το 1979.

Η σημερινή αμερικανική καλλιέργεια φόβου γύρω από μια ιρανική ατομική βόμβα χρησιμεύει στο να εγκλωβίζει την ανθρωπότητα σε μια φυλακή καταστροφικών στρατιωτικών δαπανών, που κατασπαταλούν τον τεράστιο κοινωνικό μας πλούτο. Ο μιλιταρισμός υπονομεύει τα κολοσσιαία τεχνολογικά επιτεύγματα των τελευταίων αιώνων, μετατρέποντάς τα σε μορφή κυριαρχίας και όχι σε απελευθέρωση από τον μόχθο και την καταπίεση. Είναι πολύ νωρίς για να γιορτάσουμε το τέλος της αμερικανικής παγκόσμιας ισχύος και των ανεμπόδιστων «πολέμων επιλογής»· όμως, αν αποτύχουμε να αναγνωρίσουμε την αποφασιστικότητα και τη σταθερότητα του ιρανικού λαού, του οποίου το αίμα και η αταλάντευτη επιμονή κέρδισαν μια νίκη που πλήγωσε ένα άγριο θηρίο, χάνουμε την ευκαιρία να οραματιστούμε το μελλοντικό τέλος ενός παγκόσμιου συστήματος που παράγει προνόμια για τους δισεκατομμυριούχους και τις εταιρείες τους εις βάρος δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

___

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

O George Katsiaficas είναι Αμερικανός ιστορικός και κοινωνικός θεωρητικός. Είναι γνωστός για τα πολλά γραπτά του σχετικά με τα κοινωνικά κινήματα, συμπεριλαμβανομένων των The Imagination of the New Left: The Global Analysis of 1968 και The Subversion of Politics: European Autonomous Social Movements and the Decolonization of Everyday Life.

Περισσότερα κείμενα του δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του: https://www.eroseffect.com/

The post Γιατί το Ιράν νίκησε τις ΗΠΑ και το Ισραήλ- George Katsiaficas appeared first on Void Network.

Το παρόν άρθρο, είναι μια συμβολή της Σίσσυς Δουτσίου, μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο στο διάλογο για την σεξεργασία.

Η πραγματικότητα είναι τόσο πολύπλοκη και τα κοινωνικά φαινόμενα τόσο πολύπλευρα για να αναλύσουμε όλο το φάσμα της σεξεργασίας, να κατανοήσουμε όλα τα υποκείμενα, να συναισθανθούμε όλες τις συνθήκες και να αναδείξουμε όλα τα προβλήματα που προκύπτουν.

Δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα από τη στιγμή που το σημείο παρατήρησης δεν είναι ποτέ το ίδιο, αυτό άλλωστε μας το έμαθε η σύγχρονη φυσική. Η άποψή μας είναι πάντα επηρεασμένη από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία, ένα σώμα, μια θέση, μια ιστορία.

Όλα υπάρχουν σε ένα συνεχές επίπεδο πράξης και αντίδρασης, αναγκαιότητας και επιθυμίας, που είναι αδύνατον να διαχωρίσουμε. Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβουμε. Η συζήτηση για την σεξεργασία δεν μπορεί να στριμωχτεί στο δίπολο υπέρ ή κατά. Η σεξεργασία μπορεί να είναι απόλαυση αλλά και ψυχαναγκασμός, απελευθέρωση αλλά και παγίδευση, δημιουργία αλλά και καταστροφή.

Δε χρειάζεται να κρύβουμε πόσο πόνο μερικές φορές και πόσες πληγές ανοίγονται με αυτό το επάγγελμα και να αποφεύγουμε να κάνουμε κριτική στις ψυχολογικές εντάσεις που ελλοχεύουν στην σεξεργασία. Συμβαίνουν πολλά. Λεφτά, απόλαυση, γέλιο, καύλες, σεβασμός, και από την άλλη αηδία, νεύρα, ανοχή, ακόμη και χρήση εθιστικών ουσιών για «να ζήσουμε τη στιγμή». Παράλληλα χτίζονται κοινότητες, δημιουργούνται δίκτυα αντίστασης, γλιτώνουν ζωές από τη φτώχεια, την απόγνωση και την εξαθλίωση, βρίσκεται μια διέξοδος για να τα βγάλεις πέρα, υποστηρίζονται σπουδές, ενοίκια, όνειρα. Το πιο δύσκολο είναι πως όλα αυτά είναι ταυτόχρονα αληθινά.

Ό,τι δεν λέμε

Πολύ σπάνια θα ακούσεις «αυτή η δουλειά με τραυμάτισε», «θα ήθελα να πω όχι αλλά έχω ανάγκη τα γαμημένα τα φράγκα», «ήπια πέντε γραμμές κοκαΐνης για να γαμηθώ πιο ευχάριστα», «νομίζω ότι δεν μπορώ να ερωτευτώ πια»

Αυτά λέγονται ψιθυριστά, εάν ειπωθούνε, επειδή ξέρουμε τι θα συμβεί. Θα χρησιμοποιηθούν ως πυρομαχικά για τον πόλεμο ενάντια στη σεξεργασία. Θα χρησιμοποιηθούν εναντίον των σεξεργατριών για να δημιουργήσουν μια φρικιαστική εικόνα και για να υποστηριχτούν οι πιο συντηρητικές και βίαιες θέσεις ώστε να μπορούν να στιγματίζουν, να φυλακίζουν, να συλλαμβάνουν, να απαξιώνουν, και να λυπούνται άτομα που κινούνται σε αυτό το χώρο.

Κι όμως, όλα αυτά υπάρχουν. Το τραύμα μπορεί να υπάρξει. Η περιθωριοποίηση και η αποξένωση υπάρχουν. Η δυσκολία είναι αληθινή. Δεν είναι μια εύκολη δουλειά. Αλλά αυτά δεν δυσφημούν τη σεξεργασία. Δυσφημούν το σύστημα που τη γεννά. Θέλουμε να φέρουμε στο προσκήνιο τη φτώχεια, την ανισότητα και την έλλειψη επιλογών. Θέλουμε να επιτεθούμε σε αυτό τον κόσμο όπου η επιβίωση γίνεται πάντα με τους όρους των άλλων.

Τα καλά πράγματα που δεν τολμούμε να πούμε

Δεν ισορροπούμε μόνο ανάμεσα στην Αρετή και την Κακία (μύθος του Ηρακλή), δεν υπάρχει μόνο η ανηφόρα ή ο εύκολος δρόμος (ηθικισμός). Δεν υπάρχουνε μόνο πλούσιοι χοντροί που μυρίζουνε σαπούνι και εκατομμυριούχες γυναίκες αδύνατες που θέλουνε να τους τρίψεις λυσσασμένα την κλειτορίδα τους για μια συνεχόμενη ώρα. Υπάρχουν και αυτά που κάνουν τη σεξεργασία πραγματικά όμορφη. Υπάρχει αγάπη, σεβασμός, αμοιβαία φροντίδα, χάδι, περιποίηση, συζητήσεις, εξομολογήσεις, ηδονισμός, απόλαυση, έρωτας, γνωριμίες, δικτύωση. Οι σεξεργάτριες, κυρίως στο εξωτερικό (Αμερική, Ασία, υπόλοιπη Ευρώπη) χτίζουν κοινότητες που οι άνθρωποι «απ’ έξω» δεν μπορούν καν να φανταστούν.

Δεν είναι κοινότητες φτιαγμένες από θεωρητικά σλόγκαν τύπου «γυναίκες με κοινά συμφέροντα». Είναι κοινότητες φτιαγμένες από τη συνταγή της επιβίωσης. Οι πιο έμπειρες στέλνουν λίστες με ασφαλείς πελάτες. Μοιράζονται δεξιότητες, στρατηγικές, τρόπους αποφυγής της αστυνομίας, ασφαλή κανάλια επικοινωνίας. Δημιουργούν υλικές και ψυχολογικές μορφές αμοιβαίας βοήθειας και δεν περιμένουν τίποτα από το κράτος, τις ΜΚΟ και τα ακτιβιστικά κινήματα που δεν αναγνωρίζουν καν ότι αυτό που κάνουν είναι δουλειά.

Και μετά υπάρχει η απλή χαρά της σεξεργασίας. Ναι! Πολύ γέλιο!!! Αστεία, πλάκες, περίεργα πράγματα. Ένας πελάτης που σε κάνει να νιώθεις ευφυής, επιθυμητή, κυριαρχική.  Ένας που ακούει. Ένας που σε ευχαριστεί σαν να ήσουν η καλύτερη απόφαση της ζωής του. Κατά τη διάρκεια ενός πληρωμένου σαδομαζοχιστικού σεξ μπορεί να υπάρξει η πραγματική χαρά. Αυτό γιατί να το κρύψουμε;

Η σεξεργασία σώζει πολλές φορές όταν βρίσκεσαι σε μια δύσκολη οικονομική κατάσταση, εάν βέβαια είσαι σε θέση να καταφέρεις να  μείνεις ανεξάρτητη, να βρεις αξιοπρεπείς πελάτες και να κινηθείς έτσι ακριβώς όπως θέλεις εσύ. Αυτό είναι γεγονός. Τα λεφτά έρχονται γρήγορα και όταν τα χρειάζεσαι.  Δεν απαιτείται επαγγελματικό βιογραφικό και συνεντεύξεις. Δεν είναι τα χρήματα ιδανικά ή σταθερά ή δίκαια μοιρασμένα αλλά είναι χρήματα – αυτή η φρικτή αιτία δυστυχίας στον κόσμο, η ύπαρξη του χρήματος.

Κι αν αυτό τροφοδοτεί επιχειρήματα ενάντια στη σεξεργασία; Αν κάποιες φεμινίστριες το χρησιμοποιήσουν για να πουν «άρα όλες αυτές οι γυναίκες εξαναγκάζονται, πρέπει να τις σώσουμε,  να τους βρούμε μια άλλη δουλειά!!!!!» ή επίσης  «λόγω όλων αυτών δεν μπορούμε να επικυρώσουμε τη σεξεργασία, δεν υπάρχει η ελεύθερη επιλογή, οι γυναίκες αυτές ……».

Δεν με ενδιαφέρουν όλα αυτά. Με ενδιαφέρει η αλήθεια. Η αμφιθυμία, οι αντιφάσεις της ζωής, το παράδοξο, η απόλαυση και ο ψυχαναγκασμός, η ευκολία, και η βαρεμάρα, το δώρο και η ενοχή, η συναισθηματική ασφάλεια και τα ακριβά εσώρουχα. Έτσι δεν είναι άλλωστε ολόκληρη η ζωή μας; Ο ζητιάνος και εσύ με τις σακούλες από τη μπουτίκ, ο ψυχοπαθής μέσα στο τρένο που σου ζητάει να τον βοηθήσεις και εσύ συνεχίζεις να σκρολάρεις στο instagram ή δημοσιεύεις μια φωτογραφία σου στο facebook, το εξαναγκαστικό 14ώρο εργασίας, η μισθωτή σκλαβιά και τα αδικοχαμένο αίμα της Πρωτομαγιάς του Σικάγου. Η ζωή συνεχίζεται με τους εργάτες και τους υπαλλήλους να πηγαινοέρχονται στη δουλειά τους πρωί- βράδυ. Με ενδιαφέρει η κατανόηση της αδικίας και τα αίτια της διαιώνισής της. Αυτός είναι ο κόσμος!!!

Ξαφνικά πρέπει να λύσουμε το πρόβλημα της σεξεργασίας δίχως καν να λάβουμε υπόψιν ότι κάποιοι-κάποιες- κάποια άτομα το επιλέγουν αυτό το επάγγελμα ελεύθερα όπως όλοι επιλέγουν ένα σωρό άλλες μορφές εργασίας τους «ελεύθερα». Επιλέγουμε όλες μας πραγματικά τις δουλειές μας «ελεύθερα» τελικά;

Κατανοώ, οι πρώτες σκέψεις είναι ότι το σώμα γίνεται εμπόρευμα, ναι αλλά είναι το δικό μου το σώμα, υπάρχει η απόφαση,  η επιλογή να διαθέσω εγώ το σώμα μου όσο χρόνο θέλω εγώ και όπου θέλω εγώ. Μα, οι δεύτερες σκέψεις είναι ότι έτσι πληγώνεται ο έρωτας,  ναι  αλλά άλλες φορές έτσι γεννιέται, έτσι εκτιμάται, έτσι ξαναδημιουργείται. Είναι πολύπλοκη η ζωή.

Αυτά που δεν χωράνε στις αφίσες

Υπάρχουν πλευρές της σεξεργασίας που δεν θέλουμε να πούμε ούτε στην ίδια μας την φεμινιστική ομάδα. Υπάρχουν γυναίκες που κάνουν σεξ για λεφτά ενώ δεν έχουν σπίτι. Υπάρχουν σεξεργάτριες που πληρώνουν λογαριασμούς, νοίκια, φαγητό, ενώ οι σύζυγοι έχουνε «εξαφανιστεί» από τις υποχρεώσεις τους. Υπάρχουν κορίτσια που μείναν ορφανά, αγόρια που δεν έχουνε επιλέξει ακόμα το φύλο τους, κοπέλες που αναπτερώνεται η αυτοπεποίθησή τους.

Και το κράτος τι κάνει; Τις φυλακίζει σε πολλές περιπτώσεις, ειδικά στην Αμερική. Τις βάζει σε κατηγορίες δικής του επινόησης. Τις ονομάζει θύματα ενώ τις αντιμετωπίζει ως εγκληματίες. Οι νόμοι για την καταπολέμηση της πορνείας στην πράξη σπρώχνουν τις σεξεργάτριες πιο βαθιά στην παρανομία. Πιο κρυφά ραντεβού, πιο επικίνδυνοι χώροι, λιγότερη πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη, ανύπαρκτα εργασιακά δικαιώματα. Αυτό δεν ονομάζεται βοήθεια. Αυτή είναι η λογική στιγματισμού ντυμένη με ηθικολογία.

Η μητρότητα, οι σπουδές, η ομορφιά της ζωής, τα πτυχία, η ευτυχία και η σεξεργασία δεν είναι αντίθετες έννοιες. Οι άνθρωποι δεν θέλουν να ντρέπονται με τις επιλογές τους, δεν θέλουν να καταπιέζονται και να εκβιάζονται, δεν χρειάζονται ηθικούς κανόνες, καταστολή και αστυνόμευση. Και όμως όχι μόνο το σύστημα της κυριαρχίας αλλά συχνά ακόμα και ελευθεριακοί χώροι αντιμετωπίζουν τις σεξεργάτριες ως θύματα, ως σώματα που υποφέρουν, ως σεξουαλικές μηχανές που καταπιέζονται και όχι ως άτομα με αξιοπρέπεια, βούληση, ικανότητα επιλογής και απόλαυσης. Κι όμως, ανάμεσα σε όλες αυτές τις σεξεργάτριες παντού στον κόσμο υπάρχουν και άνεργες που ψάχνουν τρόπο να πληρώσουν το νοίκι, υπάρχουν και κοινωνιολόγες με τα διδακτορικά τους, υπάρχουν και γυναίκες τρανς και μητέρες με τα χαρούμενα παιδιά τους, και τρυφερές ευτυχισμένες υπάρξεις και καλλιτέχνες και θυμωμένες επαναστάτισσες, και άτομα γεμάτα ενέργεια και θέληση για ζωή, και φοιτήτριες και queer άτομα και κάθε είδους υποκείμενα όπως σε κάθε εργασιακό πεδίο, άτομα που δεν θέλουν να ντρέπονται για τις επιλογές τους, χρειάζονται υποστήριξη και φροντίδα όπως όλοι μας.

Σε αυτό το σημείο βεβαία πρέπει να είμαι σαφής. Εγώ που γράφω είμαι μια λευκή γυναίκα με κάποια κοινωνικά προνόμια. Μιλάω μέσα από τα δικά μου βιώματα, τις εμπειρίες, τα ταξίδια και τις γνωριμίες μου με άτομα στις 5 ηπείρους και κυρίως από τις συζητήσεις μου με το αναρχικό κίνημα των σεξεργατριών και των τρανς γυναικών στην Ταϊλάνδη και τις αναρχικές σεξεργάτριες στις ΗΠΑ. Η ρατσιστική και αστυνομική βία, τα συνοριακά καθεστώτα και οι μεταναστευτικές πολιτικές, οι συντηρητικές αντιλήψεις και οι κρατικοί μηχανισμοί παράγουν σε όλο τον κόσμο κοινωνικό αποκλεισμό και προσωπικές τραγωδίες. Οι σεξεργάτριες από τη Λατινική Αμερική, την Ασία ή την Αφρική ίσως αντιμετωπίζουν κάτι που δεν είναι καθόλου το ίδιο με τα άτομα στην Ευρώπη ή την Αμερική, περισσότερα εμπόδια, περισσότερη απαξίωση, περισσότερους περιορισμούς, περισσότερη βία. Η βία που βιώνουν είναι πρώτα ρατσιστική και μετά βία απέναντι στη σεξεργασία. Και όταν μιλάμε για «δικαίωμα επιλογής» ή «αυτοδιάθεση του σώματος», ξέρουμε ότι αυτά τα λόγια δεν φτάνουν για όσες ζουν κάτω από το ρατσιστικό βλέμμα, την καθημερινή αστυνομική βία και τις αποικιοκρατικές πολιτικές.

Το κίνημα για την υποστήριξη της σεξεργασίας απλώνεται σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Από την στιγμή που ο λευκός κυριαρχεί στον πλανήτη είναι δεδομένο ότι οι λευκές σεξεργάτριες έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης, τους εκδοτικούς οίκους και στις πλατφόρμες επικοινωνίας. Οι σεξεργάτριες που είναι μετανάστριες και φτωχές μοιράζονται πολύ πιο δύσκολα τις εμπειρίες τους και τις απόψεις τους για την ζωή μαζί μας. Το να το αναγνωρίσουμε αυτό δεν είναι μικροαστικές τύψεις και ενοχές,  είναι πολιτική ευθύνη. Όλα αυτά δεν είναι μόνο βιώματα- είναι και δημόσιος λόγος. Σε αυτή την κατεύθυνση είναι απαραίτητές ανοιχτές συναντήσεις,  έρευνες, άρθρα, διαλέξεις, κείμενα, εκδηλώσεις, ταινίες, ντοκιμαντέρ. Όταν μιλάμε για πηγές, αναφορές και δίκτυα, δεν μιλάμε μόνο για πανεπιστημιακά άρθρα. Μιλάμε για το πώς η πληροφορία που παράγουν οι ίδιες οι σεξεργάτριες, οι συλλογικότητες, οι ακτιβίστριες, οι κοινότητες, αλλά και οι ιατρικές και κοινωνικές επιστήμες, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προστατεύσουν και να διαδώσουν τον λόγο των ίδιων των υποκειμένων.

Σε πολλούς τομείς  από την τεχνολογία μέχρι τη δημόσια υγεία, η ανάλυση πηγών, δικτύων και επιρροών δείχνει πώς χτίζεται η γνώση. Ποιές φωνές ακούγονται, ποιές κρύβονται, ποιά θεμελιώδη κείμενα διαμορφώνουν τις πολιτικές μας απόψεις ή κατεύθυνση της νομοθεσίας; Το ίδιο συμβαίνει και με τη σεξεργασία. Αν κοιτάξουμε ποιά κείμενα, ποιές αναφορές, ποιές ιστορίες κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο για τη σεξεργασία, θα δούμε πόσο συχνά απουσιάζουν οι ίδιες οι σεξεργάτριες.

Όμως, σε πολλές χώρες και σε πολλές μελέτες, παρατηρούμε κάτι επαναλαμβανόμενο. Εκεί όπου η σεξεργασία αποποινικοποιείται, όπου αναγνωρίζεται ως εργασία, όπου οι σεξεργάτριες οργανώνονται συλλογικά, όπου συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, μειώνεται η βία, βελτιώνεται η υγεία, αυξάνεται η ασφάλεια των ίδιων ατόμων που δουλεύουν σε αυτό το χώρο. Εξασθενεί το αίσθημα ντροπής και το στίγμα της «κακόμοιρης φτωχής ιερόδουλης» ή του «λούμπεν στοιχείο που δεν είχε άλλη επιλογή».

Κοινοτικές ομάδες, συνδικάτα, συλλογικότητες sexworkers έχουν δείξει στην πράξη ότι όταν οι ίδιες οι σεξεργάτριες οργανώνουν την αυτοπροστασία τους, όταν υπάρχει η πρόσβαση σε γιατρούς χωρίς φόβο, όταν υπάρχουν εργασιακά δικαιώματα και μπορεί η σεξεργασία να συζητηθεί ανοιχτά χωρίς στίγμα, όταν αναγνωρίζονται ανοιχτά οι ανάγκες και οι επιθυμίες, τότε μειώνεται η κακοποίηση και το sex trafficking, μειώνεται η έκθεση σε αφροδίσια νοσήματα και πολλαπλασιάζεται η δύναμη της αποδοχής, της ευγένειας και της αξιοπρέπειας.

Αντίθετα, όπου κυριαρχεί η ποινικοποίηση και η παρανομία, ο στιγματισμός και η σωτηριολογία υπάρχει περισσότερη βία, περισσότερη αστυνομική παρενόχληση, λιγότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, περισσότερο σκοτάδι. Οι πολιτικές που βλέπουν τις σεξεργάτριες ως υποκείμενα με φωνή, ελεύθερη βούληση, επιλογή  και δικαιώματα βελτιώνουν τη ζωή των σεξεργατριών. Οι πολιτικές που θεωρούν τη σεξεργασία ως πρόβλημα προς διαχείριση, επιτίθονται και σκοτώνουν με έναν υποδόριο τρόπο τις ίδιες τις σεξεργάτριες.

Θα υπήρχε σεξεργασία σε έναν ελεύθερο κόσμο;

Αν δεν υπήρχε καπιταλισμός, θα υπήρχε σεξεργασία; Αν δεν υπήρχε πατριαρχία, θα υπήρχε πορνεία; Κάποιες λένε όχι. Υποστηρίζουν πως ολόκληρη η σεξουαλικότητα όπως τη ζούμε σήμερα είναι προϊόν πατριαρχίας, αγοράς, καταπίεσης. Ότι όλες οι επιθυμίες μας είναι διαμορφωμένες από αυτό το σύστημα.

Κάποιες άλλες λέμε ότι υπάρχει κάτι ακόμη πιο βαθύ. Μια σεξουαλικότητα που δεν είναι μόνο αποτέλεσμα καταναγκασμού. Κάτι ερωτικό, πνευματικό, δημιουργικό, που θέλει να παιχτεί, να εξερευνηθεί, να μοιραστεί. Αυτό το κάτι θα υπήρχε ακόμη κι αν γκρεμίζαμε αύριο την πατριαρχία και τον καπιταλισμό.

Δεν πιστεύω ότι η σεξεργασία θα εξαφανιζόταν σε έναν ελεύθερο κόσμο. Πιστεύω ότι θα άλλαζε ριζικά. Θα σταματούσε να είναι δουλειά από ανάγκη και θα γινόταν κάτι σαν τελετουργία, παιχνίδι, υπηρεσία, δημιουργία. Κάτι που δεν θα είχε μέσα του φόβο, φτώχεια, εξάρτηση. Κάτι που δεν θα χρειαζόταν να το ονομάζουμε εργασία με τον σημερινό τρόπο.

Αλλά εμείς δεν ζούμε σε αυτόν τον κόσμο. Ζούμε εδώ.

Εδώ, τώρα, σε αυτόν τον κόσμο

Aυτό που χρειάζεται δεν είναι σωτήρες, δεν είναι φεμινίστριες που μας λένε ότι δεν υπάρχει η ελεύθερη επιλογή στη σεξεργασία, δε χρειαζόμαστε γυναίκες που φοβούνται, τρομάζουν απέναντι σε αυτή την επιλογή όπως θα τρόμαζαν και μπροστά σε μια τρυπαρισμένη από LSD νεαρή κοπέλα. Χρειαζόμαστε να υποστηρίξουμε τα δικαιώματα των σεξεργατριών. Προστασία, νομική αναγνώριση της δουλειάς αυτής, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας χωρίς φόβο και στιγματισμό, τη δυνατότητα καταγγελίας της άσκησης βίας χωρίς να υπάρχει ο κίνδυνος της σύλληψης, τη δυνατότητα να ακουστούν οι δυσκολίες και τα όρια του επαγγέλματος χωρίς αυτό να γίνεται όπλο εναντίον της ίδιας της σεξεργασίας, τη δυνατότητα να εκτιμηθεί η ευκολία, ο ερωτισμός και οι φιλίες που προκύπτουν χωρίς ντροπή.

Θέλουμε κοινότητες που ελέγχονται από σεξεργάτριες. Δίκτυα που δημιουργούνται από σεξεργάτριες. Έρευνες που συμπεριλαμβάνουν τις σεξεργάτριες ως υποκείμενα με άποψη, όχι ως περιστατικά. Πολιτικές που γράφονται μαζί με τις σεξεργάτριες.

Η αρχή «μαζί με εμάς και όχι για εμάς» δεν είναι σύνθημα για αφίσες. Είναι πολιτική στάση. Είναι απαίτηση. Είναι η άρνηση να αφήσουμε άλλους να αποφασίζουν για τα σώματά μας, τις ζωές μας, τις επιθυμίες μας.

Δεν τελειώνει εδώ. Ή μάλλον, δεν πρέπει να τελειώνει εδώ. Αυτό που ξεκινάει από τη σεξεργασία- η αντίσταση, η δημιουργία νέων κοινοτήτων, η εφεύρεση τρόπων επιβίωσης και τρυφερότητας μέσα σε έναν βίαιο κόσμο- δεν σταματάει στα όρια του επαγγέλματος. Απλώνεται σε άλλους αγώνες, άλλες κοινότητες, άλλες εξεγέρσεις.

Αυτό έχει σημασία. Όχι να πείσουμε ότι η σεξεργασία είναι καλή με έναν μονοδιάστατο τρόπο, αλλά να παραδεχτούμε την πολυπλοκότητα. Ότι είναι ταυτόχρονα δύσκολη και απελευθερωτική, τραυματική και ζωτική, επικίνδυνη και τρυφερή. Ότι μπορούμε να σταθούμε μέσα σε αυτή την αντίφαση χωρίς να εξαφανιστούμε.

Μη φοβάσαι το παράδοξο για να κατανοήσεις τον κόσμο. Εκεί, ακριβώς εκεί, βρίσκεται η πραγματική δύναμη, στη στιγμή που λέμε την αλήθεια ολόκληρη όχι μόνο το κομμάτι που μας βολεύει, αλλά και αυτό που πονάει, και αυτό που λυτρώνει.

____

Η Σίσσυ Δουτσίου είναι ηθοποιός, ποιήτρια και συγγραφέας, μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο. Η πιο πρόσφατη συλλογή διηγημάτων της “Οι Αδερφές του Κάιν” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

The post Σεξεργασία, μη τη φοβάσαι appeared first on Void Network.

Κείμενο: Ash Carr

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Η βασική δομή μιας αναρχικής ομοσπονδιακής κοινωνίας θα ξεκινούσε από την αρχή ότι ο συντονισμός πρέπει να αναδύεται από τα κάτω, από το σημείο όπου οι άνθρωποι πράγματι ζουν και εργάζονται — και όχι να επιβάλλεται από ένα απόμακρο κέντρο εξουσίας.

Τοπικές συνελεύσεις, εργατικά συμβούλια, ενώσεις κατοίκων, συνεταιρισμοί, δίκτυα αλληλοβοήθειας και εθελοντικές οργανώσεις θα αποτελούν τα ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας. Δεν θα είναι συμβολικά φόρουμ χωρίς πραγματική εξουσία· θα είναι οι τόποι όπου λαμβάνονται αποφάσεις, κατανέμονται οι πόροι, επιλύονται οι διαφορές και συζητούνται οι προτεραιότητες.

Ευρύτεροι βαθμοί συντονισμού — περιφερειακοί, διαπεριφερειακοί, ακόμα και διεθνείς — θα εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά θα λειτουργούν ως ομοσπονδίες αυτών των σωμάτων, οικοδομημένες μέσω ανάθεσης ευθυνών από τις ανάλογες ενώσεις / κοινότητες και όχι ως μηχανισμοί διακυβέρνησης από ψηλά. Οι εντολοδόχοι θα φέρουν συγκεκριμένες εντολές, θα είναι ανακλητοί, και θα λειτουργούν ως αγγελιαφόροι και συντονιστές — και όχι ως πολιτική τάξη εξουσιαστών.

Τεχνικά, μια τέτοια κοινωνία θα απαιτεί μια πολύ πιο προηγμένη και ρητή υποδομή δημοκρατικού συντονισμού από ό,τι είχαν στη διάθεσή τους τα περισσότερα αναρχικά κινήματα του εικοστού αιώνα. Αυτή είναι μία από τις κεντρικές πραγματικότητες που πολλοί εξακολουθούν να αγνοούν. Τα σύγχρονα συστήματα επικοινωνίας, οι κατανεμημένες βάσεις δεδομένων, η κρυπτογραφική επαλήθευση, τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού και τα διαφανή δημόσια μητρώα καθιστούν πολύ πιο εφικτό τον συντονισμό σύνθετων κοινωνιών χωρίς κρατική γραφειοκρατία που εδράζεται πάνω από όλους.

Μια αναρχική ομοσπονδία δεν θα σημαίνει ότι κάθε άτομο ψηφίζει για κάθε ασήμαντο ζήτημα κάθε μέρα — αυτό θα ήταν παράλογο. Θα σημαίνει σαφείς βαθμίδες λήψης αποφάσεων, με τα περισσότερα ζητήματα να αντιμετωπίζονται τοπικά και κατά κλάδους, και μόνο τα πραγματικά μεγάλης κλίμακας ζητήματα να διοχετεύονται προς τα πάνω μέσω ομοσπονδιακών δομών. Η ενέργεια, οι μεταφορές, οι αλυσίδες εφοδιασμού, ο οικολογικός προγραμματισμός, η κοινωνική φροντίδα και η υγειονομική περίθαλψη, οι στόχοι παραγωγής και ο συντονισμός έκτακτης ανάγκης θα μπορούν να αποτελούν ανοιχτά δημόσια ζητήματα μέσω κοινών δικτύων. Με αυτό τον τρόπο η εξουσία — ή η άσκηση της εξουσίας — καθίσταται πολύ πιο ορατή, δεν θα αποκρύπτεται. Ο σκοπός δεν είναι να καταργηθεί η οργάνωση· είναι να καταργηθούν οι τρόποι οργάνωσης που δεν είναι υπόλογες στην κοινωνία.

Κοινωνικά, από πολλές απόψεις, η καθημερινή ζωή θα είναι πιο συμμετοχική, πιο αμοιβαία, και ίσως πιο απαιτητική σε σχέση με αυτό που συνηθίζουν οι άνθρωποι που γαλουχήθηκαν με την παθητική φιλελεύθερη ταυτότητα του πολίτη. Οι άνθρωποι θα αναμένεται να συμμετέχουν ουσιαστικά στην κοινοτική ζωή — όχι ως αμισθί μαρτύριο, αλλά επειδή η κοινωνία δεν θα είναι πλέον οργανωμένη γύρω από το θέαμα και την ανάθεση της εξουσίας προς τα πάνω.

Πολλά από αυτά που σήμερα διαχειρίζεται ο καταναγκασμός της αγοράς ή η γραφειοκρατική βία θα λειτουργούσαν μέσω κανόνων αμοιβαίας υποχρέωσης, προσωπικής και συλλογικής ευθύνης ως αποτέλεσμα διαβούλευσης, διαπραγμάτευσης και κοινοτικής προσδοκίας. Η εργασία της φροντίδας θα αναγνωρίζεται ως κεντρική για την κοινωνία — και όχι ως αόρατη, απλήρωτη, υποστηρικτική και αναπαραγωγική εργασία. Η εκπαίδευση θα αφορά πολύ λιγότερο την παραγωγή υπάκουης εργατικής δύναμης για τους εργοδότες, και θα εστιάζει πολύ περισσότερο στην καλλιέργεια τεχνικά ικανών, κοινωνικά συνειδητοποιημένων, αυτό-κυβερνώμενων ανθρώπων. Ο μέσος άνθρωπος θα χρειάζεται υψηλότερο επίπεδο πολιτικής παιδείας — διότι η ελευθερία σε κλίμακα απαιτεί γνώσεις και ικανότητα, όχι μόνο συναίσθημα.

Οικονομικά, μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία θα είναι κατά πάσα πιθανότητα πλουραλιστική στη μορφή, αλλά ενοποιημένη από προκαθορισμένα όρια. Φυσικοί πόροι, υποδομές και οι βασικές συνθήκες της συλλογικής ζωής θα πρέπει να κατέχονται από κοινού ή να τελούν υπό ισχυρή κοινοτική επιμέλεια — διότι το να επιτραπεί σε αυτά να γίνουν ιδιωτικά κέντρα εξουσίας θα αναδημιουργούσε απλώς την ταξική κυριαρχία υπό άλλο ένδυμα. Πέρα από αυτό, η παραγωγή θα μπορούσε να οργανωθεί μέσω συνεταιρισμών, δημοτικών ενώσεων, επαγγελματικών ομοσπονδιών και κατανεμημένων δικτύων παραγωγής.

Το καθοριστικό ερώτημα θα ήταν εάν η παραγωγική δραστηριότητα παραμένει κοινωνικά υπόλογη. Στην πράξη, αυτό σημαίνει χώρους εργασίας διοικούμενους από εργάτες και κοινότητες, διαφανείς προμήθειες, ανοιχτά πρότυπα, διαλειτουργικά συστήματα και εργαλεία σχεδιασμού που επιτρέπουν τον συντονισμό χωρίς να απαιτείται κεντρικό κρατικό υπουργείο που τα υπαγορεύει όλα από ψηλά. Σε μια τεχνολογικά προηγμένη κοινωνία, αυτό θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο δυναμικό από όσο επιτρέπουν οι παλιές αντιπαραθέσεις μεταξύ αγοράς και κεντρικού σχεδιασμού. Το πραγματικό ζήτημα είναι εάν ο συντονισμός εξυπηρετεί τη συλλογική ανάγκη — ή εάν εξυπηρετεί τη συσσώρευση και την κυριαρχία.

Πολιτιστικά, μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία θα πρέπει να παράγει έναν διαφορετικό τύπο ανθρώπου από αυτόν που παράγουν σήμερα ο καπιταλισμός και το κράτος. Σήμερα οι άνθρωποι εκπαιδεύονται στην ανταγωνιστική απομόνωση και τον πολιτικό κυνισμό και μαθαίνουν να ζουν εξαρτημένοι από συστήματα που δεν ελέγχουν. Μια ελεύθερη ομοσπονδία θα χρειαζόταν μια κουλτούρα αυτοπεποίθησης, σοβαρότητας και αμοιβαίου σεβασμού. Αυτό δεν σημαίνει ηθική τελειότητα — οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να είναι ατελείς, αντιφατικοί, φιλόδοξοι και δύσκολοι. Αυτό που αλλάζει είναι η περιβάλλουσα δομή που διαμορφώνει αυτά τα χαρακτηριστικά. Το κύρος ιδανικά θα μετατοπιζόταν από τον πλούτο, τη διοίκηση και το θέαμα — προς την συνεισφορά, την δεξιοτεχνία, την αξιοπιστία, τη φαντασία και την κοινωνική εμπιστοσύνη. Η τέχνη, η επιστήμη, η μηχανική και η φιλοσοφία θα αναλάμβαναν πιθανότατα έναν πιο κοινό και δημόσιο ρόλο — διότι δεν θα υποτάσσονταν πλέον τόσο στενά στη στρατηγική του κράτους ή στο ιδιωτικό κέρδος.

Μια τέτοια κοινωνία θα χρειαζόταν τον πολιτισμό να επιτελεί πραγματικό έργο· θα χρειαζόταν ιστορίες, τελετουργίες, παιδεία και σύμβολα που διδάσκουν στους ανθρώπους πώς να ζουν ως ελεύθεροι και ίσοι σε έναν σύνθετο κόσμο.

Ο λόγος που αυτό το όραμα έχει σημασία είναι ότι πολύ μεγάλο μέρος της αριστεράς εξακολουθεί να μιλά σαν ο ορίζοντας της πολιτικής να είναι είτε η μεταρρύθμιση του διοικητικού κράτους είτε η κατάληψή του. Αυτό αφήνει τη φαντασία παγιδευμένη μέσα στην αρχιτεκτονική της κυριαρχίας. Μια αναρχική ομοσπονδία προσφέρει μια πιο άμεση απάντηση, γιατί λέει ότι, η κοινωνία μπορεί να είναι εξαιρετικά οργανωμένη χωρίς να καταστεί αυταρχική, τεχνολογικά εξελιγμένη χωρίς συγκεντρωτισμό, και κοινωνικά συνεκτική χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη μιας κυρίαρχης τάξης.

Η πρόκληση δεν είναι το αν μπορεί να φανταστεί κανείς μια τέτοια κοινωνία — φυσικά μπορεί να την φανταστεί ο κάθε άνθρωπος. Η πρόκληση είναι η οικοδόμηση των θεσμών, των συνηθειών και των τεχνικών συστημάτων που την καθιστούν υλικά αξιόπιστη. Εκεί πρέπει τώρα ο Αναρχισμός να γίνει πιο συγκεκριμένος, λιγότερο καθαρά αντιπολιτευόμενος, και ικανότερος να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ένα πραγματικό πολιτισμικό σχέδιο.

___

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

The post Πως θα έμοιαζε μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία; appeared first on Void Network.

15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2026

Ο πόλεμος κατά του Ιράν και η καταστροφή της Γάζας είναι μόνο η αρχή. Καλώς ήρθατε στη νέα παγκόσμια τάξη. Στην εποχή της τεχνολογικά εξελιγμένης βαρβαρότητας. Δεν υπάρχουν κανόνες για τους ισχυρούς, μόνο για τους αδύναμους. Αν αντιταχθείς στους ισχυρούς, αν αρνηθείς να υποκύψεις στις ιδιότροπες απαιτήσεις τους, θα σε κατακλύσουν πύραυλοι και βόμβες.

Νοσοκομεία, δημοτικά σχολεία, πανεπιστήμια και συγκροτήματα διαμερισμάτων μετατρέπονται σε ερείπια. Γιατροί, φοιτητές, δημοσιογράφοι, ποιητές, συγγραφείς, επιστήμονες, καλλιτέχνες και πολιτικοί ηγέτες — συμπεριλαμβανομένων των επικεφαλής των διαπραγματευτικών ομάδων — δολοφονούνται κατά δεκάδες χιλιάδες από πυραύλους και δολοφονικά drones.

Οι πόροι — όπως γνωρίζουν οι Βενεζουελάνοι — κλέβονται ανοιχτά. Τα τρόφιμα, το νερό και τα φάρμακα, όπως και στην Παλαιστίνη, χρησιμοποιούνται ως όπλα.

Ας φάνε χώμα.

Διεθνείς οργανισμοί όπως τα Ηνωμένα Έθνη είναι μια παρωδία, άχρηστα παραρτήματα μιας άλλης εποχής. Η ιερότητα των ατομικών δικαιωμάτων, τα ανοιχτά σύνορα και το διεθνές δίκαιο έχουν εξαφανιστεί. Οι πιο διεφθαρμένοι ηγέτες της ανθρώπινης ιστορίας, εκείνοι που μετέτρεψαν πόλεις σε στάχτη, οδήγησαν αιχμαλώτους πληθυσμούς σε χώρους εκτέλεσης και γέμισαν τις περιοχές που κατέλαβαν με μαζικούς τάφους και πτώματα, έχουν επιστρέψει με μανία.

Εκτοξεύουν τα ίδια υπεραρρενωπά κλισέ. Εκτοξεύουν τα ίδια άθλια, ρατσιστικά κλισέ. Εκτοξεύουν την ίδια μανιχαϊστική αντίληψη για το καλό και το κακό, το μαύρο και το άσπρο. Εκτοξεύουν την ίδια παιδαριώδη γλώσσα της απόλυτης κυριαρχίας και της ανεξέλεγκτης βίας.

Δολοφόνοι κλόουν. Παλιάτσοι. Ηλίθιοι. Έχουν καταλάβει τα ηνία της εξουσίας για να υλοποιήσουν τις παράφρονες και τα καρτουνίστικα οράματά τους, ενώ λεηλατούν το κράτος για δικό τους πλουτισμό.

«Αφού έγιναν μάρτυρες βάρβαρων μαζικών δολοφονιών επί μήνες, γνωρίζοντας ότι αυτές σχεδιάστηκαν, εκτελέστηκαν και υποστηρίχθηκαν από ανθρώπους πολύ παρόμοιους με τους ίδιους, οι οποίοι τις παρουσίασαν ως συλλογική αναγκαιότητα, νόμιμη και μάλιστα ανθρωπιστική, εκατομμύρια άνθρωποι αισθάνονται πλέον λιγότερο άνετα στον κόσμο», γράφει ο Pankaj Mishra στο βιβλίο του «The World After Gaza» (Ο Κόσμος μετά τη Γάζα).

«Το σοκ από αυτή την ανανεωμένη έκθεση σε ένα ιδιόμορφο σύγχρονο κακό – το κακό που στην προ-σύγχρονη εποχή διαπράττονταν μόνο από ψυχοπαθή άτομα και που τον περασμένο αιώνα εξαπολύθηκε από ηγέτες και πολίτες πλούσιων και υποτίθεται πολιτισμένων κοινωνιών – δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική εκτίμηση. Ούτε μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική εκτίμηση η ηθική άβυσσος που αντιμετωπίζουμε».

Οι υποταγμένοι αποτελούν ιδιοκτησία, εμπορεύματα προς εκμετάλλευση για κέρδος ή ευχαρίστηση. Τα αρχεία Epstein αποκαλύπτουν την αρρώστια και την σκληρότητα της άρχουσας τάξης. Φιλελεύθεροι. Συντηρητικοί. Πρυτάνεις πανεπιστημίων. Ακαδημαϊκοί. Φιλάνθρωποι. Τιτάνες της Wall Street. Διασημότητες. Δημοκρατικοί. Ρεπουμπλικάνοι.

Βυθίζονται σε έναν ανεξέλεγκτο ηδονισμό. Φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία και διαθέτουν ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη. Ζουν κλεισμένοι σε φυσαλίδες που δημιουργούν οι ίδιοι, περιτριγυρισμένοι από κόλακες, δημοσιογράφους, οικονομικούς συμβούλους, δικηγόρους, υπηρέτες, σοφέρ, γκουρού της αυτοβοήθειας, πλαστικούς χειρουργούς και προσωπικούς γυμναστές.

Διαμένουν σε αυστηρά φυλασσόμενες κατοικίες και κάνουν διακοπές σε ιδιωτικά νησιά. Ταξιδεύουν με ιδιωτικά τζετ και γιγαντιαία γιοτ. Ζουν σε μια άλλη πραγματικότητα, αυτό που ο δημοσιογράφος του Wall Street Journal Ρόμπερτ Φρανκ αποκαλεί τον κόσμο του «Richistan», έναν κόσμο ιδιωτικών Xanadu όπου διοργανώνουν όργια σαν του Νέρωνα, συνάπτουν τις δόλιες συμφωνίες τους, συσσωρεύουν τα δισεκατομμύριά τους και απορρίπτουν όσους χρησιμοποιούν, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, σαν να είναι σκουπίδια. Κανείς σε αυτόν τον μαγικό κύκλο δεν λογοδοτεί. Κανένα αμάρτημα δεν είναι πολύ διεφθαρμένο. Είναι ανθρώπινα παράσιτα. Εκσπλαχνίζουν το κράτος για προσωπικό κέρδος. Τρομοκρατούν τις «κατώτερες φυλές της γης». Κλείνουν τα τελευταία, αναιμικά απομεινάρια της ανοιχτής κοινωνίας μας.

«Δεν θα υπάρχει περιέργεια, καμία απόλαυση της διαδικασίας της ζωής», όπως γράφει ο Τζορτζ Όργουελ στο «1984». «Όλες οι ανταγωνιστικές απολαύσεις θα καταστραφούν. Αλλά πάντα — μην το ξεχνάς αυτό, Γουίνστον — πάντα θα υπάρχει η μέθη της εξουσίας, που αυξάνεται συνεχώς και γίνεται συνεχώς πιο λεπτή. Πάντα, κάθε στιγμή, θα υπάρχει η συγκίνηση της νίκης, η αίσθηση του να ποδοπατάς έναν εχθρό που είναι αβοήθητος.

Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει πάνω σε ένα ανθρώπινο πρόσωπο — για πάντα».

Ο νόμος, παρά τις λίγες γενναίες προσπάθειες μιας χούφτας δικαστών — οι οποίοι σύντομα θα εκκαθαριστούν — αποτελεί όργανο καταστολής. Το δικαστικό σώμα υπάρχει για να σκηνοθετεί εικονικές δίκες. Πέρασα πολύ χρόνο στα δικαστήρια του Λονδίνου καλύπτοντας την φαρσοκωμωδία που θύμιζε έργα του Ντίκενς κατά τη διάρκεια της δίωξης του Τζούλιαν Ασάνζ. Μια «Λουμπιάνκα στον Τάμεση». Τα δικά μας δικαστήρια δεν είναι καλύτερα. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης μας είναι μια μηχανή εκδίκησης.

Μασκοφόροι, οπλισμένοι μπράβοι πλημμυρίζουν τους δρόμους των Ηνωμένων Πολιτειών και δολοφονούν αμάχους, συμπεριλαμβανομένων [Αμερικανών] πολιτών. Οι κυβερνώντες μανδαρίνοι ξοδεύουν δισεκατομμύρια για να μετατρέψουν αποθήκες σε κέντρα κράτησης και στρατόπεδα συγκέντρωσης. Επιμένουν ότι θα στεγάσουν μόνο τους χωρίς χαρτιά, τους εγκληματίες, αλλά η παγκόσμια άρχουσα τάξη μας ψεύδεται όπως αναπνέει. Στα μάτια τους, είμαστε παράσιτα, είτε τυφλά και αδιαμφισβήτητα υπάκουα είτε εγκληματίες. Δεν υπάρχει τίποτα ενδιάμεσα.

Αυτά τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου δεν υπάρχει δίκαιη δίκη και οι άνθρωποι εξαφανίζονται, έχουν σχεδιαστεί για εμάς. Και με «εμάς» εννοώ τους πολίτες αυτής της νεκρής δημοκρατίας. Ωστόσο, παρακολουθούμε, έκπληκτοι, δύσπιστοι, περιμένοντας παθητικά τη δική μας υποδούλωση.

Δεν θα αργήσει.

Η βαρβαρότητα στο Ιράν, τον Λίβανο και τη Γάζα είναι η ίδια βαρβαρότητα που αντιμετωπίζουμε και στη χώρα μας. Όσοι διαπράττουν τη γενοκτονία, τις μαζικές σφαγές και τον αδικαιολόγητο πόλεμο εναντίον του Ιράν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που διαλύουν τους δημοκρατικούς μας θεσμούς.

Ο κοινωνικός ανθρωπολόγος Arjun Appadurai αποκαλεί αυτό που συμβαίνει «μια τεράστια παγκόσμια μαλθουσιανή διόρθωση» που «αποσκοπεί στο να προετοιμάσει τον κόσμο για τους νικητές της παγκοσμιοποίησης, χωρίς τον ενοχλητικό θόρυβο των ηττημένων της».

Ω, λένε οι επικριτές, μην είστε τόσο απαισιόδοξοι. Μην είστε τόσο αρνητικοί. Πού είναι η ελπίδα; Αλήθεια, δεν είναι τόσο άσχημα τα πράγματα.

Αν το πιστεύετε αυτό, είστε μέρος του προβλήματος, ένα άθελά σας γρανάζι στο μηχανισμό του φασιστικού κράτους μας που εδραιώνεται με ταχείς ρυθμούς.

Η πραγματικότητα τελικά θα καταρρίψει αυτές τις «ελπιδοφόρες» φαντασιώσεις, αλλά μέχρι τότε θα είναι πολύ αργά.

Η αληθινή απόγνωση δεν είναι αποτέλεσμα της ακριβούς ανάγνωσης της πραγματικότητας. Η αληθινή απόγνωση προέρχεται από την παράδοση, είτε μέσω της φαντασίας είτε της απάθειας, σε μια κακοήθη εξουσία. Η αληθινή απόγνωση είναι αδυναμία. Και η αντίσταση, η ουσιαστική αντίσταση, ακόμα κι αν είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι καταδικασμένη, είναι ενδυνάμωση. Προσδίδει αυτοεκτίμηση. Προσδίδει αξιοπρέπεια. Προσδίδει ικανότητα δράσης. Είναι η μόνη πράξη που μας επιτρέπει να χρησιμοποιούμε τη λέξη ελπίδα.

Οι Ιρανοί, οι Λιβανέζοι και οι Παλαιστίνιοι γνωρίζουν ότι αυτά τα τέρατα δεν κατευνάζονται. Οι παγκόσμιες ελίτ δεν πιστεύουν σε τίποτα. Δεν αισθάνονται τίποτα. Δεν είναι αξιόπιστες. Εμφανίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά όλων των ψυχοπαθών — επιφανειακή γοητεία, μεγαλομανία και αλαζονεία, ανάγκη για συνεχή διέγερση, τάση για ψέματα, εξαπάτηση, χειραγώγηση και αδυναμία να νιώσουν τύψεις ή ενοχή. Περιφρονούν ως αδυναμία τις αρετές της ενσυναίσθησης, της ειλικρίνειας, της συμπόνιας και της αυτοθυσίας. Ζουν με το δόγμα του «Εγώ. Εγώ. Εγώ».

«Το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι μοιράζονται τα ίδια ελαττώματα δεν μετατρέπει αυτά τα ελαττώματα σε αρετές, το γεγονός ότι μοιράζονται τόσα λάθη δεν μετατρέπει τα λάθη σε αλήθειες, και το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι μοιράζονται τις ίδιες μορφές ψυχικής παθολογίας δεν κάνει αυτούς τους ανθρώπους λογικούς», γράφει ο Έρικ Φρομ στο βιβλίο του «Η Υγιής κοινωνία».

Είμαστε μάρτυρες του κακού εδώ και σχεδόν τρία χρόνια στη Γάζα. Το βλέπουμε τώρα στο Λίβανο και στο Ιράν. Βλέπουμε αυτό το κακό να δικαιολογείται ή να καλύπτεται από πολιτικούς ηγέτες και τα μέσα ενημέρωσης.

Η εφημερίδα «New York Times», σε μια κίνηση που θυμίζει Όργουελ, έστειλε ένα εσωτερικό σημείωμα με το οποίο ζητούσε από τους δημοσιογράφους και τους συντάκτες να αποφεύγουν τους όρους «στρατόπεδα προσφύγων», «κατεχόμενα εδάφη», «εθνοκάθαρση» και, φυσικά, «γενοκτονία» όταν γράφουν για τη Γάζα. Όσοι ονομάζουν και καταγγέλλουν αυτό το κακό, δυσφημίζονται, μπαίνουν σε μαύρες λίστες και απομακρύνονται από τα πανεπιστημιακά campus και τη δημόσια σφαίρα. Συλλαμβάνονται και απελαύνονται. Μια αποθαρρυντική σιωπή πέφτει πάνω μας, η σιωπή όλων των αυταρχικών κρατών. Αν δεν εκπληρώσετε το καθήκον σας, αν δεν υποστηρίξετε τον πόλεμο κατά του Ιράν, θα δείτε την άδεια εκπομπής σας να ανακαλείται, όπως πρότεινε ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών (FCC) Μπρένταν Καρ.

Έχουμε εχθρούς. Δεν βρίσκονται στην Παλαιστίνη. Δεν βρίσκονται στο Λίβανο. Δεν βρίσκονται στο Ιράν. Βρίσκονται εδώ. Ανάμεσά μας. Καθορίζουν τις ζωές μας. Είναι προδότες των ιδανικών μας. Είναι προδότες της χώρας μας. Οραματίζονται έναν κόσμο σκλάβων και αφεντικών. Η Γάζα είναι μόνο η αρχή. Δεν υπάρχουν εσωτερικοί μηχανισμοί για μεταρρύθμιση. Μπορούμε να αντισταθούμε ή να παραδοθούμε.

Αυτές είναι οι μόνες επιλογές που μας απομένουν.

__

ΠΗΓΗ: https://chrishedges.substack.com/p/the-world-according-to-gaza

Μετάφραση: Anar Isil

The post Ο Κόσμος Σύμφωνα με τη Γάζα- Chris Hedges appeared first on Void Network.

Η Dilar Dirik είναι μια πολιτικά δεσμευμένη ερευνήτρια και συγγραφέας, με εκπαίδευση στις κοινωνικές επιστήμες και τις ανθρωπιστικές σπουδές, κατέχει διδακτορικό στην Κοινωνιολογία από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Στη διάρκεια δέκα χρόνων, διεξήγαγε εκτεταμένη και εις βάθος ποιοτική έρευνα για το κουρδικό ελευθεριακό κίνημα, με έμφαση στον αυτόνομο γυναικείο αγώνα. Το βιβλίο της, «The Kurdish Women’s Movement: History, Theory, Practice», εκδόθηκε το 2022 από τις εκδόσεις Pluto Press. Από το 2019 έως το 2023, κατείχε μεταδιδακτορική ερευνητική υποτροφία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Το έργο της έχει δημοσιευτεί σε διάφορα ακαδημαϊκά, ακτιβιστικά και δημοσιογραφικά μέσα, και έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο) & Blade Runner

Η επιθυμία για κοινωνική αλλαγή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τόσοι άνθρωποι επενδύουν χρόνο και ενέργεια στην πολιτική δράση. Μερικές από εμάς μάλιστα ρισκάρουμε ακόμη και τη ζωή μας για αυτή την υπόσχεση. Κι όμως, παρά τις αμέτρητες συλλογικές προσπάθειες, ο κόσμος φαίνεται να γίνεται όλο και χειρότερος. Και το κόστος της αλλαγής είναι υψηλό. Το τι συμβαίνει σε όσες τολμούν να αμφισβητήσουν ουσιαστικά το καθεστώς εξουσίας είναι ορατό σε όλους μας — και λειτουργεί ως προειδοποίηση: πόλεμος, γενοκτονία πλήρους κλίμακας και ανεπανόρθωτη καταστροφή.

Το γεγονός πως στην εποχή μας, ιστορικά περιθωριοποιημένες ταυτότητες μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στη λήψη αποφάσεων που οδηγούν στην καταστροφή και τη μαζική δολοφονία αθώων είναι επίσης αποτέλεσμα αλλαγής. Παρατηρούμε μια «θηλυκοποίηση», «κουιροποίηση» και «πολυχρωματικότητα» της παγκόσμιας εξουσίας, στις κυβερνήσεις, στους στρατούς και στον κόσμο των μεγάλων εταιριών. Αυτή η μετατόπιση επηρεάζει και τους τρόπους αγώνα για την κοινωνική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της φύσης των κοινωνικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο.

Η λογοδοσία, η υπευθυνότητα, η φροντίδα και ο κριτικός αναστοχασμός αποτελούν εδώ και καιρό βασικά στοιχεία της φεμινιστικής θεωρίας και πρακτικής. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στις προσπάθειες για κοινωνική αλλαγή και στον τρόπο που κατανοούμε τους κοινωνικούς αγώνες δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη, καθώς εμφανίζονται νέες μορφές πολιτικής οργάνωσης και επικοινωνίας, σε μεγάλο βαθμό διαμορφωμένες από μέσα μαζικής ενημέρωσης με εξωγενή χρηματοδότηση, την διάχυτη καταναλωτική κουλτούρα και ένα διεθνές πλαίσιο νέο- αποικιακής και ιμπεριαλιστικής εξουσίας.

Παρά την ύπαρξη πλούσιων και ποικίλων παραδόσεων μέσα στους φεμινιστικούς και γυναικείους αγώνες, αυτό που συχνά αποκαλείται φιλελεύθερος «φεμινισμός της επιλογής» κατέχει συχνά προνομιακή θέση στο κυρίαρχο ρεύμα, μιας και οι φεμινιστικές πρακτικές αυτού του είδους δεν δημιουργούν κάποια θεμελιώδη αντίθεση με το κυρίαρχο σύστημα, το οποίο βασίζεται σε ταξική, φυλετική και έμφυλη καταπίεση σε έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από καπιταλιστικές, αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις. Εν μέρει αυτό συμβαίνει επειδή ο καπιταλισμός φετιχοποιεί αλλά και συγχρόνως εκμηδενίζει το άτομο μέσα στην κοινωνία. Όταν οι άνθρωποι ιδιωτεύουν και εξατομικεύονται, η έννοια της ριζοσπαστικότητας συρρικνώνεται, ακόμη και οι φαινομενικά πιο ανατρεπτικές επιλογές δεν αποτελούν απειλή για την εξουσία. Πράγματι, η καπιταλιστική, καταναλωτική κουλτούρα βασίζεται σε πολιτικά και ιδεολογικά σχήματα των οποίων η βασική πεποίθηση πάντα είναι: «Κανείς δεν μπορεί να με κρίνει — αυτό που κάνω είναι δικιά μου επιλογή».

Η υποβάθμιση της ιδέας του φεμινισμού απλά σε ένα ζήτημα ατομικής ελευθερίας είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη, ειδικά σε κοινωνίες όπου τα άτομα και ο τρόπος ζωής τους, σχετικά μιλώντας πάντα, δεν ελέγχονται τόσο άμεσα ή μόνιμα από την οικογένεια, τη θρησκεία, την επίσημη κρατική ιδεολογία ή άλλους κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Ο φεμινισμός που επικεντρώνεται στην ατομική επιλογή μπορεί εύκολα να θεωρείται δεδομένος σε περιβάλλοντα όπου ένα ορισμένο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, νομικής προστασίας και φιλελεύθερης κουλτούρας επιτρέπει την ατομική αυτοέκφραση και μια σχετική κοινωνική ασφάλεια. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυτή η νοοτροπία ενθαρρύνεται και εξάγεται πολιτισμικά από τον ιμπεριαλιστικό πυρήνα προς τα φεμινιστικά κινήματα στον υπόλοιπο κόσμο. Παρά τη συχνή επιβολή αυτής της προοπτικής ως κοινό σημείο αναφοράς του φεμινισμού, η πολιτική της ατομικής επιλογής δεν μπορεί να θεωρηθεί κοινή προτεραιότητα για όλες μας, δεδομένων των εξαιρετικά διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν σε όλο τον κόσμο και μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών.

Για να είμαστε σαφείς: η ατομική αυτονομία του σώματος και η ελευθερία αποτελούν κεντρικά στοιχεία των αγώνων ενάντια στην καταπίεση — αγώνων που έχουν τις ρίζες τους και στην προσωπική μας ζωή. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας φεμινισμός τύπου laissez-faire- στον οποίο τα άτομα λογοδοτούν μόνο στον εαυτό τους και δεν δείχνουν καμία υπευθυνότητα απέναντι στις ευρύτερες συνέπειες των πράξεών τους ή τις κουλτούρες και τις νοοτροπίες που καλλιεργούνται- γίνεται κυρίαρχη τάση και χρησιμοποιείται ως όπλο ενάντια στη συλλογική αντισυστημική δράση και κριτική.

Πώς σχετίζονται όλα αυτά με τον αγώνα μας;

Για δεκαετίες, πολλά άτομα, δραστήρια στους κοινωνικούς αγώνες έχουν αντιταχθεί στους μηχανισμούς εξημέρωσης, αδρανοποίησης και ενσωμάτωσης των κινημάτων μέσω της «ΜΚΟποίησης» στην υπηρεσία κρατικών και νεοφιλελεύθερων σχεδιασμών. Η εποχή της μαζικής επικοινωνίας έχει επιταχύνει τη στροφή κομματιών των κοινωνικών κινημάτων προς την παγκοσμιοποιημένη αγορά. Η αισθητική και το περιεχόμενο των κοινωνικών κινημάτων γίνονται όλο και πιο ομοιόμορφα και αφομοιωμένα, καθώς λειτουργούν μέσα στα περιοριστικά πλαίσια του κυρίαρχου συστήματος. Αν και αυτό δεν συμβαίνει παντού, σε ορισμένα μέρη του κόσμου, το να είναι κάποια, ακτιβίστρια ενός συγκεκριμένου τύπου, αποτελεί πλέον μια υψηλά ανταποδοτική δραστηριότητα. Διάφορες μορφές εύρω-αμερικανικών χρηματοδοτήσεων περιμένουν όσες γνωρίζουν να παρουσιάζουν σωστά τους εαυτούς τους και τις προτάσεις τους με τρόπους «ακίνδυνους» και «αξιοσέβαστους». Με αυτές τις χρηματοδοτήσεις μπορείς να «ευαισθητοποιείς το κοινό» ή να «ασκείς πίεση σε φορείς χάραξης πολιτικής», αλλά δεν μπορείς να «πολεμήσεις το σύστημα» — για παράδειγμα διαταράσσοντας την καπιταλιστική οικονομία ή αποκαλύπτοντας κρατικά μυστικά.

Η άκριτη χρήση των επιχορηγήσεων που προσφέρουν δισεκατομμυριούχοι για προγράμματα που αφορούν ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό στους ακτιβιστικούς κύκλους — ακόμη και μεταξύ γυναικών που αυτοπαρουσιάζονται ως αυτόνομες και ριζοσπάστριες — ώστε η αλληλοβοήθεια για την εξασφάλιση πρόσβασης σε τέτοιες χρηματοδοτήσεις θεωρείται πλέον ως μια μορφή ακτιβισμού από μόνη της. Η λογική είναι: «Παίρνουμε τα χρήματά τους και παράγουμε κοινωνικό έργο με αυτά». Ή μια πιο ηττοπαθής εκδοχή θα πει: «Εντάξει. Τι να κάνεις; Έτσι λειτουργεί το παιχνίδι».

Αυτό που ακούγεται σαν σενάριο Ρομπέν των Δασών — αν και ο θρυλικός παράνομος και οι σύντροφοί του δεν έγραφαν αιτήσεις για επιχορηγήσεις αλλά ρίσκαραν το κεφάλι τους ληστεύοντας τους πλούσιους, ενώ οι πλούσιοι δεν διατηρούσαν, ούτε αύξαναν τον πλούτο τους μέσω φιλανθρωπίας αλλά αποτελούσαν στόχους εξαναγκαστικής αναδιανομής — είναι στην πραγματικότητα μια βιομηχανία που καθιστά τους πολιτικούς αγώνες μη βιώσιμους και τελικά συνένοχους σε μια εξελιγμένη μορφή ξεπλύματος χρήματος. Ταυτόχρονα αυτός ο μηχανισμός παράγει ιδεολογική αφομοίωση και υλική εξάρτηση.

Το γεγονός ότι οι πηγές τέτοιων χρηματοδοτήσεων συχνά προέρχονται από επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα και άλλους βαθιά προβληματικούς τομείς καταλήγει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή υποσημείωση — κάτι δευτερεύον μπροστά στο «τόσο σημαντικό» έργο που προσφέρουν με αυτά τα χρήματα κάποια άτομα. Η πρόσβαση σε πόρους δημιουργεί ορατότητα, και η ορατότητα με τη σειρά της παράγει την εντύπωση πολιτικής δύναμης και σπουδαιότητας εκεί που στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Είναι άραγε το κοινωνικό έργο που παράγεται με μια τέτοιου είδους χρηματοδότηση — η οποία φυσικά μπορεί να ακυρωθεί ανά πάσα στιγμή — ένα επίτευγμα για το οποίο αξίζει να αισθάνεται κάποια από εμάς υπερήφανη;

Η ρομαντικοποίηση της ιδέας του αγώνα για τον ίδιο τον αγώνα δεν είναι κατ’ ανάγκην χρήσιμη· η επιτυχημένη οργάνωση χρειάζεται αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, η δημόσια προβολή και ορατότητα χωρίς εργασία και θυσίες καλλιεργεί μια κουλτούρα αυτονόητων δικαιωμάτων και εφησυχασμού, υπονομεύοντας τη δημιουργικότητα και την ανεξαρτησία. Και η καλλιέργεια μιας ψευδαίσθησης προόδου μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πόλεμο και εκμετάλλευση οδηγεί σε μια διαστρεβλωμένη συνείδηση.

Οι λογικές της καπιταλιστικής αγοράς κατακτούν τις οργανωτικές δομές και σχέσεις μέσα στο φεμινιστικό κίνημα, δημιουργώντας έτσι μια τοξική και αυτάρεσκη κουλτούρα φιλελεύθερου ατομικισμού, ασύμβατη με την έννοια ενός επαναστατικού αγώνα που υπερασπίζεται τους πιο καταπιεσμένους ανθρώπους της κοινωνίας. Εύκολα γίνεται κατανοητό πως καθώς οι υλικές συνθήκες αλλάζουν παράγουν συγκεκριμένα πρότυπα, χαρακτήρες και συμπεριφορές.

Όλο και περισσότερο αναδεικνύεται ένα νέο προφίλ μη- λευκού υποκειμένου, ένα άτομο φιλελεύθερο και σίγουρο για τον εαυτό του, το οποίο λειτουργεί ως αναπαράσταση της κοινωνικής αλλαγής — ή, ακριβέστερα, ως ένα σύμβολο που παράγει την εντύπωση πως υπάρχει κάποια αλλαγή — τόσο στον ιμπεριαλιστικό πυρήνα όσο και στις περιφέρειές του.

Αυτός ο ευέλικτος ρόλος, που εμφανίζεται ιδιαίτερα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στη βιομηχανία ψυχαγωγίας, στον ακαδημαϊκό χώρο και στις ΜΚΟ, μπορεί πλέον να ενσαρκωθεί από την οποιαδήποτε από εμάς αναλάβει αυτό το καθήκον. Μια τέτοια φιγούρα μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως φορέας αλλαγής, επαναλαμβάνοντας μηχανικά φιλελεύθερες λέξεις-κλειδιά και υιοθετώντας ένα αόριστο, από-αποικιακό, αντιρατσιστικό ή ακόμη και επαναστατικό ύφος. Αρκεί, πάση θυσία, να αποφεύγει τη χρήση όρων όπως «καπιταλισμός» και «ιμπεριαλισμός» — πόσο μάλλον να εμπλέκεται σε οποιαδήποτε υλική μορφή αντίστασης, όπως η ταξική πάλη. Μια τέτοια φιγούρα δεν είναι μόνο ακίνδυνη· είναι, με έναν τρόπο, και επιθυμητή για το σύστημα, ακριβώς επειδή δεν εκπροσωπεί τίποτα περισσότερο από έναν εαυτό χωρίς πραγματική επίδραση, χωρίς κανένα ειδικό βάρος, σε συνδυασμό με την πλαισίωση συγκεκριμένων ταυτοτήτων που ιστορικά έχουν αποκλειστεί, καταπιεστεί ή περιθωριοποιηθεί.

Ενώ τέτοιες δυναμικές έχουν επικριθεί αμέτρητες φορές σε όλο τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο, σήμερα έχουν φτάσει σε ένα νέο επίπεδο. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές με την άνοδο των «influencers» σε μια εποχή έντονης κρατικής καταστολής σε όλο τον κόσμο. Ο όρος δεν περιορίζεται πλέον σε δημιουργούς περιεχομένου που διαμορφώνουν τάσεις της αγοράς ή προωθούν προϊόντα για να επηρεάσουν τις ροές της κατανάλωσης· έχει φτάσει να περιγράφει επίσης, έναν ολόκληρο τρόπο διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Η σκηνοθετημένη παρουσίαση της ζωής ενός προσώπου για την προσέλκυση προσοχής, καταξίωσης και κέρδους — ενώ ταυτόχρονα αυτό το άτομο διαδίδει σχετικά κοινότοπες ιδέες — σημαίνει ότι η πολιτική τύπου influencer λειτουργεί μέσα από την αυτοπαρουσίαση, το προσωπικό branding και την performance. Η γρήγορη, σύντομη, οπτικoποιημένη παρουσίαση περιεχομένου, όπως επιβάλλεται από τα κοινωνικά δίκτυα, ενθαρρύνει τα hot takes, δηλαδή επιπόλαιες, προκλητικές και, αμφιλεγόμενες απόψεις με μόνο στόχο να τραβήξουν την προσοχή, λεκτικά και οπτικά πυροτεχνήματα που κάνουν θόρυβο και εξάπτουν τις διαφωνίες, ενώ η βασική επιδίωξη είναι τα θέματα αυτά να μοιάζουν όλο και πιο τολμηρά και αναπάντεχα σε σχέση με όλα όσα έχουν ήδη ειπωθεί — μέσα σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο έντονης κοινωνικής πόλωσης.

Το γεγονός ότι το περιεχόμενο μιας διαδικτυακής δημοσίευσης δεν αντανακλά απαραίτητα τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις ή τη συμμετοχή της δημιουργού σε πραγματικούς αγώνες συμβάλλει στη συσσώρευση διαδικτυακού λόγου χαμηλού ρίσκου. Η ίδια η αύρα που χτίζεται γύρω από ένα τέτοιο πρόσωπο αποκτά πολιτικό χαρακτήρα. Επιπλέον, επιτυχημένες φεμινίστριες δημιουργοί περιεχομένου συχνά εμφανίζονται άψογα ντυμένες και πολυτελείς, ενώ το ύφος, τα επιχειρήματα, η αισθητική και τα στυλ επικοινωνίας ακολουθούν συχνά τα βορειοαμερικάνικα πολιτισμικά πρότυπα, επαναλαμβανόμενες φόρμες, μοτίβα και αναφορές, προωθώντας ακόμη περισσότερο την πολιτική ως ναρκισσιστικό θέαμα εις βάρος της ταπεινής, συνεπούς και μακροχρόνιας οργάνωσης που είναι ριζωμένη στην κοινωνία.

Αυτό το λαμπερό προφίλ βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με το ανώνυμο αλλά οργανωμένο «εξτρεμιστικό» υποκείμενο — εκείνο του οποίου τα λόγια και οι πράξεις αποκτούν νόημα και δύναμη πέρα από το συμβολικό πεδίο της αγοράς φιλελεύθερων αναπαραστάσεων. Η ύπαρξη πραγματικής ιδεολογικής πρόθεσης, η θέληση για πολιτικό και κοινωνικό αγώνα και η οργανωτική ικανότητα να πραγματοποιηθεί αυτός ο αγώνας με βάση τη συμμετοχή, τη δέσμευση και την πολιτική υπευθυνότητα απέναντι σε πραγματικές συλλογικές δομές, σηματοδοτεί αυτό το συγκεκριμένο μη- φιλελεύθερο πολιτικό υποκείμενο που αποτελεί τον πιο άμεσο στόχο αστυνομικής βίας, φυλάκισης και δολοφονίας.

Θεωρία και παραγωγή γνώσης

Το χάσμα ανάμεσα στα φεμινιστικά λόγια και τη δράση, ανάμεσα στην εμφάνιση και την πραγματικότητα, εκδηλώνεται επίσης στον χώρο της θεωρίας και της παραγωγής γνώσης, τόσο εντός όσο και πέρα από την ακαδημαϊκή κοινότητα και άλλους χώρους παραγωγής δημόσιου λόγου. Σήμερα, η ικανότητα να γράφει και να μιλά κανείς με ποιητικό και εντυπωσιακό τρόπο επιβραβεύεται περισσότερο από την ικανότητα να σκέφτεται κριτικά και ανεξάρτητα και να οργανώνει και να δρα με ορίζοντα τη νίκη (δηλαδή την αλλαγή του συστήματος). Αν κρίνει κανείς μόνο από τα περιεχόμενο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, μοιάζει να μας περιβάλλουν σύγχρονοι επαναστάτες έτοιμοι να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα για έναν διαφορετικό κόσμο. Ακόμη και σε αισθητικό επίπεδο, υπάρχει υπερκορεσμός συμβόλων αντίστασης και αγώνα στις «φούσκες» του Instagram και του TikTok: καρπούζια, κεφίγιες, μπαλακλάβες, ένοπλες γυναίκες, το σφυροδρέπανο, το Α σε κύκλο. Η επίδειξη εγγύτητας σε πραγματικούς αγώνες ή σε μια πραγματική φιλοσοφία ζωής γίνεται ζήτημα λίγων κινήσεων του αντίχειρα. Όμως, ανάμεσα στην κρατική καταστολή και τη βία της ακροδεξιάς, ακόμη και αυτή η στοιχειώδης έκφραση υποστήριξης δεν είναι πάντα ασφαλής.

Για άλλη μια φορά, το πρόβλημα είναι η απουσία κοινωνικών αγώνων που να είναι βαθιά ριζωμένοι στην κοινωνία, προς όφελος εύκολων λύσεων — μιας αυτάρεσκης ατομικής πολιτικής χωρίς πραγματικό διακύβευμα και χωρίς μετασχηματιστική δυναμική. Υπάρχει μια βαθιά άβυσσος ανάμεσα στην αντίσταση και στην εικονοποίηση ή την κατανάλωση της αντίστασης. Κι όμως, στην εποχή της ψηφιακής ύπαρξης οι δύο αυτές διαστάσεις γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτες. Κανένα σύμβολο ή σύνθημα δεν είναι από μόνο του ανατρεπτικό. Αυτό που καθορίζει αν ένα μήνυμα είναι κοινότοπο ή εκρηκτικό, αν καθησυχάζει ή κινητοποιεί, αν παράγει κέρδος ή σε εκθέτει σε κίνδυνο, είναι το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώνεται.

Αν και η ριζοσπαστική και επαναστατική πολιτική πάντα οφείλει να είναι δημοφιλής, επίκαιρη και συμπεριληπτική, αυτή τη στιγμή η διαδικασία εξελίσσεται πλέον με τρόπο που χαμηλώνει το όριο του τι σημαίνει να αγωνίζεται κανείς για να αλλάξει τον κόσμο. Το ίδιο το διακύβευμα διαστρεβλώνεται. Το βαρύ φορτίο ορισμένων πολιτικών συμβόλων, ριζωμένο σε ιστορίες τραύματος, αίματος, απώλειας και ακρωτηριασμών, χάνει το νόημά του και γίνεται ελαφρύ σαν πούπουλο. Πώς ξεχωρίζει σήμερα η αγωνίστρια της ελευθερίας από τη φανταχτερή απομίμηση;

Αν ο φεμινισμός αφορά την ευθύνη — μια δέσμευση όχι μόνο να αλλάξει και να βελτιώσει κανείς τις δικές του συνθήκες, αλλά να απελευθερώσει όλες και όλους, να αποδομήσει τις αποικιακές και ιμπεριαλιστικές σχέσεις στον κόσμο, να τερματίσει τον πόλεμο και την εκμετάλλευση, να γίνει μια πολιτικά ουσιαστική και επαναστατική δύναμη κοινωνικού μετασχηματισμού — τότε χρειαζόμαστε μια ειλικρινή πολιτική κουλτούρα λογοδοσίας και υπευθυνότητας απέναντι στην κοινωνία, και ιδιαίτερα απέναντι στους καταπιεσμένους.

Οι κοινωνικοί αγώνες και τα φεμινιστικά κινήματα είναι αμέτρητα, αποκεντρωμένα και σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα· δεν είναι κράτη ή εταιρείες που υποχρεούνται να συντάσσουν δημόσιες εκθέσεις διαφάνειας. Οι μεμονωμένες φεμινίστριες είναι φυσικά ελεύθερες να επιλέγουν τις μάχες τους και συχνά είναι εξαντλημένες, προσπαθώντας να κάνουν ό,τι μπορούν μέσα στα όρια των προσωπικών τους δυνατοτήτων. Η υπευθυνότητα, με την έννοια που χρησιμοποιείται εδώ, δεν είναι ένα τεχνικό ή διαδικαστικό ζήτημα. Είναι μια αρχή, μια στάση, μια πολιτική κουλτούρα — μια θέση απέναντι στην εξουσία. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος προς αυτήν· το ζητούμενο είναι η ηθική επιδίωξη μιας νηφάλιας αντίληψης ευθύνης απέναντι σε μια παράλογη αντίληψη της αλλαγής που διαμορφώνεται από τις λογικές της αγοράς.

Μια πρακτική που αξίζει να έχει πιο κεντρική θέση στις φεμινιστικές πολιτικές κουλτούρες είναι η αυτοκριτική. Η αυτοκριτική αποτελεί έναν μηχανισμό για να ξεπερνιούνται ορισμένα χαρακτηριστικά που εμποδίζουν την πορεία προς την ελευθερία, συμπεριλαμβανομένων ιδιοτήτων που συχνά αποδίδονται στην τοξική αρρενωπότητα μέσα στον πατριαρχικό καπιταλισμό: εγωκεντρισμός, εγωισμός, αλαζονεία, μικροπρέπεια, αμυντική στάση, ναρκισσισμός και οκνηρία, για να αναφερθούν μερικά μόνο. Είναι ο μηχανισμός μέσα από τον οποίον θέτει κανείς στον εαυτό του ορισμένα ηθικά πρότυπα, διατηρεί μια στάση αναστοχασμού και ανανέωσης του εαυτού, χωρίς να επαναπαύεται στις δάφνες του.

Η υλική και ιδεολογική ανεξαρτησία από το καπιταλιστικό και κρατικό σύστημα, μια πολιτική οπτική που βλέπει όλους τους αγώνες για απελευθέρωση ως αλληλένδετους, καθώς και μια αντικαθεστωτική, αλλά ταυτόχρονα προσανατολισμένη προς την κοινωνία, προσέγγιση της φεμινιστικής οργάνωσης — ριζωμένη στη συλλογική πάλη και όχι σε ατομικιστικούς τρόπους ζωής — απαιτεί επίσης μια βαθιά και ειλικρινή δέσμευση στον διεθνισμό. Μια δέσμευση που μετατοπίζει το κέντρο βάρους πέρα από τις άμεσες προσωπικές ανάγκες, ώστε η θεωρία και η πράξη να υπηρετούν της Γης τους Κολασμένους.

Τέτοια αντισυστημική φεμινιστική δράση, υπάρχει ήδη παντού γύρω μας — αρκεί να τολμήσουμε να τη δούμε. Σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο καταφέρνει να συμπεριλάβει ζητήματα όπως ο πόλεμος, η κρατική και πατριαρχική βία, ο φασισμός, ο ρατσισμός, οι αγώνες των μεταναστών, η ταξική σύγκρουση, η κλιματική δικαιοσύνη και πολλά άλλα. Τροφοδοτείται από εθελοντική, απλήρωτη εργασία, χρόνο και θυσία. Το να βρει δικαίωση αυτή η μορφή Ελευθερίας που υπόσχεται ο φεμινισμός δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Ο φεμινισμός είναι σκληρή εργασία· είναι αγώνας. Ένας αγώνας όμως που αξίζει, ακόμη κι αν δεν υπάρχει καμία ανταμοιβή.

Μια λίστα με το έργο της Dilar Dirik, συμπεριλαμβανομένων διαθέσιμων αρχείων PDF, είναι διαθέσιμη στο Linktree της.

Κείμενα της επίσης δημοσιεύει στο προσωπικό της Substack

Συνέντευξή της από το 2014: https://armsforrojava.wordpress.com/2014/11/23/το-κίνημα-των-κούρδων-γυναικών/

The post Φεμινισμός και κοινωνική αλλαγή- Dilar Dirik appeared first on Void Network.

Κείμενο: Crimethinc / Μετάφραση: Blade Runner

Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν είναι ηθικά αποκρουστική. Έχει σχεδιαστεί για να ωφελήσει αποκλειστικά μια ελίτ ρατσιστών και ισλαμοφοβικών πολεμοκάπηλων. Δεν θα ωφελήσει κανέναν απλό άνθρωπο — ούτε στο Ιράν ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.

Υπάρχουν αυθεντικά κινήματα βάσης που αντιστέκονται στην ιρανική κυβέρνηση, η οποία είναι ένα αιματοβαμμένο αυταρχικό καθεστώς — όπως είναι και οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ που της επιτίθενται. Όμως οι συμμετέχοντες στα ιρανικά κοινωνικά κινήματα δεν θέλουν ο Ντόναλντ Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν. Όπως έγραψαν κάποιοι από αυτούς τον περασμένο μήνα:

«κάθε στρατιωτική ή ιμπεριαλιστική επέμβαση δεν μπορεί παρά να αποδυναμώσει τον αγώνα από τα κάτω και να ενισχύσει τη δυνατότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας να συνεχίσει την καταστολή.»

Τα κοινωνικά κινήματα στο Ιράν αντιστέκονται εδώ και δεκαετίες σε μια καταπιεστική κυβέρνηση. Όμως η εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος-μαριονέτας που θα υπηρετεί τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν θα τα βοηθήσει. Επιτιθέμενος στο Ιράν, ο Τραμπ δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη την ανατροπή της κυβέρνησης, αλλά την υποταγή της στη δική του βούληση, απομακρύνοντας τα πρόσωπα στην κορυφή για να καταλάβει ο ίδιος τη θέση τους. Αυτό ακριβώς έκανε στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο του 2026. Η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο δεν άλλαξε τίποτα στην κατανομή της εξουσίας στη βενεζουελάνικη κοινωνία· το βασικό αποτέλεσμα της παρέμβασής του ήταν να ανοίξει το δρόμο για τη λεηλασία των φυσικών πόρων της χώρας προς όφελος τμημάτων της άρχουσας τάξης των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όπως και άλλοι αυταρχικοί ηγέτες σε όλο τον κόσμο, ο Τραμπ επιδιώκει να παραμερίσει τους απλούς ανθρώπους, περιορίζοντας όλη την πολιτική σε μια σύγκρουση τυράννων για την εξουσία εις βάρος όσων βρίσκονται υπό την κυριαρχία τους. Θα θυσιάσει πρόθυμα τις ζωές Ιρανών, Ισραηλινών και πολιτών των ΗΠΑ για το δικό του όφελος.

Καθώς η καπιταλιστική κερδοσκοπία προσκρούει στα εγγενή της όρια σε ολόκληρο τον κόσμο, οι κυρίαρχες ελίτ επιστρέφουν στη συσσώρευση πλούτου με τον παλιό τρόπο — μέσω της ωμής κρατικής βίας. Ένα από τα στοιχεία που συντήρησαν την παγκόσμια οικονομία τα τελευταία χρόνια είναι η έκρηξη χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας γύρω από λίγες τεχνολογικές εταιρείες που επιχειρούν να πουλήσουν προϊόντα «τεχνητής νοημοσύνης». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν αγώνα επενδύσεων στην επόμενη γενιά στρατιωτικής τεχνολογίας, ενόψει μιας εποχής κατά την οποία αυτή θα είναι ακόμη πιο καθοριστική για τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται ο πλούτος και η εξουσία. Απόδειξη αποτελεί η κόντρα αυτής της εβδομάδας σχετικά με το αν ο αμερικανικός στρατός θα πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που παράγει η Anthropic για μαζική εσωτερική επιτήρηση πολιτών των ΗΠΑ και για την ανάπτυξη πλήρως αυτόνομων όπλων.

Ο ισραηλινός στρατός έκανε εκτεταμένη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για να διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα. Αυτό — και όχι η «διευκόλυνση» γραφειοκρατών να συντάσσουν τα email τους — είναι η κύρια εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης.

Για την ισραηλινή κυβέρνηση, ολόκληρη η Μέση Ανατολή αντιμετωπίζεται πλέον σαν μια διευρυμένη Δυτική Όχθη. Η επίθεση στο Ιράν δείχνει ότι είναι αποφασισμένοι να υποτάξουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους στη βία που ήδη έχουν ασκήσει στους Παλαιστίνιους, τους Λιβανέζους και τους Σύρους.

Στις ΗΠΑ, η απόφαση του Τραμπ να κηρύξει πόλεμο χωρίς να συμβουλευτεί το Κογκρέσο δείχνει ότι ήδη αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως δικτάτορα. Η επίθεση στους Ιρανούς αποσκοπεί στο να σπείρει τρόμο στους αντιπάλους του σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων εντός των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πρέπει να κατανοήσουμε αυτή την επίθεση και ως απειλή εναντίον μας. Από το Καράκας και τις Δίδυμες Πόλεις μέχρι την Τεχεράνη, είναι εύκολο να διακρίνει κανείς τον κόσμο που επιχειρούν να οικοδομήσουν. Τα ίδια όπλα που χρησιμοποιούνται σήμερα εναντίον των Ιρανών θα στραφούν αύριο εναντίον οποιουδήποτε αντισταθεί στον Τραμπ και τους αυλοκόλακές του, αν δεν σταθούμε απέναντί τους από κοινού πριν να είναι αργά.

Πρέπει να οικοδομήσουμε τη δύναμη των κινημάτων βάσης ώστε να διακόψουμε τη λειτουργία της πολεμικής μηχανής. Οι εκατοντάδες χιλιάδες που σφαγιάστηκαν παράλογα στη Γάζα, τη Συρία, το Σουδάν, την Υεμένη, το Ιράκ, τη Μιανμάρ, και την Ουκρανία δείχνουν τι μας περιμένει σε αυτόν τον δρόμο, αν δεν τον σταματήσουμε.

Η πραγματική απελευθέρωση μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από την αλληλεγγύη μεταξύ κινημάτων βάσης. Πρέπει να αντισταθούμε στον πολεμοχαρή Τραμπ με κάθε μέσο.

Περαιτέρω ανάλυση

• Πορείες διαμαρτυρίας στο Ιράν εν μέσω πολιορκίας από εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς: Αναφορά για την πρόσφατη μαζική εξέγερση
• Εξέγερση στο Ιράν μετά την δολοφονία της Mahsa Amini από την αστυνομία ηθών
• Το PKK Αυτοδιαλύεται: Τέλος εποχής ή νέα αρχή για τη Μέση Ανατολή;
• Συρία: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» ή «Άνδρες, Κράτος και Βία»: Μια ανάλυση από την Jineolojî Academy / Ακαδημία Γυναιολογίας
• Γάζα Αγαπημένη: Κατανοώντας την γενοκτονία στην Παλαιστίνη
• Ο κόσμος αυτός ραγίζει – Πρέπει να αρχίσουμε να χτίζουμε
• Με αφορμή την εξέγερση στο Ιράν: ένα ακόμα σχίσμα διαφαίνεται στον κινηματικό χώρο.
• Στο γύρισμα της παλίρροιας: Πώς να παλέψουμε για να βγούμε από την εποχή Τραμπ

The post Η επίθεση στο Ιράν είναι επίθεση σε όλους μας appeared first on Void Network.

ΝΑ ΟΡΙΣΟΥΜΕ ΞΑΝΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Ομιλία: Βαρβάρα Τραχανά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Βιολογίας, Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΠΟΣΔΕΠ 17ο συνέδριο (Φεβρουάριος 2026)

Νομίζω θα κάνω εδώ, μία διαφορετική τοποθέτηση, μία τοποθέτηση πλαισίου, αν μου επιτρέπετε. Ήμουν παλιά, ως φοιτήτρια, σε συλλογικότητες, όταν υπήρχαν δεκάδες πολιτικές συλλογικότητες σε κάθε τμήμα, και είχα έναν συνάδελφο και σύντροφο που έλεγε κάθε φορά, σε κάθε συνέλευση, να ορίσουμε τις έννοιες. Λέω λοιπόν να ορίσουμε τις έννοιες με αυτήν την τοποθέτηση πλαισίου για το τι σημαίνει πανεπιστήμιο.

Ο Καρλ  Πόπερ, φιλόσοφος της επιστήμης στον 20ο αιώνα, έθεσε στον πυρήνα της επιστήμης την αρχή της διαψευσιμότητας. Επιστημονική γνώση, έλεγε, είναι όποια θεωρία μπορεί να διαψευστεί, όχι όποια θεωρία μπορεί να επιβεβαιωθεί. Όποια θεωρία μπορεί εν δυνάμει να διαψευστεί. Έτσι γεννιέται η επιστήμη και αυτή είναι η διάκρισή της από την ψευδοεπιστήμη.

Η επιστημονική γνώση γεννάται ακριβώς όταν μία τολμηρή σκέψη, μία τολμηρή ιδέα, αμφισβητεί την προηγούμενη προσωρινή αλήθεια. Αυτή είναι η διαδικασία της παραγωγής της νέας γνώσης. Και αυτή τη διαδικασία της παραγωγής της νέας γνώσης δια της αμφισβήτηση του δόγματος και της αμφισβήτησης της αυθεντίας, στο σύγχρονο κόσμο, ανέλαβαν τα πανεπιστήμια. Τα πανεπιστήμια έχουν τη θεσμική ευθύνη αυτής της διαδικασίας, γιατί έχουν το εγγενές χαρακτηριστικό της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης, της αντίστασης στον αυταρχισμό, της ανυπακοής. Χωρίς αυτά δεν παράγεται νέα γνώση. Χωρίς αυτά, θα αποτύχει ακόμη και το επιχειρηματικό, νεοφιλελεύθερο μοντέλο πανεπιστημίου που κάποιοι οραματίζονται. Γιατί το πανεπιστήμιο,  δεν είναι εκπαιδευτήριο. Το πανεπιστήμιο είναι  το φυσικό ενδιαίτημα της αμφισβήτησης.

Και είναι πολύ χαρακτηριστικό το πρωτοχρονιάτικο μήνυμα του πρωθυπουργού. Στο πρωτοχρονιάτικό του μήνυμα ο πρωθυπουργός στα social media για το 2026, επέλεξε να αναφερθεί σε δύο στοιχεία: το ένα είναι οι διαγραφές των φοιτητών, που έκαναν για πρώτη φορά: 300.000 φοιτητές διέγραψαν και το είπε με τεράστια χαρά! Και το άλλο είναι ότι δεν υπάρχει καμία ενεργή κατάληψη σε πανεπιστημιακό χώρο. Αυτά τα δύο επέλεξε να πει. Από τα χιλιάδες που θα μπορούσε να πει, επέλεξε αυτά τα δύο. Και τα επέλεξε σωστά. Γιατί αυτές οι παρεμβάσεις είναι κυρίαρχες διαδικασίες μετάλλαξης του πανεπιστημίου σε αυτό το στείρο περιβάλλον που δεν μπορεί να γεννήσει γνώση.

Πολλοί από εμάς είχαμε δει τα προεόρτια αυτής της μετάλλαξης. Εγώ είχα την τύχη, όπως και πολλοί από εμάς εδώ σήμερα, να μεγαλώσω σε ένα ζωντανό πανεπιστήμιο. Στο Αριστοτέλιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όταν εξαιτίας αυτών των «καταλήψεων» που ανέφερε στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμα του ο πρωθυπουργός, ήταν ένας χώρος πολύμορφος, πολύβουος, πολύχρωμος, θορυβώδης, ελκυστικός και ένας χώρος ασφαλής. Διότι υπήρχαν δράσεις 24 ώρες στο 24ώρο: πολιτικές εκδηλώσεις, συνελεύσεις, συζητήσεις, προβολές, συναυλίες, πάρτι. Υπήρχαν στέκια στη Φιλοσοφική, στην Ιατρική, στο Πολυτεχνείο, στο Βιολογικό. Η “αγαπημένη” του πρώην πρύτανη του ΑΠΘ κ. Νίκου Παπαιωάννου, που χθες χαιρέτησε το συνέδριο. Αγαπημένη συνέλευση, η μακροβιότερη στο χώρο των πανεπιστημίων, 34 χρόνια άντεξε στο στέκι στο Βιολογικό.

Σταδιακά όμως, το είδαμε, στις αρχές της δεκαετίας του 2000 άρχισαν να σφραγίζουν αυτούς τους ελεύθερους χώρους. Και τελικά φτάσαμε σήμερα στην αυστηροποίηση του πλαισίου παραχώρησης του δημόσιου χώρου στους φοιτητές, έως και την απόλυτη άρνηση παραχώρησης του δημόσιου χώρου του Πανεπιστημίου στους φοιτητές και τις φοιτήτριες. Λες και το Πανεπιστήμιο είναι το σπίτι του εκάστοτε προέδρου τμήματος ή του εκάστοτε πρύτανη και οι φοιτητές ενοχλητικοί παρίες!

Και καλά έκανε ο πρωθυπουργός και ανέδειξε αυτά τα στοιχεία στο πρωτοχρονιάτικό του μήνυμα, γιατί αυτές οι δύο παρεμβάσεις είναι το συμπυκνωμένο σύμβολο της ιδεολογικής του ταυτότητας. Το πρόβλημα, συναδέλφισσες και συνάδελφοι, είναι ότι δεν τα αναδείξαμε εμείς. Δεν τα διακρίναμε ως αυτό που πραγματικά είναι. Είναι ο κεντρικός μηχανισμός αλλοίωσης του χαρακτήρα του πανεπιστημίου.

Αποτύχαμε:

να αποτρέψουμε τις διαγραφές των φοιτητών/φοιτητριών,

να σταματήσουμε την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων,

να βάλουμε φρένο στην αυταρχικοποίηση, στην πειθάρχηση φοιτητών και διδασκότων- και μέσω των νέων πειθαρχικών νόμων,

στην κανονικοποίηση του χαφιεδισμού,

στις εξώσεις των φοιτητικών στεκιών,

στην σταδιακή αποστείρωση του πανεπιστημιακού χώρου,

στην εργαλειοποίηση του από την πολεμική μηχανή.

Αποτύχαμε να βάλουμε φρένο στη μετάλλαξη. Και εγώ είμαι σήμερα εδώ να σας πω, όχι να με ψηφίσετε, αλλά για να πω σε όλους και όλες να επιχειρήσουμε ένα νέο συνδικαλισμό.

Ένα συνδικαλισμό που θα αναγνωρίσει αυτό το μεγάλο κίνδυνο, του να χαθεί το πανεπιστήμιο ως χώρος αμφισβήτησης. Να μετατραπεί σε ένα χώρο που δεν θα έχει πια τη δυνατότητα παραγωγής νέας γνώσης και ταυτόχρονα θα έχει διαρρήξει και τη συνέχεια του ως θεσμού, που ιστορικά συγκροτήθηκε για να παράξει κριτική συνείδηση, να αμφισβητήσει καθεστώτα και να λειτουργεί ως αντίβαρο στην εξουσία, πολιτική, οικονομική, τεχνοκρατική.

Σε αυτό το πανεπιστήμιο πρέπει να αντισταθούμε όλοι, και η ΠΟΣΔΕΠ. Να πάψει η ΠΟΣΔΕΠ να κάνει διαχείριση απωλειών ή ένα συνδικαλισμό που εξαντλείται στη θεσμική διαμαρτυρία.

Χρειαζόμαστε ένα συνδικαλισμό, πολιτικό, με την ουσιαστική έννοια του όρου, που να υπερασπίζεται το πανεπιστήμιο ως δημόσιο αγαθό και όχι ως οργανισμό παροχής υπηρεσιών.  Που να παράγει λόγο τεκμηριωμένο, ιστορικά και κοινωνικά ενσυνείδητο, ένα συνδικαλισμό που να συγκρούεται όταν απαιτείται.

Να πάψει η ΠΟΣΔΕΠ να είναι απλά ο διαχρονικός τεχνικός συνομιλητής της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Να γίνει η φωνή του συλλογικού διανοούμενου του δημόσιου πανεπιστημίου, που θα απαντήσει σε κυρίαρχα ερωτήματα:

Ποιος ορίζει τι είναι γνώση, ποιος επιλέγει ποια γνώση παράγεται και για ποιον αυτή η γνώση παράγεται.

Ευχαριστώ.

The post Να ορίσουμε ξανά τί είναι Πανεπιστήμιο appeared first on Void Network.