Κείμενο: Blade Runner– πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα της αυτόνομης- αντιεξουσιαστικής Αγγλικής συλλογικότητας PlanC

Η χρονιά ξεκίνησε με νέα αιματοχυσία στο Ιράν και τη Συρία, καθώς η καταστροφή στη Γάζα συνεχίζεται. Η Μέση Ανατολή, όπως έχει υποστηρίξει ο Abdullah Öcalan — ιδεολογικός ηγέτης του κουρδικού απελευθερωτικού κινήματος — αποτελεί το λίκνο του πολιτισμού του έθνους-κράτους. Από το σουμεριακό ζιγκουράτ έως τη σημερινή καπιταλιστική νεωτερικότητα, η περιοχή γνώρισε επί μακρόν την ανάδυση πατριαρχικών και ιεραρχικών δομών, βαθιά ενσωματωμένων στην κρατική εξουσία. Οι Κούρδοι, που έχουν βιώσει γενοκτονία στην ιστορία τους και παραμένουν ένα έθνος χωρίς κράτος, αντιμετωπίζουν σήμερα μια νέα υπαρξιακή απειλή στη Ροζάβα. Ένοπλες τζιχαντιστικές πολιτοφυλακές, υποστηριζόμενες από το τουρκικό κράτος, επιτίθενται ανενόχλητες στις περιοχές της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βορειοανατολικής Συρίας (DAANES). Στο Ιράν, μια εξέγερση με πρωταγωνιστές τη νεολαία και τα μεσαία στρώματα συντρίβεται βίαια από το ισλαμιστικό καθεστώς, με τις κουρδικές περιοχές να πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα σε αίμα.

Αυτές οι εξελίξεις αποκαλύπτουν ένα βαθύτερο ρήγμα στη δυτική αριστερά: κάποιοι δίνουν έμφαση στους απελευθερωτικούς αγώνες από τα κάτω, ενώ άλλοι εστιάζουν στη γεωπολιτική και στις ισορροπίες των μεγάλων δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν την έξαρση της στρατιωτικοποίησης — ριζωμένη στα σχέδια λευκών ανδρών στην εξουσία, που οχυρώνουν τα κάστρα τους καθώς ο κόσμος καίγεται.

Η τραμπική εκδοχή του φασισμού, βασισμένη στη διακυβέρνηση μέσω ωμής ισχύος, έδωσε νέα έκφραση σε μια παλιά κοσμοαντίληψη της λευκής υπεροχής: ότι η ηγεμονία είναι αρετή και η κρατική βία δεδομένη. Στις ΗΠΑ, ευάλωτες κοινότητες δέχονται επίθεση τόσο στο επίπεδο του νόμου όσο και στην καθημερινή ζωή, ενώ οι ομοσπονδιακοί θεσμοί απογυμνώνονται και αναδιαμορφώνονται από ακροδεξιούς δρώντες που εκμεταλλεύονται τη στρατηγική κατάρρευση της κυβερνητικής αριστεράς. Καθώς ο καπιταλισμός προσκρούει στα οικολογικά και υλικο-ενεργειακά όρια του πλανήτη, οι ελίτ σκληραίνουν τη στάση τους και παίζουν το χαρτί του φασισμού, καθώς το σύστημά τους ραγίζει μαζί με το οικοσύστημα.

Μεγάλο μέρος της δυτικής αριστεράς παραμένει παγιδευμένο σε ένα πλαίσιο κληρονομημένο από τον μεταπολεμικό συμβιβασμό, όπου το επαναστατικό δυναμικό ανταλλάχθηκε με κοινωνική ειρήνη και το κράτος πρόνοιας έγινε το πεδίο της σύγκρουσης. Αυτό το στρατηγικό κενό συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Πώς φτάσαμε εδώ;

Η αναδιάρθρωση του κεφαλαίου από τη δεκαετία του ’80, μέσω της ψηφιοποίησης και της χρηματιστικοποίησης, αποσύνδεσε τη ζωή από τη συλλογική λήψη αποφάσεων. Πάνω σε μια δραστική τεχνική μετατόπιση, ο νεοφιλελεύθερος πολιτικός σχεδιασμός επέβαλε τη συγχώνευση κράτους και κεφαλαίου σε μια μηχανή διατήρησης της ιεραρχίας: προστατεύει την πυραμιδική δομή οικονομίας και εξουσίας και ταυτόχρονα παράγει εξάρτηση από αυτήν. Η νεοφιλελεύθερη επίθεση στην εργατική τάξη, κάτω από τη μαρκίζα του «λιγότερου κράτους», έστησε ένα θέαμα μέσα στο οποίο τα συνδικάτα διαπραγματεύονται εν μέσω ενός λυσσαλέου κοινωνικού πολέμου που διεξάγεται ενάντια στα κατώτερα στρώματα. Υπάρχει εδώ μια βαθύτερη συνέχεια που παραμένει θωρακισμένη: η ίδια η αρχιτεκτονική του κράτους πρόνοιας είναι δεμένη με τη συσσώρευση κεφαλαίου και την κρατική κυριαρχία.

Οι μεταρρυθμίσεις, όσο καλοδεχούμενες κι αν είναι, δεν μπορούν να διαβρώσουν ουσιαστικά τις βασικές του λειτουργίες πειθάρχησης, ελέγχου και διαχείρισης πληθυσμών.

Το κράτος πρόνοιας, ακόμη και στα καλύτερά του, δεν παρείχε ποτέ αυτονομία. Σήμερα βρισκόμαστε να υπερασπιζόμαστε ψίχουλα, ενώ αδυνατούμε να αντικαταστήσουμε το μοντέλο με υποδομές από τα κάτω που δεν βασίζονται στην εξαγωγή υπεραξίας ή στην υπακοή. Έχει συντελεστεί μια μεγάλη στροφή προς την καταναλωτική αφθονία: έξυπνα τηλέφωνα, επώνυμα ρούχα, φορητοί υπολογιστές, οχήματα, ταξίδια είναι πλέον προσβάσιμα σε ευρύτερα στρώματα από ποτέ. Ή τουλάχιστον αυτή είναι η υπόσχεση που οικοδομήθηκε πάνω σε δεκαετίες αστικού εξευγενισμού και επέκτασης της οικονομίας των υπηρεσιών. Τα μεσαία στρώματα είναι βαθιά επενδεδυμένα σε αυτό το υλιστικό κοινωνικό συμβόλαιο, σε σημείο που ο ελεύθερος χρόνος αντικαθίσταται πρόθυμα από εμπορική «επιχειρηματικότητα». Για πολλούς ακτιβιστές της λευκής μεσαίας τάξης, τα όρια ανάμεσα στον «αγώνα» ή τη «δράση» και μια αμειβόμενη σχέση με φιλανθρωπίες ή ΜΚΟ γίνονται ολοένα και πιο θολά. Αυτή η νέα πραγματικότητα βαφτίστηκε «ελευθερία», για να δικαιολογήσει τη θωράκιση των δυτικών κέντρων μέσω στρατιωτικοποιημένων συνόρων και τεχνοκρατικής διαχείρισης. Το κράτος πρόνοιας και η υπόσχεση της καταναλωτικής αφθονίας δεν είναι πια λειτουργία μιας κοινωνίας αλληλεγγύης, αλλά ένα μαλακό εσωτερικό σύνορο που αντικατοπτρίζει την αγκαθωτή, εξωτερική του όψη.

Σε αυτό το πλαίσιο, το κυρίαρχο αφήγημα παρουσιάζει τις εξεγέρσεις της δεκαετίας του 2010 ως κατάλοιπα ή ως παραδείγματα προς αποφυγή. Όμως οι εξεγέρσεις που καθοδηγούνται από τη Gen Z σε όλη την Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική αποτελούν μια πραγματική αφύπνιση: η οριζόντια, μαζική, μαχητική δράση στον δρόμο όχι μόνο παραμένει εφικτή, αλλά συνεχίζει να ξεσπά ως η πιο ξεκάθαρη απειλή για τα καθεστώτα όταν η εκλογική πολιτική βαλτώνει. Αυτό σηματοδοτεί μια μετατόπιση από αιτήματα ένταξης και ενσωμάτωσης προς την αντι-ιεραρχική συμμετοχή και την οικοδόμηση νέων αυτόνομων χώρων — μορφές αντίστασης που δεν στοχεύουν στη βελτίωση των κρατικών λειτουργιών, αλλά στην παράκαμψη ή την αντικατάστασή τους.

Γενοκτονία στα σύνορα[1]

Τα ρήγματα στη σημερινή δυτική αριστερά αντανακλούν το βαθύτερο πλανητικό χάσμα. Η νεοφιλελεύθερη εποχή της πληροφορίας όξυνε τον διαχωρισμό ανάμεσα στα οχυρωμένα δυτικά κράτη-φρούρια και τη στρατιωτικοποιημένη περιφέρεια. Στον παγκόσμιο Νότο, ο πόλεμος είναι καθημερινή πραγματικότητα για πολλούς και το τίμημά του το πληρώνουν πιο βάναυσα οι γυναίκες — με απαγωγές, βιασμούς και εκτελέσεις στα χέρια φυλάρχων και τζιχαντιστών. Μια πατριαρχική τρομοκρατία που μοιάζει με ταξίδι στον Μεσαίωνα ευδοκιμεί κάτω από δομές που στηρίζονται από τη φιλελεύθερη Δύση.

Αυτή η τρομοκρατία φτάνει στις ακτές της «Ευρώπης-Φρούριο». Δεκάδες χιλιάδες μετανάστες πεθαίνουν κάθε χρόνο προσπαθώντας να φτάσουν στην ασφάλεια, κυρίως στη θάλασσα. Πάνω από 10.000 άνθρωποι πέθαναν καθ’ οδόν προς την Ισπανία μόνο το 2024. Ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανότατα πολύ υψηλότερος, καθώς αυτές οι μετακινήσεις είναι δύσκολο να καταγραφούν. Το 2023, το Ελληνικό Λιμενικό άφησε περισσότερους από 600 ανθρώπους να πνιγούν σε ένα μόνο ναυάγιο, ως άμεσο αποτέλεσμα της άτυπης πολιτικής επαναπροωθήσεων. Θανατηφόρα περιστατικά από βίαιες επιχειρήσεις push-back καταγράφονται κάθε χρόνο. Η Frontex, ουσιαστικά η ευρωπαϊκή ICE, έχει γίνει η πιο βαριά χρηματοδοτούμενη υπηρεσία της ΕΕ, με δικά της πλοία, αεροσκάφη, drones και όπλα. Το Σώμα Μόνιμης Ανάπτυξης των 10.000 ατόμων είναι η πρώτη και μοναδική πανευρωπαϊκή ένοπλη δύναμη, με προϋπολογισμό που ανταγωνίζεται εκείνους μικρών κρατών.

Όμως η κρατική βία στα σύνορα είναι μόνο μία όψη μιας συστημικής κατάρρευσης. Πίσω της βρίσκεται μια βαθύτερη αντίφαση: ο καπιταλισμός αναδύθηκε από μια κατά βάση αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία. Το αγροτικό ζήτημα παραμένει δομικά άλυτο: πώς μπορεί το κεφάλαιο να απορροφήσει, να πειθαρχήσει ή να διαλύσει την αγροκτηνοτροφική παραγωγή, ενώ ταυτόχρονα να αποτρέψει τους πληθυσμούς της υπαίθρου που καθίστανται πλεονάζοντες από το να γίνουν πηγή αστάθειας; Τι συμβαίνει με τη γη, τα ζωντανά, την εργασία, τα συστήματα τροφής και τις κοινωνικές σχέσεις όταν το κέρδος απαιτεί ατέρμονη επέκταση σε έναν κόσμο πεπερασμένων πόρων;

Καθώς τα οικοσυστήματα καταρρέουν και η αγροκτηνοτροφία αποτυγχάνει, όλο και περισσότεροι άνθρωποι εξαναγκάζονται σε μετακίνηση — κάποιοι φεύγουν λόγω ξηρασίας και ερημοποίησης, άλλοι ωθούνται από πλημμύρες, πυρκαγιές ή την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Η κλιματική εκτόπιση πληθυσμών είναι εδώ και θα γίνει ολοένα και πιο καθοριστικός παράγοντας της παγκόσμιας μετανάστευσης. Η άνιση επίπτωση της οικολογικής κατάρρευσης αντικατοπτρίζει και ενισχύει το χάσμα ανάμεσα στην οχυρωμένη δυτική ακρόπολη και τη στρατιωτικοποιημένη, αναλώσιμη περιφέρεια. Είναι συντριπτικά οι φτωχότεροι που εξαναγκάζονται να μετακινηθούν, ενώ οι πλουσιότεροι οχυρώνονται πίσω από σύνορα, αναχώματα και ζώνες απαγόρευσης με drones.

Κατά κάποιον τρόπο, τα ανθρώπινα ποτάμια επιστρέφουν στην πηγή και κλείνουν έναν άπειρο βρόχο, οξύνοντας ακόμη περισσότερο το χάσμα ανάμεσα στον αναγεννώμενο εθνικισμό και την απελευθερωτική πολιτική. Και δεν υπάρχει πια «Νέος Κόσμος» για να αποικιστεί με τις λεγόμενες «επικίνδυνες τάξεις» της Ευρώπης — τους πλεονάζοντες φτωχούς, τους εκτοπισμένους και τους ριζοσπαστικοποιημένους. Όλο και περισσότερο, η μόνη εναπομείνασα «λύση» του καπιταλισμού φαίνεται να είναι ο μαζικός θάνατος. Η συστηματική σφαγή μεταναστών στις ευρωπαϊκές ακτές δεν είναι δυσλειτουργία, αλλά δομική έκφραση ενός αδιεξόδου.

Οι αγροκτηνοτρόφοι στην Ευρώπη ένιωσαν κι αυτοί αυτό το αδιέξοδο: ότι συγκαταλέγονται σε όσους προορίζονται για θυσία. Η Ελλάδα, μαζί με χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και το Βέλγιο, γνώρισε μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις των τελευταίων ετών, καθώς οι αγροτοκτηνοτρόφοι αντιμετωπίζουν εκτόξευση του κόστους καυσίμων, ζωικές ασθένειες και δεκαετίες αγροτικής εγκατάλειψης. Τα αιτήματά τους υπερβαίνουν τις επιδοτήσεις, ζητώντας την ανατροπή ολόκληρου του νεοφιλελεύθερου σχεδιασμού της ΕΕ. Η καταστολή υπήρξε σφοδρή και αντιμετωπίστηκε με ευρεία αλληλεγγύη από εργαζόμενους, φοιτητές, αναρχικούς και τοπικές κοινότητες. Ο αγροτοκτηνοτροφικός τομέας αποτελεί ακόμη ένα μέτωπο στη γενικευμένη κατάρρευση των εξορυκτικών οικονομιών υπό το κλιματικό στρες που δημιουργούν κράτος και κεφάλαιο.

Οι γενοκτονίες τείνουν να γίνουν μόνιμη κατάσταση σε ένα σύστημα που, έχοντας εκμεταλλευτεί τον πλανήτη μέχρι τα όριά του, στρέφεται τώρα προς τα μέσα, καταναλώνοντας τον ίδιο του τον πλεονάζοντα πληθυσμό σε μια μάταιη προσπάθεια επιβίωσης. Η νεοαποικιοκρατία καθυστέρησε αυτή την κρίση εξάγοντας την κοινωνική σύγκρουση και λεηλατώντας την περιφέρεια για να χτίσει κράτος πρόνοιας στον πυρήνα. Αυτό κατεύνασε τις εργατικές τάξεις της Δύσης. Όμως η μετανάστευση αναιρεί αυτή τη ρύθμιση, αντιστρέφει τη ροή και φέρνει τις αντιφάσεις στο εσωτερικό.

Ο φασισμός επέστρεψε από την ανάγκη της άρχουσας τάξης να διατηρήσει τον έλεγχο, καθώς ο παλιός συμβιβασμός έχει παύσει να λειτουργεί. Η σοσιαλδημοκρατία είναι απολύτως ακατάλληλη για τη σημερινή στιγμή, εγκλωβισμένη σε πολιτικές εσωτερικής αναδιανομής ενώ το ίδιο το παγκόσμιο σύστημα σαπίζει. Τα εκλογικά αποτελέσματα σε όλη την Ευρώπη επιβεβαιώνουν αυτή την ασημαντότητα.

Αυτό που ήταν πάντα ένας εύθραυστος συμβιβασμός βρίσκεται πλέον σε τελική παρακμή. Η γενοκτονία των μεταναστών δεν είναι απλώς συνέπεια, αλλά έκφραση αυτής της αργής αποσύνθεσης. Η δυτική εξωτερική πολιτική εστιάζει ολοένα και περισσότερο στη συγκράτηση της μετανάστευσης στην πηγή. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να επιλύσουν το παγκόσμιο αγροκτηνοτροφικό ζήτημα. Έτσι, η κρατική βία στα σύνορα, η γενοκτονία και η στρατιωτικοποίηση απορρέουν όλες από την ίδια σάπια ρίζα.

Το σύστημα λειτουργεί πλέον στο σημείο βρασμού. Στο εσωτερικό, η μαζική ριζοσπαστικοποίηση οδηγεί σε κλιμακούμενη καταστολή. Η διαφωνία ποινικοποιείται, η ριζοσπαστική άμεση δράση τίθεται εκτός νόμου ως «εγχώρια τρομοκρατία» και η μηδενική ανοχή γίνεται δόγμα.

Η στρατιωτικοποίηση, επομένως, γίνεται η νέα οργανωτική λογική. Το ιδεολογικό επίχρισμα του Ψυχρού Πολέμου έχει λιώσει. Αυτό που απομένει είναι ανοιχτός ανταγωνισμός, ωμή βία και εντατικοποιημένη καταστολή της διαφωνίας. Η λογική που ισοπεδώνει τη Γάζα και απειλεί τους Κούρδους στη Ροζάβα είναι η ίδια λογική που πνίγει μετανάστες στη Μεσόγειο, δολοφονεί αυτούς και τους υποστηρικτές τους στις ΗΠΑ, δαιμονοποιεί τους μετανάστες στη Βρετανία, ποινικοποιεί την άρνηση και αναδεικνύει αφηγήσεις λευκής υπεροχής.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Όλοι οι κρατικοί δρώντες — παρά τις τακτικές διαφορές — εντέλει ενισχύουν την ίδια καταπιεστική καπιταλιστική νεωτερικότητα και ευθυγραμμίζονται στην προσπάθεια να συντρίψουν κάθε εναλλακτική. Το καθήκον μας, ως ελευθεριακή, αντι-εξουσιαστική κομμουνιστική τάση, είναι να αποκαλύπτουμε αυτή τη μηχανή και να στεκόμαστε στο πλευρό όσων βρίσκονται στις πρώτες γραμμές της αντίστασης — από το Λονδίνο έως τη Μινεάπολη, από το Ιράν έως τη Σρι Λάνκα, από τη Γάζα έως το Περού, και οπουδήποτε αλλού.

Οι ΗΠΑ μπορεί σύντομα να χάσουν τον ρόλο του κεντρικού αρχιτέκτονα του παγκόσμιου συστήματος — και δεν θα πέσουν αθόρυβα. Για εμάς, αυτό μπορεί να είναι και μια ευκαιρία. Ο ρόλος μας είναι να αρθρώσουμε και να εκφράσουμε μια ελευθεριακή κομμουνιστική προοπτική: την καταστροφή του κράτους και τη δημιουργία οριζόντιας συνεργασίας μεταξύ κοινοτήτων από τα κάτω. Η δράση σημαίνει υιοθέτηση ποικιλίας τακτικών, στήριξη όσων στοχοποιούνται από κρατική επιτήρηση και σωφρονιστική βία, και οικοδόμηση δεσμών εμπιστοσύνης με κοινότητες που δέχονται επίθεση. Πρέπει να χαράξουμε χώρους άρνησης όπου η στρατηγική μπορεί να διαμορφώνεται από κοινού και η διαφωνία δεν διαλύει την αλληλεγγύη. Χρειαζόμαστε τοπικές δομές άμυνας και αλληλοβοήθειας ριζωμένες στην καθημερινή ζωή, αντί να τρέχουμε πίσω από αντιδραστικά και ακροδεξιά αφηγήματα και την έκθεση στο μιντιακό θέαμα.

Κάποιες τάσεις της αριστεράς συνεχίζουν να στηρίζουν αυταρχικά καθεστώτα απλώς και μόνο επειδή αντιτίθενται στη Δύση. Όμως ο αληθινός αντιιμπεριαλισμός δεν είναι να διαλέγεις πλευρά σε μια γεωπολιτική σκακιέρα, αλλά να στηρίζεις τους φτωχούς, τους αποικιοκρατούμενους, τα μη δυαδικά άτομα, τις γυναίκες, τους μη λευκούς, τα παιδιά, τους «από κάτω» που υποφέρουν κάτω από κάθε καθεστώς. Πρέπει να συνεχίσουμε να γειώνουμε τις προσπάθειές μας στις ζωές και τις αντιστάσεις των εκτοπισμένων, των εκμεταλλευόμενων και των εξόριστων. Για να χτίσουμε εμπιστοσύνη στις κοινότητές μας, οφείλουμε να παρουσιαζόμαστε ως σύμμαχοι και συνωμότες απέναντι στους εχθρούς στην κορυφή. Και χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τις ιδεολογικές μας συνήθειες που μας απομονώνουν και μας κάνουν να μοιάζουμε με lifestyle σέχτα αντί για πολιτική δύναμη.

Υπάρχει μια επίμονη τάση τόσο στον φιλελεύθερο όσο και στον ριζοσπαστικό ακτιβισμό να αντιμετωπίζονται ζητήματα όπως η Παλαιστίνη ή η κλιματική κατάρρευση ως απομονωμένες «υποθέσεις», καθεμία με το δικό της branding, τις τακτικές και τα αποδεκτά αφηγήματα. Στους χώρους αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, οι μαζικές πορείες είναι — δικαίως — καλοδεχούμενες, αλλά οι αποκλίνουσες τακτικές συχνά αστυνομεύονται. Διαδηλωτές που απορρίπτουν την πασιφιστική, χορογραφημένη δράση παρουσιάζονται ως απειλή για την «ενότητα», αποκαλύπτοντας μια πρωτοποριακή εμμονή με την ευπρέπεια και τη μη βία. Παράλληλα, στα περιβαλλοντικά κινήματα, η αστική συμβολική δράση που οδηγεί σε συλλήψεις — με ελάχιστο στρατηγικό αντίκτυπο — έχει κάνει δημοφιλές ένα μοντέλο δράσης χαμηλού φραγμού και φιλικού στα μέσα. Αυτό το θέαμα είχε κόστος: εκατοντάδες φυλακίστηκαν, η στήριξη της κοινής γνώμης μειώθηκε και η μακροπρόθεσμη οργάνωση βάσης παραμερίστηκε. Για όλη την ορατότητα, ο υλικός αντίκτυπος στις εκπομπές, την εξόρυξη ή τις ροές κεφαλαίου παραμένει αμελητέος μπροστά στην επιταχυνόμενη οικοκτονία.

Η Palestine Action απαγορεύτηκε επειδή οι στοχευμένες τακτικές της — όπως το κλείσιμο ή η κατάληψη εργοστασίων όπλων — άρχισαν να διαταράσσουν την λειτουργία των εταιριών και να επηρεάζουν σοβαρά την παραγωγή οπλισμού. Αντίστοιχα, στη Γερμανία, οι μαζικοί αποκλεισμοί λιγνιτικών/ανθρακικών υποδομών από την Ende Gelände έχουν επανειλημμένα διαταράξει την εξόρυξη και τις μεταφορές, σπρώχνοντας την έξοδο από τον άνθρακα στο πολιτικό mainstream. Οι μορφές δράσεις που ποινικοποιούνται, συχνά, είναι ακριβώς αυτές που έχουν δραστικό αποτέλεσμα.

Δεν θα μείνουμε παθητικοί παρατηρητές της οδύνης και της κατάρρευσης. Το σύστημα ραγίζει. Το καθήκον μας δεν είναι να το επιδιορθώσουμε — αλλά να αντισταθούμε με μια μεγάλη ποικιλία τακτικών — και να χτίσουμε το έδαφος κάτω από τα πόδια μας πριν αυτό καταρρεύσει.

___

NOTES

1. Η ενότητα αυτή αντλεί στοιχεία και επιχειρήματα από εδώ: https://mronline.org/2025/06/18/the-migrant-genocide-toward-a-third-world-analysis-of-european-class-struggle/

The post Ο κόσμος αυτός ραγίζει- Πρέπει να αρχίσουμε να χτίζουμε appeared first on Void Network.

Χωρίς την ικανότητα για προφητικά οράματα, είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς ποιες μορφές θα πάρει ο Αναρχισμός στον 21ο αιώνα, καθώς αυτό εξαρτάται από το γεωγραφικό, πολιτισμικό, πολιτικό, κοινωνικό και χρονικό πλαίσιο. Αναμφίβολα, οι αγώνες για τη διεύρυνση των χώρων ελευθερίας, για την ισότητα μέσα στη διαφορετικότητα και για την ατομική και συλλογική αλληλεγγύη—(συμπεριλαμβανομένης και κυρίως αυτήν μεταξύ αγνώστων) θα συνεχίσουν να αποτελούν τους άξονες γύρω από τους οποίους θα περιστρέφονται οι κατάλληλες κατά περίπτωση μορφές και τρόποι σύγκρουσης, σύμφωνα με το εκάστοτε πλαίσιο του Αναρχισμού—ή μάλλον των Αναρχισμών.

Θα επικεντρωθώ, εν συντομία, σε τρία παγκόσμια σενάρια, όχι πολύ μακριά μεταξύ τους, αλληλοδιαπλεκόμενα και χωρίς ιεραρχική κατάταξη, μέσα στα οποία οι Αναρχικοί του 21ου αιώνα θα προσπαθήσουν να εντοπίσουν τις καταλληλότερες μορφές δράσης. Υπάρχει προφανώς και ένα τέταρτο που συνδέεται με τα ζητήματα φύλου, όμως υπάρχουν άλλες, πολύ καλύτερες αναλύσεις που μας προσφέρουν τα γενικά και ειδικά χαρακτηριστικά και τους εκάστοτε στόχους αυτού του μετώπου. Φυσικά, αυτά τα σενάρια δεν αποκλείουν ούτε υποτιμούν τα πιο συνηθισμένα, καθημερινά και ίσως πιο τοπικά πεδία αγώνα, η σημασία των οποίων είναι καθοριστική για το ρίζωμά μας στους τόπους όπου ζούμε. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, τα παγκόσμια σενάρια θα «υπερκαθορίσουν» και τις τοπικές ή παραδοσιακές συγκρούσεις, αλλάζοντας τις μορφές και τις μεθόδους τους και προσδίδοντάς τους σημαντικές μετατοπίσεις.

Το πρώτο ζήτημα είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία μεταβάλλει τις συνθήκες ζωής στον πλανήτη θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωση των οικοσυστημάτων και επιφέρει δημογραφικές συγκρούσεις, μεταναστευτικές ροές και βίαιη εκμετάλλευση των πόρων (καλλιεργήσιμη γη, νερό κ.λπ.). Ο νομαδισμός χαρακτηρίζει, από πάντα, το ανθρώπινο είδος και η πίεση της μετανάστευσης προς αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής είναι τέτοια που δεν μπορεί να ανακοπεί από κρατικά ή «φυσικά» σύνορα. Αν δεν αντιστραφεί ο ρυθμός εκμετάλλευσης των πόρων της ανθρωπότητας (πρώτα και κύρια της γης και του νερού), ολοένα και πιο αιματηρές συγκρούσεις θα ξεσπούν, αν αναλογιστούμε ότι το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού είναι σε ηλικία εργασίας και το ένα τέταρτο ζει σε αγροτικές περιοχές, όπου συγκεντρώνεται το 80% της παγκόσμιας φτώχειας. Και αυτό χωρίς να υπολογίσουμε την άτυπη, σκοτεινή και αόρατη εργασία που διαφεύγει από τα στατιστικά της ΔΟΕ ή της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Σε αυτές τις συνθήκες—που θα ήταν ευτελές να τις ονομάσουμε «έκτακτες», τόσο ενδημικές και επαναλαμβανόμενες, λόγω των δυναμικών σχέσεων εξουσίας και της ανισότητας σε παγκόσμια κλίμακα—η προσέγγιση των προβλημάτων δεν μπορεί παρά να βασιστεί στην αυτοοργάνωση της κοινωνικής βάσης, ώστε να μετριαστούν οι καταστροφικές συνέπειες των σημερινών κλιματικών πολιτικών που ακολουθούν οι ανάλγητες κρατικές και επιχειρηματικές ελίτ.

Ακριβώς από αυτή την πρακτική αλληλεγγύης και αυτοοργάνωσης σφυρηλατείται το αναρχικό ήθος: ένα εργαστήρι δημιουργικότητας που παράγει οριζόντιες λύσεις προβλημάτων, οι οποίες σταδιακά θα επεκταθούν στην πλήρη αναδιοργάνωση της κοινωνικής ζωής σύμφωνα με τις ελευθεριακές πρακτικές και τους ανάλογους τρόπους ζωής.

Είναι λοιπόν καιρός η επιβιώση του πλανήτη και η ζωή των όντων να μπουν αποφασιστικά στην πολιτική ατζέντα του Κοινωνικού Αναρχισμού, καθώς δεν μπορούμε να υπολογίζουμε ότι μετά την καταστροφή θα ανήκουμε στις ελίτ που θα μεταναστεύσουν στη Σελήνη ή στον Άρη ακολουθώντας τον Elon Musk και τους ομοίους του.

Το δεύτερο παγκόσμιο σενάριο είναι η προσφυγή στον πόλεμο ως μέσο διεκδίκησης της παγκόσμιας ηγεμονίας στον 21ο αιώνα, με τους κινδύνους πυρηνικής εξόντωσης και μαζικής εξολόθρευσης που αυτό συμπεριλαμβάνει.

Ήδη στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας, πολλοί αμερικανοί μελετητές αναρωτιόνταν ποια θα είναι η παγκόσμια ηγεμονική δύναμη στο δεύτερο μισό του 21ου αιώνα, βλέποντας την Κίνα και τους συμμάχους της (συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας) ως τον πιο πιθανό ανταγωνιστή, απέναντι στον οποίο θα έπρεπε να εφαρμοστούν πολιτικές ανάσχεσης και επιθετικής εξισορρόπησης. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην Κίνα, μόνο που οι αναλύσεις και οι μελέτες εκεί δεν είναι εύκολα προσβάσιμες, πόσο μάλλον αναγνώσιμες. Άλλωστε, η Ιστορία δεν γνώρισε ποτέ ομαλές και ειρηνικές διαδοχές της παγκόσμιας ηγεμονίας—το αντίθετο μάλιστα.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, ούτε μόνο σημερινό φαινόμενο, ότι γινόμαστε μάρτυρες μιας αυξανόμενης στρατιωτικοποίησης των κοινωνιών, η οποία ήδη οδηγεί άμεσα στη διάλυση δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν με κόπο, ακόμη και χωρίς να χάνεται το πρόσχημα της (ψευδο)δημοκρατικής εκπροσώπησης, με τη μετατροπή των συνταγματικών κρατών σε εκλογικο-κοινοβουλευτικές απολυταρχίες. Η ελευθερία δράσης, λόγου και έκφρασης, η δυνατότητα να διαμορφώνει κανείς τη ζωή του όπως ο ίδιος επιθυμεί, καθώς και η υιοθέτηση αντιαυταρχικών ηθών και παραδόσεων, είναι πρακτικές που κατακτήθηκαν με δυσκολία από τις προηγούμενες γενιές—και σε ορισμένες περιπτώσεις από ανθρώπους που ακόμη βρίσκονται εν ζωή. Το αν αυτές κατοχυρώνονται συνταγματικά ή μεταφράζονται σε νομικούς κανόνες έχει μικρή σημασία: το θετικό δίκαιο παραχωρείται και αφαιρείται ανάλογα με τις λιγότερο ή περισσότερο ενισχυμένες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Είναι η εξέλιξη των κοινωνικών αγώνων αυτή που κάνει τη διαφορά.

Με τον όρο στρατιωτικοποίηση δεν πρέπει και δεν μπορούμε να εννοούμε μόνο την ορατή παρουσία των συμβόλων της ένοπλης εξουσίας (στρατός, αστυνομία, εξοπλισμοί, πολεμικές βιομηχανίες κ.λπ.). Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την εσωτερίκευση μιας πολεμοχαρούς και φιλοπόλεμης κουλτούρας, η οποία οπλίζει τις συνειδήσεις από πολύ νεαρή ηλικία με βίαια πρότυπα για την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων και την υπέρβαση των εμποδίων που μας θέτει η ζωή σε κάθε μας βήμα.

Πολιτισμικά πρότυπα στα οποία η βία εξυμνείται επειδή είναι προσομοιωμένη—game over και πάλι από την αρχή —η ζωή ως βιντεοπαιχνίδι όπου σκοτώνεις και σκοτώνεσαι, αλλά μετά ανασταίνεσαι σε μια ατέρμονη και απεριόριστη μάχη. Δεν είναι τυχαίο ότι τα ψυχαγωγικά βιντεοπαιχνίδια τροφοδοτούν και τροφοδοτούνται με τη σειρά τους από στρατιωτικές προσομοιώσεις, αυτόνομα και αυτοματοποιημένα οπλικά συστήματα που μετασχηματίζουν τις μορφές του πολέμου, αναισθητοποιώντας τις πληγές και τα σωματικά τραύματα , μετατοπίζοντας τα στη σφαίρα του ψυχικού. Αυτό ισχύει φυσικά, μόνο για όσους επιτίθενται από θέση τεχνολογικής υπεροχής, και όχι για όσους υφίστανται τις συνέπειες, όπως γνωρίζει πολύ καλά κάθε θύμα πολέμου.

Δεν πρέπει επίσης να υποτιμούμε ή να ελαχιστοποιούμε την υβριδική στρατιωτικοποίηση που διεισδύει από τον κυβερνοχώρο στις τσέπες μας μέσω των ψηφιακών συσκευών. Αυτές οι συσκευές δεν αποτελούν μόνο πηγή καπιταλιστικής επιτήρησης για σκοπούς εμπορικού μάρκετινγκ, αλλά και—κυρίως—μέσο ελέγχου από κυβερνήσεις και ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες πλέον κατέχουν μια άπειρη ποσότητα γνώσεων σχετικά με τα γούστα μας, τις πράξεις μας, τις επιλογές μας, τις σωματικές και εικονικές εμπειρίες μας, και οι οποίες μετατρέπονται σε αριθμητικά δεδομένα εύκολα επεξεργάσιμα από αλγορίθμους, καταλήγοντας σε μια χαρτογράφηση μαζική αλλά ταυτόχρονα εξατομικευμένη—και αυτό να μην μας φαίνεται αντιφατικό— χρήσιμη για την πρόβλεψη και ακόμη και την καθοδήγηση της μελλοντικής μας συμπεριφοράς.

Και έτσι φτάνουμε στο τρίτο παγκόσμιο σενάριο: την έλευση των ψηφιακών τεχνολογιών, και ειδικότερα της τεχνητής νοημοσύνης, που κυριολεκτικά επαναστατικοποιεί τον τρόπο ζωής στις κοινωνίες μας, όχι μόνο στους τομείς της ζωντανής εργασίας, η οποία μπορεί να αντικατασταθεί από ρομπότ και διάφορες μηχανές, ούτε μόνο στους τρόπους με τους οποίους διοχετεύονται και διαδίδονται οι «πολιτικές» απόψεις κατά τη διάρκεια των εκλογών.

Η διάκριση ανάμεσα στη σωματική, «πραγματική» σφαίρα και την «εικονική» διάσταση—της οποίας τα αποτελέσματα είναι εξίσου πραγματικά—δεν οδηγεί σε έναν απλό διαχωρισμό· αντίθετα, οι επιδράσεις των δύο πλευρών διαπλέκονται, διαμορφώνοντας μια υποκειμενικότητα πολύ διαφορετική από εκείνη με την οποία έχουμε συνηθίσει να ζούμε στο υλικό έδαφος των κοινωνικών τάξεων και των ενσώματων συσχετισμών δύναμης.

Σε μια εποχή ακραίου ατομικισμού, που προωθήθηκε και ενθαρρύνθηκε από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των τελευταίων δεκαετιών, η συλλογική σφαίρα έχει θρυμματιστεί για να «αναστηθεί» στη σχέση ανάμεσα στο εγώ και την οθόνη της ψηφιακής μου συσκευής. Η φυσική κοινωνικότητα έχει κατά κάποιον τρόπο εξατμιστεί προς όφελος μιας εικονικής «κοινωνικότητας», διαχειριζόμενης από ιδιόκτητες πλατφόρμες, μέσα στις οποίες αναπαρίσταται μια μυθοπλασία επικοινωνίας και διαλόγου με τόσα άλλα εγώ, το καθένα συνδεδεμένο μέσω της δικής του οθόνης. Η ψευδαίσθηση ότι έχουμε ένα πλήθος ακολούθων, ότι έχουμε εκατοντάδες ή χιλιάδες φίλους: στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε εν αγνοία μας βυθισμένοι σε μια φούσκα, μέσα στην οποία οι απόψεις μου αντηχούν και μετατρέπονται σε πεποιθήσεις μόλις τις δω να επιβεβαιώνονται από άλλους που σκέφτονται ακριβώς όπως εγώ.

Ζούμε το τέλος του πλουραλισμού των ιδεών, αποκλεισμένοι μέσα σε θαλάμους αντήχησης της γνώμης μας (echo chambers)· το τέλος της ανάδυσης της διαφωνίας· το τέλος του διαλόγου και της αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων. Και όταν αυτές οι εικονικές εκτοπίσεις επανεμφανίζονται στον χωροχρόνο της ενσώματης ύπαρξης, η έλλειψη εξοικείωσης με το διαφορετικό μετατρέπεται σε άσκοπη, παράλογη και απρόσμενη βία, η οποία θα μπορούσε και νοηθεί ως «αμυντική» μορφή μιας ψυχολογίας απογυμνωμένης από πραγματική κοινωνικότητα, ακριβώς επειδή είναι εμποτισμένη με «κοινωνικά» υποκατάστατα.

Ο νεοφιλελεύθερος ατομικισμός, περαιτέρω μετεγκατεστημένος στο ψηφιακό σύμπαν, παράγει συμμορφωμένα άτομα, διαφοροποιημένα αντίγραφα μιας μηχανικής μήτρας, για τα όρια και τις τεχνολογικές προόδους της οποίας έχουμε πιθανότατα καταστεί προσθετικά μέλη, δοκιμαστικά πειραματόζωα. Νομίζουμε ότι εμείς χρησιμοποιούμε τις συσκευές, αλλά ίσως να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Απομακρυσμένοι από κάθε κοινότητα αναφοράς, αποπροσανατολισμένοι και εκσφενδονισμένοι από πλατφόρμα σε πλατφόρμα, τι είδους υποκειμενικότητα θα παγιωθεί τελικά; Ποια κοινότητα θα μπορούσε να γεννήσει τον κομμουνισμό των αγαθών και των υπηρεσιών; Ποια κριτική ικανότητα και ποιο πολύμορφο υποκείμενο θα μπορούσε να αναδυθεί στη διαρκώς πιο πιεστική σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη μηχανή;

Οι νέοι τρόποι με τους οποίους βιώνουμε τον εαυτό μας ως υποκείμενα, συνειδητά και κριτικά απέναντι στην πραγματικότητα, μας ωθούν να εμβαθύνουμε και να διαφοροποιήσουμε τα αναλυτικά μας εργαλεία, να αρπάξουμε νέες ευκαιρίες για «κοινωνικές» συνδέσεις, μέσα από τις οποίες μπορούμε να ανασυστήσουμε μια ισχυρή αντικυριαρχική κοινότητα, ικανή να φανταστεί—και άρα να δοκιμάσει στην πράξη—συλλογικές ουτοπίες οργανωμένες γύρω από τον άξονα της απουσίας της εξουσίας.

___

Κείμενο: Salvo Vaccaro, Umanità Nova

Μετάφραση- επιμέλεια: Blade Runner – Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Περίληψη εισήγησης στο Συνέδριο της Καρράρα (11–12 Οκτωβρίου 2025), με αφορμή τα 80 χρόνια της Ιταλικής Αναρχικής Ομοσπονδίας.

ΠΗΓΗ:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Αναρχισμός στον 21ο Αιώνα- Salvo Vaccaro / Umanità Nova appeared first on Void Network.

Η εποχή μας είναι άθεη- και αυτό τελικά αποδεικνύεται ότι σκοτώνει τον εσωτερικό μας κόσμο, δεν τον κάνει απαραίτητα καλύτερο. Το φάντασμα της χριστιανικής εκκλησίας συνεχίζει να επιβιώνει επάνω στους φόβους μας και την διάχυτη αίσθηση αβεβαιότητας, παρόλα αυτά ο ηθικός κώδικας που επέβαλλε μες τους αιώνες έχει καταρρεύσει. Η ανακάλυψη μιας νέας Ηθικής και νέων τρόπων ζωής είναι το βασικό χρέος των επαναστατών του μέλλοντος. Ο θάνατος του Θεού δεν μας απάλλαξε από την κυριαρχία, απλά συντέλεσε στην διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, αποθράσυνε τα καθάρματα, έκανε τους επιχειρηματίες ακόμα πιο ανεύθυνους, απελευθέρωσε το σκοτάδι που κρυβόταν στα βάθη της εξουσίας,. Οι παραδοσιακές κοινότητες διαλύθηκαν όχι για να αντικατασταθούν από επαναστατημένα κοινόβια αλλά από την κατάθλιψη και το άγχος της απομονωμένης πυρηνικής οικογένειας και τη μοναξιά του εργένη καριερίστα. Αυτό που ζούμε δεν είναι ακριβώς συσχέτιση, είναι μια μετα-σχέση. Η εποχή μετά τον θάνατο του Θεού μας άφησε μόνους μας και ανίσχυρους απέναντι σε ένα σιωπηλό, ψυχρό και αδιάφορο σύμπαν, το καπιταλιστικό σύμπαν. Η κοινωνία μας δεν έχει απορρίψει την ανάγκη για τρυφερότητα, ανθρωπιά και φροντίδα, αλλά την έχει επικαλύψει με μια σκληρή ειρωνεία. Την έχει κάνει να μοιάζει περιττή. Η πηγαία ανάγκη μας για ενδιαφέρον του ενός προς τον άλλον δεν πολεμιέται ευθέως – γελοιοποιείται, θεωρείται άχρηστη, ένα ξεπερασμένο συναίσθημα μιας παλιότερης εποχής. Τα χρόνια που μας έτυχε να ζούμε  μας έκαναν πολύ πιο σκληρούς από ότι θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε. Και για αυτό όλα σαπίζουν μέσα μας.

Η κοινωνία προσπαθεί με απελπισμένες, σπασμωδικές κινήσεις να διαχειριστεί το άγχος, την πίεση και τον ατομικό ανταγωνισμό. Στις εξετάσεις των μαθητών, στην αναζήτηση εργασίας, στον διαρκή αγώνα για αποπληρωμή των λογαριασμών, του ενοικίου, των βασικών βιοτικών αναγκών, στις φιλίες που ξεχνιούνται μέσα στην ιδιώτευση και στις ερωτικές σχέσεις που διαλύονται καθώς χρησιμοποιούμε ο ένας το σώμα του άλλου για εκτόνωση και αυτοεπιβεβαίωση. Μπροστά σε κάθε κρίσιμη δοκιμασία – μια πράξη αυθεντικής συμπαράστασης, κάθε απλό μήνυμα ενθάρρυνσης, φροντίδας ή αλληλεγγύης κινδυνεύει να θεωρηθεί αφελές. Κι όμως, μέσα σε τέτοιες “μικρές” κινήσεις κρύβεται κάτι βαθιά επαναστατικό: η αποδοχή της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Η βασική ιδέα- οι άνθρωποι δεν είναι ρομπότ- και αυτό δεν είναι πρόβλημα, είναι δύναμη.

Ο καπιταλισμός, ως κυρίαρχο σύστημα στην εποχή μας, διαμορφώνει τη ζωή μας και τις σχέσεις μας με τρόπους που εμποδίζουν την ανάπτυξη της φροντίδας και της ευτυχίας μεταξύ των ανθρώπων, περιορίζοντας την ανθρώπινη συναισθηματική σύνδεση και αλληλεγγύη. Η αγορά βασίζεται στη δημιουργία μιας διαρκούς αίσθησης έλλειψης, προκειμένου να διατηρεί την παραγωγικότητα και την κατανάλωση σε υψηλά επίπεδα. Αυτή η τεχνητά κατασκευασμένη ανάγκη για προβολή μέσω της κατανάλωσης και η διαρκής αίσθηση ανικανοποίητου οδηγεί τους ανθρώπους σε έναν συνεχή αγώνα για περισσότερα, καθιστώντας δύσκολη την εστίαση και την αφοσίωση στη φροντίδα και την ευτυχία των άλλων.

Στο καπιταλιστικό πλαίσιο, τα βασικά κοινωνικά προβλήματα, όπως το άγχος, η ανεργία και η εργασιακή επισφάλεια, οι οικονομικές δυσκολίες και οι υπαρξιακές αγωνίες, αντιμετωπίζονται ως ατομικές αποτυχίες. Αυτό απομονώνει τα άτομα, μειώνοντας την αίσθηση κοινότητας και αλληλεγγύης που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη φροντίδας μεταξύ των ανθρώπων.

Το καπιταλιστικό σύστημα και οι κρατικοί μηχανισμοί  που υπηρετούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων, συχνά αποθαρρύνουν, απορυθμίζουν και καταστέλλουν τη συλλογική δράση και την αλληλεγγύη, προωθώντας την υπακοή και την αδράνεια, την απάθεια και την ευθυνοφοβία. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για διαβούλευση, κοινή φροντίδα και αλληλοϋποστήριξη, καθιστώντας τους ανθρώπους απομονωμένους και ανίκανους.

Οδηγηθήκαμε σε αυτή την κατάσταση σταδιακά, η κατάρρευση των κοινωνικών συναρμόσεων έγινε μέσα στις δεκαετίες, η βία της απομόνωσης εξαπλώθηκε με έναν αδιόρατο τρόπο που αφαίρεσε σταδιακά την δυνατότητα από τις ανθρώπινες κοινότητες να κατανοήσουν τις αλλαγές και τους περιορισμούς που χτίζονταν ανάμεσα μας. Βρεθήκαμε να ζούμε απομονωμένοι και ευάλωτοι απέναντι στους εκμεταλλευτές μας, καθώς νέες γεωγραφίες της εξορίας μας ανακοινώνονταν και επιβάλλονταν με τα όπλα ως “κρατικοί φορείς”, “αναπτυξιακοί θεσμοί”, “αναγκαίες μεταρρυθμίσεις”, επιστημονικές γνωματεύσεις, νομολογίες και συνταγματικές αναθεωρήσεις.

Ο καπιταλισμός τείνει να μετατρέπει τις ανθρώπινες σχέσεις σε εμπορεύματα, όπου η αξία μετριέται με βάση την απόδοση και την παραγωγικότητα. Αυτό υπονομεύει την ανιδιοτελή φροντίδα και την αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση.

Αναγνωρίζοντας αυτούς τους μηχανισμούς, μπορούμε να αγωνιστούμε προς την κατεύθυνση μιας κοινωνίας που δίνει προτεραιότητα στη φροντίδα, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη ευτυχία, υπερβαίνοντας τα όρια που επιβάλλει το καπιταλιστικό σύστημα. Με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο η μοναξιά εξαπλώθηκε και επιβλήθηκε από τόπο σε τόπο μέσα στις δεκαετίες, δεν περιμένουμε ότι οι αλλαγές που θέλουμε να δούμε θα εξαπλωθούν στις κοινωνίες μας από μέρα σε μέρα. Η ριζοσπαστική πολιτισμική μεταλλαγή είναι μια αργή και πολύπλοκη διαδικασία. Στιγμή με την στιγμή, με τον βασανιστικό τρόπο μιας αιώνιας κλεψύδρας θα πάρουμε πίσω τους κόσμους που μας αποστέρησαν.

Η φροντίδα δεν είναι μια κενή τελετουργία, ούτε έχει ως αποκλειστικό στόχο να εξασφαλίσει ένα συγκεκριμένο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το ένα πρόσωπο συνοδεύει το άλλο στις χαρές και τις λύπες της ζωής μέσα στους αιώνες, χωρίς όρους, χωρίς ανταμοιβή, χωρίς υπολογισμούς και ιδιοτέλεια. Είναι η μετατροπή μιας χειρονομίας, ενός λόγου, μιας πράξης – σε σχέση. Η φροντίδα είναι η ενσώματη υπενθύμιση ότι τίποτα ανθρώπινο δεν είναι μικρό ή ανάξιο σημασίας.

Ζούμε σε έναν κόσμο που πάσχει όχι από έλλειψη πληροφορίας, αλλά από υπερπροσφορά ελέγχου. Όλα είναι μετρήσιμα, προϋπολογισμένα, και πρέπει να αποδίδουν. Η απλή πράξη του να σταθείς δίπλα σε κάποιον, χωρίς ιδιοτέλεια και χωρίς προσδοκία ανταπόδοσης, μοιάζει πλέον ύποπτη. Οτιδήποτε δεν εξηγείται “ορθολογικά”, δεν αυξάνει την παραγωγικότητα ή δεν αποδίδει άμεσο και υλικό κέρδος αντιμετωπίζεται ως γελοίο και άχρηστο.

Θα ήταν όμως λάθος να θεωρήσουμε την κυριαρχία του καπιταλισμού ως απλά μια διαδικασία που επιβάλλεται κυβερνητικά στις κοινωνίες. Η διάλυση των κοινοτήτων δεν επιτυγχάνεται μόνο με στρατιωτικούς- αστυνομικούς όρους και με ειδικά νομοθετικά μέτρα. Απαιτείται η γαλούχηση μιας νοοτροπίας ιδιώτευσης και ναρκισσισμού που γίνεται δεύτερο δέρμα για το νεοφιλελεύθερο υποκείμενο. Όπως εξηγεί ο Anselm Jappe στο βιβλίο του Ο Ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού και κυρίως στα προλεγόμενα για το βιβλίο του The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction:  ” … Ο ναρκισσισμός μπορεί να εννοηθεί ως η ψυχολογική μορφή που αντιστοιχεί στον μεταμοντέρνο καπιταλισμό, με τον ίδιο τρόπο με τον οποίον οι κλασικές νευρώσεις, που περιγράφονται από τον Freud, αντιστοιχούν στον κλασικό καπιταλισμό. Ωστόσο, ναρκισσισμός δεν σημαίνει απλά υπερβολική αυτοεκτίμηση. Όπως έδειξε ο Christopher Lasch, σημαίνει μια υπερβολική οπισθοδρόμηση σε μια μίξη αισθήματος ανικανότητας και παντοδυναμίας που χαρακτηρίζει πολύ την πρώιμη παιδική ηλικία. Η ανθρώπινη κουλτούρα είναι μια προσπάθεια συνεχής για να βοηθήσει το ανθρώπινο άτομο να ξεπεράσει αυτή την πρωτόγονη και νηπιακή μορφή. Ο ύστερος καπιταλισμός, αντιθέτως, διεγείρει μια οπισθοδρόμηση σε αυτούς τους πρωτόγονους μηχανισμούς, κυρίως μέσα από την καλλιέργεια της καταναλωτικής νοοτροπίας. Είναι για αυτόν τον λόγο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως τα μεταμοντέρνα άτομα πολύ συχνά είναι ακραία ανώριμα, και να εξηγήσουμε γιατί κάποια από αυτά γίνονται εύκολα λεία βίαιων συμπεριφορών, μέχρι να φτάνουν σε σημείο να πυροβολούν στα σχολεία και άλλα παρόμοια φαινόμενα. Σήμερα, η κοινωνία των εμπορευμάτων βασίζεται όχι τόσο στην καταπίεση της επιθυμίας (αν και αυτή η καταπίεση συνεχίζει να υπάρχει) όσο μάλλον στην δημιουργία της αίσθησης πως δεν υπάρχουν σύνορα και όρια. Η ψυχανάλυση είναι κυρίως χρήσιμη για να καταλάβουμε αυτόν τον παθολογικό χαρακτήρα της σύγχρονης κοινωνίας… μιας παράλογης κούρσας προς τα κάτω, καταστροφικής και αυτοκαταστροφικής….”

Πρέπει να έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και να δούμε εκεί την σκληρότητα που επιδεικνύουμε απέναντι στους άλλους, την αδιαφορία μας σχετικά με όλα όσα συμβαίνουν πέρα από τον στενό, μικρό μας οικογενειακό, εργασιακό και φιλικό κύκλο, να παραδεχτούμε πως μετατραπήκαμε σε μηχανές επιβίωσης έτοιμες να πατήσουμε επί πτωμάτων με σκοπό να ανέλθουμε ψηλότερα από όλους τους άλλους σε αυτή την ιεραρχία με απομεινάρια μιας νεκρής και ασήμαντης ζωής. Αυτό το απέραντο τίποτα που αισθανόμαστε μέσα μας δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια βούληση χωρίς περιεχόμενο, μια καρδιά χωρίς κίνητρο.   

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι, σε ολόκληρο τον κόσμο, μιλούν όλο και πιο συχνά για τον τρόμο που νιώθουν μπροστά στην εξάπλωση του φασισμού, τον απανθρωπισμό που εκδηλώνεται μέσα από τον πόλεμο και τη γενοκτονία, την κρίση της δημοκρατίας, την περιβαλλοντική καταστροφή και το τέλος του κόσμου.

Πρέπει να αγωνιστούμε για την αντιστροφή της προοπτικής. Πρέπει να γίνουμε καταφύγιο, να εξαπλώσουμε τη φροντίδα, να βιώσουμε τη συνύπαρξη – να δημιουργήσουμε κόσμους που βασίζονται όχι στον ανταγωνισμό, τον αποκλεισμό, τον πόλεμο, τον εθνικισμό και τον φασισμό αλλά στην αλληλεξάρτηση- και τις ζώσες συνθήκες της αλληλεγγύης.

Καθώς η φρίκη εξαπλώνεται στις διάφορες μορφές της, είναι πλέον ορατές οι συνδέσεις, τα σημεία που συναντιούνται οι φρίκες μας, οι ανάγκες μας, οι αγώνες και οι αγωνίες μας. Τώρα είναι φανερό για όλες, όλα, όλους μας, ότι οι διάσπαρτοι, αποσπασματικοί αγώνες μας ενώνονται από την κοινή, καθημερινή φρίκη μας απέναντι στο φασισμό που διαπερνά πλέον όλες τις πλευρές της ζωής μας και τη λύσσα μας να συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη.

Ποιες είναι οι παθιασμένες επιθυμίες σου που σε κινητοποιούν;

Δεν χρειάζεσαι κανέναν να σου εξηγήσει ή να σε κινητοποιήσει. Μην επιτρέπεις καμία πρωτοπορία να κατασκευάσει μια κοινωνική μηχανική της επιθυμίας . Δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να μας πει τι θέλουμε ή τι επιτρέπεται να επιθυμούμε.

Προτείνουμε μια Πολιτική του Ζώντος, πολιτική που επεκτείνει την ζωή, φροντίζει την ζωή και υπερασπίζεται ένα νέο, αναρχικό, αντιεξουσιαστικό τρόπο να ζούμε και να φανταζόμαστε τη ζωή.

Απέναντι στις φασιστικές εμμονές αντιτάσσουμε τις αντιφασιστικές επιθυμίες μας, αντιστεκόμαστε στην εμμονή του καπιταλιστικού φασισμού να στερεί από πολυπληθείς ευάλωτες κοινότητες τα δικαιώματα τους. Ολόκληρες κοινωνικές ομάδες απεκδύονται τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους, οι φτωχοί στερούνται την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, τα trans άτομα στερούνται τα νομικά τους δικαιώματα, οι μετανάστες φυλακίζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι διασώστες ναυαγών προσφύγων εμποδίζονται από το κράτος στη θάλασσα και δικάζονται ως παράνομοι, όσοι διαδηλώνουν για δικαιοσύνη χτυπιούνται αλύπητα στους δρόμους από την αστυνομία και οι φοιτητές- ακτιβιστές ενάντια στον πόλεμο συλλαμβάνονται μέσα στα πανεπιστήμια.

Όλοι αυτοί είναι η εργατική τάξη του σήμερα. Η εργατική τάξη αποτελείται από υποκείμενα που χάνουν το δικαίωμα να υπάρχεις, να ζεις, να αναπνέεις, να ταξιδεύεις, να διαμαρτύρεσαι.

Απέναντι στην φρίκη του κόσμου πρέπει να αντιτάξουμε τα δικά μας αντιφασιστικά πάθη, τις αντιεξουσιαστικές συλλογικές επιθυμίες μας, μια Eξέγερση της Φροντίδας:

Ανοιχτή συμβίωση, πλήρης συμπερίληψη, αμοιβαιότητα και φροντίδα, ριζοσπαστική αλληλεξάρτηση- ριζοσπαστική συλλογική ελευθερία, Ισότητα όλων των έμβιων όντων.

Η ειρωνεία απέναντι στη φροντίδα είναι ειρωνεία απέναντι στη σχέση. Γιατί αυτό που προσφέρεται δεν είναι μια “λύση”, δεν είναι εξουσία, δεν είναι κέρδος, δεν είναι μηχανικά υπολογίσιμα αποτελέσματα – είναι συμμετοχή στην αδυναμία του άλλου. Σε μια εποχή που η κυρίαρχη ιδεολογία απαιτεί ισχυρές προσωπικότητες, αυτάρκεις επαγγελματίες, αυτορυθμιζόμενους μαθητές, νοικοκυρές που επενδύουν στα χρηματιστήρια- η ανοιχτή παραδοχή ότι κάποιος χρειάζεται μια αγκαλιά, μια ευχή, ένα βλέμμα κατανόησης, μοιάζει σχεδόν σκανδαλώδης.

Η φροντίδα είναι αντίσταση. Όχι συναισθηματική πολυτέλεια, αλλά κοινωνική και πολιτική πράξη. Σ’ έναν κόσμο που οργανώνεται γύρω από τον ανταγωνισμό, την απόδοση, το συμφέρον, κάθε πράξη αυθεντικής εγγύτητας υπονομεύει το αφήγημα της απομόνωσης. Θυμίζει ότι δεν είμαστε και δεν πρέπει να είμαστε μόνοι. Ότι το ψυχικό βάρος δεν είναι ατομικό φορτίο, αλλά συλλογική υπόθεση.

Η κοινωνία μας διαλύεται όχι μόνο επειδή “οι θεσμοί καταρρέουν”, αλλά επειδή οι άνθρωποι ξεχνάνε πώς να στέκονται δίπλα-δίπλα στηρίζοντας ο ένας τον άλλον. Ξεχνάνε πώς να δίνουν μια ευχή, μια συμβουλή, δεν γνωρίζουν πως να βοηθούν – ή ντρέπονται να δεχτούν τη βοήθεια αγνώστων ή την συμβουλή των φίλων. Με αυτό τον τρόπο η κοινότητα στερείται όλων των προαιώνιων ευθυνών της απέναντι στον άνθρωπο, η ανθρωπότητα γίνεται μια αφηρημένη ιδέα και το άτομο καταρρέει μέσα στην μοναξιά και την πίεση της ατομικής επιβίωσης. 

Οι προσωπικές υποθέσεις μας μένουν κρυφές. Παρότι αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα, αυτά παραμένουν κρυφά, ένα ιδιωτικό πέπλο καλύπτει το κοινό μυστικό που δεν αποκαλύπτεται ποτέ γιατί όταν βρεθείς στην ανάγκη να το αποκαλύψεις ο άλλος θα σε θεωρήσει αποτυχημένο ή ψυχικά ασταθή. Και τελικά οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητα να βλέπουν τον άλλον πέρα από την απόδοσή και τις επιδόσεις του, πέρα από το αποτέλεσμα των πράξεων, πέρα από την επιτυχία ή την αποτυχία στις εντολές της αγοράς και τους καθημερινούς εκβιασμούς της κυρίαρχης κουλτούρας.

Σε έναν κόσμο όπου οι νόμοι της αγοράς και τους εμπορεύματος έχουν μετατρέψει τη ζωή μας σε αρένα ανταγωνισμού, παραγωγικότητας και ατομικής ευθύνης, η πράξη της φροντίδας γίνεται μια ριζοσπαστική χειρονομία. Όταν κοιτάζουμε τον άλλο άνθρωπο όχι ως εργαλείο, ούτε ως απειλή, αλλά ως ύπαρξη ευάλωτη και πολύτιμη, τότε αντιστεκόμαστε ουσιαστικά στην αποξένωση που μας επιβάλλουν οι νόρμες, οι εντολές και οι επιταγές της κανονικότητας. Η φροντίδα, η ευχή, η θέληση για ισότητα και συμπερίληψη, η αγάπη και η αγκαλιά, η αληθινή παρουσία κοντά στον άλλον — χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς υπολογισμούς, χωρίς συμβάσεις — είναι πράξεις αντίστασης στο κυρίαρχο αφήγημα του ατομισμού.

Ο νεοφιλελευθερισμός μας μαθαίνει να είμαστε αποδοτικοί και πειθαρχημένοι, αλλά όχι συμπονετικοί. Μας ενθαρρύνει να βλέπουμε τον εαυτό μας ως μικρές επιχειρήσεις που πρέπει να «επενδύουν», να «δικτυώνονται», να «αξιολογούνται», απορρίπτοντας κάθε τι που δεν αποδίδει μετρήσιμο κέρδος. Όμως η φροντίδα δεν μετριέται. Ούτε η ευτυχία. Ούτε η αλληλεγγύη, ούτε η αδελφοσύνη, τα περιπετειώδη συλλογικά σχέδια μιας κοινότητας ελεύθερων ανθρώπων, οι εξεγέρσεις των καταπιεσμένων, οι υποσχέσεις των ερωτευμένων. Είναι πράγματα άυλα, συλλογικά, προερχόμενα από την συνάντηση, την κοινότητα και από την αποδοχή της αδυναμίας ως μέρους της ανθρώπινης κατάστασης.

Οφείλουμε να αποδομήσουμε, να απαξιώσουμε και να επιτεθούμε ενάντια στις ατομοκεντρικές ιδέες περί Ελευθερίας — τις διάφορες ατομικιστικές εκφάνσεις της Ελευθερίας, όπως αυτές προβάλλονται από τους πλούσιους, τους φασίστες, τους ρατσιστές, τους υποκριτές υπερασπιστές της «τάξης», του «δικαιώματος στην περιουσία» και της «ατομικής ευθύνης».

Γιατί αυτή η Ελευθερία —που τελειώνει πάντα εκεί που αρχίζουν οι ανάγκες του άλλου— δεν είναι Ελευθερία· είναι προνόμιο. Είναι μια ψευδής υπόσχεση για ατομική αυτοδιάθεση που προϋποθέτει όμως καταπίεση, ταξική εκμετάλλευση και αποκλεισμούς για τους άλλους. Καθώς ανεβαίνεις βαθμίδες στην πυραμίδα καταλαβαίνεις ότι οι θέσεις λιγοστεύουν, το μίσος γίνεται η βασική τροφή, η αδυναμία και τα λάθη δεν συγχωρούνται.

Όπως έγραφε το 2007 ο Θανάσης Γιαλκετσής, με αφορμή την έκδοση στα Ελληνικά του βιβλίου του Πιοτρ Κροπότκιν “Ηθική” που είχε γραφτεί το 1897: “Ο κλασικός αναρχισμός υπερασπίζεται μαχητικά ένα ιδεώδες ελευθερίας που δεν συνεπάγεται την ελευθερία του ατόμου να κάνει ό,τι θέλει, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο, αλλά προϋποθέτει μάλλον μιαν ελευθερία που ρυθμίζεται από την ηθικότητα, που αναγνωρίζει και τηρεί τις επιταγές μιας ηθικής της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της δικαιοσύνης. Στην “Ηθική” ο Κροπότκιν οραματίζεται μιαν ηθική πρόοδο του ανθρώπινου γένους, που θα γίνει δυνατή χάρη στην ανάπτυξη των φυσικών και κοινωνικών επιστημών. Πάνω σ’ αυτό το στέρεο θεμέλιο της αλληλοβοήθειας μπορεί να ανεγερθεί ολόκληρο το οικοδόμημα μιας νέας ηθικής του αλτρουισμού, της δικαιοσύνης και της ισοτιμίας, που θα έχει διαρρήξει οριστικά τους δεσμούς της με τη θεολογία και τη μεταφυσική”

Πώς μεταμορφώνεται ο διάχυτος φόβος και η αβεβαιότητα σε μίσος για τον αδύναμο, τον ξένο και τον διαφορετικό; Όταν ο άνθρωπος αποκόπτεται από κάθε άμεση, ενσώματη κοινότητα, κάθε συλλογική μορφή ζωής , όταν σου λένε πως η μοναδική σου αξία είναι η ατομική σου «επίδοση», όταν βομβαρδίζεσαι από την απαίτηση να είσαι πάντα «ικανός», «ανταγωνιστικός», όταν είσαι μόνο θεατής, πελάτης και ψηφοφόρος – τότε ο φόβος για τον δικό σου ενδεχόμενο αποκλεισμό στρέφεται προς τον άλλον. Δεν τον αγκαλιάζεις. Τον μισείς. Δεν ενδιαφέρεσαι- αδιαφορείς, αντιπαθείς, εχθρεύεσαι και μηχανεύεσαι κάθε είδους τρόπους να κάνεις τον άλλον υποχείριο και υποτακτικό σου.

Στον κόσμο της κυριαρχίας, εκεί όπου το άτομο λογίζεται ως μονάδα παραγωγής, κατανάλωσης και ανταγωνισμού, η αδυναμία θεωρείται ελάττωμα. Η διαφορά αντιμετωπίζεται ως απειλή. Και έτσι, το άτομο, αντί να εξεγερθεί ενάντια στην πηγή και το αίτιο του άγχους του —δηλαδή, το ίδιο το σύστημα της κοινωνικής και οικονομικής αδικίας— κατευθύνει το μίσος του προς τους πιο ευάλωτους, τους αδύναμους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, όσους μπορεί να κυριαρχήσει εις βάρος τους. Αντί να στραφεί ενάντια στους ισχυρούς που ορίζουν τις συνθήκες της ζωής του, ξεσπά στους φτωχούς, στους μετανάστες, στους ανίσχυρους, τους αποκλίνοντες, στους μη «παραγωγικούς».

Όταν δεν υπάρχει πολιτική συνείδηση και συλλογική ενδυνάμωση, το δηλητήριο του φόβου γίνεται εργαλείο στα χέρια των εξουσιαστών. Μας πείθουν ότι ο εχθρός είναι ο διπλανός μας, όχι οι ανώτεροι μας. Μας κλέβουν την αλληλεγγύη και μας πουλάνε την κάλπικη ελευθερία της ιδιώτευσης. Αλλά δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς ισότητα. Δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς φροντίδα.

Καθώς ο πόλεμος θα εξαπλώνεται στις γειτονιές και στις καρδιές μας, καθώς οι γενοκτονίες και η φτώχια θα χάνουν σε φρίκη απ’ τη συνήθεια, και τα πυρηνικά σενάρια θα δικαιολογούν τους πακτωλούς εξοπλισμών, το μόνο που θα μας έχει μείνει θα είναι η ελάχιστη καλοσύνη που χρειάζεται για να συνεχίζουμε να αναπνέουμε και να χτυπά η καρδιά μας.

Γι’ αυτό η Εξέγερση της Φροντίδας είναι απαραίτητη, ένας τόπος για να ζούμε και να υπάρχουμε όπου ο άνθρωπος δεν είναι μονάδα, μηχανή παραγωγής κέρδους, ύπαρξη δέσμια στην απομόνωση, αλλά μέρος μιας ζωντανής κοινότητας ισότητας, ελευθερίας και αλληλοβοήθειας. Όπου η αδυναμία, η παιδικότητα και ο έρωτας, η γιορτή και η θλίψη, η φθορά, η ασθένεια, η γήρανση, το πένθος και ο θάνατος, κάθε μορφή ευαλωτότητας δεν είναι ντροπή, αλλά κοινός τόπος συνάντησης. Όπου η δύναμη δεν είναι κυριαρχία, αλλά ευθύνη και ικανότητα να προστατεύεις, να περιθάλπεις, να φροντίζεις, να ενδυναμώνεις, να βελτιώνεις, να δημιουργείς για χάρη όλων.

Η φροντίδα, η τρυφερότητα, η αλληλεγγύη —όταν γεννιούνται αυθεντικά, όχι ως φιλανθρωπία ή καθήκον, αλλά ως κοινή αντίσταση στην καταπίεση— γίνονται πράξεις επαναστατικές. Εκεί θεμελιώνεται μια άλλη ελευθερία: η ελευθερία του να ζούμε μαζί.

Χρειαζόμαστε την ικανότητα να εξηγήσουμε τους φόβους μας ο ένας στον άλλον, εδώ, τώρα, σε έναν κόσμο που βαδίζει προς μια άγνωστη και επίφοβη κατεύθυνση. Να μορφώσουμε όσους βασανίζονται από τα δηλητήρια που τους ταΐζει η κυριαρχία, να αποσαφηνίσουμε όσα μοιάζουν τρομακτικά, να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε την υπαρξιακή και χρωμοσωματική πολυπλοκότητα, να φροντίσουμε, να υπερασπιστούμε τους δημοσίους χώρους, τις καταλήψεις, τις κοινότητες αγώνα, να περιθάλψουμε τους φοβισμένους, τους κοινωνικά αποκλεισμένους, τους περιθωριακούς, τους ηλικιωμένους, τα παιδιά, τα τρανς και κουηρ υποκείμενα.

Να μοιραστούμε τη συλλογική χαρά, τη συμπεριληπτική κοινοτική ζωή, την αντιαυταρχικη, αντιεξουσιαστική ελευθερία. Να σταθούμε απέναντι στην κυριαρχία.

Η φαντασία μας θα εξαφανίσει τα φαντάσματα. Ο φασισμός θα ηττηθεί από τις ριζοσπαστικές μας κοινότητές, τις απελευθερωμένες συλλογικές μας υπάρξεις.

Τώρα πλέον, οι διαχωρισμένοι, μονοθεματικοί κοινωνικοί αγώνες που δώσαμε πεισματικά για 30-40 χρόνια, σε όλους τους τομείς της ζωής, έχουν ολοκληρώσει τον πρώτο τους κύκλο. Ο φεμινισμός, το queer βίωμα, ο αναρχοκομμουνισμός, οι εργατικοί αγώνες, η αυτονομία, ο μηδενισμός, η ριζοσπαστική οικολογία, η αντικουλτούρα- έρχεται πλέον η εποχή που ενώνονται στην συνείδηση των νέων ανθρώπων που αναζητούν σημεία σύγκλησης, αλληλεγγύης, συνάρθρωσης των αγώνων. Αυτή είναι η ελπίδα του κόσμου.

Μια ουμανιστική, αναρχική προσέγγιση στη ζωή δεν επιδιώκει την εξουσία πάνω στους άλλους αλλά την ελευθερία όλων μέσα από σχέσεις ισότητας και αμοιβαιότητας. Δεν ζητά λύσεις από θεσμούς που αναπαράγουν την ιεραρχία και την καταπίεση, αλλά οικοδομεί ελευθεριακούς συλλογικούς δεσμούς αμοιβαιότητας και φροντίδας μέσα στην καθημερινότητα. Μέσα από απλές χειρονομίες: μια λέξη ενθάρρυνσης, μια προσφορά βοήθειας, το φυσικό ανθρώπινο νοιάξιμο για τον πόνο του άλλου, μια ευχή, ένα σινιάλο κατανόησης — όχι ως μαγική σκέψη, αλλά ως αυθεντική ένδειξη παρουσίας.

Καθώς η αποξένωση και η αδιαφορία γίνονται κανονικότητα, η απόφαση να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον, να αναγνωρίσουμε το βάρος και την ομορφιά της κοινής μας ύπαρξης, είναι πράξη επαναστατική. Η αγάπη, η φροντίδα, η συλλογική εμπιστοσύνη είναι τα ερείπια μιας άλλης ζωής που ακόμα δεν ζήσαμε. Και είναι δική μας ευθύνη να τα ξανακτίσουμε, όχι με σιδερένια μηχανικά εργαλεία, αλλά με τα σώματα, τις πράξεις μας και την καρδιά μας.

Διότι η πραγματική αλλαγή δεν ξεκινά από νόμους και διατάγματα, αλλά από το βλέμμα που στρέφεται με τρυφερότητα προς τον άλλο. Από τη φωνή που λέει: «Είμαι εδώ, σε σκέφτομαι. Δεν είσαι μόνος, δεν είσαι μόνη, δεν είσαι μόνο σου». Και σε έναν κόσμο που διαφημίζει την ατομική ασυδοσία εις βάρος των άλλων, αυτό είναι επανάσταση.

Η φροντίδα δεν έχει στόχο να διορθώσει. Έχει στόχο να συντροφέψει. Να φανερώσει ότι ακόμα και για το πιο μικρό υπάρχει χώρος, ακόμα και το ασήμαντο έχει τεράστια σημασία. Ένα κόμπιασμα στο λαιμό, τα τρεμάμενα χέρια και το απλανές βλέμμα, ο φόβος και η θέληση, το πένθος, η θλίψη και τα δάκρια – υπάρχει χώρος για όσα δεν τολμήσαμε να πούμε.

Όταν παύουμε να ζητάμε και να προσφέρουμε φροντίδα, τότε κάτι πιο βαθύ από την πίστη ή την επιστήμη έχει χαθεί: η ικανότητά μας να ζούμε μαζί. Σε έναν κόσμο που προωθεί την αδιαφορία για τον άλλον ως δείγμα ωριμότητας και επιτυχίας, κάθε κίνηση φροντίδας και πηγαίου, ανιδιοτελούς ενδιαφέροντος είναι η πιο σιωπηλή μορφή εξέγερσης- μια εξέγερση της φροντίδας.

_____

ΤΑΣΟΣ ΣΑΓΡΗΣ

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Το κείμενο Η Εξέγερση της Φροντίδας είναι μια απόπειρα διατύπωσης μιας αναρχικής θεωρίας για την φροντίδα. Aποτέλεσε φυσική εξέλιξη των πολυετών συζητήσεων της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο σχετικά με την αλληλοβοήθεια, την κοινωνική εξέγερση και την συλλογική αγάπη. Σημαντική έμπνευση για την τελική μορφή του προσέφερε η ομιλία του Judith Buttler τον Μάιο του 2025 στην Αθήνα. Για όσους/ όσες / όσα επιθυμούν μια περαιτέρω στοχαστική ενασχόληση με τα ζητήματα που τίθενται, παραθέτουμε κείμενα και βιβλία που αποτέλεσαν εναύσματα σκέψης και για εμάς. Σε κάθε περίπτωση το κείμενο μας, καλεί σε μια συνάντηση η οποία είναι διαρκής και συμβαίνει παντού, αρκεί να αποφασίσουμε πως δεν θέλουμε πλέον να ζούμε σαν μοναχικά παραγωγικά ρομπότ αλλά σαν ελεύθεροι άνθρωποι σε ελεύθερες κοινωνίες.   

Προτεινόμενες αναγνώσεις:

Piotr Kropotkin: “Αλληλοβοήθεια- Ένας παράγοντας της εξέλιξης “. Εκδόσεις Καστανιώτης, 2009 | “Ηθική”.  Εκδόσεις Ναυτίλος, 2007 |  “Η Αναρχική Ηθική”. Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, 2000

Renaud Garcia: “Ο Πιοτρ Κροπότκιν και η Οικονομία της Αλληλοβοήθειας”. Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2021

Anselm Jappe: “O ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού”- Εκδόσεις των Ξένων | “The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction” – Common Notions, 2024

Judith Buttler: “Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης”- Εκδόσεις Angelus Novus |  “Απ-αλλωτρίωση- Η επιτελεστικότητα στο πολιτικό”-  Εκδόσεις Τόπος, 2016

Helleno Sana: “Ανθρωπομανία- Στην Υπεράσπιση του Ανθρώπινου”- Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες, 2014

Eva Illouz: “Το Τέλος του Έρωτα” Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου | “Ευτυχιοκρατία: Πώς η βιομηχανία της ευτυχίας κυβερνά της ζωή μας”. Εκδόσεις Πόλις, 2020 | “Γιατί Πληγώνει ο Έρωτας; Μια κοινωνιολογική ερμηνεία”. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2019

Christopher Lasch: “The Culture of Narcissism”. W.W. Norton, 1979

“Γυναίκες της Αναρχίας- Κείμενα Αναρχικών Γυναικών του 19ου και 20ου Αιώνα”. Εκδόσεις Πανοπτικόν, 2016

bell hooks: “Όλα για την Αγάπη”. εκδόσεις Μεταίχμιο, 2024

The Care Collective: “Το Μανιφέστο της Φροντίδας- Η Πολιτική της Αλληλεξάρτησης”. Εκδόσεις Ροπή, 2022

Susan Sontag: “Παρατηρώντας τον πόνο των άλλων”. Εκδόσεις Scripta, 2003

Richard Sennet: “Η κουλτούρα του νέου καπιταλισμού”. Εκδόσεις Σαββάλας, 2008

Ailton Krenak: “H ζωή δεν είναι χρήσιμη”. Εκδόσεις Carnivora, 2024

Γιώργος Κολέμπας & Γιάννης Μπίλλας: “Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων”, 2019 και “Ο ανθρωπόλογικος τύπος της αποανάπτυξης- τοπικοποίησης”, 2022. Εκδόσεις των Συναδέλφων

Scott Branson: “Practical Anarchism- A Guide for Daily Life”. Pluto Press, 2022

Mona Chollet:  “Εφευρίσκοντας τον Έρωτα Ξανά- Πως η Πατριαρχεία σαμποτάρει τις ετεροφυλοφιλικές σχέσεις”. Εκδόσεις Στερέωμα, 2023

Διαδικτυακά

Η Ιδιωτικοποίηση Του Άγχους- Mark Fisher

Ένα Μέλλον Χωρίς Μέλλον: Κατάθλιψη, Κοινωνικά Κινήματα, Πολιτική της Ψυχικής Υγείας- του Mikkel Krause Frantzen

Γιατί είμαστε όλοι τόσο αγχωμένοι- υπάκουοι και αδρανείς;- The Institute for Precarious Consciousness

Προσχέδιο Πολιτικού Προγράμματος των ΑΝΑΡΧΙΚΩΝ για μια ελεύθερη κοινωνία- Crimethinc

Δραπετεύοντας από το Κάστρο με τα Βαμπίρ – Mark Fisher

___________

O Τάσος Σαγρής είναι ιδρυτικό μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο, θεατρικός σκηνοθέτης και ποιητής. Πιο πρόσφατη παράσταση του ήταν η “Μεταμόρφωση” του Franz Kafka. Βιβλία του κυκλοφορούν στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Κενότητα, στα Αγγλικά από τις εκδόσεις AK Press και Crimethinc και στα Γερμανικά από τις εκδόσεις Laika.

The post Η Εξέγερση της Φροντίδας- Τάσος Σαγρής appeared first on Void Network.

Αν και παραδοσιακά η συνομωσιολογία κάθε είδους προέρχεται κατά βάση από την άκρα δεξιά, η διάδοση της ιδέας περί “προβοκατόρων εντεταλμένων του κράτους που παρεμβαίνουν στις ειρηνικές πορείες για να δώσουν αφορμή στην αστυνομία να τις διαλύσουν” διαδίδεται στην ελληνική κοινωνία από την Αριστερά με μεθοδικότητα και εμμονή από την εποχή των Ιουλιανών το 1965, έως το Πολυτεχνείο του  1973 και από τις συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία στην δεκαετία του 1970 έως την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, τον αντιμνημονιακό αγώνα την περίοδο 2011-2015  έως και σήμερα. Είναι μια πάγια ρητορική που στην εποχή μας μέσα από την δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να διαδίδει ως αποκαλυπτικές εικόνες από την συγκέντρωση των Τεμπών το 2025, φωτογραφίες από φασιστική επίθεση της Χρυσής Αυγής  σε κατάληψη μεταναστών με την συνεργασία της αστυνομίας το 2009! Πέρα από την εμπειρική παραποίηση υπάρχει και ένα ζήτημα απλής λογικής. Η προβοκατορολογία μας ζητάει να πιστέψουμε πως η αστυνομία βάζει την υπόλοιπη αστυνομία να παίζει ξύλο με την αστυνομία. Ακόμα και αν αυτός ο παραλογισμός γίνει δεκτός θα πρέπει να εξηγηθεί γιατί τα νοσοκομεία γέμιζαν με κόσμο που είχε χτυπηθεί άσχημα από τα ΜΑΤ μέχρι αργά το βράδυ, γιατί διαδηλωτές συλλαμβάνονταν όλη την ημέρα και πιθανώς να προφυλακιστούν, γιατί η αστυνομία από την ώρα που ξεκίνησε την άγρια καταστολή και διάλυση των συγκεντρώσεων σε όλη την Ελλάδα συνέχισε να επιτίθεται με όλες τις δυνάμεις της σε οποιαδήποτε απόπειρα του κόσμου να μείνει στους δρόμους και να συγκεντρωθεί ξανά στα κέντρα των πόλεων;

Από την σκοπιά της προβοκατορολογίας ελάχιστη σημασία έχουν όλα αυτά, καθώς ο στόχος δεν είναι ούτε η ακριβής περιγραφή ούτε, ακόμα λιγότερο, η θεωρητική έκθεση του φαινομένου. Σκοπός της είναι η πλήρης απονομιμοποίηση της βίας ως μορφή διαμαρτυρίας και συλλογικής δράσης. Τουτέστιν, ο επί της αρχής εξορισμός της συλλογικής βίας από το πεδίο του πολιτικού. Ο λόγος που γίνεται αυτό έχει ήδη σημειωθεί: η προβοκατορολογία πηγάζει καταρχάς από συγκεκριμένες, ανταγωνιστικές, πολιτικές τάσεις, οι οποίες έτσι δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθούν πολιτικά με τους λόγους που νοηματοδοτούν αυτήν την μορφή δράσης. Επίσης, έτσι δεν χρειάζεται να εξηγήσουν με συστηματικό τρόπο γιατί οι ίδιες θεωρούν ότι τέτοιες μορφές δράσης είναι πάντα και παντού λάνθασμένες. Κάτι που φυσικά σημαίνει ότι μέσω της προβοκατορολογίας, οι εν λόγω πολιτικές προοπτικές – είτε αυτές είναι από την παραδοσιακή κοινοβουλευτική Αριστερά είτε από τις διάφορες, όψιμες εθνικό-λαϊκιστικές τάσεις που τείνουν να ηγεμονεύουν την συζήτηση για τα Τέμπη – νομιμοποιούν ντε φάκτο τον εαυτό τους και αυτοπαρουσιάζονται με τον χαρακτήρα του προφανούς.

Το πλεονέκτημα μιας τέτοιας νομιμοποίησης δεν πρέπει να υποτιμάται, αφού επιτρέπει σε αυτές τις πολιτικές τάσεις και τους εκφραστές τους να αναπαράγονται χωρίς κάποια ουσιαστική σκέψη θεμελιωμένη στα ιστορικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, οι προοπτικές αυτές παρά τις διαφορές τους έχουν ορισμένους θεμελιακούς κοινούς τόπους. Πρώτον, μια πίστη στους θεσμούς του κράτους, οι οποίοι αν δεν λειτουργούν σωστά οφείλεται στην προβληματική υποκειμενικότητα των φορέων, και μάλιστα σε μια κακή ή διεφθαρμένη μειοψηφία μέσα στο κράτος. Δεύτερον, και αλληλένδετα, ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις επαρκούν για να επιφέρουν πολιτικά αποτελέσματα, μέσω της σωστής πολιτικής διαμεσολάβησης (δηλαδή, μέσω των φορέων αυτών των τάσεων – ζητούμενο εν τέλει είναι η άγρα ψήφων).

Υπάρχει έστω και η ελάχιστη εμπειρική τεκμηρίωση για αυτές τις παραδοχές; Θεωρούμε πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Αφενός η διαφθορά παράγεται από την αντικειμενικότητα των συγκεκριμένων θεσμών (της ιεραρχικής και γραφειοκρατικής τους δομής), αφετέρου μόνο λόγω της ύπαρξης πιο ριζοσπαστικών, και αν χρειαστεί βίαιων, τάσεων μέσα στα κοινωνικά κινήματα, έχουν ιστορικά επιτευχθεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, από το εργατικό κίνημα και τους αντιαποικιοκρατικούς αγώνες μέχρι τα κινήματα για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαίτερα σήμερα, έτσι όπως είναι αυτήν την στιγμή η δομή και η λειτουργία του ελληνικού κράτους, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι οι θεσμικές διαδικασίες από μόνες τους αρκούν για να φέρουν την αλλαγή που χρειάζεται ώστε τα αιτήματα που κινητοποιούσαν το πλήθος την 28/2/2025 να ικανοποιηθούν – από την απόδοση δικαιοσύνης για το έγκλημα στα Τέμπη σε όλο του το φάσμα (παράνομο φορτίο και συγκάλυψη) μέχρι τις δομικές αλλαγές για βελτίωση των δημόσιων μεταφορών (αλλά και των κοινωνικών δομών υγείας, εκπαίδευσης, ενέργειας, κατοικίας κ.α.). Αυτό ακριβώς είναι όμως το ζητούμενο, η προβοκατορολογία επιτρέπει ώστε μιά τέτοια συζήτηση να μην γίνει, να μην χρειαστεί ποτέ π.χ. να μας πει η “υπεύθυνη” Αριστερά πως θα συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, στρατιωτικές δαπάνες, εξυπηρέτηση του χρέους και δημόσιες επενδύσεις. Ή πως σκοπεύει να εκδημοκρατίσει τους θεσμούς χωρίς εκτεταμένη σύγκρουση με τις εσωτερικές ιεραρχίες και τα πολύπλοκα συμφέροντα που την δομούν.

Αν οι πολιτικοί λόγοι της προβοκατορολογίας είναι ξεκάθαροι, επίσης πρέπει να διερωτηθούμε γιατί αυτός ο λόγος περί προβοκατόρων μοιάζει τόσο πειστικός ή τέλος πάντως τόσοι πολλοί είναι έτοιμοι να τον αποδεχτούν ενώ στερείται εμπειρικής και θεωρητικής βάσης. Ως υποκείμενα και συλλογικότητες που ανήκουμε σε μια αναρχική επαναστατική παράδοση οφείλουμε να μας προβληματίσει η απόπειρα κοινωνικής απαξίωσης του χώρου που σηκώνει το βάρος της σύγκρουσης. Για να απαντήσουμε σε αυτό το φαινόμενο δεν αρκεί να κατονομάσουμε τους φορείς αυτής της απάτης και να αποκαλύψουμε τα fakenews και τις επίπλαστες ρητορικές.  Μια εις βάθος κριτική κατανόηση θα χρειαζόταν να αναφερθεί στο μονοπώλιο της βίας που το σύγχρονο κράτος αξιώνει και τον τρόπο που ένα τέτοιο μονοπώλιο δεν μπορεί να υπάρχει μόνο ως τυπική αρχή αλλά και ως ατομική ηθική των πολιτών του. Θα έπρεπε επίσης να αναρωτηθούμε για τους ιδεολογικούς και υλικούς όρους που καθιστούν μια τέτοια υποκειμενική εμπέδωση εφικτή.

Σίγουρα πάντως μπορούμε να υπογραμμίσουμε ότι η αμφισβήτηση αυτής της καταστατικής αρχής δεν είναι εύκολη. Είναι σαφώς πιο εύκολο για τον καθένα να θεωρήσει ότι μια ειρηνική συγκέντρωση αρκεί για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να προβληματιστούμε με ουσιαστικούς όρους για το τι ακριβώς εννοούμε τελικά όταν απαιτούμε “απόδοση δικαιοσύνης”. Πόσο μάλλον όταν οι προοπτικές ενός καλύτερου συλλογικού μέλλοντος μοιάζουν τόσο κλειστές όσο εγκλωβισμένη φαίνεται η ατομική μας ζωή σε υποχρεώσεις και παγιωμένες θεσμοποιημένες μορφές. Υπό αυτήν την έννοια, στην βάση της άκριτης αποδοχής της προβοκατορολογίας (και της συνοδευτικής απαξίωσης των “μπαχαλάκηδων”), υπάρχει μια ανώριμη πολιτική συνείδηση, μια ανεπαρκή πολιτική βούληση, όπως και ένα πλέγμα υλικών συμφερόντων και αδιεξόδων δια των οποίων αναπαράγεται η αλλοτριωμένη μας καθημερινότητα.

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά ότι η σύγκρουση είναι καθαυτή εν δικαίω ή πάντα θεμιτή; Όχι, απαραίτητα, και μια αφηρημένη αναφορά στην “προλεταριακή αντι-βία” ή την αντί-βία των καταπιεσμένων είναι ανεπαρκής. Οφείλουμε να συζητήσουμε συγκεκριμένα για τον χρόνο και τον τρόπο εκδήλωσης των συγκρούσεων και τον συντονισμό ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες. Θα έπρεπε να μπορούμε να απαντήσουμε στους εαυτούς μας γιατί διαλύθηκε τόσο γρήγορα μια τόσο τεράστια διαδήλωση και σε τι βαθμό οι συγκρούσεις λειτούργησαν καταλυτικά για κάτι τέτοιο. Πρέπει επίσης να μπορούμε να παραδεχθούμε ότι σε μεγάλα κοινωνικά γεγονότα είναι απαραίτητος ο ευρύτατος συντονισμός των συγκρουσιακών ομάδων. Ο τρόπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος συντονισμός δεν θα συζητηθεί φυσικά εδώ, αλλά σε συνελεύσεις. Ακόμα και οι συνελεύσεις όμως, εφόσον γίνονται σε κλειστούς κύκλους ειδικών συνεργασιών ή αποκλειστικά ανάμεσα σε ομάδες που συμφωνούν μεταξύ τους, δεν μπορούν να έχουν την ανάλογη επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα, δεν μπορούν να χαράξουν στρατηγική και δεν μπορούν να απαντήσουν μαζί ούτε στην βία του κράτους, ούτε στην ρητορική της αριστεράς και των φασιστών. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τονίζουμε είναι ότι το ζήτημα και η σχετική συζήτηση είναι πολιτική και αφορά εν τέλει πολιτικές προοπτικές όχι κάποια αντικειμενική ηθική ή έναν λόγο που απλά αναπαράγει σε αφηρημένο επίπεδο την οπτική του κράτους.

Τα δικά μας προβλήματα και συναφή ερωτήματα είναι, καταρχάς, πως μπορεί μια ευρεία κινητοποίηση σαν τα Τέμπη να επιτύχει τους άμεσους σκοπούς της, αλλά και πως η σύγκρουση με τις δυνάμεις του κράτους, ως στιγμή μιας τέτοιας κινητοποίησης ή ενός ευρύτερου κοινωνικού κινήματος, μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική; Πολύ περισσότερο, μας ενδιαφέρει πως η κοινωνική αντι-βία μπορεί να γίνει στιγμή και έκφραση μια πολιτικής βούλησης ικανής να μετασχηματίσει τους παρόντες θεσμούς. Με ποιο τρόπο τα αιτήματα μας θα μετατραπούν σε κοινωνική απαίτηση, σε ενεργή πραγματικότητα; Με ποιο τρόπο η ζωή μας θα βελτιωθεί ουσιαστικά; Πως εν τέλει μπορεί η δράση μας να μεγεθύνει την ελπίδα, την πίστη και την βούληση ότι τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι έτσι όπως είναι; Η προβοκατορολογία το μόνο που κάνει είναι να επιτρέπει σε κάποιους να θέτουν αυτά τα ερωτήματα με τους δικούς τους όρους.

Το Κενό Δίκτυο εκφράζει την έμπρακτη αλληλεγγύη του σε όλα τα άτομα που χτυπήθηκαν από τις δυνάμεις της αστυνομίας, συνελήφθησαν και προφυλακίσθηκαν κατά την διάρκεια των γιγαντιαίων απεργιακών συγκεντρώσεων στις 28/2/2025- ημέρα μνήμης για το έγκλημα των Τεμπών.

Ο αγώνας για Κοινωνική Δικαιοσύνη συνεχίζεται!

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [ Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες ]

The post Κενό Δίκτυο: Για την υπεράσπιση της κοινωνικής αντιβίας appeared first on Void Network.

Οι αντιστάσεις μοιάζουν ανύπαρκτες, σαν το υποκείμενό τους -εμείς, να έχουμε μείνει αποσβολωμένοι, χτυπημένοι από την απογοήτευση και τα αδιέξοδα. Είναι κι αυτό ένα συλλογικό ψυχολογικό κοινωνικό φαινόμενο, η αδυναμία, η απογοήτευση, η επιθετικότητα στον πιο αδύναμο διπλανό και ο κυνισμός απέναντι στην επιβολή. Λογικό, μα όχι μονόδρομος.

Μπορούμε να ξεφύγουμε από τις αναμενόμενες αντιδράσεις και πεπεισμένοι για έναν καινούργιο κόσμο, ελευθερίας και ισότητας, προχωράμε στην μόνη διέξοδο που έχουμε κατά νου. Όχι γιατί έχουμε κάποια πνευματική εύνοια, ή κάποιο προνόμιο που έτυχε να μας παραχωρήσει η πολιτική μας ανάλυση. Αλλά γιατί έχουμε ενσωματώσει ένα όραμα τόσο αγνό και τόσο δυνατό, που κανένα σύστημα δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει ηθικά. Και αυτό το όραμα είναι αυτό της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης.

Αυτό το όραμα, δεν έχει έθνη, ούτε κράτη. Έρπει στο συλλογικό μας υποσυνείδητο, σαν κυτταρική μνήμη στο σώμα της κοινωνίας από τον καιρό των τροφοσυλλεκτών ακόμα. Αναδύθηκε στο συνειδητό, καταγράφηκε και συγκροτήθηκε σε πολιτική ιδέα με συγκεκριμένη δομή και στόχους, απ’ τους Μπακούνιν, Κροπότκιν, Μαλατέστα, Λαντάουερ και άλλους την εποχή του ξεσπάσματος των μεγάλων επαναστατικών ιδεών. Έγινε τελικά όραμα, βίωμα κι αγώνας για πολύ κόσμο από τότε μέχρι σήμερα.

Σε αυτό το όραμα που έρχεται από παλιά, είμαστε μέρος του. Καλούμαστε να το επικαιροποιήσουμε σε μια εκδοχή, σύγχρονη μα σεβάσμια στη φύση, τόσο νεωτερική και τόσο παλιά, όσο είναι και η καταγωγή μας.

Αυτό το κοινωνικό μας υποσυνείδητο, οφείλει να αναδυθεί, να εγκαταλείψει την εξατομικευμένη απογοήτευση, να ξαναβρεί τη συλλογική συνείδηση που χάσαμε τα χρόνια της κατανάλωσης και του «εγώ», να αφήσει πίσω τα συλλογικά μας τραύματα, και να ξεκινήσει την υλοποίηση ενός νέου συλλογικού οράματος, που θα αντεπιτεθεί στη «μηχανή» που παράγει εξατομικευμένους εθελόδουλους.

Υπάρχει η διέξοδος στην «αληθινή ζωή» σήμερα και είναι μόνο μία. Συλλογικοποίηση, ελευθεριακές εφαρμογές, ελευθεριακή οργάνωση, αντίσταση, δράση. Έχουμε τη δύναμη, τις δυνατότητες, είμαστε πολλοί.

Σας καλούμε, να υλοποιήσουμε ένα σχέδιο συλλογικής αυτοκυβερνησιμότητας χωρίς αρχηγούς.

Είναι μέρος μιας διαδικασίας οριστικής απελευθέρωσης από το κράτος και το κεφάλαιο, έτσι ώστε, αν όχι εμείς, οι επόμενοι να βρουν αυτό για το οποίο η ανθρωπότητα γεννήθηκε. Τη ζωή ενάντια στο ψέμα, την κοινότητα ενάντια στο κράτος. Εκεί είναι «η αναμονή» που μας περιμένει «για να βρούμε τα ίσια μας»…
Έχουμε ξεκινήσει.  mekareverse.gr

ΜΕΚΑREVERSE

για ένα Μέτωπο για την Κοινωνική Απελευθέρωση (ΜΕ.Κ.Α.)

από το ιδεατό στο πραγματικό (REVERSE)

Αρχές Στόχοι και Θέσεις

Το ΜΕΚΑREVERSE είναι μια κοινότητα που σχηματίζει ένα ενιαίο μετωπικό συλλογικό υποκείμενο πάνω στη βάση συγκεκριμένων πολιτικών προταγμάτων. Πιστεύουμε σε μια κοινωνία γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης, ίσων, ελεύθερων κι ευημερούντων ανθρώπων,  και παλεύουμε για τη χειραφέτηση της κοινωνίας από το κράτος και το κεφαλαιοκρατικό τρόπο ζωής. Αυτός είναι και ο τελικός μας στόχος.

Αρχές

Όταν λέμε κοινωνία γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης, εννοούμε εκείνη που οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από γενικές συνελεύσεις είτε σε τοπικό επίπεδο είτε σε εργασιακό χώρο, σε αποκεντρωμένες αυτόνομες κοινότητες, οργανωμένες με ομόσπονδο τρόπο και άμεσα ανακλητή εκπροσώπηση.

Ως ισότητα εννοούμε τη κοινωνική συνθήκη εκείνη που εξασφαλίζει την ισότιμη αντιμετώπιση όλων αναφορικά με τις κοινωνικές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις, πράγμα που εξασφαλίζεται με την κατάργηση της ιεραρχικής εξουσίας, την κατάργηση της συσσώρευσης ατομικού πλούτου, την κατάργηση της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, την κατάργηση της κληρονομιάς. Κανείς δε μπορεί να έχει μεγαλύτερη δύναμη από άλλους, ούτε κι επιτρέπεται να επιβάλλεται σε αυτούς. Ερχόμαστε όλοι γεννημένοι ίσοι και φεύγουμε έτσι. Μια τέτοια μοίρα μας επιφυλάσσει η φύση, μιαν αταξική κοινωνία οφείλουμε εμείς για τον εαυτό μας.

Ως ελευθερία εννοούμε την κοινωνική ελευθερία. Την ελευθερία που προκύπτει μέσα από την συνειδητοποίηση της σύνθεσης, αυτού που θέλουμε κι αυτού που θέλουν οι άλλοι. Είμαστε κοινωνικά όντα και χωρίς τη κοινωνία δεν θα υπήρχαμε. Η κοινωνία είναι βιολογικό μας στοιχείο, είναι ο τρόπος να επιβιώσαμε ως είδος μέσα στη φύση. Ως εκ τούτου δεν αναγνωρίζουμε την ατομική ελευθερία, αν δεν συνδυάζεται με την ελευθερία και την ευτυχία των άλλων.  Γιατί ατομική ελευθερία χωρίς την ελευθερία όλων είναι δεσποτεία και πηγή καταπίεσης. Συνεπώς η ελευθερία όχι μόνο δεν έχει όρια, αλλά αντίθετα η ύπαρξή της προϋποθέτει την ελευθερία όλων. Ή θα είμαστε μαζί ελεύθεροι, ή δεν θα είμαστε.

Ως ευημερία εννοούμε την επάρκεια των υλικών αγαθών στην κάλυψη των αναγκών, καθώς και όλα εκείνα που συνεισφέρουν στην ποιοτική διαβίωση όπως είναι, η μόρφωση, η υγεία, η πρόνοια και βέβαια οι αρμονικές  ανθρώπινες σχέσεις. Η ευημερία συνδιαμορφώνεται από όλα αυτά μαζί, με τρόπο ώστε να επιτυγχάνονται όλες εκείνες οι βιοτικές αλλά και συναισθηματικές καλύψεις. Η αξία των πραγμάτων δεν είναι πάνω από την αξία των σχέσεων, και γι αυτό οι δεύτερες τροφοδοτούν την υπόσταση εξίσου. Η υλική επάρκεια είναι απαραίτητη τόσο όσο και η συναισθηματική.

Η κάλυψη των αναγκών νοείται ως ικανοποιητική, στο βαθμό που αυτές οι ανάγκες λαμβάνουν υπ’ όψιν τους την πεπερασμένη φύση των πόρων και, εί δυνατόν, την ανανέωσή τους.  Η ικανοποίηση των αναγκών έρχεται μέσα από όλους εκείνους τους αυτοπεριορισμούς που απαιτούνται, μετά από τη στάθμιση της αναγκαιότητάς τους σε σχέση με το περιβάλλον. Η φύση είναι το σπίτι μας και οφείλουμε να το προσέχουμε, προσαρμοζόμενοι εμείς σε αυτό, και όχι φέρνοντάς την στα μέτρα μας. Συνεπώς βλέπουμε την ευημερία όχι ως αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της εξάντλησης των φυσικών πόρων, αλλά ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της σχέσης μας με τη φύση.

Η προσπάθειά μας εκκινεί από την πεποίθηση ότι τελικά κανένα κράτος και κανένας κεφαλαιοκρατικός τρόπος λειτουργίας της οικονομίας δεν μπορεί να μας εξασφαλίσει την κοινωνική ευημερία και την αρμονία στις μεταξύ μας σχέσεις. Ο μόνος τρόπος που μπορεί να τις εξασφαλίσει οριστικά, είναι η αυτοοργάνωση της κοινωνίας από τα κάτω, η κοινοκτημοσύνη των μέσων παραγωγής, των υποδομών και των δικτύων, η ισότητα στη λήψη των αποφάσεων, και η επάρκεια κάλυψης των αναγκών. Όσο υπάρχει το κράτος και το κεφάλαιο ως σύστημα να κυβερνούν, τίποτε δεν μας εξασφαλίζει ότι οι μέρες της δυστυχίας δεν είναι μπροστά, ακόμα κι όταν κάποια στιγμή ζούμε με πεποίθηση αιωνιότητας σε -περασμένες πια, μέρες της αφθονίας….

Στόχοι και μέσα.

Α. Πολιτικοί στόχοι

Με βάση τα παραπάνω προτάγματα, εκκινούμε έναν αγώνα που στόχο έχει όχι μόνο την ανάσχεση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών επιλογών που οδηγούν την καθημαγμένη μας κοινωνία στο ζόφο, την εξαθλίωση και τη δυστυχία, αλλά την κοινωνική αντεπίθεση στην κατεύθυνση της οριστικής πια χειραφέτησής της από το κράτος και το κεφάλαιο.

Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, επιλέγουμε να πράξουμε έναν πολύμορφο κοινωνικό αγώνα, που συσχετιζόμενο αυστηρά με τα παραπάνω πολιτικά προτάγματα θα συνδυάζει ταυτόχρονα ευρύτερους κοινωνικούς, διεκδικητικούς αγώνες, καθώς και δράσεις εφαρμογής των παραπάνω αξιών στην ίδια την καθημερινότητα. Δηλαδή εγχειρήματα, που κατευθύνονται από τις παραπάνω αξίες κι επιδιώκουν να τις εφαρμόζουν στην πράξη, στο βαθμό που μπορούν.

Η στρατηγική αυτή σκοπό έχει την συνένωση των αγώνων των από τα κάτω δίνοντάς τους δυναμική, αλλά και την πολιτικοποίηση της καθημερινότητας μέσα από την ένταξή της  στην κοινότητα των αγώνων. Η ενότητα, οι συντονισμός, τα δίκτυα, οι συναντήσεις, οι συνάψεις, οι συνεργασίες, οι συνθέσεις, μπορούν να οικοδομήσουν μια μεγάλη κοινότητα, που θα εφαρμόζει στο βαθμό που μπορεί από σήμερα αυτά που οραματίζεται για το αύριο.

Τα εγχειρήματα εφαρμογής είναι στον πυρήνα της προσπάθειάς μας, αφού η ανάπτυξή τους θα γειώσει τις αξίες στην καθημερινότητα και θα αποκολλήσει ένα μεγάλο πλήθος κόσμου που βρίσκεται εγκλωβισμένος στη μισθωτή καθημερινότητα, το εμπόρευμα και τον καταναλωτισμό. Παραγωγικά εγχειρήματα, συνεργατικά, μεταποιητικά και υπηρεσίες από τη μία, να συνάπτονται με τις ανάγκες μας από την άλλη με έναν αξιακά αλληλέγγυο τρόπο, έτσι ώστε η σύναψη μεταξύ μας να παράξει έναν άλλον τρόπο ζωής, που θα αναπτύσσεται ως συλλογικό επιχειρησιακό σχέδιο. Σκοπός μας είναι να συσχετίσουμε τις προσπάθειες όλων, συντρόφων, συντροφικών εγχειρημάτων και αγώνων, σε μία μεγάλη κοινότητα αλληλεγγύης, που θα δημιουργήσουν έναν σχηματισμό, που θα αναπτύσσεται με όρους βιωσιμότητας αγκαλιά με το αξιακό, απελευθερώνοντας τις σχέσεις από την κράτος και την αγορά.

Για το λόγο αυτό στήνουμε μια διαδικτυακή βάση αλληλεγγύης, που θα βοηθήσει μέσα από την πληροφορία και τις συνάψεις των μελών της, να οδηγήσει στον σταδιακό απεγκλωβισμό όλο και μεγαλύτερων κοινωνικών κομματιών από το υπάρχον, σχηματοποιώντας ένα πρώιμο μοντέλο μιας αλληλέγγυας, κοινωνικής οικονομίας.

Οφείλουμε πρώτα να αναγνωρίσουμε ότι πέρα από πολιτικοί οραματιστές, ζούμε στην παρούσα κοινωνία στην οποία οφείλουμε να παρέμβουμε επιδρώντας ουσιαστικά με βάση τον αξιακό μας χάρτη, προς τη δικιά μας αξιακή κατεύθυνση, βελτιώνοντας ταυτόχρονα και την ποιότητα της καθημερινότητάς μας. Αρκετά επιτρέψαμε να καθορίζουν άλλοι ερήμην μας τις ζωές μας. Προετοιμάζοντας την «έφοδο προς τον ουρανό», δεν υποτιμούμε τα μέτωπα που ανοίγονται στην καθημερινότητα και χρησιμοποιούμε κάθε πρόσφορο μέσο για να πετύχουμε τους συγκεκριμένους στόχους μας. Παράλληλα με την προσήλωσή μας στην ανάπτυξη κινηματικής δυναμικής στη γειτονιά, στη δουλειά, στην εκπαίδευση, στην έμφυλη και σεξουαλική καταπίεση, στο ρατσισμό και την ξενοφοβία, στη λεηλασία της φύσης, στην περίθαλψη, σε κάθε πεδίο, δεν θα αφήσουμε ανεκμετάλλευτη τη δυνατότητα να κινηθούμε ενάντια στους κυρίαρχους αξιοποιώντας ακόμα και θεσμικά εργαλεία, πάντοτε με όρους και προϋποθέσεις που θα ενδυναμώνουν τον αγώνα και το μέτωπό μας. Έχουμε βέβαιη πεποίθηση των ιδεών μας, χρησιμοποιούμε κάθε δυνατότητα.

Συνιστούμε λοιπόν έναν δικό μας κοινωνικο-πολιτικό πόλο, που όχι μόνο θα ασκεί πίεση με τον ευάριθμο όγκο του προς τα κέντρα εξουσίας, αλλά θα παίρνει θέσεις επάνω στα ενσκήπτοντα από την εξουσία προβλήματα. Θα αποδοκιμάζει και θα αντιστέκεται έμπρακτα σε όλες εκείνες τις αποφάσεις της κεντρικής εξουσίας, που αντιστρατεύονται τα κοινωνικά συμφέροντα.

Διεκδικούμε, επιδιώκοντας για όσο χρόνο υπάρχει εξουσία και ζούμε μέσα σε αυτή, τη βελτίωση των όρων διαβίωσής μας με την αύξηση του μισθού, την εξασφάλιση της σύνταξης, την αναβάθμιση της υγείας, της περίθαλψης και της πρόνοιας, την αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης στη κατεύθυνση  της κριτικής παιδείας , την εξυγίανση των δικτύων υποδομής και της πλήρους κοινωνικοποίησής τους. Όχι το θεσμό του κράτους, ούτε το κομματικό φορέα που τα επικαλείται. Κάποια πράγματα μπορούμε να τα διορθώσουμε με την παρέμβασή μας τώρα. Η ζωή μας είναι τώρα, και η ζωή των παιδιών μας είναι μπροστά. Δε μπορούμε να την αφήνουμε να κυλάει με όρους ζόφου αγκιστρωμένοι μόνο με την ελπίδα ενός οράματος που δεν έρχεται ποτέ.

Για να φέρουμε το όραμά μας πιο κοντά, επίσης προτάσσουμε  λύσεις στο σήμερα που, αν δεν υποδιαμορφώνουν, να το συμπεριλαμβάνουν, φέρνοντας πιο κοντά την οραματική μας προοπτική. Να αποποινικοποιηθούν οι καταλήψεις άδειων κτιρίων για κοινωνικά συλλογικά εγχειρήματα.  Να επιτραπούν οι διαδηλώσεις στο κέντρο. Να καταργηθούν οι μονάδες καταστολής διαδηλώσεων ή να καταργηθούν τα χημικά. Να ενταχθούν οι μετανάστες καταργώντας τα στρατόπεδα συγκέντρωσης Αλλά ταυτόχρονα απαιτούμε και να απαλλαγούμε από τα θρησκευτικά στα σχολεία, να επανέλθει η κοινωνιολογία, και να αναπτυχθεί συλλογική κουλτούρα μέσα από μαθητικές δραστηριότητες. Να πραγματωθεί επιτέλους η κριτική παιδεία, να καλλιεργηθεί η καλλιτεχνική και θεατρικη παιδεία, αλλά και μια παιδεία που να παρέχει τις δυνατότητες διαβίωσης χωρίς ανάθεση.  Να προτάξουμε λύσεις στην εκπαίδευση, αλλά και παντού, με γνώμονα την κατεύθυνση μιας κοινωνίας χειραφέτησης από το κράτος και το κεφάλαιο.

Εκείνο που αποκλείουμε εξ αρχής, είναι η οποιαδήποτε συμμετοχή ή ανάμιξή μας σε κέντρα εξουσίας. Θα φτιάξουμε τα δικά μας κέντρα αποφάσεων, όπως εμείς γνωρίζουμε, με τον τρόπο που εμείς θέλουμε, ευχόμενοι ότι κάποια στιγμή το κοινωνικό σύνολο θα στέρξει τις προσπάθειές μας, και θα τις οικειοποιηθεί για δικό του όφελος. Είμαστε πολλοί και το αξίζουμε.

Παράλληλα, στεκόμαστε αλληλέγγυοι με όλα εκείνα τα αυτοδιαχειριζόμενα κοινωνικά, πολιτικά εγχειρήματα και αναρχικές συλλογικότητες, στις δράσεις εκείνες που υπηρετούν την κοινωνική χειραφέτηση με όρους αξιακά ελευθεριακούς και συντροφικούς.

Πιστεύουμε ότι στην παρούσα φάση, σαν κοινωνία οφείλουμε να βρούμε αυτά που μας ενώνουν, αντιδρώντας στην διασπαστική και διαχωριστική τακτική της κάθε εξουσίας, «διαίρει και βασίλευε». Εμείς αντιστεκόμενοι σε αυτή τη τακτική, πορευόμαστε έχοντας σαν φάρο τα προτάγματά μας, με άξονα στην κατεύθυνση των κοινωνικών συλλογικών διεκδικήσεων, αναζητώντας αυτά που μας ενώνουν. Ως εκ τούτου, είναι  ευπρόσδεκτοι από εμάς όσοι, ανήκοντας σε άλλους πολιτικούς χώρους, έχοντας τα ίδια οράματα με εμάς συμπορεύονται έστω και προσωρινά στον δικό μας αγώνα ανεξάρτητα από την πολιτική τους ταυτότητα. Φυσικά και σε μια τέτοια προσπάθεια δεν νοούνται μέλη κομμάτων. Αν θέλουν να ενταχθούν οφείλουν να παραδώσουν την κομματική τους ταυτότητα.

Όπως είναι λογικό σε μια τέτοια προσπάθεια αποκλείονται φασίστες, εθνικιστές, σεξιστές, ρατσιστές, μισαλλόδοξοι, ξενοφοβικοί, πολεμοχαρείς και όποιοι άλλοι έχουν εμποτισθεί με δογματικές, ολοκληρωτικές απόψεις. Θεωρούμε την κοινωνία ως όλον, ανεξάρτητα από έθνος, θρησκεία, φύλο, και φυλή, και οποιοσδήποτε στρέφεται εναντίον κοινωνικών ομάδων στρέφεται και εναντίον μας. Θα μας βρίσκει μπροστά του.

Συμπερασματικά:  εμπνεόμενοι από τα ιδανικά μιας ανεξούσιας χειραφετημένης κοινωνίας, συμπήζουμε ένα κοινωνικό μέτωπο συγκροτημένο ιδεολογικά στο όραμα της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης, πολυσυλλεκτικό πολιτικά, που σκοπό έχει την ανάσχεση  της νεοδεξιάς αντικοινωνικής πολιτικής, με όρους διεκδικητικούς και εξαιρετικά μαζικούς, που θα επηρεάζουν το σημερινό μεταπολιτικό σκηνικό, τραβώντας ως πόλος την διελκυστίνδα, στην πολιτική κατεύθυνση των χειραφετητικών κοινωνικών προταγμάτων. Η προσπάθεια αυτή της ανάσχεσης, δεν έχει καμία αξία να υλοποιηθεί, αν δεν συμπεριλαμβάνει την αντεπίθεση των αγωνιζόμενων, στην κατεύθυνση της οριστικής απαλλαγής μας ως κοινωνία, από το κράτος ως τρόπο πολιτικής οργάνωσης της κοινωνίας. Η προοπτική τελική του στόχευση είναι η δημιουργία τοπικών ομάδων, που θα αποτελέσουν το πρόπλασμα των συνελεύσεων των κοινοτήτων. Η κοινωνία της γενικευμένης αυτοδιεύθυνσης.

Β. Οικονομική δράση –Βάση αλληλεγγύης.

Ένα τέτοιο εγχείρημα κοινωνικής χειραφέτησης δε μπορεί να μη λαμβάνει υπόψη του την συγκυρία μιας  επερχόμενης φτωχοποίησης, αν όχι ανθρωπιστικής καταστροφής. Αναγνωρίζοντας τη προτεραιότητα της οικονομικής δραστηριότητας στην ανθρώπινη δράση, αλλά και το κύμα φτώχειας που παράγει η νεοδεξιά πολιτική, δημιουργούμε μια βάση αλληλεγγύης.  Η αλληλεγγύη είναι το συνεκτικό στοιχείο των κοινωνιών, ιδίως όταν βρίσκονται σε κρίση. Εμείς άλλωστε έτσι προχωράμε από πάντα, αφού μάλιστα είναι και το συστατικό στοιχείο των πολιτικών θεωριών που εμπνεόμαστε.

Πέρα από το παραπάνω αξιακά προφανές, είναι εξαιρετικά σημαντικό στρατηγικά για τις κινηματικές δυνάμεις, να επιτύχουν ένα ποιοτικό επίπεδο διαβίωσης, που θα αποτελεί ένα φωτεινό αντιπαράδειγμα σε μια κοινωνία αξιακού μαρασμού και προϊούσας φτωχοποίησης.

Στόχος του εγχειρήματος είναι να αλώσει το «υπάρχον» μέσα από την απαλλοτρίωση της σχέσης -«κράτος», εννοώντας ότι το κράτος πέρα από θεσμός ενυπάρχει και στις μεταξύ μας σχέσεις, ιεραρχικές, εργοδοτικές, συναλλακτικές, κοινωνικές, ερωτικές. Εμείς κάνουμε ένα πρώτο βήμα της κοινότητας ενάντια στο κράτος, απαλλοτριώνοντας τις συναλλακτικές σχέσεις, που είναι στον πυρήνα της καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτή τη σχέση επιχειρούμε να τη μετασχηματίσουμε σε αλληλέγγυα στην κατεύθυνση των αξιών μας.

Πάντα με όρους βιωσιμότητας εντάσσουμε την διαβίωση σε ένα πλέγμα συντροφικών σχέσεων, που θα επιχειρεί ένα συλλογικό επιχειρησιακό σχέδιο ανάπτυξης της κοινότητας, απαλλοτρίωσης της εργασίας από την εργοδοσία και κυρίως της συναλλακτικής σχέσης από την «αγορά». Ένα πλέγμα σχέσεων που θα συνδυάζει την βιωσιμότητα και τη συλλογική ανάπτυξη των εγχειρημάτων εφαρμογής από τη μία, αλλά και μια δεοντολογία στη βάση των αξιών μας. Να ξανακερδίσουμε τον χρόνο επανεντάσσοντάς τον στη ζωή και δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα μέσω της κοινότητας.

Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η διασύνδεση των εγχειρημάτων και των μελών  μέσα από την ανταλλαγή της πληροφορίας. Με αυτόν τον τρόπο όλα τα εγχειρήματα και οι σύντροφοι, διασυνδέονται βοηθώντας έτσι μεταξύ μας όλοι όλους για μια καλύτερη ζωή, σύμφωνα με τις αξίες μας, προχωρούμε τις συναλλαγές μεταξύ μας κι ενισχύουμε όλες τις προσπάθειες που σήμερα ακροβατούν μεταξύ σφύρας και άκμωνος. Να αποκτήσουν ευρωστία που θα φέρει νέες συντροφικές θέσεις εργασίας, νέες προοπτικές για τον κόσμο του κινήματος.

Τέλος με την βάση αλληλεγγύης, σύντροφοι που εργάζονται ως μισθωτοί ή ως ελεύθεροι επαγγελματίες θα συνεισφέρουν με πόρους ή και εργασία σε όλα τα εγχειρήματα, αποσπώντας τους από το υπάρχον, κι εντάσσοντάς τους στην κοινότητα.

Με βάση αυτά τα σκεπτικά φτιάχνουμε τη δική μας βάση αλληλεγγύης, μια αρχή που θα οδηγεί προοδευτικά στην γενίκευση της αλληλέγγυας οικονομίας.

Η βάση αλληλεγγύης θα υποστηρίζεται διαδικτυακά και θα αποτελείται από τα εξής επίπεδα:

α. Αλληλοβοήθεια – Δίκτυο αλληλοϋποστήριξης, δωρεάν διάθεση –ζήτηση αγαθών υπηρεσιών.

β. Συναλλακτικό δίκτυο: συνεργατικών, κολλεκτιβιστικών, συλλογικών εγχειρημάτων καθώς και συντροφικών ατομικών επαγγελματικών εγχειρημάτων.

Σχετικά καλέσματα, οδηγίες, και τρόποι λειτουργίας των δεσμών αυτών δράσης αλληλεγγύης θα βρείτε σχετικά στο site mekareverse.gr .

Πιστεύουμε πολύ στο συναλλακτικό δίκτυο, γιατί αυτό είναι ένα πρώτο βήμα στην κατεύθυνση της άρνησης της εμπορευματοποίησης και της κερδοσκοπίας, καθώς και στην ανάπτυξη συντροφικών σχέσεων. Θα λειτουργεί υποστηρικτικά σε επίπεδο συναλλαγών με όρους δίκαιου εμπορίου και πραγματικών αξιών χρήσης, προωθώντας όλα τα αυτοδιαχειριζόμενα, συνεργατικά, συνεταιριστικά εγχειρήματα, καθώς και σε επαγγελματίες συντρόφους –ισες, υπό τον όρο της αμοιβαιότητας, και με προϋπόθεση την έμπρακτη άρνηση της κερδοσκοπίας στη συναλλαγή. Να κάνουμε έναν κύκλο χρήματος, που θα το απαξιώνουμε μέσα από τη σχέση μας. Να βάλουμε ένα πνεύμα στη ζωή μας, ακόμα και στο πιο κομβικό κομμάτι που δεν είναι άλλο από τη συναλλαγή. Ο σκοπός είναι να επιβιώσουμε ως «πολιορκημένοι» και όχι να πλουτίσουμε από αυτό. Πάνω στη βάση των αλληλέγγυων συναλλαγών, μπορούμε σε δεύτερο χρόνο να χτίσουμε ένα σύστημα εναλλακτικής οικονομίας μέσα στο σύστημα, μέχρις ότου και αυτό δώσει τη θέση του σε εκείνο μιας οικονομίας χωρίς χρήμα. Πρόκειται για ένα πρώτο στοίχημα.

Για τα συγκεκριμένα εγχειρήματα θα καταγραφούν διαδικασίες ώστε να εξασφαλίζονται οι προδιαγραφές λειτουργίας σε αλληλέγγυο πνεύμα.

Γ. Μεθοδολογία δράσης.

Το εγχείρημα αυτό έχει ξεκινήσει από μια ομάδα φίλων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε μια συνθήκη πανδημίας, με ανθρώπους με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά, γεωγραφικές καταγωγές, κουλτούρες και ποιότητες. Μας ενώνει το όραμα μιας δίκαιης κοινωνίας, και η αγωνία για το αύριο των παιδιών μας. Αναγνωρίζουμε την απουσία της αμεσότητας μιας συνέλευσης, αλλά αξιοποιούμε τα μέσα που διαθέτουμε. Ο σκοπός του εγχειρήματος αρχικά είναι μέσα από μια προπαρασκευαστική ομάδα, να προετοιμάσει όλες εκείνες τις υποδομές που θα φιλοξενήσουν το εγχείρημα, δημιουργώντας συμπράξεις και δικτυώσεις με όρους φιλοξενίας μιας ευρείας αποδοχής.

Σε δεύτερη φάση, να καλέσει όλον εκείνο τον για διάφορους λόγους «άστεγο» πολιτικά κόσμο που οραματίζεται τα προτάγματά μας, αλλά και που δεν έχει πολιτική έκφραση, να συσπειρωθεί στη βάση του προγράμματός μας, να εντάξει στο μέτωπο την καθημερινότητά του, πολιτικοποιώντας τη μέσα από την δράση σε κοινούς αγώνες, την δημιουργία εκδηλώσεων, συναντήσεων, υποδομών, και την ενίσχυση συντροφικών εγχειρημάτων κατά προτεραιότητα. Με αυτόν τον τρόπο έστω και έμμεσα επανεργοποιούμε τους πολιτικά ανενεργούς συντρόφους που έχοντας εμπλακεί στην καθημερινή αγωνία για να καλύψουν τις υποχρεώσεις, δεν έχουν το χρόνο και το κουράγιο να ασχοληθούν με το κοινωνικό κίνημα.

Ο κόσμος αυτός μπορεί να αποτελέσει τη βάση συσπείρωσης ευρύτερων κινηματικών, αλλά και κοινωνικών κομματιών, που με το ευάριθμο του πλήθους, δημιουργούν έναν νέο συσχετισμό δυνάμεων στο μεταπολιτικό σκηνικό. Έναν συσχετισμό που θα βάζει στο κάδρο εκείνες τις φωτεινές ελευθεριακές δημιουργικές ανεξούσιες δυνάμεις, που με το λόγο τους ως μεγάλη ομάδα πίεσης, τραβούν τη διελκυστίνδα της πολιτικής αναμέτρησης, από τον κόσμο της αντίδρασης, της στέρησης, της φτώχειας, των διαχωρισμών, του ατομισμού, της καταπίεσης, της εκμετάλλευσης και της επιβολής, του ζόφου και όλου αυτού του ακροδεξιού εσμού, στον κόσμο της ελευθερίας, της ισότητας, της κοινοκτημοσύνης, της δικαιοσύνης και της ευημερίας. Ένας νέος πόλος, αδιαμεσολάβητος, «σάρξ εκ της σαρκός» της κοινωνίας, που μέσα από την ένωση βρίσκει συμφωνίες και δρομολογεί την κοινωνική χειραφέτηση πάνω στις φυσικές της ράγες.

Σε τρίτη φάση κι εφόσον αναπτυχθούμε αριθμητικά με όρους κινηματικούς, να συστήσουμε την κοινότητά μας. Να τοπικοποιήσουμε τον αγώνα, και να προετοιμάσουμε το έδαφος για τις συνελεύσεις της κοινότητας σε γειτονιές και χώρους εργασίας.

Δ. Διαδικασίες

Το εγχείρημά μας οφείλει να διακρίνεται για την αξιακή του συνέπεια. Ως εκ τούτου οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν μπορεί παρά να είναι αμεσοδημοκρατικές, μέσα από συνελεύσεις των μελών. Η συμφωνία μέσα από τη συναίνεση είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος. Η ομάδα οφείλει να έχει διαδικασία συζήτησης, κανονισμό λειτουργίας, και κείμενο θέσεων, αποφασισμένα από κοινού.

Είναι εξαιρετικά κρίσιμο να αντιληφθούμε, ότι βρισκόμαστε σε συνθήκη κοινωνικού πυρετού. Αυτή η συνθήκη προέρχεται από την πίεση που δεχόμαστε από την καταπίεση της εξουσίας, την εκμετάλλευση του αφεντικού, τη φτωχοποίηση και το άγχος. Η επιθετικότητα, η απουσία της υπομονής και της αλληλοκατανόησης, είναι τα τοξικά εκείνα αέρια, που ρίχνει το σύστημα για να μας κρατά διαιρεμένους και αναλωνόμενους σε διαρκείς καυγάδες και εγωιστικές εκρήξεις. Αλοίμονο! Ανταγωνιστικό σύστημα έχουμε, ανταγωνισμούς σπέρνουνε. Απέναντι σε αυτή τη διαχεόμενη τοξικότητα, εμείς αντιλαμβανόμαστε τη συνθήκη και την ανατρέπουμε με συνείδηση. Η συνείδηση είναι το όπλο μας και η αλληλοκατανόηση που εμπνέεται από τα κοινά μας συμφέροντα, ο τρόπος. Με αυτή τη λογική, συνερχόμαστε στη συνέλευση.

Ε. Επίλογος

Ξεκινάμε μαζί ένα εγχείρημα, θεωρώντας δεδομένη την ανατρεπτική μας συνείδηση. Προσηλωμένοι στην αξιακή μας κατεύθυνση, προχωράμε με βάση αυτά που μας ενώνουν. Σηκώνουμε το πολιτικό μας ανάστημα απέναντι στο σύστημα, με όρους κοινωνικής επιρροής, μαζί και με άλλα τμήματα της κοινωνίας, χωρίς εξουσία.

Δομούμε άλλο ένα μέτωπο αγώνα για την κοινωνική αντεπίθεση και στόχο την κοινωνική απελευθέρωση. Σας καλούμε. Καλούς αγώνες σε όλους.

MEKAREVERSE

ένα μέτωπο για την κοινωνική απελευθέρωση (Με.Κ.Α.)

…για να κάνουμε το ιδεατό, πραγματικό. (REVERSE)

The post Έχουμε ξεκινήσει- Μέτωπο για την Κοινωνική Απελευθέρωση MekaReverse appeared first on Void Network.

Με τον όρο πολιτική φιλοσοφία, εννοώ έναν τρόπο σκέψης για την πολιτική, τους θεσμούς και τη λήψη αποφάσεων. Τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι διευθετούν τις υποθέσεις τους μεταξύ τους, θεωρίες διακυβέρνησης – ή αυτοκυβέρνησης – ή την κατάργηση κάθε μορφής ιεραρχίας. Μου άρεσε να συνοψίζω την αναρχία σε μερικές απλές φράσεις όπως, «Αναρχία σημαίνει να μην έχει κανείς εξουσία πάνω σε κανέναν άλλο».

Δεν έκανα λάθος. Ο αναρχισμός αφορά πράγματι όλα αυτά τα πράγματα. Είναι όντως μια πολιτική φιλοσοφία. Αφορά όντως το πώς οι άνθρωποι παίρνουν αποφάσεις από κοινού και διαχειρίζονται συλλογικά τις υποθέσεις τους. Αλλά νόμιζα ότι αυτή ήταν η φιλοσοφία του αναρχισμού στο σύνολό της, ότι δεν υπήρχε τίποτε περισσότερο από αυτό. Κι αυτός ήταν ένας τρόπος σκέψης διαχωρισμένος από τις εσωτερικές μας πραγματικότητες. Ο αναρχισμός είναι πράγματι μια εξωτερική φιλοσοφία, αλλά πάνω απ’ όλα, είναι μια φιλοσοφία για το πώς συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον.

Αυτές οι ιδέες βοηθούν πολύ στην ανάλυση της τρέχουσας πολιτικής και οικονομικής κατάστασης και στην εξεύρεση τρόπων για να την αλλάξεις ή να την αντικαταστήσεις. Αντί για ένα σύστημα διακυβέρνησης από πάνω προς τα κάτω, χρειαζόμαστε ένα σύστημα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από τη μάζα, συμπεριλαμβάνοντας όλους όσους έχουν μερίδιο ευθύνης και μια απόφαση τους αφορά άμεσα.

Αντί για ένα οικονομικό σύστημα που ελέγχεται από τους λίγους με τα τεράστια πλούτη, χρειαζόμαστε ένα σύστημα ισότιμης συμμετοχής, τόσο σε όρους πλούτου όσο και σε όρους επιρροής· όπου όλοι έχουν λόγο για τα οικονομικά ζητήματα που τους επηρεάζουν, είτε στον εργασιακό χώρο είτε στην κοινωνία γενικότερα. Στο επίκεντρο αυτής της ιδέας βρίσκονται το άτομο και η κοινωνία. Τα άτομα πρέπει να είναι ελεύθερα να δρουν όπως επιθυμούν, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ανάγκες των άλλων – μια δίκαιη και ισότιμη διαπραγμάτευση (αυτό, φυσικά, δεν είναι η πιο καθαρά ελευθεριακή μορφή αναρχισμού, αλλά είναι μάλλον πιο κοντά στον ελευθεριακό σοσιαλισμό).

Αλλά ποιο είναι αυτό το άτομο και πώς σκέφτεται; Οι αναρχικοί δεν εμπιστεύονται την επίσημη θρησκεία, θεωρώντας την ως άλλη μια μορφή κοινωνικού ελέγχου όπου η ατομική ελευθερία στερείται από τον άνθρωπο υπέρ μιας αυστηρής ορθοδοξίας που επιβάλλεται ιεραρχικά – τις περισσότερες φορές από άνδρες. Η δήλωση ότι υπάρχει Θεός θεωρείται ως ένα πέπλο που χρησιμοποιείται για να αποκρύψει πολλές ανθρώπινες αδικίες, ενώ παρουσιάζεται ως καθολικό αντίδοτο για όλα τα προβλήματα και εξήγηση για όλα όσα συμβαίνουν. Ο αναρχισμός απορρίπτει τη θρησκεία: ούτε θεός, ούτε αφέντης.

Έτσι, ήμουν δύσπιστος απέναντι σε εκείνους που αυτοαποκαλούνται μερικές φορές “πνευματικοί αναρχικοί” (ΣτΜ: spiritual anarchists στο πρωτότυπο). Τι είναι ο πνευματισμός, αν όχι άλλη μια μορφή θρησκείας που μας προκαλεί σύγχυση και μας απομακρύνει από τις γήινες πραγματικότητές μας; Είδα αυτό που μπορεί χαλαρά να ονομαστεί πνευματισμός ως ναρκισσισμό και εγωισμό, με την εστίασή του στην ατομική ψυχή, τις ανάγκες της και την έκφρασή της. Μερικοί από εκείνους που έβλεπα να μιλούν για τον πνευματισμό υποχώρησαν από το πεδίο του κοινωνικού αγώνα προς τα ναρκωτικά και άλλες μορφές διαφυγής, τόσο φυσικές όσο και ψυχικές. Η μάχη βρίσκεται εδώ και τώρα στις πόλεις και τους δρόμους μας, αντέτεινα με θυμό.

Ωστόσο, αυτοί οι ίδιοι «πνευματιστές» μου εξήγησαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει επανάσταση ολόκληρης της κοινωνίας χωρίς μια επανάσταση  στον τρόπος σκέψης των ατόμων που την αποτελούν. Δεν γίνεται να περιμένεις η κοινωνία να υιοθετήσει πρακτικές ισότητας, σεβασμού και συμπερίληψης, αν εμείς οι ίδιοι δεν απομακρυνθούμε από τον στυγνό ορθολογισμό και τη αναλυτική σκέψη που βλέπει τα πάντα αποκλειστικά ως υλικές δομές ή μορφές συναλλαγών. Η εσωτερική διάσταση του ατόμου πρέπει επίσης να αλλάξει. Δεν μπορείς να έχεις επανάσταση στη μία πλευρά του ανθρώπου χωρίς επανάσταση στην άλλη.

Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μπορεί και να έχουν δίκιο. Στην καρδιά του αναρχισμού βρίσκεται ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους. Ο αναρχισμός απαιτεί αυτή η αντιμετώπιση να είναι πάντα με σεβασμό και ισοτιμία: κανείς δεν μπορεί να καταπιέζει κάποιον άλλο, είτε ανοιχτά είτε συγκαλυμμένα. Ο τύπος του αναρχισμού που υποστηρίζω απαιτεί να αντιμετωπίζουμε τους άλλους όπως αυτοί επιθυμούν, όχι όπως εμείς το επιθυμούμε. Παρεμπιπτόντως αυτό, αποτελεί σαφή απόρριψη του λεγόμενου “χρυσού κανόνα”, σύμφωνα με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους άλλους όπως θα θέλαμε να αντιμετωπίζουν αυτοί εμάς. Αντίθετα, πρέπει να φερόμαστε στους άλλους με τον τρόπο που οι ίδιοι μας λένε ότι θέλουν να τους φέρονται, όχι με τον τρόπο που εμείς νομίζουμε ότι θέλουν.

Πρέπει να εγκαταλείψουμε όλες τις έννοιες της κυριαρχίας, της χειραγώγησης, του εξαναγκασμού των άλλων και της επιβολής ώστε οι άλλοι γύρω μας να κάνουν αυτό που θέλουμε εμείς. Πρέπει να εγκαταλείψουμε κάθε μορφή εξουσίας.

Κάποτε δούλευα για την κυβέρνηση. Ήμουν μαγεμένος με την εξουσία, πεπεισμένος ότι εργαζόμουν μαζί με μια ελίτ που κατανοούσε καλύτερα από την κοινωνία τις ανάγκες της – στην περίπτωσή μου, για την εξωτερική πολιτική και τη διπλωματία. Αυτό τάιζε τον εγωισμό μου και δομούσε τη ζωή μου γύρω από την καριέρα και το κοινωνικό status. Θα ήταν δύσκολο να εγκαταλείψω αυτούς τους πυλώνες που μου έδιναν αξία και αίσθηση του εαυτού μου. Αν δεν έχω εξουσία, τι είμαι; Αν δεν μπορώ να πω στους άλλους τι να κάνουν, ποια αξία έχουν οι ιδέες και οι επιθυμίες μου; Αν είμαι μόνο εγώ, τι είμαι;

Έχω διαπιστώσει ότι χρειάζομαι να πιστεύω σε κάτι. Δεν είμαι σίγουρος πώς να το ονομάσω. Αλλά υποψιάζομαι ότι οι φίλοι μου οι πνευματιστές θα το ονόμαζαν απλώς έτσι: πνευματική ανάγκη. Είναι η πίστη ότι υπάρχουν αξίες και νοήματα έξω από τον εαυτό μας, τα οποία εμψυχώνουν και εμπνέουν τις εσωτερικές μας πραγματικότητες. Οι θρησκείες μπορεί να ονομάζουν αυτό το πράγμα Θεό, που εκφράζεται μέσω της θείας λειτουργίας. Αλλά η δική μου λειτουργία είναι ο αναρχισμός, και δεν είμαι διατεθειμένος να ονομάσω αυτό το καθοδηγητικό πνεύμα Θεό. Είναι κάτι πολύ πιο γήινο, πιο ανθρώπινο.

Το αναγνωρίζω παρατηρώντας τον πυρήνα της αναρχικής πρακτικής: την αλληλεπίδραση με τους άλλους. Τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους. Στον αναρχισμό, αυτή η αλληλεπίδραση οφείλει να καθοδηγείται από την προσοχή και την φροντίδα, την εξίσωση των αναγκών των άλλων με τις δικές μας. Τουλάχιστον, στην πιο ακραία της εκδοχή, είναι η εξάλειψη του εγωπαθούς εαυτού. Ο Λάο Τσε μιλά γι’ αυτό στο βιβλίο Τao te Ching. Είναι η απόκτηση δύναμης εγκαταλείποντας κάθε εξουσία. Έφτασε σε αυτό το συμπέρασμα χιλιάδες χρόνια πριν. Είναι μια αρμονία ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τους άλλους και πώς αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας.

Υπάρχει μια λέξη για αυτή την πρακτική: είναι η Αγάπη.

Χωρίς αυτόν τον «πνευματικό» πυρήνα, ο αναρχισμός δυσκολεύεται να βρει νόημα. Αν κριθεί με όρους της τρέχουσας καπιταλιστικής κουλτούρας, δεν είναι απαραίτητα μια πιο αποδοτική ή παραγωγική πρακτική: δεν παράγει απαραίτητα περισσότερα αγαθά, ούτε αποφέρει περισσότερα χρήματα.

Αυτό που επιτυγχάνει όμως, είναι στην πραγματικότητα ανυπολόγιστης αξίας: την ομορφιά των ανθρώπων που συμβιώνουν με αγάπη, σεβασμό και ισότητα. Αυτά είναι αφηρημένα, ακαθόριστα πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν σε ευρώ, λίρες ή δολάρια. Είναι πράγματα που βρίσκονται έξω από κάθε ορισμό – και αυτός είναι ο λόγος που είναι δύσκολο να τα εκφράσουμε με λόγια.

Βρίσκονται σε ένα επίπεδο ανώτερο. Και αν αυτό το επίπεδο θέλεις να το ονομάσεις «πνευματικό», είμαι ευχαριστημένος με αυτό. Αυτό που συμβαίνει στο πνεύμα ή στην ψυχή έχει σημασία, διότι επηρεάζει και την εξωτερική πραγματικότητα. Αυτό που νιώθουμε και πιστεύουμε μέσα μας είναι εγγενές στον τρόπο που αλληλεπιδρούμε τελικά με τον κόσμο. Το ένα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το άλλο.

____

Μετάφραση: Νίκος Γκατζίκης/ Επιμέλεια: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Ο Κάρν Ρος είναι πρώην Βρετανός διπλωμάτης, συγγραφέας του βιβλίου Επανάσταση Χωρίς Ηγέτες: Πώς οι λαοί μπορούν να αλλάξουν την παγκόσμια πολιτική σκηνή στον 21ο αιώνα, και θέμα της ταινίας “Αναρχικός Κατά Λάθος” – πληροφορίες για την ταινία μπορούν να βρεθούν εaccidentalanarchist.net

The post Η Αναρχία είναι Αγάπη! – Carne Ross appeared first on Void Network.

Διαβάζοντας το θεμελιώδες έργο του Αποσπάσματα μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας (2004), μαζί με το μεταθανάτια δημοσιευμένο magnum opus του Η Αυγή Των Πάντων: Μια Καινούρια Ιστορία Της Ανθρωπότητας (2021), το οποίο έγραψε μαζί με τον αρχαιολόγο David Wengrow, θα ήθελα να ασχοληθώ με τον David Graeber ως έναν ανθρωπολόγο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Ο Graeber δεν ήταν με καμία έννοια μελετητής του αναρχισμού, αλλά, με τα δικά του λόγια, «ένας μελετητής που προσυπογράφει τις αναρχικές αρχές και περιστασιακά ενεργεί σύμφωνα με αυτές, αν και συνήθως με αρκετά περιορισμένους τρόπους» (2020).

Η αφοσίωση του Graeber στις αρχές του αναρχισμού τροφοδότησε το ακαδημαϊκό του έργο μέσω της πεποίθησής του ότι τα ανθρώπινα όντα (θα) μπορούσαν να οργανώνουν συλλογικά την κοινωνική και πολιτική τους ζωή με διαφορετικό τρόπο – στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον – και ως μελετητής, επινόησε, αρχειοθέτησε και ανέλυσε αυτού του είδους τις ανθρώπινες δυνατότητες.

Αρχικά, ο Graeber εμπνεύστηκε να γίνει ανθρωπολόγος ακριβώς λόγω αυτών των δυνατοτήτων. Η ανθρωπολογία τον απορρόφησε, «επειδή το αντικείμενο ανοίγει παράθυρα σε άλλες μορφές κοινωνικής ύπαρξης· επειδή λειτούργησε ως μια συνεχής υπενθύμιση του ότι τα περισσότερα από αυτά που θεωρούμε ως αμετάβλητα, έχουν διευθετηθεί σε άλλους χρόνους και τόπους με αρκετά διαφορετικό τρόπο, και ότι ως εκ τούτου οι ανθρώπινες δυνατότητες είναι σχεδόν με κάθε τρόπο μεγαλύτερες από ό,τι συνήθως φανταζόμαστε» (2007). Πρώτα απ’ όλα, λοιπόν, προσέγγισα το ακαδημαϊκό έργο του Graeber ως μια ανθρωπολογία των ανθρώπινων δυνατοτήτων. 

Οι Δυνατότητες μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας

Δημοσιευμένο το 2004 μέσα σε ένα εμπνευστικό πλαίσιο μιας πραγματικής έξαρσης του αναρχισμού σε όλο τον κόσμο, τα Αποσπάσματα μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας του Graeber (θα αναφέρεται εδώ και στο εξής ως Αποσπάσματα) είναι ένα μικροσκοπικό και πανίσχυρο κείμενο που δύσκολα μπορεί να μπει σε κάποια κατηγορία συγγραφικού είδους. Ο Graeber το αποκαλεί μπροσούρα, «μια σειρά από σκέψεις, σχέδια ενδεχόμενων θεωριών και μικρά μανιφέστα» (33)². Η μπροσούρα αυτή είναι αδύνατο να συνοψιστεί και να παρουσιαστεί πλήρως μέσα σε λίγες σελίδες, όχι μόνο λόγω της αποσπασματικής φύσης της, αλλά κυρίως επειδή φαίνεται εκ των υστέρων πως εμπεριείχε τους σπόρους πολλών από τα κύρια επιχειρήματα που ο Graeber επρόκειτο να αναπτύξει αργότερα στη ζωή του. Ως εκ τούτου, θα περιοριστώ στο να σκιαγραφήσω ορισμένα βασικά στοιχεία του είδους της κοινωνικής θεωρίας που προτείνει ο Graeber σε αυτό το ζωηρό κείμενο. Σε γενικές γραμμές, τα Αποσπάσματα επιδιώκουν να σκιαγραφήσουν ένα σώμα ριζοσπαστικής θεωρίας που, σύμφωνα με τα λόγια του Graeber, «θα μπορούσε πραγματικά να ενδιαφέρει αυτούς που προσπαθούν να βοηθήσουν στην ανάδυση ενός κόσμου στον οποίο οι άνθρωποι θα είναι ελεύθεροι να αυτοκυβερνώνται» (43). Αυτό είναι χαρακτηριστικό του Graeber: η επιθυμία να καταστεί η κοινωνική θεωρία – ιδιαίτερα η ανθρωπολογία – χρήσιμη για τα ριζοσπαστικά κινήματα, και αυτά με τη σειρά τους – ιδιαίτερα ο αναρχισμός – να καταστούν χρήσιμα και ενδιαφέροντα για την κοινωνική θεωρία. 

Στα Αποσπάσματα, ο Graeber διερευνά αυτό που ονομάζει «περίεργη συγγένεια» ανάμεσα στην ανθρωπολογία και τον αναρχισμό (46). Παρατηρεί ότι «υπήρχε κάτι στην ανθρωπολογική σκέψη, εν προκειμένω, η έντονη συναίσθησή της για το τεράστιο εύρος των ανθρώπινων δυνατοτήτων, που την έκανε να συγγενεύει με τον αναρχισμό από την αρχή κιόλας» (46). Ο ίδιος ο Graeber γοητεύτηκε από αυτό το εύρος των ανθρώπινων δυνατοτήτων στο παρελθόν και το παρόν, το οποίο θα μπορούσε να καταρρίψει το φαινομενικά αναπόφευκτο των σημερινών κοινωνικών και πολιτικών μας θεσμών, θεμελιώνοντας την ελπίδα για μια συλλογική ζωή με περισσότερη ελευθερία και με πιο ισότιμους τρόπους οργάνωσης. 

Ο Graeber στα Αποσπάσματα είναι σε θέση να παρατηρήσει την παράξενη συγγένεια μεταξύ ανθρωπολογίας και αναρχισμού, επειδή στη δική του εκδοχή του ο αναρχισμός δεν είναι απλώς το πνευματικό παιδί συγκεκριμένων «ιδρυτικών μορφών» του δέκατου ένατου αιώνα όπως ο Μπακούνιν, ο Κροπότκιν και ο Προυντόν, και που κάποιος θα έπρεπε να υιοθετήσει εξολοκλήρου. Αντίθετα, πρόκειται περισσότερο για μια συγκεκριμένη στάση, ακόμη και μια πίστη που μοιράζονται μεταξύ τους τα άτομα στον αναρχικό χώρο (36). Ο αναρχισμός μπορεί να θεωρηθεί ως πίστη, ισχυρίζεται ο Graeber, στην οποία περιλαμβάνεται «η απόρριψη ορισμένων τύπων κοινωνικών σχέσεων, η πεποίθηση ότι κάποιες άλλες σχέσεις είναι καλύτερες για το χτίσιμο μιας βιώσιμης κοινωνίας, [και] η πίστη ότι μια τέτοια κοινωνία μπορεί πραγματικά να υπάρξει» (36). Ομοίως, οι «ιδρυτικές μορφές» του αναρχισμού δεν σκέφτονταν σαν να είχαν είχαν ανακαλύψει κάτι ιδιαίτερα καινούριο (35). Απλώς έκαναν μια υπόθεση καλή τη πίστει ότι, σύμφωνα με τα λόγια του Graeber, «οι βασικές αρχές του αναρχισμού, (αυτοοργάνωση, εθελοντικός συνεταιρισμός, αλληλοβοήθεια), αναφέρονταν σε μορφές της ανθρώπινης συμπεριφοράς που θεωρούνταν δεδομένο ότι υπήρχαν από τότε που υπήρχε και η ανθρωπότητα. Το ίδιο ισχύει και με την απόρριψη του κράτους και όλων των μορφών δομικής βίας, την ανισότητα ή την κυριαρχία» (36). Αναμφισβήτητα, είναι αυτή η υπόθεση περί της ανθρώπινης ιστορίας για την οποία το βιβλίο η Αυγή των Πάντων επιχειρεί να αποδείξει την εγκυρότητά της δεκαεπτά χρόνια αργότερα. 

Σε κάθε περίπτωση, στο όραμα του Graeber η ανθρωπολογία ως αντικείμενο θα μπορούσε να ενισχύσει την πίστη στη δυνατότητα ενός άλλου κόσμου προσφέροντας ένα αρχείο εναλλακτικών τρόπων οργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων, συνειδητής ανασύστασής τους ή πλήρους εγκατάλειψής τους. Αλλά για να μπορέσει να ενισχύσει αυτή την πίστη για τη δυνατότητα ύπαρξης ενός άλλου κόσμου απαλλαγμένου από «το κράτος, τον καπιταλισμό, τον ρατσισμό και την πατριαρχία» (43), η ίδια η κοινωνική θεωρία θα πρέπει να υποθέσει ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός. Στην πραγματικότητα, ο Graeber ισχυρίζεται ότι αυτό είναι η πρωταρχική υπόθεση που η κάθε ριζοσπαστική κοινωνική θεωρία οφείλει να κάνει. «Το να αφοσιωθεί κανείς σε μια τέτοια αρχή είναι σχεδόν μια πράξη πίστης», βρίσκει, «μιας και πώς μπορεί κάποιος να είναι σίγουρος για τέτοια ζητήματα; Μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ότι ένας τέτοιος κόσμος δεν είναι εφικτός» (43). Σε μια κίνηση που μοιάζει με ένα εξελιγμένο θεολογικό επιχείρημα σχετικά με την ύπαρξη του Θεού, δηλώνει στη συνέχεια ότι «είναι αυτή ακριβώς η μη διαθεσιμότητα απόλυτης γνώσης που κάνει μια δέσμευση στην αισιοδοξία, ηθική αναγκαιότητα» (43). Ωστόσο, αναρωτιέμαι αν άλλοι ανθρωπολόγοι ή μη μπορούν να παρασυρθούν σε μια τέτοια καλή τη πίστει αισιοδοξία μέσω της επιχειρηματολογίας. Ίσως κάποιος θα μπορούσε να εμπνευστεί να έχει πίστη στη δυνατότητα ύπαρξης ενός άλλου κόσμου με τον ίδιο τρόπο που και ο David Graeber ενέπνευσε τα ριζοσπαστικά κινήματα που εκτιμούσε πολύ. 

Η δεύτερη πρόταση του Graeber είναι ότι κάθε ριζοσπαστική κοινωνική θεωρία και ιδιαίτερα η αναρχική θα πρέπει να αποβάλλει συνειδητά οποιοδήποτε ίχνος πρωτοπορίας (45). Κατά τη γνώμη του, «η εθνογραφική πρακτική ως ανθρωπολογική μέθοδος παρέχει κάτι που μοιάζει με μοντέλο, αν και πολύ ακατέργαστο, πρωτόλειο, μοντέλο, για το πώς μια μη πρωτοποριακή, επαναστατική διανοητική πρακτική μπορεί να λειτουργήσει» (45). Ο στόχος μιας τέτοιας πρακτικής δεν θα ήταν να «καταλήξει στην ορθή στρατηγική ανάλυση και μετά να ηγηθεί των μαζών» (45), αλλά να συλλάβει πώς συνήθειες και πράξεις των ανθρώπων βγάζουν νόημα με τέτοιο τρόπο που ούτε οι ίδιοι δεν είχαν εντελώς συνειδητοποιήσει (45). Ο ευνόητος ρόλος για ένα ριζοσπάστη διανοούμενο είναι να κάνει ακριβώς αυτό», γράφει ο Graeber στα Αποσπάσματα, «να εξετάζει αυτούς που δημιουργούν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις, να προσπαθεί να υπολογίζει ποιες μπορεί να είναι οι ευρύτερες συνέπειες του τι (ήδη) πράττουν και ύστερα να προσφέρει αυτές τις ιδέες πίσω, όχι ως συνταγές, αλλά ως συνεισφορές, δυνατότητες – ως δώρα» (46). Όχι συνταγές, αλλά συνεισφορές, δυνατότητες, δώρα. Αυτά προσέφερε ο Graeber στο έργο του – ιδιαίτερα στα Αποσπάσματα μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας (2004), Άμεση Δράση: Μια Εθνογραφία (Direct Action: An Ethnography) (2009) και Το Δημοκρατικό Σχέδιο: Ιστορία, Η Κρίση, Το Κίνημα (2013) – τα δώρα του είτε έγιναν αποδεκτά είτε όχι από αυτούς για τους οποίους έγραψε, από αυτούς που σκέφτηκε και έδρασε μαζί, ή από όσους τον διάβασαν. Εξάλλου, τα δώρα μπορούν και να απορριφθούν, και όπως αναγνώρισε ο Graeber, πολλά από αυτά που πρότεινε ή έκανε ως ανθρωπολόγος δεν είχαν «ιδιαίτερη σχέση με αυτό που υπήρξε η ανθρωπολογία, ακόμη και η ριζοσπαστική, τα τελευταία περίπου εκατό χρόνια» (46).  

Παρ ‘όλα αυτά, στα Αποσπάσματα ο Graeber στρέφεται σε ανθρωπολόγους και κυρίως στον Marcel Mauss για να ασχοληθεί με την επιρροή του στους αναρχικούς, παρά το γεγονός ότι ο Mauss δεν είχε τίποτα καλό να πει γι’ αυτούς. «Τελικά, παρόλα αυτά», γράφει ο Graeber σαν να μιλάει και για τον εαυτό του, «ο Marcel Mauss είχε πιθανότατα μεγαλύτερη επιρροή στους αναρχικούς απ’ ό,τι όλοι οι άλλοι [ανθρωπολόγοι] μαζί. Αυτό διότι ενδιαφερόταν για μια εναλλακτική ηθική, πράγμα το οποίο τον οδήγησε να σκεφτεί ότι οι κοινωνίες χωρίς κράτη και αγορές υπήρχαν, έτσι όπως υπήρχαν, επειδή οι άνθρωποι ενεργά επιθυμούσαν να ζουν με αυτόν τον τρόπο. Όπερ σημαίνει: επειδή ήταν αναρχικοί. Στο βαθμό που τα αποσπάσματα μιας αναρχικής ανθρωπολογίας υπάρχουν, κατά ένα μεγάλο μέρος προέρχονται απ’ αυτόν» (56). Κατά τη γνώμη μου, το ενδιαφέρον του ίδιου του Graeber για την ανάπτυξη μιας αναρχικής ανθρωπολογίας δημιουργήθηκε επίσης από την εκτίμηση που έτρεφε για την «εναλλακτική ηθική» και για τη γοητεία που αυτή του ασκούσε, ηθική που στηρίζει την αυτοσυνείδητη αποφασιστικότητα των ανθρώπων να ζουν διαφορετικά – στην αναρχική περίπτωση, ελεύθεροι από τον καπιταλισμό και την πατριαρχία, ελεύθεροι από το κράτος, τη δομική βία, την ανισότητα και την κυριαρχία.  

«Αυτό είναι, λοιπόν, που εννοώ λέγοντας εναλλακτική ηθική», εξηγεί ο Graeber σε ένα κριτικό τμήμα των Αποσπασμάτων, όπου θεωρητικοποιεί την επαναστατική αντιεξουσία και προαναγγέλλει ένα βασικό επιχείρημα που θα συνυπογράψει στην Αυγή των Πάντων: «Οι αναρχίζουσες κοινωνίες δεν αγνοούν περισσότερο τις ανθρώπινες ικανότητες για απληστία και ματαιοδοξία από ό,τι οι σύγχρονοι Αμερικανοί την ανθρώπινη ικανότητα για φθόνο, λαιμαργία ή οκνηρία. Θα τις έβρισκαν εξίσου ακατάλληλες ως βάση για τον πολιτισμό τους. Στην πραγματικότητα, αντιλαμβάνονται τα φαινόμενα αυτά ως ηθικούς κινδύνους τόσο τρομερούς, ώστε καταλήγουν να οργανώνουν το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής τους ζωής γύρω απ’ το να τα περιορίζουν» (59). Αυτή είναι μια αξιοσημείωτη πρόταση. Πρώτον, ορίζει με αποφασιστικότητα το ήθος και την ηθική ως τις καταστατικές βάσεις της ενσυνείδητης κοινωνικής οργάνωσης. Δεύτερον, αφήνει να εννοηθεί ότι οι κοινωνίες οργανώνονται με αυτόν τον τρόπο σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, «σύγχρονη» ή «παλαιότερη».  

Στην πραγματικότητα, ο Graeber υποστηρίζει ότι «κάθε πραγματικά πολιτικά ενημερωμένη ανθρωπολογία θα πρέπει να αρχίσει να αντιμετωπίζει σοβαρά το ζήτημα του πώς, αν μη τι άλλο, χωρίζεται πραγματικά αυτό που μας αρέσει να αποκαλούμε ‘σύγχρονος’ κόσμος από το υπόλοιπο της ανθρώπινης ιστορίας» (73). Στα Αποσπάσματα, καθώς και στην Αυγή των Πάντων, ο Graeber απορρίπτει με πάθος τους μέχρι τώρα δεδομένους τρόπους οργάνωσης της ιστορίας σε περιόδους και εξελικτικά στάδια, έτσι ώστε ολόκληρη η ανθρώπινη ιστορία – μαζί με κάθε κοινωνία, λαό και πολιτισμό σε όλο το χρόνο και το χώρο – να κατοικείται από παραδείγματα ανθρώπινης δυνατότητας που θεσπίζονται από αποφασιστικά και ευφάνταστα, έξυπνα, παιχνιδιάρικα, πειραματικά, στοχαστικά, δημιουργικά και ενσυνείδητα πολιτικά πλάσματα.  

Για τον Graeber, η ανθρώπινη ιστορία δεν αποτελείται από μια σειρά από ‘επαναστάσεις’ (82) – είτε πρόκειται για τη Νεολιθική Επανάσταση, την Αγροτική Επανάσταση, τη Γαλλική Επανάσταση ή τη Βιομηχανική Επανάσταση – που εισάγουν σαφείς κοινωνικές, ηθικές ή πολιτικές ρήξεις στη φύση της κοινωνικής πραγματικότητας, ή, όπως προτιμά να τη σκέφτεται, στην «ανθρώπινη κατάσταση». Αν συμβαίνει αυτό, και αν ο αναρχισμός είναι κατά βάση μια ηθική της πρακτικής (143), όπως ισχυρίζεται, μια τέτοια ηθική γίνεται διαθέσιμη για ανθρωπολογική μελέτη και πολιτική έμπνευση σε ολόκληρη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας.  

Είναι σημαντικό ωστόσο να σημειωθεί ότι ο Graeber διαφωνεί έντονα με τους πρωτογονιστές αναρχικούς που εμπνέονται από το σημαντικό δοκίμιο του ανθρωπολόγου μέντορά του Marshall Sahlins, The Original Affluent Society (Η Αυθεντική Κοινωνία της Αφθονίας) (1968), αναρχικούς που προτείνουν ότι «υπήρχε μια εποχή όπου η αλλοτρίωση και η ανισότητα δεν υπήρχαν, τότε που ο καθένας ήταν κυνηγος-τροφοσυλλέκτης αναρχικός, και ως εκ τούτου η πραγματική απελευθέρωση μπορεί να επέλθει μόνο αν εγκαταλείψουμε τον “πολιτισμό”» (93). Στα Αποσπάσματα, καθώς και στην Αυγή των Πάντων, αφηγείται μια πιο περίπλοκη ιστορία ατελείωτης ποικιλίας όπου, για παράδειγμα, «υπήρξαν κυνηγετικές-τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες με ευγενείς και δούλους, (αλλά) υπήρχουν (και συνεχίζουν να υπάρχουν) αγροτικές κοινωνίες που είναι σε μεγάλο βαθμό εξισωτικές» (94).

Ο Graeber επιμένει, πρώτα στα Αποσπάσματα και στη συνέχεια ξανά στην Αυγή των Πάντων, ότι «οι άνθρωποι ποτέ δεν έζησαν πραγματικά στον κήπο της Εδέμ» (94). Η σημασία αυτού του ευρήματος είναι πολλαπλή. Μεταξύ άλλων, σημαίνει ότι μπορούμε να δούμε «την ιστορία ως μια πηγή με πολύ πιο ενδιαφέροντα για εμάς τρόπο» (94) και ότι «οι ριζοσπάστες θεωρητικοί δεν χρειάζεται να μελετούν συνέχεια πάνω στην ίδια ανεπάρκεια διακοσίων χρόνων επαναστατικής ιστορίας» (95).  

Γράφοντας στα Αποσπάσματα για την επανάσταση, ο Graeber απορρίπτει τον κοινότοπο ορισμό ο οποίος «πάντοτε υπονοούσε κάτι στη φύση της μεταβολής του παραδείγματος [paradigm]: μια καθαρή τομή, μια θεμελιώδης ρήξη στη φύση της κοινωνικής πραγματικότητας, ύστερα από την οποία όλα λειτουργούν διαφορετικά, και οι προηγούμενες κατηγορίες δεν ισχύουν πλέον» (79). Αντ’ αυτού, μας προτρέπει «να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε την επανάσταση ως ένα πράγμα – ‘η’ επανάσταση, η μεγάλη κατακλυσμιαία ρήξη – και αντ’ αυτού να αναρωτηθούμε ‘τι είναι επαναστατική δράση;’» (83). Τονίζει ότι «επαναστατική δράση είναι κάθε συλλογική δράση που απορρίπτει, και γι’αυτό αντιμετωπίζει, κάποια μορφή εξουσίας ή κυριαρχίας και καθώς κάνει κάτι τέτοιο, επαναθεσμίζει τις κοινωνικές σχέσεις – ακόμη και μέσα στη συλλογικότητα – υπ’ αυτό το φως» (83), χωρίς απαραίτητα να στοχεύει στην ανατροπή μιας κυβέρνησης ή, επί τούτου, την ανατροπή του επικεφαλής ενός τμήματος ανθρωπολογίας.  

Αναφέρω αυτή τη δυνατότητα, στο ίδιο παιχνιδιάρικο πνεύμα με αυτό του Graeber, για να επιστρέψουμε στο εδώ και τώρα και στο τελευταίο τμήμα των Αποσπασμάτων με τίτλο «Ανθρωπολογία», στο οποίο ο Graeber «δαγκώνει κάπως διστακτικά το χέρι που τον ταΐζει» (143). Ο Graeber παρατηρεί πώς, αντί να υιοθετήσουν οποιοδήποτε είδος ριζοσπαστικής πολιτικής, οι ανθρωπολόγοι κινδυνεύουν να γίνουν «ένας ακόμα τροχός στην παγκόσμια άμαξα της ‘μηχανής της ταυτότητας’, έναν πλανητικό μηχανισμό θεσπίσεων και υποθέσεων», στον οποίο όλες οι διαμάχες σχετικά με τη φύση των πολιτικών ή οικονομικών πιθανοτήτων φαίνεται να έχουν τελειώσει και «ο μόνος τρόπος να κάνει κάποιος έναν πολιτικό ισχυρισμό είναι υποστηρίζοντας κάποια συλλογική ταυτότητα∙ με όλες τις υποθέσεις για το τι είναι ταυτότητα» (150). Και δηλώνει σαρκαστικά ότι, «η διαφορά στην οπτική γωνία του ανθρωπολόγου και του στελέχους του διεθνούς μάρκετινγκ μετά βίας διακρίνεται» (149). 

Αλλά τι προτείνει ο Graeber για την ανθρωπολογία; Παρατηρώντας ότι «οι ανθρωπολόγοι κάθονται, κυριολεκτικά, πάνω σ’ ένα αχανές αρχείο ανθρώπινης εμπειρίας, κοινωνικών και πολιτικών πειραμάτων για τα οποία κανείς άλλος δεν γνωρίζει πραγματικά τίποτα», λυπάται που το αρχείο αυτό της ανθρώπινης εμπειρίας αντιμετωπίζεται από τους ανθρωπολόγους ως «το μικρό βρώμικο μυστικό μας» (144). Φυσικά, ήταν η αποικιακή βία που κατέστησε δυνατό ένα τέτοιο αρχείο, όπως αναγνωρίζει ο Graeber χωρίς δισταγμό: «ο επιστημονικός κλάδος που γνωρίζουμε σήμερα έγινε εφικτός μέσω φρικιαστικών συνδυασμών κατάκτησης, αποικιοποίησης και μαζικών δολοφονιών – όπως συμβαίνει στους περισσότερους σύγχρονους ακαδημαϊκούς κλάδους» (144). Παρ ‘όλα αυτά, ο Graeber κάνει την τολμηρή πρόταση ότι «οι καρποί της εθνογραφίας – και οι τεχνικές της εθνογραφίας – μπορούν να βοηθήσουν εξαιρετικά» τα ριζοσπαστικά κινήματα σε όλο τον κόσμο, «αν οι ανθρωπολόγοι καταφέρουν να ξεπεράσουν τον – κατανοητό παρόλα αυτά – δισταγμό τους (το οφείλουν στη συχνά βρώμικη αποικιακή τους ιστορία) και να δουν σε τι θησαυρό πραγματικά κάθονται, όχι σαν κάποια μορφή ένοχου μυστικού (το οποίο είναι παρόλα αυτά το δικό τους ένοχο μυστικό και κανενός άλλου) αλλά ως την κοινή περιουσία της ανθρωπότητας» (142). Ξεπερνώντας αυτόν τον δισταγμό, πολλά χρόνια αργότερα, οι Graeber και Wengrow προσφέρουν για δια-επιστημονικό έλεγχο και έμπνευση ένα αχανές αρχείο ανθρώπινων δυνατοτήτων στο Η Αυγή Των Πάντων: Μια Καινούρια Ιστορία Της Ανθρωπότητας (2021). 

Ανθρωπότητα και Ελευθερία στην Αυγή των Πάντων 

Το βιβλίο Η Αυγή των Πάντων ξαναγράφει την ιστορία της ανθρωπότητας ως μια αλληλουχία τολμηρών κοινωνικών πειραμάτων που υλοποιούνται σε «ένα καρναβάλι πολιτικών μορφών» (Graeber and Wengrow, 2021). Καλύπτοντας χιλιάδες αιώνες σε όλο τον κόσμο σε περίπου εξακόσιες σελίδες, το βιβλίο αμφισβητεί γνωστές εξελικτικές θεωρίες της ανθρώπινης ιστορίας, οι οποίες υποθέτουν ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες περιορίζονταν σε μικρές εξισωτικές ομάδες πριν από την εμφάνιση της γεωργοκτηνοτροφίας, ότι η γεωργία σήμανε την επινόηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και σηματοδότησε ένα αμετάκλητο βήμα προς την ανισότητα, και ότι η εμφάνιση των πόλεων παγίωσε τις ταξικές διαφορές και οδήγησε στην ανάγκη για αυταρχικούς άρχοντες, πολεμιστές-πολιτικούς, και δεσποτικούς γραφειοκράτες (19)³. Σύμφωνα με τους Graeber και Wengrow, η ανθρώπινη ιστορία έχει μεγαλύτερη ποικιλία και είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα και «ελπιδοφόρα» από ό,τι προτείνουν τέτοιες τελεολογικές αφηγήσεις (24). Ενώ για παράδειγμα υπήρχαν κοινωνίες τροφοσυλλεκτών κυνηγών με ευγενείς και σκλάβους, πολλές από τις πρώτες γεωργοκτηνοτροφικές κοινότητες ήταν σχετικά απαλλαγμένες από βαθμούς και ιεραρχίες και οι κάτοικοι των πρώτων πόλεων του κόσμου ήταν οργανωμένες σε στιβαρή εξισωτική βάση χωρίς να έχουν ανάγκη από αυταρχικούς άρχοντες και γραφειοκράτες (19). 

 «Σε αυτό το βιβλίο όχι μόνο θα παρουσιάσουμε μια νέα ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά επίσης θα προσκαλέσουμε τον αναγνώστη σε μια νέα επιστήμη της ιστορίας, η οποία θα επαναφέρει τους προγόνους μας στην πλήρη ανθρώπινη φύση τους» (44), γράφουν οι Graeber και Wengrow. «Αυτό το βιβλίο προσπαθεί να θέσει τα θεμέλια», ισχυρίζονται, «για μια νέα παγκόσμια ιστορία» (45). Στην εκδοχή των συγγραφέων, η παγκόσμια ιστορία είναι μια θεατρική σκηνή πάνω στην οποία διάφορες κοινωνίες, λαοί και πολιτισμοί εμφανίζονται διαμέσου του χρόνου και του χώρου ως παραδείγματα ενσάρκωσης των «δυνατοτήτων που έχουμε» (40), ως αναμφισβήτητα ευφάνταστες, πειραματικές, δημιουργικές και πολιτικά αυτοσυνείδητες συλλογικότητες. Οι Graeber και Wengrow επιμένουν ότι οι ερωτήσεις που έχουμε συνηθίσει να θέτουμε σχετικά με την ουσία της ανθρωπότητας («ως είδος, είμαστε εκ φύσεως συνεργατικοί ή ανταγωνιστικοί, καλοσυνάτοι ή εγωιστές, καλοί ή κακοί;») μας τυφλώνουν «ως προς το τι πραγματικά μας καθιστά στην ουσία ανθρώπους, που είναι η ικανότητά μας – ως ηθικών και κοινωνικών όντων – να διαπραγματευόμαστε μεταξύ αυτών των εναλλακτικών» (159). Αντίστοιχα, οι συγγραφείς παρουσιάζουν στην Αυγή των Πάντων πολιτισμούς και κοινωνίες που έχουν να προσφέρουν αμέτρητα παραδείγματα τέτοιων «διαπραγματεύσεων» που συμβαίνουν από την Εποχή Των Παγετώνων.  

Οι Graeber και Wengrow δηλώνουν αποφασιστικά ότι Η Αυγή Των Πάντων είναι ένα βιβλίο που «αφορά κυρίως την ελευθερία» (267). «Αυτό που έχει εντέλει σημασία», γράφουν κατά την εισαγωγή αυτού του συναρπαστικού βιβλίου, «είναι αν μπορούμε να ανακαλύψουμε εκ νέου τις ελευθερίες που μας κάνουν πρωτίστως ανθρώπους» (25). Ποιες είναι αυτές οι ελευθερίες που μας κάνουν πρωτίστως ανθρώπους; Μήπως δεν είμαστε πλέον «πλήρως ανθρώπινοι» αν αυτές οι ελευθερίες έχουν πια χαθεί – ακόμη και από τη φαντασία μας – όπως επανειλημμένα θρηνούν οι συγγραφείς; Οι Graeber και Wengrow ορίζουν τρεις ελευθερίες που «φαίνεται πως θεωρούνταν δεδομένες μεταξύ των μακρινών προγόνων μας, έστω και αν οι περισσότεροι σήμερα μόλις που τις διανοούνται» (177). Αυτές οι τρεις ελευθερίες είναι «η ελευθερία να εγκαταλείψει κάποιος την κοινότητά του, ξέροντας ότι θα είναι ευπρόσδεκτος σε μακρινές χώρες· η ελευθερία να πηγαίνει από τη μια κοινωνικά δομή στην άλλη, ανάλογα με την εποχή του χρόνου· [και] η ελευθερία να απειθαρχεί στην εξουσία χωρίς συνέπειες» (177). Εάν συμβαίνει αυτό, εμφανίζεται αμέσως ένα αμείλικτο ερώτημα: πώς μπορούμε να γνωρίζουμε ποιες ελευθερίες οι πρόγονοί μας θεωρούσαν δεδομένες; Θέτοντας αυτό το ερώτημα, δεν υπαινίσσομαι ότι «οι πρόγονοί μας» μας είναι ουσιαστικά άγνωστοι επειδή είναι πολύ διαφορετικοί (οντολογικά διαφορετικοί, θα μπορούσε κανείς να πει), αλλά ότι ακόμη και αν η αρχαιολογία και η ανθρωπολογία, και οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες ευρύτερα, μπορεί να έχουν ως σκοπό τους «το να αναδιαμορφώσουμε τις απόψεις μας για το τι είμαστε και τι μπορούμε να γίνουμε» (659), παραμένει ασαφές εάν έχουν την ικανότητα να το κάνουν αυτό χωρίς να αναπτύξουν κάποιο είδος «μύθου» – συμπεριλαμβανομένων νέων μύθων σχετικά με το «τι σημαίνει πραγματικά να είσαι sapiens (έμφρων)» (159). Παρ’ όλα αυτά, στο βαθμό που οι μύθοι είναι απαραίτητοι για να δώσουν στην ανθρώπινη ζωή ένα κοινό – δηλαδή κοινωνικό – νόημα, οι Graeber και Wengrow αναφερόμενοι σε νέα αρχαιολογικά και ανθρωπολογικά ευρήματα επινοούν μύθους που μπορεί να αποδειχθούν πιο εμπνευσμένοι στο να γίνουν «πιστευτοί», σε αντίθεση με τις τελεολογικές θεωρίες της κοινωνικής εξέλιξης που επικυρώνουν τις τρέχουσες κοινωνικές και πολιτικές ρυθμίσεις ως αδιάψευστη «πρόοδο». Εξάλλου, η «ανθρωπότητα» η ίδια ως ένα φαινομενικά ξεχωριστό είδος, ως ιδανικό, ως κοινότητα, ως πρωταγωνιστής, μπορεί να απαιτεί έναν νέο μύθο, μια «νέα επιστήμη της ιστορίας» για να φέρει όλα τα μέλη της κοντά και να τα ενώσει. Με την Αυγή των Πάντων, ο Graeber και ο Wengrow πρωτίστως καλούν την ανθρωπότητα να υπάρξει γράφοντας η ίδια την ιστορία της, εξερευνώντας το πιθανό παρελθόν και μέλλον της, καθιστώντας «την» ένα επιστημονικό αλλά και όχι λιγότερο μεταφυσικό γεγονός.  

Όταν διατυπώνουν τις τρεις ελευθερίες της ανθρωπότητας, οι Graeber και Wengrow τις τοποθετούν ως «βασικές αρχές» (362): «Μιλήσαμε ήδη για τις θεμελιώδεις, ακόμη και πρωταρχικές, μορφές ελευθερίας», γράφουν, «την ελευθερία της μετακίνησης· την ελευθερία ανυπακοής σε διαταγές· την ελευθερία επαναοργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων» (460). Εδώ, εμφανίζεται ένα άλλο ερώτημα: Με ποια έννοια είναι αυτές οι μορφές ελευθερίας «θεμελιώδεις» και «πρωταρχικές» – είναι μήπως ιστορικά γεγονότα ή είναι ηθικές και πολιτικές συνταγές σχετικά με τις μορφές ελευθερίας που θα πρέπει να συνεπάγεται η ανθρώπινη ύπαρξη, συμπεριλαμβανομένου αυτού που οι συγγραφείς αποκαλούν «το βασικότερο στοιχείο όλων των ανθρώπινων ελευθεριών, η ελευθερία να δίνουμε υποσχέσεις και να αναλαμβάνουμε δεσμεύσεις, άρα να χτίζουμε σχέσεις» (539); Μου φαίνεται ότι οι τρεις ελευθερίες της ανθρωπότητας δεν είναι ούτε αδιαμφισβήτητα γεγονότα που έρχονται από το παρελθόν, ούτε πολιτικές συνταγές για το μέλλον, αλλά κάτι πιο ελπιδοφόρο: είναι δυνατότητες που μπορούμε συλλογικά να υλοποιήσουμε. Οι Graeber και Wengrow θέτουν την εξής ρητορική ερώτηση «μήπως η ίδια η ικανότητα να πειραματιζόμαστε με διαφορετικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης δεν είναι αναπόσπαστο τμήμα αυτού που μας κάνει ανθρώπους; Δηλαδή, όντα με την ικανότητα της αυτοδημιουργίας, ακόμα και της ελευθερίας;» (24). Προσέξτε πώς, σε τέτοιες διατυπώσεις, αυτό που μοιράζονται όλοι οι άνθρωποι στο χρόνο και το χώρο είναι η ικανότητα να πειραματίζονται με διαφορετικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης – δηλαδή, η ανθρωπότητα έχει τη δυνατότητα για αυτοδημιουργία και ελευθερία, αλλά όχι απαραίτητα και για την ίδια την ελευθερία. Το τελευταίο απαιτεί περισσότερη φαντασία από ό,τι οι περισσότεροι σύγχρονοι άνθρωποι μπορούν να διαθέσουν μέσα στα «εννοιολογικά δεσμά» τους (9).  

Οι Graeber και Wengrow ισχυρίζονται ότι «τα ανθρώπινα όντα [είναι] θεμελιωδώς ευφάνταστα πλάσματα», στη ρίζα των οποίων βρίσκεται η τάση μας για υπερβολή. «Ένα από τα πράγματα που μας ξεχωρίζουν από τα ζώα είναι ότι τα ζώα παράγουν ακριβώς και μόνο ό,τι χρειάζονται· οι άνθρωποι απαρέγκλιτα παράγουν περισσότερα. Είμαστε πλάσματα της υπερβολής, και αυτό που μας κάνει ταυτόχρονα το πιο δημιουργικό, και το πιο καταστροφικό από όλα τα είδη» (171), γράφουν. Αυτό το συλλογικά δημιουργούμενο πλεόνασμα, παρατηρούν οι συγγραφείς, θέτει «θεμελιώδη ερωτήματα για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος» (171), ακόμη και όταν οι άρχουσες τάξεις προσπαθούν αδιάκοπα να κλείσουν αυτό το ζήτημα και να οργανώσουν την κοινωνία «με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να αποσπούν για τον εαυτό τους τη μερίδα του λέοντος από αυτό το πλεόνασμα, είτε με φόρους υποτέλειας, δουλεία, φεουδαρχικούς δασμούς είτε με τη χειραγώγηση των διευθετήσεων της κατ’ επίφαση ελεύθερης αγοράς» (171). Αλλά δεν υπάρχει σε όλα αυτά τίποτα το αναπόφευκτο. Οι Graeber και Wengrow προσφέρουν στην Αυγή των Πάντων ένα πλήθος παραδειγμάτων που επιδεικνύουν εναλλακτικές κοινωνικές διευθετήσεις σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, κοινωνικές διευθετήσεις που δίνουν προτεραιότητα στην αλληλοβοήθεια και τη συλλογική φροντίδα. Στην πραγματικότητα, οι συγγραφείς τολμούν να θέσουν ως πιθανότητα πως μπορεί «η αλληλοβοήθεια, η κοινωνική συνεργασία, ο ακτιβισμός, η φιλοξενία ή απλώς η έγνοια για τους άλλους να είναι τα πράγματα που αποτελούν τους πολιτισμούς» (546).⁴

Σύμφωνα με τους Graeber και Wengrow, πρόκειται για ένα είδος κομουνισμού που γίνεται κατανοητός «ως προσδοκία κοινοχρησίας, ότι οι άνθρωποι που δεν είναι πραγματικά εχθροί αναμένεται να ανταποκριθούν ο ένας στις ανάγκες του άλλου» (96) – ένας κομουνισμός επί της αρχής, «από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του» – που αποτελεί το θεμέλιο της ανθρώπινης κοινωνικότητας (72). Ενώ αυτό που αντιλαμβάνονται οι Graeber και Wengrow ως «βασικό κομουνισμό»⁵ είναι ένα καθολικό χαρακτηριστικό όλων των ανθρώπινων κοινωνιών μέσα σε όλη την ιστορία, «αυτό που ποικίλλει είναι μέχρι ποιο σημείο πιστεύεται ότι θα έπρεπε να επεκταθεί αυτός ο βασικός κομουνισμός» (72). Ενώ η ευρωπαϊκή αντίληψη της ατομικής ελευθερίας καταλήγει να «είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ιδέες της ιδιωτικής ιδιοκτησίας», η κριτική των ευρωπαϊκών κοινωνιών που αναπτύχθηκε από τους αυτόχθονες Αμερικανούς διανοούμενους όπως ο Καντιαρόνκ κατά την αποικιακή συνάντηση καταδεικνύει το πώς η άσκηση της ελευθερίας του ατόμου προϋπέθετε ένα συγκεκριμένο επίπεδο βασικού κομουνισμού (96).  

Ιστορικά, παρατηρούν οι συγγραφείς, η κατανόηση ότι οι αυτόχθονες Αμερικανοί ζούσαν σε «κοινωνίες εν γένει ελεύθερες, και οι Ευρωπαίοι όχι, ποτέ δεν ήταν θέμα αντιπαράθεσης» στις επαφές μεταξύ εποίκων στη Βόρεια Αμερική, αυτόχθονων διανοουμένων και, έμμεσα, στοχαστών του Διαφωτισμού όπως ο Ρουσσώ (63). Είναι εντυπωσιακό ότι οι Graeber και Wengrow υποστηρίζουν περαιτέρω ότι «υπάρχει λόγος που τόσοι εξέχοντες στοχαστές του Διαφωτισμού επέμεναν ότι τα ιδανικά τους περί ατομικής ελευθερίας και πολιτικής ισότητας ήταν εμπνευσμένα από πηγές και παραδείγματα ιθαγενών Αμερικανών. Επειδή αυτό ήταν αλήθεια» (59). Φυσικά, αυτοί οι στοχαστές του Διαφωτισμού και κυρίως ο Ρουσσώ, υιοθέτησαν μια διαφορετική φιλοσοφική ανθρωπολογία από αυτή που αναπτύσσουν οι Graeber και Wengrow στην Αυγή των Πάντων. Ο Ρουσσώ εφηύρε μια καθαρά φανταστική εποχή της Φυσική Κατάστασης, με τους ελεύθερους και αθώους «αγρίους» της – «στην οποία κάθε άτομο περιπλανιόταν μονάχο μέσα στα δέντρα» έως ότου η γη χωρίστηκε σε ιδιωτικά οικόπεδα, τα οποία στη συνέχεια μας έδωσαν, έτσι λέει η αφήγηση, τους νόμους μας που ρυθμίζουν την ιδιωτική ιδιοκτησία και το ίδιο το κράτος (97). 

Για τους Graeber και Wengrow, ωστόσο, το πραγματικό «τοξικό στοιχείο» στη σκέψη του Ρουσσώ ήταν η προώθηση του «μύθου του ανόητου αγρίου – έστω και αν τον θεωρούσε ευτυχισμένο μέσα στην ανοησία του» (104). Είναι αυτός ο μύθος που δημιούργησε τον εννοιολογικό χώρο (που αγκαλιάστηκε από φωνές που προπαγάνδιζαν τον ιμπεριαλισμό του δέκατου ένατου αιώνα, τον δαρβινικό εξελικτισμό και τον «επιστημονικό» ρατσισμό), όπου οι κρίσεις των αυτόχθονων λαών δεν φαίνονταν πια απειλητικές (104). Στην πραγματικότητα και ενάντια στο ρεύμα της ιστορία της ευρωπαϊκής διανόησης, οι Graeber και Wengrow προτείνουν ότι «οι θεωρίες της κοινωνικής εξέλιξης – πλέον τόσο γνώριμες ώστε σπανίως αναρωτιόμαστε για την προέλευσή τους – πρωτοδιατυπώθηκαν στην Ευρώπη ως άμεση απάντηση στη δύναμη της κριτικής των αυτοχθόνων» (89), μια διαπεραστική κριτική που τόνισε την έλλειψη ελευθερίας και αλληλοβοήθειας στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.  

Παρ’ όλα αυτά, οι Graeber και Wengrow επιμένουν ότι «ο Ρουσσώ δεν έκανε εντελώς λάθος», καθώς «κάτι έχει όντως χαθεί». Καταλήγοντας, λοιπόν, οι συγγραφείς διατυπώνουν τι συνεπάγεται αυτή η απώλεια: «Είναι σαφές ότι εδώ πράγματι έχει αλλάξει κάτι σχετικό με τις ανθρώπινες κοινωνίες, και με πολύ βαθύ τρόπο. Οι τρεις βασικές ελευθερίες σταδιακά υποχώρησαν, σε σημείο που η πλειονότητα των ανθρώπων σήμερα μετά βίας αντιλαμβάνεται πώς θα ήταν να ζουν σε μια κοινωνική τάξη που θα βασιζόταν σε αυτούς» (632). Και πώς συνέβη αυτό, ρωτούν επανειλημμένα οι συγγραφείς, πώς «οι άνθρωποι καταλήξαμε να χάσουμε σε μεγάλο βαθμό την ευελιξία και την ελευθερία που κάποτε φαίνεται ότι χαρακτήριζαν τις κοινωνικές διευθετήσεις μας, και βρεθήκαμε κολλημένοι σε μόνιμες σχέσεις κυριαρχίας και υποταγής»; (186) Οι απαντήσεις τους είναι ταυτόχρονα υποθετικές και προκλητικές, ιδίως όταν διερευνούν «τη σύγκλιση μεταξύ συστημάτων βίας και συστημάτων φροντίδας» (650) ως την κρίσιμη, ακόμη και αιτιατή εξήγηση αυτής της απώλειας. Οι Graeber και Wengrow προτείνουν ότι το πράγμα «ίσως ξεκίνησε να στραβώνει ακριβώς όταν οι άνθρωποι άρχισαν να χάνουν την ελευθερία να φαντάζονται και να υλοποιούν άλλες μορφές κοινωνικής ύπαρξης» (630). Αν είναι ορισμένες ελευθερίες που μας κάνουν ανθρώπους εξαρχής, τι λέει για αυτές τις ελευθερίες το γεγονός ότι χρειάζονται «να ανακαλυφθούν εκ νέου», και τι λέει αυτό για εμάς τους σύγχρονους ανθρώπους; Μήπως δεν είμαστε πλέον «πλήρως ανθρώπινοι» αν αυτές οι ελευθερίες σήμερα χάνονται, όπως επανειλημμένα δηλώνουν οι συγγραφείς; Με την Αυγή Των Πάντων, οι David Graeber και ο David Wengrow δημιουργούν ένα θεαματικό πλαίσιο για να σκεφτούμε τις ανθρώπινες δυνατότητες και να δράσουμε στις «πρωταρχικές» ελευθερίες μας για μετακίνηση, για απείθεια και για αναδιάταξη των κοινωνικών σχέσεων στο σήμερα. 

Επιστρέφοντας από εκεί που ξεκίνησα, θα ήθελα να υποστηρίξω ότι ο αναρχισμός και η ανθρωπολογική γνώση της αναρχικής ηθικής και των αναρχικών πρακτικών και φαντασιακών σε όλη την ανθρώπινη ιστορία αποτελούν μέρος της «κοινής περιουσίας της ανθρωπότητας» (Graeber 2004: 142), η οποία περιλαμβάνει τώρα τις συνεισφορές του ίδιου του Graeber στην αναρχική θεωρία και πρακτική μαζί με την εκπληκτική φαντασία του για το πιθανό παρελθόν και μέλλον τους. Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω με ένα εντυπωσιακά ευφάνταστο κομμάτι από τα Αποσπάσματα, το οποίο θα μπορούσαμε να λάβουμε ως κάλεσμα να σκεφτούμε και να δράσουμε προς την κατεύθυνση της δυνατότητας ενός αναρχικού μέλλοντος: 

…οι αναρχικές μορφές οργάνωσης δεν θα μοιάζουν καθόλου με το κράτος. …θα αφορούν μια ατελείωτη ποικιλία κοινοτήτων, οργανώσεων, δικτύων, εγχειρημάτων, σε κάθε νοητή κλίμακα, που θα συμπλέκονται και θα τέμνονται με κάθε τρόπο που θα μπορούσαμε να φανταστούμε, και πιθανόν με πολλούς που δεν μπορούμε. Κάποιες μορφές θα είναι αρκετά τοπικές, άλλες παγκόσμιες. Ίσως το μόνο που θα είχαν κοινό είναι ότι σε καμιά από αυτές δεν θα μπορούσε να εμφανιστεί κάποιος με όπλα και να πει σε όλους τους άλλους να το βουλώσουν και να κάνουν ό,τι τους λέει. Και από τη στιγμή που οι αναρχικοί δεν προσπαθούν στην πραγματικότητα να καταλάβουν την εξουσία μέσα στα πλαίσια οποιουδήποτε εθνικού εδάφους, η διαδικασία κατά την οποία ένα σύστημα αντικαθιστά το άλλο δεν θα πάρει τη μορφή κάποιου ξαφνικού επαναστατικού κατακλυσμού – την έφοδο σε μια Βαστίλη, ή την κατάληψη κάποιου Χειμερινού Ανακτόρου – θα είναι απαραίτητα σταδιακή∙ η δημιουργία εναλλακτικών μορφών οργάνωσης σε παγκόσμια κλίμακα, νέων μορφών επικοινωνίας, νέων, λιγότερο αλλοτριωμένων, τρόπων οργάνωσης της ζωής, που θα κάνουν τις σύγχρονες μορφές της εξουσίας να δείχνουν, τελικά, ηλίθιες και ασήμαντες. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι υπάρχουν ατελείωτα παραδείγματα βιώσιμου αναρχισμού: σχεδόν κάθε μορφή οργάνωσης θα μετρούσε ως ένα τέτοιο παράδειγμα, από τη στιγμή που δεν θα επιβαλλόταν από κάποια υψηλότερη εξουσία. 

(Graeber 2004: 77) 

Στο Αποσπάσματα Μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας, γράφοντας για τη Μαδαγασκάρη, ο Graeber γράφει: «φαίνεται συχνά πως κανείς δεν αναλαμβάνει πλήρως την εξουσία μέχρις αφότου έχει πεθάνει» (Graeber 2004: 101). Κατά τη γνώμη μου, πρέπει τώρα να αντιμετωπίσουμε την «πλήρη αυθεντία»⁶ του Graeber με ένα αναρχικό πνεύμα. Το έργο που έχουμε μπροστά μας δεν μπορεί να είναι η απολίθωση μέσω της ειδωλοποίησης ή της αγιοποίησης, αλλά η προέκταση μιας πρόσκλησης για να σκεφτούμε, να παίξουμε και να πειραματιστούμε με τις συνεισφορές του στην Ανθρωπολογία και τον Αναρχισμό.  

____

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  

David Graeber(2004) Fragments of an Anarchist Anthropology. Chicago: Prickly Paradigm Press.  

• Αποσπάσματα μιας Αναρχικής Ανθρωπολογίας. Στάσει Εκπίπτοντες, 2019

David Graeber(2007) Possibilities: Essays on Hierarchy, Rebellion and Desire. California: AK Press.  

• Στις Απαρχές Του Σύγχρονου Αδιεξόδου – Σκέψεις Για Την Ιεραρχία, Την Κατανάλωση, Τον Φετιχισμό, Την Αξία, Τους Τρόπους Παραγωγής. Στάσει Εκπίπτοντες, 2019
• Στο Λυκόφως Των Πρωτοποριών – Η Ανάδυση Των Σύγχρονων Κοινωνικών Κινημάτων. Στάσει Εκπίπτοντες, 2012

David Graeber(2009) Direct Action: An Ethnography. California: AK Press. 

David Graeber(2011) Debt: The First 5,000 Years. New York:Melville House Publishing. 

• Χρέος (Τα πρώτα 5.000 χρόνια). Στάσει Εκπίπτοντες, 2013

David Graeber(2013) The Democracy Project: A History. A Crisis. A Movement. New York: Spiegel & Grau, a publishing imprint of Penguin Random House. 

David Graeber(2020) Anarchy—In a Manner of Speaking. Zurich-Paris-Berlin: Diaphanes.  

David Graeberand David Wengrow (2021) The Dawn of Everything: A New History of Humanity. London: Allen Lane, an imprint of Penguin Books. 

• Η Αυγή Των Πάντων – Μια Καινούρια Ιστορία της Ανθρωπότητας. Διόπτρα, 2023

Marshall Sahlins (1968) “Notes on the Original Affluent Society.” In Man the Hunter: The First Intensive Survey of a Single, Crucial Stage of Human Development—Man’s Once Universal Hunting Way of Life, Lee and DeVore (eds), pp. 85-9. Chicago: Aldine. 

David Wengrow (2018) “A history of true civilisation is not one of monuments,” in Aeon. https://aeon.co/ideas/a-history-of-true-civilisation-is-not-one-of-monuments 

Πηγή: https://www.academia.edu/

Η Ayça Çubukçu είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Συνδιευθύντρια του Τμήματος Ανθρώπινων Δικαιωμάτων στη Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (London School of Economics and Political Science).

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Νίκος Γκατζίκης

_____

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

1. ΣτΜ: Εδώ η Çubukçu χρησιμοποιεί τον όρο «extractive history» θέλοντας να τονίσει την αποικιοκρατική ιδεολογία και σκέψη που κυριαρχεί στους ακαδημαϊκούς και πανεπιστημιακούς κύκλους και μεθόδους μάθησης και εκπαίδευσης.  ︎
2. ΣτΜ: οι αριθμοί των σελίδων σε αυτό το κεφάλαιο αναφέρονται στην ελληνική έκδοση των Αποσπασμάτων ︎
3. ΣτΜ: οι αριθμοί των σελίδων σε αυτό το κεφάλαιο αναφέρονται στην ελληνική έκδοση της Αυγής Των Πάντων ︎
4. Ο David Wengrow αναπτύσσει αυτό το επιχείρημα στο David Wengrow (2018), «Μια ιστορία αληθινού πολιτισμού δεν είναι μια ιστορία των μνημείων», στο Aeon.  https://aeon.co/ideas/a-history-of-true-civilisation-is-not-one-of-monuments. Τον ευχαριστώ που μου έδειξε αυτό το δοκίμιο. ︎
5. Ο David Graeber αναπτύσσει την ιδέα του «βασικού κομουνισμού» στο έργο του Χρέος: Τα πρώτα 5.000 χρόνια (2011). ︎
6. ΣτΜ: στο πρωτότυπο “full authority” ︎

The post David Graeber / Η Ανθρωπολογία Των Ανθρώπινων Δυνατοτήτων- της δρ. Ayça Çubukçu (LSE) appeared first on Void Network.

Μετάφραση / επιμέλεια: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

________

Στις 5 Φεβρουαρίου 1880, ο Reclus εκφώνησε μια ομιλία στη Γενεύη με τίτλο «Evolution et Révolution» (Εξέλιξη και Επανάσταση). Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Le Révolté με αυτόν τον τίτλο (21 Φεβρουαρίου 1880): τεύχος 1–2, και στη συνέχεια ανατυπώθηκε ως μπροσούρα και μεταφράστηκε πολλές φορές σε διάφορες γλώσσες. Ο Reclus επέκτεινε τελικά το σκεπτικό του σε ένα βιβλίο με τίτλο L’Evolution, la révolution et l’idéal anarchique- “Εξέλιξη, Επανάσταση και Αναρχικό Ιδεώδες” (Παρίσι: Stock, 1898· Montréal: Lux Editions, 2004), το μόνο ολοκληρωμένο έργο του αποκλειστικά για την αναρχική πολιτική σκέψη. Το κείμενο που δημοσιεύουμε περιέχει τις πιο σημαντικές θεματικές και περιλαμβάνει περίπου το ένα τέταρτο του αυθεντικού κειμένου.

_________

Η εξέλιξη περιλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπινων υποθέσεων. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η επανάσταση κάνει το ίδιο επίσης, παρόλο που αυτός ο παραλληλισμός δεν είναι πάντα εμφανής από τα μεμονωμένα γεγονότα που συνθέτουν το σύνολο της ζωής των κοινωνιών. Όλες οι μορφές εξέλιξης είναι αλληλεξαρτώμενες, και σαν αναρχικοί, ανάλογα με τη γνώση και τη δύναμή μας, επιθυμούμε όλες τις μορφές της — την κοινωνική και πολιτική πρόοδο, την ηθική και υλική πρόοδο και την πρόοδο στην επιστήμη, την τέχνη και τη βιομηχανία. Σε κάθε σφαίρα δεν είμαστε μόνο υποστηρικτές της εξέλιξης, αλλά εξίσου επαναστάτες, αφού συνειδητοποιούμε ότι η ίδια η ιστορία δεν είναι παρά μια σειρά από επιτεύγματα που επιτυγχάνονται μετά από μια σειρά κατάλληλων προετοιμασιών. Μια μεγάλη πνευματική εξέλιξη που απελευθερώνει τα μυαλά των ανθρώπων έχει ως λογική συνέπεια τη χειραφέτηση των ατόμων σε όλες τις σχέσεις τους με τα άλλα άτομα.

Μπορεί λοιπόν να ειπωθεί ότι η εξέλιξη και η επανάσταση είναι δύο διαδοχικές όψεις του ίδιου φαινομένου, η εξέλιξη που προηγείται της επανάστασης και η επανάσταση που προηγείται μιας νέας εξέλιξης, η οποία με τη σειρά της είναι η μητέρα των μελλοντικών επαναστάσεων. Μπορεί να γίνει οποιαδήποτε αλλαγή χωρίς να προκαλέσει ξαφνικές αλλαγές στην ισορροπία της ζωής; Η επανάσταση δεν ακολουθεί αναπόφευκτα την εξέλιξη με τον ίδιο τρόπο που μια πράξη ακολουθεί τη θέληση για δράση; Οι δύο τους διαφέρουν μόνο ως προς τον χρόνο εμφάνισης τους. Όταν μια μάζα πεσμένων συντριμμιών εμποδίζει ένα ποτάμι, τα νερά συσσωρεύονται σταδιακά πάνω από το εμπόδιο και μια λίμνη σχηματίζεται μέσω αργής εξέλιξης. Στη συνέχεια, ξαφνικά το φράγμα του κάτω ποταμού αρχίζει να διαρρέει και η πτώση ενός βράχου προκαλεί έναν κατακλυσμό. Το εμπόδιο παρασύρεται βίαια και η άδεια λίμνη γίνεται και πάλι ποτάμι. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται μια μικρή επίγεια επανάσταση.

Εάν η επανάσταση ακολουθεί πάντα μετά από την εξέλιξη, αυτό οφείλεται στην αντίσταση του περιβάλλοντος: το νερό σε ένα ρέμα χτυπά ανάμεσα στις όχθες του επειδή αυτές εμποδίζουν τη ροή του. Η βροντή βουίζει στον ουρανό επειδή η ατμόσφαιρα αντιστέκεται στο ηλεκτρικό φορτίο που αναβοσβήνει στα σύννεφα. Κάθε μετασχηματισμός της ύλης και κάθε υλοποίηση μιας ιδέας, κατά τη διάρκεια της πραγματικής διαδικασίας αλλαγής, εμποδίζεται από την αδράνεια του περιβάλλοντος. Ένα νέο φαινόμενο μπορεί έτσι να δημιουργηθεί μόνο μέσω μιας προσπάθειας που είναι πιο βίαιη ή μιας δύναμης πιο ισχυρής από την αντίσταση. Ο Χέρντερ, μιλώντας για τη Γαλλική Επανάσταση, εξέφρασε αυτή την ιδέα: «Ένας σπόρος πέφτει στο έδαφος και για πολύ καιρό φαίνεται να είναι νεκρός. Ύστερα ξαφνικά φυτρώνει, εκτοπίζει το σκληρό χώμα που το είχε σκεπάσει, διώχνει βίαια τον εχθρό του, τον πηλό, και έτσι γίνεται ένα ανθοφόρο φυτό που καρποφορεί». Και σκεφτείτε πώς γεννιέται ένα παιδί: αφού περάσει εννέα μήνες στο σκοτάδι της μήτρας, δραπετεύει επίσης βίαια, σκίζοντας το δοχείο του και μερικές φορές σκοτώνοντας ακόμη και τη μητέρα του. Τέτοιες είναι οι επαναστάσεις— αναγκαίες συνέπειες των εξελίξεων που προηγήθηκαν.

Ωστόσο, οι επαναστάσεις δεν συνιστούν απαραίτητα πρόοδο, όπως οι εξελίξεις δεν κατευθύνονται πάντα προς τη δικαιοσύνη. Όλα αλλάζουν, τα πάντα στη φύση κινούνται ως μέρος μιας αιώνιας κίνησης. Αλλά όπου υπάρχει πρόοδος, μπορεί επίσης να υπάρξει οπισθοδρόμηση, και εάν ορισμένες εξελίξεις τείνουν προς την ανάπτυξη της ζωής, υπάρχουν άλλες που τείνουν προς τον θάνατο. Το να σταματήσεις είναι αδύνατο και είναι απαραίτητο να κινηθείς προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Οι σκληραγωγημένοι αντιδραστικοί και οι ευγενικοί φιλελεύθεροι, που και οι δύο φωνάζουν τρομαγμένοι με τη λέξη «επανάσταση», εντούτοις προχωρούν και οι ίδιοι προς μια επανάσταση – την τελευταία, που είναι η αιώνια ανάπαυση. Οι ασθένειες, η γήρανση ή η γάγγραινα, για παράδειγμα, είναι μορφές εξέλιξης όπως και η εφηβεία. Η εμφάνιση σκουληκιών σε ένα πτώμα, όπως και το πρώτο κλάμα ενός βρέφους, δείχνουν ότι έχει συμβεί μια επανάσταση. Η φυσιολογία και η ιστορία αποδεικνύουν ότι ορισμένες εξελίξεις προξενούν παρακμή και ορισμένες επαναστάσεις φέρνουν θάνατο.

Γνωρίζουμε την ανθρώπινη ιστορία μόνο εν μέρει, με βάση την εμπειρία μόνο μερικών χιλιάδων ετών, ωστόσο αυτή μας προσφέρει ατελείωτα παραδείγματα φυλών, λαών, πόλεων και αυτοκρατοριών που χάθηκαν άθλια ως συνέπεια αργών εξελίξεων που οδήγησαν στην παρακμή και την πτώση τους. Οι παράγοντες που προκάλεσαν την εξασθένιση ολόκληρων εθνών και φυλών ήταν πολλαπλοί και διαφορετικοί. Το κλίμα και το έδαφος μπορεί να επιδεινωθούν, όπως σίγουρα συνέβη σε τεράστιες εκτάσεις της Κεντρικής Ασίας, όπου οι λίμνες και τα ποτάμια έχουν στερέψει και τα κοιτάσματα αλατιού έχουν απλωθεί σε πρώην εύφορες εκτάσεις. Οι εισβολές των εχθρικών ορδών κατέστρεψαν ορισμένες περιοχές σε τέτοιο βαθμό που παρέμειναν για πάντα έρημες. Ωστόσο, πολλά έθνη μπόρεσαν να ανθίσουν ξανά μετά από κατακτήσεις και σφαγές, ακόμη και μετά από αιώνες καταπίεσης. Έτσι, αν ένα έθνος εκπέσει ξανά στη βαρβαρότητα ή εξαφανιστεί εντελώς, πρέπει να αναζητήσει κανείς τους λόγους της οπισθοδρόμησής και της καταστροφής του, πάνω απ’ όλα μέσα στο ίδιο το έθνος και στο βασικό του Σύνταγμα, παρά σε εξωτερικές συνθήκες.

Υπάρχει μια θεμελιώδης αιτία – στην πραγματικότητα, η αιτία όλων των αιτιών – που αποτελεί την επιτομή της ιστορίας της παρακμής. Είναι η καθιέρωση της κυριαρχίας ενός μέρους της κοινωνίας πάνω σε ένα άλλο και η μονοπώληση της γης, του κεφαλαίου, της εξουσίας, της εκπαίδευσης και των τιμών από λίγους ή από μια αριστοκρατία. Από τη στιγμή που οι υποταγμένες μάζες δεν έχουν πλέον την ορμή να επαναστατήσουν ενάντια σε αυτό το μονοπώλιο μιας μικρής ομάδας ανδρών, είναι σαν νεκρές, και η εξαφάνισή τους δεν είναι παρά θέμα χρόνου. Η μαύρη πανούκλα θα έρθει σύντομα να τελειώσει ένα τόσο άχρηστο σμήνος ατόμων χωρίς ελευθερία. Οι σφαγείς εισβολείς επιτίθενται από την ανατολή και τη δύση και η έρημος κινείται για να αντικαταστήσει τεράστιες πόλεις. Έτσι η Ασσυρία και η Αίγυπτος πέθαναν και η Περσία κατέρρευσε, και όταν ολόκληρη η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ανήκε σε λίγους μεγάλους γαιοκτήμονες, οι βάρβαροι σύντομα πήραν την θέση του σκλαβωμένου προλεταριάτου.

Κάθε γεγονός έχει δύο όψεις, γιατί είναι ταυτόχρονα ένα φαινόμενο θανάτου και ένα φαινόμενο αναβίωσης. Με άλλα λόγια, είναι το αποτέλεσμα της εξέλιξης προς τη φθορά και επίσης προς την πρόοδο. Έτσι, η καταστροφή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στην απέραντη πολυπλοκότητά της, αποτελούνταν από ένα ολόκληρο σύνολο επαναστάσεων που αντιστοιχούσαν σε μια σειρά εξελίξεων, μερικές από τις οποίες ήταν καταστροφικές και άλλες ωφέλιμες. Η καταστροφή αυτής της τρομερής μηχανής καταστολής, που είχε βαρύνει τον κόσμο, ήταν σίγουρα μια μεγάλη ανακούφιση για τους καταπιεσμένους και η βίαιη άφιξη των λαών από το βορρά στον κόσμο του πολιτισμού ήταν επίσης από πολλές απόψεις ένα ευτυχές στάδιο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Κατά τη διάρκεια της αναταραχής, πολλοί από τους σκλάβους ανέκτησαν ένα μικρό ποσοστό ελευθερίας σε βάρος των κυρίων τους. Ωστόσο, η επιστήμη και η βιοτεχνία χάθηκαν ή αποκρύφτηκαν. Τα αγάλματα έσπασαν και οι βιβλιοθήκες κάηκαν. Φαίνεται ότι η αλυσίδα του χρόνου είχε σπάσει, ας πούμε. Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν την κληρονομιά της γνώσης. Τον δεσποτισμό ακολούθησε ένας χειρότερος δεσποτισμός και από μια νεκρή θρησκεία αναπτύχθηκαν οι παραφυάδες μιας νέας που ήταν ακόμα πιο αυταρχική, σκληρή και φανατική. Για χίλια χρόνια, το σκοτάδι της άγνοιας και της ανοησίας που διαδίδονταν από τους Χριστιανούς μοναχούς εξαπλώθηκε σε όλη τη Γη.

Καθώς κάθε γεγονός και κάθε περίοδος της ιστορίας παρουσιάζει μια διπλή όψη, είναι αδύνατο να κρίνουμε κατηγορηματικά κάποια από αυτές. Το ίδιο το παράδειγμα της ανανέωσης που οδήγησε στο τέλος, το Μεσαίωνα και τη νύχτα της άγνοιας, μας δείχνει πώς μπορούν να πραγματοποιηθούν δύο επαναστάσεις ταυτόχρονα — η μία να οδηγεί σε παρακμή και η άλλη σε εξέλιξη. Η Αναγέννηση, που ανακάλυψε εκ νέου τα μνημεία της αρχαιότητας, αποκρυπτογράφησε τα βιβλία και τις διδασκαλίες της, απελευθέρωσε την επιστήμη από τις δεισιδαιμονικές μεθόδους και επανέφερε τους ανθρώπους σε αντικειμενικές μελέτες, οδήγησε επίσης στο οριστικό τέλος του αυθόρμητου καλλιτεχνικού κινήματος που είχε αναπτυχθεί τόσο θαυμάσια κατά την περίοδο ελεύθερων πόλεων και κοινοτήτων. Ήρθε τόσο ξαφνικά όσο η υπερχείλιση ενός ποταμού που καταστρέφει τις γειτονικές αγροτικές εκτάσεις. Όλα έπρεπε να ξεκινήσουν από την αρχή, και συχνά, οι μπανάλ απομιμήσεις των αρχαίων αντικατέστησαν έργα που είχαν τουλάχιστον την αξία να είναι πρωτότυπα!

Η αναγέννηση της επιστήμης και της τέχνης συνοδεύτηκε στον θρησκευτικό κόσμο από τη διάσπαση εντός του Χριστιανισμού που ονομάζεται Μεταρρύθμιση. Για πολύ καιρό, φαινόταν φυσικό να βλέπουμε αυτή την επανάσταση ως ένα από τα ευεργετικά σημεία καμπής της ανθρωπότητας, που αποτυπώνεται στην κατάκτηση του δικαιώματος της ατομικής πρωτοβουλίας και της χειραφέτησης του ανθρώπινου νου, που οι ιερείς είχαν κρατήσει σε δουλοπρεπή άγνοια για αιώνες. Πιστεύεται ότι στο εξής, οι άνθρωποι θα είναι κύριοι του εαυτού τους, καθένας ίσος με τον άλλον μέσω της ανεξαρτησίας της σκέψης. Αλλά τώρα ξέρουμε ότι η Μεταρρύθμιση σήμαινε επίσης την ίδρυση άλλων αυταρχικών εκκλησιών σε αντίθεση με εκείνη που μέχρι τότε είχε το μονοπώλιο της πνευματικής υποδούλωσης. Η Μεταρρύθμιση άλλαξε τις τύχες και τις προκαταλήψεις προς όφελος της νέας εξουσίας, και θρησκευτικές τάξεις εμφανίστηκαν και από τις δύο πλευρές —Ιησουίτες και αντιϊησουίτες— για να εκμεταλλευτούν τους ανθρώπους με νέους τρόπους. Ο Λούθηρος και ο Καλβίνος μίλησαν για εκείνους που δεν μοιράζονταν τις απόψεις τους με την ίδια γλώσσα σκληρής μισαλλοδοξίας με πρόσωπα όπως ο Άγιος Δομίνικος και ο Ιννοκέντιος Γ’. Όπως η Ιερά Εξέταση, κατασκόπευαν, φυλάκιζαν, κατάσφαζαν και έκαιγαν, και ουσιαστικά, το δόγμα τους επέβαλε την ίδια υπακοή προς τους βασιλιάδες και τους ερμηνευτές του «Θεϊκού Λόγου».

Υπάρχει συχνά μια πολύ συγκλονιστική διαφορά μεταξύ των επαναστατικών συνθηκών που συνοδεύουν την εμφάνιση ενός θεσμού και του τρόπου με τον οποίο αυτός τελικά λειτουργεί, και ο οποίος είναι συνήθως εντελώς αντίθετος με τα ιδανικά των αφελών ιδρυτών του. Κατά τη γέννησή του, μπορεί να ακούγονται κραυγές «Ελευθερία! Ελευθερία!» και η ιαχή «Πόλεμος ενάντια στους τυράννους» μπορεί να αντηχεί στους δρόμους. Ωστόσο, οι «τύραννοι» εξακολουθούν να καταφέρνουν να παρεισφρήσουν ανάμεσά μας ως άμεσο αποτέλεσμα της ρουτίνας, της ιεραρχίας και του πνεύματος οπισθοδρόμησης. Με αυτό τον τρόπο σταδιακά καταπατούν κάθε θεσμό. Όσο περισσότερο επιμένει ένας θεσμός, τόσο πιο τρομερός γίνεται, γιατί τελικά σαπίζει το ίδιο το έδαφος στο οποίο βρίσκεται και μολύνει την ατμόσφαιρα γύρω του. Τα λάθη που τιμωρεί και η διαστροφή ιδεών και συναισθημάτων που δικαιολογεί και προωθεί, προσλαμβάνουν έναν τέτοιο χαρακτήρα παλαιότητας και μάλιστα ιερότητας που σπάνια τολμάει κανείς να τα αμφισβητήσει. Η εξουσία του μεγαλώνει με κάθε αιώνα που περνά, και αν παρόλα αυτά πεθαίνει στο τέλος, όπως όλα τα πράγματα, είναι επειδή βρίσκεται όλο και περισσότερο σε αντίθεση με το σύνολο των νέων εξελίξεων που αναδύονται γύρω του.

Ορισμένοι θεσμοί, όπως εκείνοι των θρησκευτικών δογμάτων, έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη ισχύ πάνω στην ψυχή που πολλοί, ελεύθερα σκεπτόμενοι, ιστορικοί θεωρούν ότι είναι αδύνατο για τους ανθρώπους να απελευθερωθούν από αυτούς. Πράγματι, η δημοφιλής εικόνα του Θεού που κάθεται στον θρόνο του στον Παράδεισο δεν είναι κάτι που ξεπερνιέται εύκολα. Στη λογική σειρά της ανθρώπινης ανάπτυξης, η θρησκευτική οργάνωση ακολούθησε την πολιτική, και οι ιερείς ακολουθούσαν τους αρχηγούς, αφού κάθε εικόνα προϋποθέτει μια αρχέγονη πραγματικότητα. Ωστόσο, η θρησκευτική ψευδαίσθηση τοποθετήθηκε στο υψηλότερο ύψος για να την καταστήσει την αρχική δικαιολογία για κάθε γήινη εξουσία, και έτσι ήταν προικισμένη με έναν κατεξοχήν μεγαλειώδη χαρακτήρα. Κάποιος μίλησε στην κυρίαρχη και μυστηριώδη δύναμη, τον «Άγνωστο Θεό», σε μια κατάσταση φόβου και τρόμου που καταστέλλει κάθε σκέψη και κάθε τάση για κριτική ανάλυση ή προσωπική κρίση. Η λατρεία ήταν η μόνη αίσθηση που επέτρεπαν οι ιερείς στους πιστούς τους.

Σύμφωνα με την κοινωνική ψυχολογία, δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε μόνο τη δύναμη που έχει ήδη εδραιωθεί, αλλά και αυτήν που αναδύεται. Είναι εξίσου σημαντικό να εξετάσουμε προσεκτικά την πρακτική σημασία τέτοιων φαινομενικά αβλαβών ή ακόμα και σαγηνευτικών λέξεων όπως «πατριωτισμός», «τάξη» και «κοινωνική ειρήνη». Η αγάπη για την πατρίδα είναι, αναμφίβολα, ένα πολύ φυσικό και ευχάριστο συναίσθημα. Είναι απολαυστικό για έναν πρόσφυγα να ακούει την αγαπημένη του μητρική γλώσσα και για άλλη μια φορά να βλέπει μέρη που του θυμίζουν τη γενέτειρά του. Και αυτή η αγάπη δεν περιορίζεται στη γη που τον έτρεφε και στη γλώσσα που άκουσε στο λίκνο της ζωής του, αλλά επεκτείνεται, μέσω μιας φυσικής παρόρμησης προς τους υπόλοιπους ανθρώπους που γεννήθηκαν σε αυτή της ίδια γη, με τους οποίους μοιράζεται ιδέες, συναισθήματα και έθιμα. Αν έχει ευγενική φύση, θα προσκολληθεί τελικά θερμά, με παθιασμένη αλληλεγγύη, με εκείνους των οποίων τις ανάγκες και τους τρόπους γνωρίζει από κοντά. Εάν αυτό είναι «πατριωτισμός», ποιος άνθρωπος με συναισθήματα δεν θα μπορούσε παρά να το νιώσει; Όμως, η λέξη αυτή κρύβει σχεδόν πάντα μέσα της μια έννοια εντελώς διαφορετική από την απλή «αγάπη για τη γη των προγόνων μας».

Είναι μια παράξενη αντίφαση ότι η πατρίδα δεν είχε περιγραφεί ποτέ πριν με τόσο φλογερά λόγια όπως από τότε που άρχισε να εξαφανίζεται σταδιακά στη μεγάλη επίγεια πατρίδα της ανθρωπότητας. Σημαίες φαίνονται παντού, ειδικά στις πόρτες των καμπαρέ και των κακόφημων οίκων κάθε είδους. Οι «άρχουσες τάξεις» καυχιούνται ασταμάτητα για τον πατριωτισμό τους, ενώ την ίδια στιγμή επενδύουν τα περιουσιακά τους στοιχεία στο εξωτερικό και συναλλάσσονται παράνομα με τη Βιέννη ή το Βερολίνο σε ό,τι θα τους φέρει χρήματα— συμπεριλαμβανομένων των κρατικών μυστικών. Ακόμη και επιστήμονες και μελετητές, που ξεχνούν ότι κάποτε είχαν συγκροτήσει μια διεθνή δημοκρατία σε όλο τον κόσμο, μιλούν για «γαλλική επιστήμη», «γερμανική επιστήμη» ή «ιταλική επιστήμη», σαν να ήταν δυνατό να περιοριστεί η γνώση των γεγονότων και η διάδοση ιδεών μέσα σε κλειστά σύνορα, υπό την προστασία της αστυνομίας. Ασκούν προστατευτισμό όχι μόνο για τις τουλίπες και τα βαμβακερά υφάσματα, αλλά και για τα προϊόντα του μυαλού. Όμως, στο βαθμό που τα μυαλά των ισχυρών στενεύουν, αυτά των απλών ανθρώπων διευρύνονται. Οι άνδρες σε υψηλές θέσεις βλέπουν την κυριαρχία τους και τις ελπίδες τους να μειώνονται στο βαθμό που εμείς οι επαναστάτες κατακτούμε το σύμπαν και ανοίγουμε τις καρδιές μας. Θεωρούμε τους εαυτούς μας συντρόφους σε όλο τον κόσμο, από την Αμερική στην Ευρώπη και από την Ευρώπη μέχρι την Αυστραλία. Χρησιμοποιούμε την ίδια γλώσσα για να διεκδικήσουμε τα ίδια συμφέροντα, και έρχεται η μέρα που με μια αυθόρμητη παρόρμηση θα υιοθετήσουμε τις ίδιες τακτικές και μια κοινή παγκόσμια κραυγή για να διαδηλώσουμε. Ο στρατός μας, ξυπνά σε όλες τις γωνιές του κόσμου.

Σε σύγκριση με αυτό το παγκόσμιο κίνημα, αυτό που κοινώς αποκαλείται πατριωτισμός δεν είναι παρά μια οπισθοδρόμηση από κάθε άποψη. Θα έπρεπε να είναι κανείς εξαιρετικά αφελής για να αγνοεί το γεγονός ότι οι «κατηχήσεις της ιθαγένειας» κηρύττουν την αγάπη για την πατρίδα για να εξυπηρετήσουν όλα τα συμφέροντα και τα προνόμια της άρχουσας τάξης και ότι προς όφελος αυτής της τάξης προωθούν το μίσος μεταξύ των αδύναμων και των απόκληρων διαφόρων χωρών. Ο όρος «πατριωτισμός» και όλες οι σύγχρονες θεωρίες που αναπτύσσονται πάνω του συγκαλύπτουν τις πανάρχαιες πρακτικές της δουλοπρεπούς υπακοής στη θέληση ενός ηγέτη και της πλήρους παραίτησης του ατόμου μπροστά σε αυτούς που κατέχουν την εξουσία και κυβερνούν ολόκληρο το έθνος σαν μια τυφλή μάζα.

Ομοίως, οι λέξεις «τάξη» και «κοινωνική ειρήνη» ακούγονται αρκετά όμορφες στα αυτιά μας, αλλά θα θέλαμε να μάθουμε τι εννοούν αυτοί οι ευγενείς απόστολοι, οι άρχοντες, με αυτές τις λέξεις. Ναι, η ειρήνη και η τάξη είναι μεγάλα ιδανικά που αξίζει να πραγματοποιηθούν, αλλά υπό μια προϋπόθεση: ότι η ειρήνη δεν είναι αυτή του τάφου, και αυτή η τάξη δεν είναι η έκφραση της κυριαρχίας κάποιων και η απελπιστική υποδούλωση κάποιων άλλων [1], αλλά δείγμα μιας δίκαιης, ισότιμης ζωής, μιας πραγματικής ισότητας μεταξύ φίλων.

Αν και η τρέχουσα κατάσταση πραγμάτων είναι φρικτή, έχει σημειωθεί μια τεράστια εξέλιξη, που δίνει υπόσχεση για την επόμενη επανάσταση. Αυτή η εξέλιξη συνίσταται στο γεγονός ότι η «επιστήμη» των οικονομικών, η οποία προφήτευε τη σπανιότητα των πόρων και τον αναπόφευκτο θάνατο των λιμοκτονούντων μαζών, έχει αποδειχθεί λανθασμένη, και ότι επιπλέον, ένα μεγάλο κομμάτι της ανθρωπότητας που υποφέρει και λιμοκτονεί, τώρα ανακαλύπτει και γνωρίζει τον πλούτο της και τις απεριόριστες δυνατότητες της. Έτσι, το ιδανικό μας που κάποτε εκφράστηκε με το πρόταγμα «Ψωμί για Όλους» έχει αποδειχθεί ότι δεν είναι απλή ουτοπία. Η Γη είναι αρκετά μεγάλη για να μας θρέψει όλους και αρκετά πλούσια για να μας υποστηρίξει άνετα. Μπορεί να παρέχει αρκετές καλλιέργειες για να έχουν όλοι τροφή, παράγει αρκετά ινώδη φυτά για να έχουν όλοι ρούχα και περιέχει αρκετές πέτρες και πηλό για να έχουν όλοι σπίτια. Αυτή είναι η οικονομική πραγματικότητα με όλη της την απλότητα. Όχι μόνο αυτό που παράγει η Γη επαρκεί για την κατανάλωση των σημερινών κατοίκων της, αλλά θα ήταν επίσης αρκετό αν ξαφνικά η κατανάλωση διπλασιαζόταν. Αυτό θα συνέβαινε ακόμη κι αν η επιστήμη δεν επενέβαινε για να προωθήσει τη γεωργία πέρα ​​από τις εμπειρικές μεθόδους της, θέτοντας στη διάθεσή της όλους τους πόρους που είναι τώρα διαθέσιμοι από τη χημεία, τη φυσική, τη μετεωρολογία και τη μηχανική. Στη μεγάλη οικογένεια της ανθρωπότητας, η πείνα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ενός συλλογικού εγκλήματος, είναι επιπλέον ένας παραλογισμός, αφού η παραγωγή είναι υπερδιπλάσια από αυτή που χρειάζεται για κατανάλωση.

Και τι γίνεται με την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία δράσης; Δεν είναι άμεσες και λογικές συνέπειες της ελευθερίας της σκέψης; Η ομιλία δεν είναι τίποτα άλλο παρά η σκέψη που γίνεται ακουστή. Η δράση δεν είναι τίποτα άλλο παρά σκέψη που γίνεται ορατή. Το ιδανικό μας λοιπόν συνεπάγεται για κάθε άνθρωπο την πλήρη και απόλυτη ελευθερία να εκφράζει τις σκέψεις του σε κάθε τομέα, συμπεριλαμβανομένης της επιστήμης, της πολιτικής και της ηθικής, χωρίς καμία άλλη προϋπόθεση εκτός από το σεβασμό του για τους άλλους. Συνεπάγεται επίσης το δικαίωμα του καθενός να κάνει ό,τι θέλει, ενώ φυσικά ενώνει τη θέλησή του με αυτές των άλλων σε όλες τις συλλογικές προσπάθειες. Η δική του ελευθερία δεν περιορίζεται σε καμία περίπτωση από αυτή την ένωση, αλλά μάλλον διευρύνεται, χάρη στη δύναμη της κοινής μας θέλησης.

Είναι αυτονόητο ότι αυτή η απόλυτη ελευθερία σκέψης, λόγου και δράσης είναι ασυμβίβαστη με τη διατήρηση θεσμών που περιορίζουν την ελεύθερη σκέψη, παρεμποδίζουν τον λόγο με τη μορφή ενός τελικού και αμετάκλητου όρκου, φτάνουν στο σημείο ακόμα και να υπαγορεύουν στον εργαζόμενο να σταυρώσει τα χέρια του και να πεθάνει της πείνας με εντολή του ιδιοκτήτη.[2] Οι συντηρητικοί δεν έχουν σε καμία περίπτωση λάθος όταν γενικεύουν λέγοντας πως οι επαναστάτες είναι «εχθροί της θρησκείας, της οικογένειας και της ιδιοκτησίας». Ναι, οι αναρχικοί απορρίπτουν την εξουσία του δόγματος και την επιβολή του υπερφυσικού στη ζωή μας. Υπό αυτή την έννοια, όποια ζέση κι αν φέρουν στον αγώνα για τα ιδανικά τους, της αδελφοσύνης και της αλληλεγγύης, είναι εχθροί της θρησκείας. Ναι, οι αναρχικοί θέλουν να καταργήσουν τα συνοικέσια και τις συζυγικές σχέσεις που επιβιώνουν μόνο από οικονομική ανάγκη, και αντ’ αυτού επιθυμούν ελεύθερες ενώσεις που βασίζονται αποκλειστικά στην αμοιβαία στοργή του ενός για τον άλλο, τον αυτοσεβασμό και την αξιοπρέπεια. Υπό αυτή την έννοια, όσο στοργικοί και αφοσιωμένοι κι αν είμαστε προς εκείνους που η ζωή τους είναι ενωμένη με τη δική μας, είμαστε πράγματι εχθροί της πυρηνικής οικογένειας. Ναι, θέλουμε να καταργήσουμε τη μονοπώληση της γης και των προϊόντων της για να τα μοιράσουμε σε όλους. Υπό αυτή την έννοια, η ευτυχία που θέλουμε να εγγυηθούμε σε όλους και η απόλαυση των καρπών της γης από όλους, μας κάνει εχθρούς της ιδιοκτησίας. Σίγουρα, αγαπάμε την ειρήνη και το ιδανικό μας είναι η αρμονία μεταξύ όλων των ανθρώπων. Κι όμως ο πόλεμος μαίνεται γύρω μας. Εμφανίζεται μπροστά μας από μακριά ως μια θλιβερή προοπτική, γιατί στην τεράστια πολυπλοκότητα των ανθρώπινων υποθέσεων, η πορεία προς την ειρήνη συνοδεύεται από αγώνες. «Η βασιλεία μου δεν είναι από αυτόν τον κόσμο», είπε ο Υιός του Ανθρώπου. Ωστόσο, «έφερε επίσης ένα σπαθί», δημιουργώντας, όπως είπε «τον διαχωρισμό μεταξύ γιου και πατέρα, και μεταξύ κόρης και μητέρας». Κάθε υπόθεση, ακόμα και η χειρότερη, έχει τους υπερασπιστές της, και παρόλο που ο επαναστάτης τους αγαπά όλους, πρέπει ωστόσο και να πολεμήσει εναντίον κάποιων.

Τίποτα καλό δεν μπορούμε να περιμένουμε από την αντιπροσωπευτική δημοκρατία και τους επιτυχημένους «ρεπουμπλικάνους», δηλαδή αυτούς που κατακτούν και αποκτούν την εξουσία. Το να ελπίζεις σε αυτούς σημαίνει να αποδεχτείς έναν ιστορικό παραλογισμό, την απόλυτη ανοησία. Η τάξη που κατέχει και κυβερνά είναι αναπόφευκτα εχθρός κάθε προόδου. Το όχημα της σύγχρονης σκέψης και της πνευματικής και ηθικής εξέλιξης είναι εκείνο το κομμάτι της κοινωνίας που αγωνίζεται, εργάζεται και καταπιέζεται. Είναι εκείνο το κομμάτι που αναπτύσσει και πραγματοποιεί κάθε ιδέα- και που με μεγάλη δυσκολία θέτει συνεχώς σε κίνηση το άρμα της κοινωνίας, ενώ οι συντηρητικοί προσπαθούν ασταμάτητα να το ακινητοποιήσουν ή να το καθυποτάξουν.

Αλλά θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί, μήπως ακόμα και οι άνθρωποι της εξέλιξης και οι σοσιαλιστές επαναστάτες φίλοι μας, είναι εξίσου έτοιμοι να προδώσουν την υπόθεσή μας; Μήπως θα τους δούμε και αυτούς μια μέρα να περνούν από την ίδια, συνήθη διαδικασία οπισθοδρόμησης, όταν θα έχουν καταφέρει και εκείνοι από μεριάς τους να «κατακτήσουν την κρατική εξουσία», όπως επιδιώκουν; Εάν οι σοσιαλιστές γίνουν κυβερνήτες μας, σίγουρα θα εξελιχθούν με τον ίδιο τρόπο όπως οι προκάτοχοί τους, οι Ρεπουμπλικάνοι. Οι νόμοι της ιστορίας δεν θα λυγίσουν υπέρ τους. Μόλις αποκτήσουν εξουσία, δεν θα παραλείψουν να την χρησιμοποιήσουν, έστω και μόνο με την ψευδαίσθηση ή το πρόσχημα ότι αυτή η εξουσία κάποτε θα αχρηστευτεί, καθώς όλα τα εμπόδια θα παρασύρονται και όλα τα εχθρικά στοιχεία θα καταστρέφονται.

Ο κόσμος είναι γεμάτος από τέτοια φιλόδοξα και αφελή άτομα που ζουν με την απατηλή ελπίδα να μεταμορφώσουν την κοινωνία μέσω της εξαιρετικής ικανότητάς τους να διοικούν. Ωστόσο, όταν έχουν ανέλθει στις τάξεις των ηγετών, ή τουλάχιστον έχουν εμπλακεί σε υψηλό πολιτικό επίπεδο στην τεράστια μηχανή της κεντρικής διοίκησης, καταλαβαίνουν ότι η απομονωμένη θέλησή τους δεν έχει καμία εξουσία στη μόνη πραγματική εξουσία, που είναι οι εσωτερικές διεργασίες και λειτουργίες της κοινής γνώμης, και ότι όλες οι προσπάθειές τους κινδυνεύουν να χαθούν μέσα στην αδιαφορία, τα συμφέροντα και την κακή θέληση που τους περιβάλλει. Τι τους μένει να κάνουν μετά λοιπόν, παρά να ακολουθήσουν την κυβερνητική ρουτίνα, να πλουτίσουν τις οικογένειές τους και να χαρίσουν υψηλόβαθμες θέσεις στους φίλους τους;

Μερικοί ένθερμοι αυταρχικοί σοσιαλιστές μας λένε ότι οι φενακισμοί της εξουσίας και η ίδια η άσκηση της μπορεί αναμφίβολα να εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τους ανθρώπους που απλώς υποκινούνται από καλές προθέσεις, αλλά ότι αυτόν τον κίνδυνο δεν χρειάζεται να τον φοβούνται όσοι έχουν καταστρώσει λεπτομερώς το σχέδιο δράσης τους, μέσω ενός προγράμματος που συζητήθηκε αυστηρά με συντρόφους οι οποίοι ξέρουν πώς να επαναφέρουν στην τάξη όποιον υποπέσει σε αμέλεια ή προδοσία. Απαιτείται, απλά, τα προγράμματα να είναι σωστά γραμμένα, υπογεγραμμένα και προσχεδιασμένα. Κυκλοφορούν σε χιλιάδες αντίτυπα. Είναι αναρτημένα στις πόρτες των αιθουσών συνεδριάσεων και κάθε υποψήφιος τα γνωρίζει από πάνω έως κάτω. Δεν είναι επαρκείς αυτές οι εγγυήσεις; Παρόλα αυτά, όση και αν είναι η διαβούλευση, το νόημα αυτών των προγραμματικών δηλώσεων και των μακροσκελών διακηρύξεων ποικίλλει από χρόνο σε χρόνο ανάλογα με τα γεγονότα και τις προοπτικές, και ο καθένας τα κατανοεί σύμφωνα με τα δικά του συμφέροντα. Και όταν μια ολόκληρη κλίκα καταλήγει να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι τα έβλεπε στην αρχή, ακόμα και οι πιο ξεκάθαρες διακηρύξεις παίρνουν απλώς συμβολικό χαρακτήρα και το νόημα τους, υποβαθμίζεται τελικά σε ιστορικά ντοκουμέντα.

Γεγονός είναι ότι όσοι φιλοδοξούν να κατακτήσουν την κρατική εξουσία πρέπει προφανώς να χρησιμοποιήσουν τα μέσα που φαίνεται να οδηγούν πιο σίγουρα στον στόχο τους. Σε δημοκρατίες με καθολική ψηφοφορία, φλερτάρουν τα πλήθη, τις μάζες. Υποστηρίζουν τα συμφέροντα της οινοποιίας και γίνονται δημοφιλείς στις παμπ. Καλωσορίζουν ψηφοφόρους από όπου κι αν προέρχονται, αδιαφορώντας για τη θυσία της ουσίας προς χάριν του κομφορμισμού. Προσκαλούν τους εχθρούς μας ανάμεσα μας, κάτι που είναι σαν να διοχετεύεις δηλητήριο απευθείας στο ανθρώπινο σώμα. Σε χώρες με μοναρχία, πολλοί σοσιαλιστές δηλώνουν αδιάφοροι για τη μορφή διακυβέρνησης, και καλούν ακόμη και τους υπουργούς του βασιλιά να τους βοηθήσουν να πραγματοποιήσουν τα σχέδια τους για κοινωνική αλλαγή, σαν να ήταν λογικά δυνατό να συμφιλιωθεί η κυριαρχία ενός Άρχοντα με την συναδελφική αλληλοβοήθεια μεταξύ όλων των ανθρώπων. Αλλά η ανυπομονησία κάποιου να δράσει μπορεί να τον κάνει ανίκανο να δει τα εμπόδια, και η τυφλή πίστη συχνά είναι πρόθυμη να πιστέψει ότι μπορεί να μετακινήσει ακόμα και βουνά. Ο Ferdinand Lassalle λαχταρά να έχει τον Μπίσμαρκ ως εταίρο στη δημιουργία ενός νέου κόσμου.[3] Άλλοι στρέφονται προς τον Πάπα, ζητώντας του να ηγηθεί της ένωσης των ταπεινών. Και όταν ο νεαρός Αυτοκράτορας της Γερμανίας συγκέντρωσε λίγους φιλάνθρωπους και μερικούς κοινωνιολόγους στο τραπέζι του, υπήρχαν εκείνοι που φαντάζονταν ότι επιτέλους ξημέρωσε η νέα εποχή.

Και αν κάποιοι σοσιαλιστές εξακολουθούν να γοητεύονται από το κύρος της πολιτικής εξουσίας που εκφράζεται ως θεϊκό δικαίωμα ή ως μονοπώλιο της βίας, υποκύπτουν ακόμη πιο εύκολα στην εξουσία που αποκρύπτεται πίσω από τη λαϊκή της προέλευση και την περιορισμένη ή καθολική ψηφοφορία. Για να κερδίσει ψήφους, ή με άλλα λόγια, να κερδίσει την εύνοια των πολιτών, κάτι που αρχικά φαίνεται θεμιτό, ο σοσιαλιστής υποψήφιος κολακεύει πρόθυμα τα γούστα, τις κλίσεις ή και τις προκαταλήψεις του εκλογικού του σώματος. Αγνοεί ευγενικά τις διαφωνίες, τις διαμάχες και τις μνησικακίες και για λίγο γίνεται φίλος, ή τουλάχιστον σύμμαχος, εκείνων με τους οποίους μόλις πριν από λίγο καιρό αντάλλασε ύβρεις. Στον κληρικαλιστή, προσπαθεί να βρει έναν χριστιανό σοσιαλιστή. Στους φιλελεύθερους αστούς, παρουσιάζεται σαν μεταρρυθμιστής. Και στον πατριώτη απευθύνει έκκληση προς τον θαρραλέο υπερασπιστή της αστικής αξιοπρέπειας. Μερικές φορές, φροντίζει ακόμη και να μην τρομάξει τον «ιδιοκτήτη» ή το «αφεντικό». Φτάνει στο σημείο να τους παρουσιάζει τα αιτήματά του σαν να ήταν εγγυήσεις ειρήνης. Η «Πρωτομαγιά», η οποία υποτίθεται ότι αντιπροσώπευε τη νίκη σε έναν μακρύ αγώνα ενάντια στο κυρίαρχο Κεφάλαιο, έχει γίνει μια γιορτή με γιρλάντες και φιοριτούρες. Με αυτές τις επιφανειακές χειρονομίες προς τους ψηφοφόρους, οι υποψήφιοι ξεχνούν σταδιακά την περήφανη γλώσσα της αλήθειας και την αδιάλλακτη μαχητική στάση. Το ίδιο τους το πνεύμα υφίσταται μια διάχυτη μεταμόρφωση. Αυτό συμβαίνει ακόμα περισσότερο μεταξύ εκείνων που επιτυγχάνουν τον στόχο όλων των προσπαθειών τους και τελικά αναλαμβάνουν θέσεις σε βελούδινες καρέκλες, αυτών που ανεβαίνουν στην εξέδρα με τα χρυσά κρόσσια της εξουσίας. Σε αυτό το σημείο πρέπει να γίνουν ειδικοί στο να ανταλλάσσουν χαμόγελα, χειραψίες και χάρες.

Αυτή είναι απλώς η ανθρώπινη φύση και θα ήταν παράλογο από την πλευρά μας να κρατάμε μνησικακία στους σοσιαλιστές ηγέτες που, πιασμένοι από την εκλογική μηχανή, καταλήγουν σταδιακά να μεταμορφώνονται σε τίποτα περισσότερο από αστούς με φιλελεύθερες ιδέες. Έχουν τοποθετηθεί σε καθορισμένες συνθήκες που με τη σειρά τους αυτές, τους καθορίζουν. Οι συνέπειες είναι αναπόφευκτες και ο ιστορικός θα πρέπει να περιοριστεί στο να επισημάνει τον κίνδυνο για τους επαναστάτες που θα ρίξουν βιαστικά τον εαυτό τους στην πολιτική αρένα. Εξάλλου, δεν χρειάζεται να υπερτονίζουμε τα αποτελέσματα αυτής της εξέλιξης των σοσιαλιστών πολιτικών, γιατί οι αγωνιζόμενες μάζες αποτελούνται πάντα από δύο στοιχεία των οποίων τα αντίστοιχα συμφέροντα πρέπει ολοένα και περισσότερο να αποκλίνουν. Μερικοί είναι αναγκασμένοι να εγκαταλείψουν την αρχική υπόθεση, ενώ άλλοι παραμένουν πιστοί σε αυτήν. Οι εξελίξεις αυτές συνεπάγονται μια νέα κατηγοριοποίηση των ατόμων, στην οποία ομαδοποιούνται ανάλογα με τις πραγματικές τους συνάφειες.

Έτσι είδαμε πρόσφατα το Αριστερό Κόμμα να χωρίζεται στα δύο, σχηματίζοντας από τη μια το πλήθος των «οπορτουνιστών» και από την άλλη τις σοσιαλιστικές ομαδοποιήσεις. Η τελευταία θα πρέπει επίσης να διχαστεί, η μία ομάδα θα αποδυναμώσει το πρόγραμμά της για να το κάνει πιο εύγευστο στους συντηρητικούς και η άλλη ομάδα θα διατηρήσει το πνεύμα της ξεκάθαρης εξέλιξης και της ειλικρινούς επανάστασης. Αφού πέρασαν στιγμές αποθάρρυνσης και ακόμη και σκεπτικισμού, θα «αφήσουν τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς τους» και θα επιστρέψουν για να πάρουν τη θέση τους ανάμεσα στους ζωντανούς. Αλλά καλό θα είναι να ξέρουν ότι κάθε κόμμα απαιτεί ομαδικό πνεύμα, και, κατά συνέπεια, κοινή δέσμευση μπροστά και στις θετικές και στις αρνητικές συγκυρίες. Κάθε μέλος ενός κόμματος δένεται με τα λάθη, τα ψέματα και τις φιλοδοξίες όλων των συντρόφων και των ηγετών του. Μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος – που από μόνος του ενώνει τη δύναμή του με αυτή των υπολοίπων ανθρώπων που ενεργούν με τη δική τους θέληση – έχει το δικαίωμα να αποκηρύξει τα λάθη ή τα παραπτώματα των λεγόμενων συντρόφων του. Αναλαμβάνει την ευθύνη μόνο για τον εαυτό του.

Εφόσον η σημερινή λειτουργία του κράτους συνίσταται πρωτίστως στην υπεράσπιση των συμφερόντων των «δικαιωμάτων του κεφαλαίου», των δικαιωμάτων δηλαδή των γαιοκτημόνων, των μεγαλοϊδιοκτητών και των επιχειρηματιών, είναι απαραίτητο για τον οικονομολόγο να έχει στη διάθεσή του κάποια επιτυχημένα επιχειρήματα και μερικά φανταστικά ψέματα, τα οποία οι φτωχοί, που “θέλουν πολύ να υποστηρίξουν την εθνική οικονομία”, πρέπει να τα αποδεχθούν χωρίς καμιά αμφιβολία. Αλλά αλίμονο! Αυτές οι εύστοχες θεωρίες, που εφευρέθηκαν στο παρελθόν για κατανάλωση από τις υποταγμένες μάζες, δεν μπορούν πλέον να γίνουν αποδεκτές. Θα μπορούσε κάλλιστα να κοκκινίσει κανείς από ντροπή επαναλαμβάνοντας τον παλιό ισχυρισμό ότι «η σκληρή εργασία πάντα ανταμείβεται με πλούτο και απόκτηση περιουσίας». Με τον ισχυρισμό ότι η εργασία είναι η πηγή του πλούτου, οι οικονομολόγοι έχουν απόλυτη συνείδηση ​​ότι δεν λένε την αλήθεια. Όπως οι σοσιαλιστές, γνωρίζουν ότι ο μεγάλος πλούτος δεν είναι προϊόν της ατομικής προσπάθειας, αλλά της δουλειάς των άλλων. Δεν αγνοούν ότι η κερδοσκοπία και η επιτυχία στο χρηματιστήριο, η πηγή των μεγάλων περιουσιών, μπορεί δίκαια να συγκριθεί με τα κατορθώματα των ληστών. Σίγουρα δεν θα τολμούσαν ποτέ να ισχυριστούν ότι το άτομο που έχει ένα εκατομμύριο να ξοδέψει κάθε εβδομάδα, ένα ποσό που ισοδυναμεί με όσα χρειαζόμαστε για να υποστηρίξουμε εκατό χιλιάδες άτομα, διακρίνεται από τους άλλους ανθρώπους χάρη στην ευφυΐα και την αρετή του, η οποία είναι εκατό χιλιάδες φορές ανώτερη από αυτή που διαθέτει ο ΜΕΣΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Θα ήταν ανόητο, και σχεδόν συνένοχο, να χάνουμε χρόνο συζητώντας τα υποκριτικά επιχειρήματα στα οποία βασίζεται η υποτιθέμενη πηγή αυτής της τεράστιας κοινωνικής ανισότητας.

Αλλά χρησιμοποιείται και ένα άλλο είδος συλλογισμού που έχει τουλάχιστον το πλεονέκτημα ότι δεν βασίζεται σε ένα ψέμα. Ενάντια στις απαιτήσεις που διατυπώνονται για λογαριασμό της κοινωνίας, κάποιοι επικαλούνται το δικαίωμα του ισχυρότερου, ακόμη και χρησιμοποιώντας το σεβαστό όνομα του Δαρβίνου (αν και χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές του απόψεις), προκειμένου να υπερασπιστούν την αδικία και τη βία. Η δύναμη των μυών και της γροθιάς, η δύναμη της υποκρισίας και της εξαπάτησης — αυτό είναι το απόλυτο επιχείρημα! Στην πραγματικότητα είναι το δικαίωμα του ισχυρότερου που θριαμβεύει στο μονοπώλιο του πλούτου. Αυτός που είναι καλύτερα υλικά εξοπλισμένος, ο πιο ευνοημένος μέσω της καταγωγής, της εκπαίδευσης και των φίλων, ο καλύτερα οπλισμένος με τα όπλα της βίας ή της απάτη, αυτός που βρίσκει μπροστά του τους πιο αδύναμους εχθρούς, έχει τις καλύτερες πιθανότητες να πετύχει. Είναι πιο ικανός από άλλους να χτίσει ένα ψηλό φρούριο από το οποίο θα μπορεί να πυροβολεί τα δύστυχα αδέρφια του.

Έτσι, η ωμή πάλη των αντικρουόμενων εγωισμών καθορίζει το αποτέλεσμα. Αλλά σε παλαιότερες εποχές, δύσκολα τολμούσε κανείς να αποδεχθεί αυτή τη θεωρία του σιδήρου και της φωτιάς, που φαινόταν πολύ βίαιη, και προτιμούσε τη γλώσσα της υποκριτικής αρετής. Ήταν όλα αυτά καλυμμένα με επίσημες εκφράσεις για να μην καταλάβει ο κόσμος το νόημα τους. «Η δουλειά είναι χαλινάρι», είπε ο Francois Guizot.[4] Αλλά οι μελέτες των φυσιολόγων σχετικά με την πάλη για επικράτηση μεταξύ των ειδών και η ίδια η έννοια της “επιβίωσης του ισχυρότερου”, έχουν ενθαρρύνει τους θεωρητικούς της βίας ώστε να ανακοινώσουν ευθαρσώς την αλαζονική τους πρόκληση. «Βλέπετε», λένε, «αυτός είναι ο αναπόφευκτος νόμος και το αμετάβλητο πεπρωμένο στο οποίο υπόκεινται τόσο το αρπακτικό όσο και το θήραμα».

Θα πρέπει να χαιρόμαστε που το ζήτημα απλοποιείται έτσι σε όλη του τη βιαιότητα, γιατί είναι πολύ πιο κοντά στην επίλυσή του. «Ο Κανόνας της ισχύος!» λένε οι υπερασπιστές της κοινωνικής ανισότητας. «Ναι, είναι η ισχύς που κυβερνά!» φωνάζουν όλο και πιο δυνατά όσοι επωφελούνται από τη σύγχρονη βιομηχανία  και την ανελέητη ανάπτυξή της, το επιθυμητό αποτέλεσμα της οποίας είναι πάνω από όλα η μείωση του αριθμού των εργαζομένων και η αισχροκέρδεια.

Αλλά δεν θα μπορούσαν ποτέ οι επαναστάτες να ευαγγελίζονται το ίδιο πράγμα με τους οικονομολόγους και τους βιομηχάνους. Για αυτό διατυπανίζουμε ότι η συνεργασία και η συνύπαρξη θα αντικαταστήσει σταδιακά τον αγώνα για επιβίωση. Ο νόμος του ισχυρότερου δεν θα ωφελεί πάντα το βιομηχανικό μονοπώλιο. «Μάλλον έτσι πρέπει να είναι τα πράγματα», είπε ο Μπίσμαρκ, όπως πολλοί άλλοι πριν από αυτόν, αλλά έρχεται η μέρα που η ισχύς θα είναι στην υπηρεσία της δικαιοσύνης. Εάν είναι αλήθεια ότι οι ιδέες της αλληλεγγύης διαδίδονται, ότι οι κατακτήσεις της επιστήμης θα φτάσουν τελικά σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας και ότι οι ηθικοί πόροι γίνονται ιδιοκτησία όλων μας, οι εργαζόμενοι θα κάνουν τελικά χρήση αυτών των πραγμάτων προκειμένου να δημιουργηθεί μια επανάσταση προς όφελος όλων- αυτοί έχουν κάθε δικαίωμα και όλη την δύναμη να κάνουν κάτι τέτοιο.

Όσο ισχυροί κι αν είναι σε χρήματα, ευφυΐα και οξυδέρκεια, τι μπορούν να κάνουν οι απομονωμένοι ιδιώτες ενάντια στις ενωμένες μάζες; Οι κυβερνώντες έχουν χάσει την ελπίδα να παρέχουν οποιαδήποτε ηθική δικαιολογία για τους σκοπούς και τους στόχους τους. Τώρα ζητούν μόνο να κυβερνούν με στιβαρό χέρι. Αυτή είναι η μόνη υπεροχή που επιδιώκουν. Εύκολα θα μπορούσε κανείς να αναφέρει παραδείγματα κρατικών αξιωματούχων που επιλέχθηκαν όχι για τη στρατιωτική τους δόξα, την ευγενή γενεαλογία τους, τα ταλέντα τους ή την ευγλωττία τους, αλλά μόνο για την έλλειψη ενδοιασμών, επειδή είναι αδίστακτοι. Από αυτή την άποψη, παρέχουν πλήρη εμπιστοσύνη: δεν επιτρέπουν καμία προκατάληψη να τους σταθεί εμπόδιο στην κατάκτηση της εξουσίας ή στην υπεράσπιση των μετοχών.

Σε καμία σύγχρονη επανάσταση δεν έδωσαν οι ίδιοι οι προνομιούχοι, με τα σώματα τους, τις δικές τους μάχες. Εξαρτώνται πάντα από στρατιές φτωχών ανθρώπων, τους οποίους διδάσκουν τη λεγόμενη θρησκεία της σημαίας και τους εξασκούν στη λεγόμενη ανάγκη για την “διατήρηση της τάξης”. Έξι εκατομμύρια άνδρες, χωρίς να υπολογίζονται όλες οι βαθμίδες της αστυνομίας, απασχολούνται σε τέτοιες εργασίες στην Ευρώπη. Αλλά αυτοί οι στρατοί μπορούν να διαλυθούν. Οι στρατιώτες μπορούν να θυμηθούν την κοινή καταγωγή και το πεπρωμένο που τους συνδέει με τις μάζες του λαού και τελικά το χέρι που τους διατάζει μπορεί να χάσει τον έλεγχο. Οι κρατικοί στρατοί, αποτελούμενοι σε μεγάλο βαθμό από προλετάριους, μπορούν και σίγουρα θα γίνουν για την αστική κοινωνία ό,τι έγιναν οι βάρβαροι για χάρη της αυτοκρατορίας και της ρωμαϊκής κοινωνίας — στοιχείο διάλυσης. Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα ξεσπάσματος πανικού στα οποία υποκύπτουν οι ισχυροί, ακόμη και εκείνοι που έχουν διατηρήσει τη δύναμη του χαρακτήρα τους— γιατί υπάρχουν επίσης αρκετοί «ηγεμόνες» που δεν είναι τίποτα άλλο παρά διαταραγμένοι. Οι τελευταίοι είναι το είδος ανθρώπου που, αν παγιδευόντουσαν σε μια πυρκαγιά που εξαπλώνεται, δεν θα είχαν την ενέργεια και τη σωματική δύναμη (ακόμα κι αν ήταν εκατό από αυτούς) να σπάσουν έναν ξύλινο τοίχο, ούτε αρκετή αξιοπρέπεια για να επιτρέψουν σε γυναίκες και παιδιά να διαφύγουν πρώτα. [5]

Όταν οι απόκληροι είναι ενωμένοι για τα δικά τους συμφέροντα – εργαζόμενος με τον εργαζόμενο, έθνος με έθνος, φυλή με τη φυλή ή, αυθόρμητα, ο άνθρωπος με τον συνάνθρωπο – και όταν γνωρίζουν καλά τον στόχο τους, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα παρουσιαστεί η ευκαιρία για να χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους στην υπηρεσία της ελευθερίας για όλους. Όσο ισχυρός κι αν είναι ο κυρίαρχος, θα είναι τις περισσότερες φορές αρκετά αδύναμος, όταν έρθει αντιμέτωπος με όλους όσους ξεσηκώνονται εναντίον του ενωμένοι, με ενιαία θέληση να αγωνιστούν ώστε από εκείνη τη στιγμή και μετά να κατέχουν τη τροφή και την ελευθερία τους.

Η άγνοια διαρκώς μειώνεται, και μεταξύ των ενωμένων επαναστατών που αγωνίζονται για την εξέλιξη, η γνώση θα είναι σύντομα η δύναμη που θα μας οδηγεί. Αυτό είναι το κυρίαρχο γεγονός που μας κάνει να εμπιστευόμαστε την υπόσχεση της ανθρωπότητας: παρά την άπειρη πολυπλοκότητα των πραγμάτων, η ιστορία δείχνει ότι η πρόοδος θα νικήσει έναντι της οπισθοδρόμησης. Κατά την εξέταση όλων των γεγονότων της σύγχρονης ζωής, ορισμένοι βεβαιώνουν μια σχετική παρακμή, ενώ άλλοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι υπήρξε ένα βήμα προς τα εμπρός. Η τελευταία άποψη είναι πιο έγκυρη, αφού μέρα με τη μέρα η εξέλιξη μας φέρνει όλο και πιο κοντά σε αυτήν την ολότητα τόσο των ειρηνικών όσο και των βίαιων μετασχηματισμών που ήδη αποκαλούμε «κοινωνική επανάσταση». Αυτό θα συνεπάγεται πάνω από όλα την καταστροφή της δεσποτικής εξουσίας προσώπων και πραγμάτων, και την εξαφάνιση του ατομικού μονοπωλίου στα προϊόντα της συλλογικής εργασίας.

Το σημαντικότερο γεγονός σε αυτή την εξελικτική διαδικασία είναι η εμφάνιση της Διεθνούς Ένωσης των Εργατών. Αναμφίβολα έχει ριζώσει από τότε που άνθρωποι από πολλά διαφορετικά έθνη άρχισαν να εξασκούν μεταξύ τους την πλήρη φιλία  και την αμοιβαία αλληλοβοήθεια για τα κοινά τους συμφέροντα. Απέκτησε ακόμη και θεωρητική ύπαρξη όταν οι φιλόσοφοι του δέκατου όγδοου αιώνα εμπνεύστηκαν τη διακήρυξη των «δικαιωμάτων του ανθρώπου» από τη Γαλλική Επανάσταση. Αλλά αυτά τα δικαιώματα παρέμειναν ένα απλό σύνθημα και η συνέλευση που τα διακήρυξε στον κόσμο φρόντισε να μην τα εφαρμόσει. Δεν τόλμησε καν να καταργήσει τη σκλαβιά των μαύρων του Άγιου Δομίνικου και υποχώρησε μόνο μετά από χρόνια εξέγερσης, όταν φαινόταν ότι η τελευταία ευκαιρία για την δικιά της σωτηρία ήταν να πληρώσει η ίδια αυτό το τίμημα. Η Διεθνής, που βρισκόταν σε διαδικασία διαμόρφωσης σε όλες τις πολιτισμένες χώρες, δεν συνειδητοποίησε πλήρως τον εαυτό της μέχρι το δεύτερο μισό του αιώνα μας, και ήταν στη σφαίρα της εργασίας που εμφανίστηκε. Οι «άρχουσες τάξεις» δεν είχαν καμία σχέση με αυτό. Η Διεθνής! Από την ανακάλυψη της Αμερικής και τον περίπλου της γης, κανένα επίτευγμα δεν ήταν πιο σημαντικό στην ιστορία του ανθρώπου.

Ο Κολόμβος, ο Μαγγελάνος και ο Ελ Κάνο [6] ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν τη φυσική ενότητα της γης, αλλά η μελλοντική πραγματική ενότητα που επιθυμούσαν οι φιλόσοφοι άρχισε να υλοποιείται μόνο όταν οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και οι Γερμανοί εργάτες, ξεχνώντας τη διαφορετική καταγωγή τους και κατανοώντας ο ένας τον άλλον, παρά την ποικιλομορφία των γλωσσών τους, ενώθηκαν για να σχηματίσουν ένα ενιαίο έθνος, σε πείσμα όλων των αντίστοιχων κυβερνήσεων τους. Οι απαρχές του εγχειρήματος δεν ήταν εντυπωσιακές. Μόλις μερικές χιλιάδες άντρες ενώθηκαν σε αυτόν τον σύλλογο, που ήταν το αρχικό κύτταρο της ανθρωπότητας του μέλλοντος. Αλλά οι ιστορικοί κατάλαβαν τη θεμελιώδη σημασία του γεγονότος που μόλις είχε συμβεί. Στα πρώτα χρόνια της Διεθνούς, η ανατροπή της στήλης Vendôme κατά τη διάρκεια της Παρισινής Κομμούνας έδειξε ότι οι ιδέες αυτής της οργάνωσης είχαν γίνει πλέον μια ζωντανή πραγματικότητα. Μέχρι τότε ήταν ανήκουστο ένας κατακτημένος λαός να ανατρέπει με ενθουσιασμό το μνημείο των προηγούμενων πολεμικών νικών του. Αυτό έγινε όχι για να κολακέψουν, με δειλό τρόπο, αυτούς που μόλις τους είχαν κατακτήσει, αλλά για να δείξουν την αδελφοσύνη τους με αυτούς που οι κυρίαρχοι είχαν στρέψει εναντίον τους και κυρίως, για να εκφράσουν τα έκδηλα αισθήματα απέχθειας τους για τους κυρίαρχους και τους βασιλιάδες που και στις δύο πλευρές είχαν οδηγήσει τους υπηκόους τους στο σφαγείο. Για εκείνους που ξέρουν πώς να ξεπερνούν τους μικρούς αγώνες των φατριών και να συλλογίζονται την πορεία της ιστορίας από απόσταση, δεν υπήρξε ποτέ σε αυτόν τον αιώνα πιο εντυπωσιακό σημάδι των καιρών, από την ανατροπή της Γαλλικής αυτοκρατορικής στήλης και την μετατροπή της σε ένα σωρό κοπριάς! [7]

Από τη στιγμή που διαποτίσει ολόκληρη τη μάζα των καταπιεσμένων, το πνεύμα της διεκδίκησης όσων δικαιούνται, κάθε γεγονός, ακόμα κι αν φαίνεται να είναι ελάχιστης σημασίας, θα είναι ικανό να δημιουργήσει ωστικά κύματα αλλαγής, όπως μια σπίθα μπορεί να προκαλέσει ένα ολόκληρο βαρέλι πυρίτιδας να εκραγεί. Ήδη βλέπουμε προάγγελους του μεγάλου αγώνα. Για παράδειγμα, όταν το 1890 αντήχησε το κάλεσμα της «Πρωτομαγιάς», που εκτοξεύτηκε από έναν άγνωστο, ίσως έναν Αυστραλό σύντροφο, οι εργάτες όλου του κόσμου ενώθηκαν ξαφνικά σε μια ενιαία σκέψη. Εκείνη την ημέρα, η Διεθνής, που είχε επίσημα ταφεί, επανήλθε στη ζωή— όχι με εντολή των ηγετών της, αλλά μέσω της πίεσης των μαζών. Ούτε η «σοφή συμβουλή» των σοσιαλιστών με επιρροή, ούτε ο κατασταλτικός μηχανισμός των κυβερνήσεων μπόρεσαν να εμποδίσουν τους καταπιεσμένους όλων των εθνών να αισθανθούν ότι είναι αδέρφια σε όλο τον κόσμο και να το επιβεβαιώνουν αυτό με πράξεις του ενός προς τον άλλο. Ωστόσο, επιφανειακά, η «Πρωτομαγιά» δεν φαινόταν να είναι κάτι σημαντικό, απλώς μια πλατωνική έκφραση, μια συλλογική κραυγή για συγκέντρωση, ένας κωδικός πρόσβασης! Αφεντικά και κυβερνήσεις, με τη βοήθεια των ίδιων των σοσιαλδημοκρατών ηγετών, προσπάθησαν πράγματι να μετατρέψουν αυτή τη μοιραία λέξη σε τίποτα περισσότερο από μια κενή συνταγή. Ωστόσο, αυτή η κραυγή και αυτή η ετήσια γιορτή έχουν αποκτήσει επική σημασία μέσω της οικουμενικότητας τους.

Ένα άλλο είδος κραυγής, που είναι ξαφνικό, αυθόρμητο και απροσδόκητο, μπορεί να οδηγήσει σε ακόμα πιο εκπληκτικά αποτελέσματα. Εξαιτίας της μιας ή της άλλης αιτίας και σε σχέση με κάποιο ασήμαντο γεγονός, η ισχύς των περιστάσεων —δηλαδή το σύνολο των οικονομικών συνθηκών— αναπόφευκτα θα γεννήσει το είδος της κρίσης που προκαλεί πάθη ακόμη και στους αδιάφορους. Εκείνη τη στιγμή, θα υπάρξει ξαφνικά μια έκρηξη της τεράστιας ενέργειας που έχει συσσωρευτεί στις καρδιές των ανθρώπων εξαιτίας του παραβιασμένου αισθήματος δικαιοσύνης, των αδιόρθωτων βασάνων και των ακαταπόνητων αιτιών του μίσους. Οποιαδήποτε μέρα μπορεί να φέρει έναν τέτοιο κατακλυσμό. Η απόλυση ενός εργάτη, μια τοπική απεργία ή μια απρόβλεπτη σφαγή μπορεί να είναι η αιτία της επανάστασης, γιατί το αίσθημα της αλληλεγγύης εξαπλώνεται συνεχώς, και κάθε τοπική εξέγερση τείνει να ταρακουνήσει όλη την ανθρωπότητα.

Πριν από αρκετά χρόνια, μια νέα συλλογική κραυγή, αυτή της «γενικής απεργίας» ξέσπασε στα εργοστάσια. Αυτός ο όρος φαινόταν περίεργος και θεωρήθηκε ότι εκφράζει ένα απλό όνειρο ή μια χιμαιρική ελπίδα. Αλλά επαναλήφθηκε πιο δυνατά, και τώρα αντηχεί τόσο δυνατά που συχνά ο καπιταλιστικός κόσμος τρέμει από αυτό. Όχι, η γενική απεργία δεν είναι αδύνατη.

Οι Άγγλοι, οι Βέλγοι, οι Γάλλοι, οι Γερμανοί, οι Αμερικανοί και οι Αυστραλοί μισθωτοί καταλαβαίνουν ότι εναπόκειται σε αυτούς να μπλοκάρουν όλη την εργασία και να την αποστερήσουν από τα αφεντικά τους, την ίδια μέρα. Και γιατί να μην πραγματοποιήσουν αύριο αυτό που καταλαβαίνουν σήμερα, ειδικά αν προστεθεί και μια απεργία στρατιωτών σε αυτή των εργαζομένων; Οι εφημερίδες τηρούν ομόφωνα μια εξαιρετικά προσεκτική σιωπή όταν οι στρατιώτες επαναστατούν ή εγκαταλείπουν μαζικά τον στρατό. Οι συντηρητικοί, που προτιμούν να αγνοούν εντελώς οποιαδήποτε γεγονότα δεν συμφωνούν με τις επιθυμίες τους, θα ήθελαν να πιστεύουν ότι μια τέτοια κοινωνική μεταστροφή είναι αδύνατη. Αλλά οι συλλογικές λιποταξίες, οι μικρές εξεγέρσεις και οι αρνήσεις πυροβολισμού είναι φαινόμενα που συμβαίνουν συχνά σε κακώς εκπαιδευμένους στρατούς και δεν είναι εντελώς άγνωστα ούτε στους πιο σκληρούς στρατιωτικούς οργανισμούς. Όσοι ανάμεσά μας θυμούνται την Παρισινή Κομμούνα θυμούνται τους χιλιάδες άντρες που εγκατέλειψε στο Παρίσι ο Adolphe Thiers και οι οποίοι αφοπλίστηκαν από τον λαό και προσηλυτίστηκαν εύκολα στην υπόθεση μας. Όταν η πλειονότητα των στρατιωτών διαποτίζεται από τη θέληση να πάρουν μέρος στον αγώνα μας, αργά ή γρήγορα θα έρθει η ευκαιρία να αναλάβουν δράση.

Η απεργία, ή μάλλον το πνεύμα της απεργίας με την ευρεία έννοια, αντλεί την αξία της, πάνω από όλα, από την αλληλεγγύη που δημιουργεί ανάμεσα σε όσους διεκδικούν μαζί τα δικαιώματά τους. Παλεύοντας για έναν κοινό σκοπό, μαθαίνουμε να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Αλλά υπάρχουν επίσης προσπάθειες για άμεση σύνδεση, και αυτές επίσης συμβάλλουν όλο και περισσότερο στην κοινωνική επανάσταση. Αυτή η ένωση δυνάμεων από τους φτωχούς, τους αγρότες ή τους εργαζόμενους συναντά μεγάλα εμπόδια λόγω της έλλειψης υλικών πόρων μεταξύ των μεμονωμένων ατόμων. Η ανάγκη να κερδίσουν τα προς το ζην απαιτεί είτε να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους για να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη στο εξωτερικό, είτε να παραμείνουν εκεί που βρίσκονται και να αποδεχτούν τις συνθήκες που δημιουργήθηκαν από την άνιση κατανομή της εργασίας, όσο άθλιες και αν είναι αυτές. Σε κάθε περίπτωση, είναι σκλαβωμένοι και η καθημερινή τους εργασία, τους εμποδίζει να κάνουν σχέδια για το μέλλον και να επιλέξουν ελεύθερα τους συμμάχους τους στη μάχη της ζωής. Επομένως, είναι πολύ αξιοσημείωτο ότι αυτοί οι άνθρωποι πραγματοποιούν ένα έργο που αν και περιορισμένο σε εύρος, παρόλα αυτά εισάγει στον κόσμο γύρω μας μια νέα ποιότητα ζωής. Επιπλέον, κάποια σημάδια της κοινωνίας του μέλλοντος εμφανίζονται περιστασιακά εδώ κι εκεί ανάμεσα στους εργάτες, χάρη στις ευνοϊκές συνθήκες και στη δύναμη της ιδέας, που διαπερνά ακόμη και ορισμένους κοινωνικούς κύκλους από τον κόσμο των προνομιούχων.

Συχνά ευχαριστεί τους επικριτές μας να ρωτούν σαρκαστικά για προηγούμενες απόπειρες δημιουργίας μεγαλύτερων ή μικρότερων κοινοτικών ενώσεων μας, σε διάφορα μέρη του κόσμου, και θα μας έλειπε η προοπτική αν αδυνατούσαμε να απαντήσουμε σε τέτοιες ερωτήσεις. Είναι αλήθεια ότι η ιστορία αυτών των ενώσεων αποκαλύπτει πολύ περισσότερες αποτυχίες παρά επιτυχίες. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αφού αυτό που είναι απαραίτητο είναι η ολοκληρωτική επανάσταση, η αντικατάσταση της ατομικής ή συλλογικής εργασίας προς όφελος του ενός, από τη δουλειά όλων μας προς όφελος των πάντων.

Τα άτομα που συγκεντρώνονται με νέα ιδανικά για να σχηματίσουν μια από αυτές τις κοινότητες δεν είναι καθόλου απαλλαγμένα από προκαταλήψεις, παλιές πρακτικές και βαθιά ριζωμένες οπισθοδρομικές αντιλήψεις, δεν έχουν καταστρέψει τον παλιό κόσμο ακόμα, ούτε μέσα τους, ούτε γύρω τους!

Στον «αναρχικό» ή «αρμονικό» μικρόκοσμο που έχουμε δημιουργήσει, πρέπει πάντα να αγωνιζόμαστε ενάντια στις εριστικές και διασπαστικές δυνάμεις που παράγονται από τις συνήθειες, τα έθιμα, τους ισχυρούς δεσμούς της οικογένειας, τις δελεαστικές συμβουλές από φίλους, την επιστροφή των εγκόσμιων φιλοδοξιών, την ανάγκη για εύκολη περιπέτεια και την εμμονή για άμεση συνολική αλλαγή. Η υπερηφάνεια και το αίσθημα αξιοπρέπειας μπορούν να συντηρήσουν τους αρχάριους για λίγο, αλλά με την πρώτη απογοήτευση, είναι εύκολο για αυτούς να υποκύψουν σε μια κρυφή, χαιρέκακη ελπίδα αποτυχίας του εγχειρήματος μας, που θα τους οδηγήσει σύντομα να επιστρέψουν πίσω στην αγκαλιά της κυρίαρχης πραγματικότητας, ξανά στην αναταραχή της ζωής που συνεχίζεται έξω από τις κοινότητες μας.

Θυμόμαστε την εμπειρία των αποίκων του Brook Farm στη Νέα Αγγλία, οι οποίοι παρέμειναν πιστοί στον σύλλογό τους, έστω και μόνο μέσω των δεσμών της αρετής και της πίστης στην αρχική τους πρόθεση. Ωστόσο, χάρηκαν όταν μια πυρκαγιά κατέστρεψε το κοινόχρηστο παλάτι τους, απαλλάσσοντάς τους έτσι από τη συμφωνία που είχαν συνάψει μεταξύ τους, κάτι που ισοδυναμούσε με ένα είδος εσωτερικού όρκου, αν και όχι με τη μοναστική έννοια. Προφανώς, η κοινότητα ήταν καταδικασμένη να χαθεί, ακόμα κι αν η φωτιά δεν είχε εκπληρώσει την ενδόμυχη επιθυμία κάποιων, αφού η βασική βούληση των μελών ήταν σε αντίθεση με την ίδια τη λειτουργία της αποικίας τους. Οι περισσότερες κοινοτικές ενώσεις έχουν χαθεί για παρόμοιους λόγους που σχετίζονται με την αδυναμία τους να προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους. Δεν ρυθμίζονταν άλλωστε, όπως οι στρατώνες ή τα μοναστήρια, από την απόλυτη θέληση των θρησκευτικών ηγετών ή των στρατηγών και την ανάλογη απόλυτη υπακοή των κατωτέρων – στρατιωτών, μοναχών ή καλογριών.

Εξάλλου, δεν διέθεταν ακόμη τον δεσμό της πλήρους αλληλεγγύης που έχει ως αποτέλεσμα τον απόλυτο σεβασμό προς τα πρόσωπα, την πνευματική και καλλιτεχνική ανάπτυξη και την προοπτική ενός μεγάλου και συνεχώς αναπτυσσόμενου ιδεώδους. Οι ευκαιρίες για έριδες και διχόνοια είναι ακόμη πιο αναμενόμενες όταν οι άποικοι, έλκονται από τον αντικατοπτρισμό μιας μακρινής χώρας, έλκονται προς μια περιοχή εντελώς διαφορετική από τη δική τους, όπου κάθε πράγμα τους φαίνεται παράξενο και όπου η προσαρμογή στο έδαφος, το κλίμα και τα τοπικά έθιμα υπόκεινται στις μεγαλύτερες πιθανές αβεβαιότητες.

Οι φαλανστεριστές οπαδοί του Charles Fourier που συνόδευσαν τον ουτοπιστή σοσιαλιστή φιλόσοφο Victor Considérant στις πεδιάδες του βόρειου Τέξας, από το 1855 έως το 1857, κατευθύνθηκαν προς βέβαιη αποτυχία. Εγκαταστάθηκαν ανάμεσα σε πληθυσμούς των οποίων τα βάναυσα και χοντροκομμένα έθιμα σίγουρα πρέπει να συγκλόνισαν το λεπτό παριζιάνικο δέρμα τους. Επίσης, συνάντησαν τον αποτρόπαιο θεσμό της δουλείας των μαύρων και μάλιστα τους απαγορεύτηκε από το νόμο να εκφράσουν τη γνώμη τους για αυτό. Ομοίως, το πείραμα του Freiland, ή «Γη της Ελευθερίας», που επιχειρήθηκε υπό την καθοδήγηση ενός Πρώσου αξιωματικού σε περιοχές που ήταν γνωστές μόνο μέσα από αόριστες ιστορίες και κατακτήθηκαν με δυσκολία μέσω ενός εξοντωτικού πολέμου, προσφέρει στον ιστορικό ένα θέαμα φάρσας. Ήταν φανερό από την αρχή ότι όλα αυτά τα ετερογενή στοιχεία δεν θα μπορούσαν να ενωθούν σε ένα αρμονικό σύνολο.

Καμία από αυτές τις αποτυχίες δεν μπορεί να μας αποθαρρύνει, γιατί οι διαδοχικές προσπάθειες δείχνουν μια ακαταμάχητη προσπάθεια έκφρασης της κοινωνικής βούλησης. Ούτε οι απογοητεύσεις, ούτε η γελοιοποίηση μπορούν να αποτρέψουν τους αναζητητές. Άλλωστε, έχουν πάντα μπροστά τους το παράδειγμα των «συνεταιρισμών» –ενώσεις καταναλωτών και άλλους τύπους συνεργασίας– που είχαν επίσης δύσκολες αρχές αλλά τώρα έχουν γίνει πολυάριθμοι και ευημερούν θαυμάσια. Αναμφίβολα, πολλές από αυτές τις ενώσεις έχουν αποδειχθεί πολύ άσχημες, ειδικά οι πιο ευημερούσες από αυτές, με την έννοια ότι η άντληση κέρδους και η επιθυμία αύξησης του, έχουν πυροδοτήσει την αγάπη για τον πλούτο μεταξύ των μελών διαφόρων συνεταιρισμών ή τουλάχιστον τους έχουν εκτρέψει από τον επαναστατικό ενθουσιασμό των πρώτων χρόνων.

Αυτός είναι ο πιο τρομερός κίνδυνος, η ανθρώπινη φύση είναι πάντα έτοιμη να βρει δικαιολογίες για να αποφύγει τους κινδύνους του κοινωνικού αγώνα. Είναι εύκολο να περιοριστεί κανείς στην «δουλίτσα» του, παραμερίζοντας τις ανησυχίες και τους κινδύνους που προκύπτουν από την αφοσίωση στο πλήρες εύρος ενός επαναστατικού σκοπού. Λέει κανείς αρχικά στον εαυτό του ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να πετύχει ένα εγχείρημα που εξασφαλίζει τη συλλογική εργασία και την επιβίωση πολλών φίλων του, και σταδιακά αφήνει τον εαυτό του να παρασυρθεί στις μικροπρακτικές των συμβατικών επιχειρήσεων. Το άτομο που είχε αποφασίσει να αλλάξει τον κόσμο, τελικά, δεν έχει μετατραπεί σε τίποτα περισσότερο από έναν απλό μπακάλη.

Ωστόσο, οι φιλομαθείς και ειλικρινείς αναρχικοί μπορούν να διδαχθούν ένα μεγάλο μάθημα από αυτούς τους αναρίθμητους συνεταιρισμούς που έχουν εμφανιστεί παντού και ενώθηκαν για να σχηματίσουν ολοένα μεγαλύτερες οντότητες με τέτοιο τρόπο ώστε να περιλαμβάνουν τις πιο διαφορετικές λειτουργίες, όπως αυτές της βιομηχανίας, των μεταφορών, της γεωργίας, της επιστήμης, της τέχνης και της ψυχαγωγίας. Η επιστημονική πρακτική της Αλληλοβοήθειας εξαπλώνεται και γίνεται όλο και πιο ρεαλιστική η επίτευξη της. Το μόνο που μένει είναι να της δώσουμε αληθινό νόημα και ηθική, απλοποιώντας ολόκληρο το σύστημα ανταλλαγής υπηρεσιών και διατηρώντας μόνο την απλή καταγραφή των στατιστικών στοιχείων παραγωγής και κατανάλωσης, εξαλείφοντας έτσι τα μεγάλα βιβλία «χρέωσης» και «πίστωσης», που θα έχουν γίνει πλέον άχρηστα.

Αυτή η βαθιά επανάσταση όχι μόνο βρίσκεται στον δρόμο προς την εκπλήρωση, αλλά ουσιαστικά πραγματοποιείται σε διάφορα μέρη. Ωστόσο, είναι άσκοπο να επιστήσουμε την προσοχή στις προσπάθειες που μας φαίνονται πιο κοντά στο ιδανικό μας, γιατί οι πιθανότητες επιτυχίας τους είναι μεγαλύτερες εάν η σιωπή συνεχίσει να τις προστατεύει, εάν ο θόρυβος της δημοσιότητας δεν ενοχλεί το λιτό ξεκίνημά τους. Ας θυμηθούμε την ιστορία της μικρής κοινωνίας των φίλων που είχε συγκροτηθεί με το όνομα «Κομμούνα του Montreuil». Μερικοί ζωγράφοι, ξυλουργοί, κηπουροί, οικονόμοι και δάσκαλοι είχαν την ιδέα να δουλέψουν απλώς ο ένας για τον άλλον, χωρίς να προσλάβουν έναν λογιστή ως μεσάζοντα ή να ζητήσουν τη συμβουλή φοροεισπράκτορα ή συμβολαιογράφου. Αν κάποιος χρειαζόταν καρέκλες ή τραπέζια, πήγαινε να δει τον φίλο που τα έφτιαχνε. Αν το σπίτι κάποιου είχε γίνει λίγο άθλιο, ενημέρωνε έναν σύντροφο, ο οποίος έφερνε το πινέλο και τον κουβά του με μπογιές την επόμενη μέρα. Όταν ο καιρός ήταν καλός, τα μέλη φορούσαν καθαρά ρούχα, φροντισμένα και σιδερωμένα, και μετά πήγαιναν μια βόλτα για να μαζέψουν φρέσκα λαχανικά στον κήπο μιας φίλης. Και κάθε μέρα τα παιδιά μελετούσαν ανάγνωση με τη δασκάλα. Ήταν πολύ όμορφο! Ένα τέτοιο σκάνδαλο έπρεπε να σταματήσει. Μια «αναρχική βομβιστική επίθεση» είχε σκορπίσει τον τρόμο στην αστική τάξη και ο υπουργός εφαρμόζοντας τους διαβόητους νόμους “έκτακτης ανάγκης” [8] είχε τη μεγάλη ιδέα να προσφέρει ένα πρωτοχρονιάτικο δώρο στους συντηρητικούς – ένα διάταγμα μαζικών συλλήψεων και ανακρίσεων. Οι γενναίοι κοινοτιστές του Montreuil δεν επέζησαν και οι πιο ένοχοι —δηλαδή οι καλύτεροι ανάμεσά τους— έπρεπε να υποστούν εκείνο το μεταμφιεσμένο βασανιστήριο που ονομάζεται “μυστική ανάκριση”. Και έτσι η επικίνδυνη μικρή κομμούνα καταστράφηκε.

Αλλά μην φοβάστε – θα γεννηθεί ξανά!

____________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] ΣτΜ Σε αυτό το σημείο ο Reclus κάνει μια αναφορά στην Βαρσοβία λέγοντας “μια τάξη όπως αυτή της Βαρσοβίας”. Επιλέγουμε να δώσουμε στο σημείο αυτό μια ελεύθερη μετάφραση υπηρετώντας το νόημα της φράσης και όχι την έμμεση ιστορική αναφορά. Την εποχή που έγραφε ο Reclus, η Πολωνία δεν υπήρχε πλέον ως κυρίαρχο κράτος, αφού είχε διαιρεθεί μεταξύ Ρωσίας, Πρωσίας και Αυστρίας. Το μεγαλύτερο τμήμα, του οποίου η Βαρσοβία ήταν η μητρόπολη, αποτελούνταν από το «Βασίλειο της Πολωνίας», το οποίο υπέφερε κάτω από τη ρωσική κυριαρχία. «Η τάξη της Βαρσοβίας» που αναφέρεται στο κείμενο σημαίνει την αυταρχική επιβολή της τάξης, μέσω της οποίας το τσαρικό καθεστώς κατέστειλε τα αναδυόμενα επαναστατικά κινήματα, τις φοιτητικές αναταραχές αλλά και τον εθνικισμό στην Πολωνία.

[2]  Ο Reclus σε αυτό το σημείο αναφέρεται προφανώς στην απατηλή ποιότητα της ελευθερίας του λόγου και κάθε μορφής σύναψης συμφωνιών ή συμβάσεων εργασίας σε μια κατάσταση που διακατέχεται από εξαιρετική ανισότητα ισχύος ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη. Στην εποχή του, η υποτιθέμενη «ελεύθερη και εθελοντική συμφωνία» των εργαζομένων στις συνθήκες εργασίας τους, όταν οι ίδιοι αποδέχονταν εθελούσια μια συγκεκριμένη θέση απασχόλησης, χρησιμοποιήθηκε ως δικαιολογία για την καταστολή των απεργιών και την καταστροφή των εργατικών οργανώσεων. Η «ελευθερία» τους γίνεται έτσι προϋπόθεση για τη μιζέρια και την καταπίεσή τους.

[3] Ο Ferdinand Lassalle (1825–64) ήταν Γερμανός σοσιαλιστής ηγέτης. Διακρίνεται για τις μεταρρυθμιστικές του απόψεις, ιδιαίτερα την ιδέα ότι η εργατική τάξη θα μπορούσε να αποκτήσει τον έλεγχο του κράτους μέσω της καθολικής ψηφοφορίας και στη συνέχεια να μετατρέψει την οικονομία σε ένα σύστημα εργατικών συνεταιρισμών. Ήταν μεγάλος αντίπαλος του Μαρξ στο σοσιαλιστικό κίνημα και αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένης κριτικής στην «Κριτική του Προγράμματος Γκότα» του Μαρξ.

[4] Ο Φρανσουά Γκιζό (1787–1874) ήταν Γάλλος πολιτικός και ιστορικός.

[5] Ο Reclus αναφέρεται σε ένα περιβόητο γεγονός που είχε συμβεί εκείνο το καιρό στο Παρίσι. «Στις 4 Μαΐου 1897, κατά τις ώρες αιχμής της αγοράς, μια φωτιά εξαπλώθηκε με εκπληκτική ταχύτητα στο πολυκατάστημα Bazar de la Charité, μετατρέποντάς το σε μια τεράστια φλεγόμενη κόλαση στην οποία έχασαν τη ζωή τους 117 άνθρωποι. Εν μέσω του πανικού που ξέσπασε στην αρχή της καταστροφής, πολλές ζωές σώθηκαν με πράξεις γενναιότητας απλών ανθρώπων. Από την άλλη, αρκετά μέλη της υψηλής κοινωνίας που βρέθηκαν εκεί παρουσίασαν ένα θλιβερό θέαμα». Roger Gonot, Elisée Reclus: Prophète de l’Idéal Anarchique (Pau, Γαλλία: Editions Covedi, 1996), 73.

[6] Χουάν Σεμπαστιάν ντελ Κάνο, ο πρώτος εξερευνητής που έκανε τον γύρο της Γης. Ταξίδεψε με τον Μαγγελάνο και μετά το θάνατο του τελευταίου, πλοηγήθηκε με το καράβι Βικτώρια πίσω στην Ισπανία, ολοκληρώνοντας τον περίπλου το 1522.

[7] Η στήλη Vendôme κατασκευάστηκε για να τιμήσει τον Ναπολέοντα Α και τον αυτοκρατορικό στρατό του. Το άγαλμα του αυτοκράτορα στην κορυφή της Στήλης αφαιρέθηκε κατά τη διάρκεια της Αποκατάστασης αλλά αντικαταστάθηκε από τον Λουδοβίκο-Φίλιππο. Ο Ναπολέων Γ’ αργότερα αντικατέστησε αυτό το άγαλμα με μια πιο αυτοκρατορική απεικόνιση του αυτοκράτορα σε μια τόγκα, η οποία εξόργισε τους Ρεπουμπλικάνους και τους ριζοσπάστες. Μετά την ανακήρυξη της Παρισινής Κομμούνας, αποφασίστηκε η καταστροφή της στήλης. Στις 12 Απριλίου 1871, ο Félix Pyat πρότεινε την κατεδάφιση, δηλώνοντας ότι η στήλη «ήταν ένα μνημείο βαρβαρότητας, ένα σύμβολο ωμής βίας και ψεύτικης δόξας, μια επιβεβαίωση του μιλιταρισμού, μια άρνηση του διεθνούς δικαίου, μια θρασύτατη προσβολή των κατακτητών προς τους κατακτημένους τους, μια διαρκής προσβολή σε μια από τις τρεις μεγάλες αρχές της Γαλλικής Δημοκρατίας, την Αδελφοσύνη». Η στήλη καταστράφηκε στις 16 Απριλίου. Βλέπε Stewart Edwards, The Paris Commune 1871 (New York: Quadrangle Books, 1973), 300–303.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ

https://theanarchistlibrary.org/library/elisee-reclus-evolution-revolution-and-the-anarchist-ideal

The post Εξέλιξη, Επανάσταση και το Αναρχικό Ιδεώδες – Ελιζέ Ρεκλύ appeared first on Void Network.

ΟΜΙΛΙΑ

Erica Lagalisse -Ανθρωπολόγος (Καναδάς)

Δευτέρα 9/5/2022

ώρα 21.00

Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο

Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ

(Ρ. Παλαμήδη 2, Ψυρρή)

Σε ένα κόσμο που οι θεωρίες συνωμοσίας ξεσπάνε ξαφνικά στο διαδίκτυο και καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο, η ανθρωπολόγος Erica Lagalisse μας καλεί σε μια ομιλία – παρουσίαση του βιβλίου της “ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΥ. Με έμφαση στην Συνωμοσία των Βασιλέων και την Συνωμοσία των Λαών”– μια εξερεύνηση της γκρίζας ζώνης ανάμεσα στις στρατηγικές των κυρίαρχων και τα απελευθερωτικά σχέδια των καταπιεσμένων. 

Η ομιλία θα γίνει στα Αγγλικά με μετάφραση στα Ελληνικά

Το βιβλίο κυκλοφορεί στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Firebrand

“Αυτό είναι σίγουρα το πιο δημιουργικό και συναρπαστικό και ενδεχομένως το πιο σημαντικό έργο που κυκλοφόρησε, εδώ και πολλά χρόνια, τόσο για τον αναρχισμό όσο και για τον αποκρυφισμό. Θα πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία ενός ολόκληρου νέου τομέα θεωρητικών σπουδών”. (David Graeber, ανθρωπολόγος, αναρχικός ακτιβιστής και συγγραφέας, ανάμεσα σε άλλα,  του βιβλίου “Χρέος: Τα πρώτα 5.000 χρόνια”)

“Η Lagalisse ανασκάπτει τις θεολογικές, πνευματικές ρίζες του αναρχισμού προκειμένου να εντοπίσει τις αδυναμίες του αριστερού ακτιβισμού. Ένα βιβλίο συναρπαστικό, διαφωτιστικό που συχνά προκαλεί την έκπληξη, το οποίο ευχαριστεί και εντυπωσιάζει, καθώς αυτό στοχάζεται πάνω σε μία εντυπωσιακή ποικιλία θεμάτων, από το φύλο και τη διαθεματικότητα έως τις μυστικές εταιρείες, τον αποκρυφισμό και τη συνωμοσία”. (Gabriella Coleman, συγγραφέας του Hacker, Hoaxer, Whistleblower, Spy: The Many Faces of the Anonymous)

Όπως εξιστορεί στην εισαγωγή της έκδοσης η Erica Lagalisse, κατά την διάρκεια των σπουδών της ανακάλυψε ότι η ερευνητική προσπάθεια στην οποία επιδιδόταν σχετικά με το ιστορικό παρελθόν τόσο των συνδικαλιστικών κινημάτων, αλλά και του λεγόμενου κλασικού αναρχικού κινήματος «έπεφτε» πάνω στην ιστορία του ελευθεροτεκτονισμού μεταξύ άλλων κρυφών αδελφοτήτων. Οι δισταγμοί της νεαρής τότε Lagalisse, γνωστής στο ακαδημαϊκό της τμήμα ως «αναρχικιάς», να προχωρήσει στην ανάδειξη αυτής της σχέσης διαλύθηκαν μετά και την ενθάρρυνση της ακαδημαϊκής της συμβούλου και διευθύντριας του Τμήματος Ιστορίας του Πανεπιστημίου ΜcGill στο Μόντρεαλ της επαρχίας Κεμπέκ στον Καναδά. Έτσι, κινήθηκε στην κατεύθυνση της συμπλήρωσης της μελέτης της για τον συνδικαλισμό του 19ου και 20ου αιώνα, με έμφαση στις ρίζες του αναρχισμού στην θεοσοφία και τον ελευθεροτεκτονισμό του 19ου αιώνα θεωρώντας, όχι μόνο πρακτικά υπεύθυνο, αλλά και «πολιτικά» αναγκαίο να θίξει το ακανθώδες ζήτημα της μυστικής επαναστατικής εταιρείας.

Τον 19ο αιώνα οι αναρχικοί κατηγορήθηκαν για συνωμοσία από τις κυβερνήσεις που φοβόντουσαν την επανάσταση, αλλά τον εικοστό αιώνα διάφορες “θεωρίες συνωμοσίας” κάνουν λόγο για έλεγχο των αναρχικών από το ίδιο το κράτος. Οι Ιλλουμινάτι ήταν ένα δίκτυο διανοούμενων που υποστήριξαν την αυτοκυβέρνηση και αντιτάχθηκαν στην ατομική ιδιοκτησία, ωστόσο σήμερα το κοινό μαθαίνει ότι αυτοί ήταν (και είναι) η ίδια ακριβώς ομάδα που ελέγχει τις κυβερνήσεις και υπερασπίζεται την ατομική ιδιοκτησία παγκοσμίως. Με την παρέμβασή της στη τόση παραπληροφόρηση, η Lagalisse χρησιμοποιεί πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές από πολλές γλώσσες για να διασαφηνίσει την ιστορία της αριστερός και να εξηγήσει την πραγματική σχέση ανάμεσα στην επανάσταση, την πανθεϊστική απόκρυφη φιλοσοφία και τις μυστικές αδελφότητες.

Εξερευνώντας τις κρυμμένες αντιστοιχίες ανάμεσα στον αναρχισμό, την αναγεννησιακή μαγεία και τα κινήματα της Νέας Εποχής, η Erica Lagalisse επίσης προωθεί την κριτική επιστημονική σκέψη όσον αφορά τις αριστερές συνδέσεις με την κοσμική πολιτική. Μελετώντας τον αναρχισμό ως ιστορικό αντικείμενο, αυτό το καινοτόμο έργο υπογραμμίζει το πώς η ανάπτυξη της αριστερής θεωρίας και πράξης μέσα στις μυστικές, ανδρικές δημόσιες σφαίρες εξακολουθεί να τροφοδοτεί τις σύγχρονες αναρχικές κατανοήσεις του “πολιτικού”, όπου η ανδρική καταπίεση από το κράτος γίνεται το πρότυπο εξουσίας γενικά.

Οργάνωση εκδήλωσης:

Κενό Δίκτυο

ΥΛΗ[matter] HYLE

εκδόσεις Firebrand

The post Erica Lagalisse- Απόκρυφα Στοιχεία του Αναρχισμού- Δευτ. 9/5 ΕΜΠΡΟΣ appeared first on Void Network.

«Εάν καταφέρουμε να καθαρίσουμε το έδαφος από τα ζιζάνια του παρελθόντος και του παρόντος, θα αφήσουμε στους απογόνους μας τη μεγαλύτερη και ασφαλέστερη κληρονομιά όλων των εποχών.» – Emma Goldman, 1910 

Οι άνθρωποι είναι ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα της εξέλιξης των ειδών. Το γεγονός ότι είμαστε, στο βαθμό που μπορούμε να γνωρίζουμε, το πιο εξελιγμένο πλάσμα στη φύση, προσφέρει μεγάλη δύναμη και στον καθένα μας μία μεγάλη ευθύνη. Η επίλυση προβλημάτων είναι κάτι που κάνουν όλοι οι άνθρωποι με διαισθητικό τρόπο σε καθημερινή βάση. Δεν έχει σημασία η κοινωνική τάξη, η φυλή, η ηλικία ή το εκπαιδευτικό επίπεδο. Το κάθε άτομο μπορεί και επιλύει προβλήματα κάθε μέρα. Το μέγεθος, η μορφή και ο τρόπος που εκδηλώνονται αυτά τα προβλήματα ποικίλλουν σημαντικά, αλλά υπάρχει ένα κυρίαρχο πρόβλημα που υπερβαίνει όλα τα υπόλοιπα και επηρεάζει τον κάθε έναν από εμάς. Αυτό το πρόβλημα είναι ο καπιταλισμός. Αυτή η μορφή οικονομίας του ελεύθερου εμπορίου που βασίζεται σε μοντέλα αέναης ανάπτυξης έχει αποδειχθεί ότι είναι μη βιώσιμη. Μια λύση στο σήμερα για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μαζί με όλα του τα έμβια όντα, ανθρώπινα και μη, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, μπορεί να βρεθεί στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (2015) (ΣΒΑ, αγγλικά: SDGs). Υπάρχει επίσης ήδη από τον 19ο αιώνα μια πολιτική φιλοσοφία που μπορεί να προσφέρει ένα κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο που θα συνοδεύει τις επαρκώς καθορισμένες επιστημονικές λύσεις στα περιβαλλοντικά μας ζητήματα. Ο αναρχισμός, μια πολιτική φιλοσοφία που ξεκίνησε ως κριτική στον βιομηχανικό καπιταλισμό (Proudhon, 1893, 48), υποστηρίζει ότι η κοινωνία είναι απόλυτα ικανή για την αυτοκυβέρνηση (Miller, 2003, 3). Δεν είναι μέσα στη σφαίρα αυτού του δοκιμίου να υπερασπιστεί τον αναρχισμό ενάντια στη δυσφήμιση που έχει δεχτεί*. Αντίθετα, ο πολιτικός αναρχισμός του Proudhon θα χρησιμοποιηθεί για να συνοδεύσει τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ ως ένα κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό σχέδιο για έναν βιώσιμο πλανήτη. 

Ο στόχος Νο. 16 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης απαιτεί «ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυρούς θεσμούς». Προφανώς, αυτές οι αρετές είναι κάτι που η παγκόσμια κοινότητα φαίνεται να στερείται. Ο συμβατικός αναρχισμός επικεντρώνεται στην ατομική και κοινωνική συνεργασία και συνοχή και «παροτρύνει τον άνθρωπο να σκεφτεί, να διερευνήσει, να αναλύσει την κάθε πρόταση» (Goldman, 1921, 22-23). Η ενστάλαξη της αναρχικής πολιτικής φιλοσοφίας, ιδεολογίας και πρακτικής του Proudhon θα κάνει την επίτευξη αυτού του στόχου πιο ρεαλιστική, επειδή έχει αναπτυχθεί μέσω επαγωγικής συλλογιστικής (Proudhon, 1893). Όπως φαίνεται στην «Κλίμακα της Γνώσης» από τον Δρ Floris Van den Berg, είναι η ίδια και εξαιρετικά σίγουρη μέθοδος απόκτησης της γνώσης που χρησιμοποιείται επίσης στις φυσικές επιστήμες όπως είναι η φυσική και η χημεία (Van den Berg, 2012). Με αυτή την έννοια, ο αναρχισμός έχει κάτι από την επιστήμη της πολιτικής. Καθώς το είδος μας ανέπτυξε την ελεύθερη βούληση έναντι των βασικών ενστίκτων επιβίωσης, οι άνθρωποι ήταν τα πρώτα ζώα που άρχισαν να ζουν εκτός του φυσικού νόμου. Αυτό μας προσφέρει αμέτρητες καινοτομίες που παρέχουν την άνεση και την ασφάλεια για να αμφισβητήσουμε την ίδια την ύπαρξη. Πριν από την έλευση της επιστήμης, ήταν ευρέως αποδεκτό ότι ήμασταν απόγονοι θεϊκών όντων και, με τη μόνη προϋπόθεση να ακολουθούμε ένα σύνολο κανόνων που θεσπίστηκαν από αυτούς τους θεούς, η Γη και τα πάντα πάνω σε αυτήν ήταν άπειρα και φτιαγμένα για εμάς. Αυτή η ανθρωποκεντρική προοπτική που ενσταλάζεται στην ετερονομία της ηθικής εξακολουθεί να είναι βαθιά χαραγμένη στην παγκόσμια κοινωνία. Ωστόσο, η αναγνώριση των ανθρωπογενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων μπορεί να χρονολογηθεί από το διάλογο Κριτίας του Πλάτωνα, όπου σημειώνεται με αδιαφορία η διάβρωση του εδάφους και η αποψίλωση των δασών λόγω της προόδου της γεωργίας (Attfield, 2018, 3). Το μοιραίο ελάττωμα της ανθρωπότητας είναι η συνέχιση του ανθρωποκεντρισμού. Αν μπορούμε να δούμε τον άνθρωπο μόνο σαν την αποκορύφωση της ζωής για τον οποίο αποκλειστικά και μόνο δημιουργήθηκε η Γη, σε αντίθεση με απλώς ένα ακόμη βήμα στον εξελικτικό χρόνο, τότε δεν είναι δυνατόν να ζήσουμε με βιώσιμο τρόπο. Αυτή η επιβαλλόμενη ηθική της ετερονομίας αφαιρεί συστηματικά τις αρετές της αυτογνωσίας, της αυτο-ευθύνης και της αυτονομίας που είναι απαραίτητες για να καταλάβουμε ότι το οικοσύστημα είναι πεπερασμένο και ότι ίσως δεν είμαστε το παν ούτε η ύστατη στιγμή της βιολογικής εξέλιξης. 

Ο αναρχισμός προσπαθεί να φέρει αυτές τις αρετές στο επίκεντρο της προσοχής της ανθρωπότητας καλώντας για την εξάλειψη των αρχών της ετερονομίας που βρίσκονται μέσα στους θεσμούς της θρησκείας, της ιδιοκτησίας και της κυβέρνησης (Goldman, 1910; Proudhon, 1892). Μετά την Πράσινη Επανάσταση της δεκαετίας του 1950, η οποία περιλάμβανε τη χρήση των τότε πρόσφατα αναπτυγμένων χημικών λιπασμάτων και τεχνικών βαριάς άρδευσης για τη μεγιστοποίηση της παραγωγής τροφίμων, η ανάπτυξη της περιβαλλοντικής επιστήμης και η ανησυχία για τις επιπτώσεις της αυξημένης γεωργίας και εκβιομηχάνισης μεγάλης κλίμακας έγιναν γρήγορα πιο διαδεδομένες. Με την κυκλοφορία της Σιωπηλής Άνοιξης της Rachel Carson το 1962, η μη επιστημονική κοινότητα μπόρεσε να διαβάσει μια γοητευτική και όμορφα γραμμένη πρόζα που περιέγραφε με σαφήνεια την εξάπλωση των ρύπων από τη μία πλευρά του κόσμου στην άλλη (Attfield, 2018, 3). Το 1972, δημοσιεύθηκε η μελέτη με τίτλο Τα Όρια Της Ανάπτυξης. Γραμμένη από μια διεθνή διεπιστημονική ομάδα ακαδημαϊκών από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT), αξιολόγησε πέντε βασικούς παράγοντες που περιορίζουν την ανάπτυξη του είδους μας: αύξηση του πληθυσμού, μη ανανεώσιμοι πόροι, ρυθμοί βιομηχανικής και γεωργικής παραγωγής και παραγωγή ρύπων (Meadows et al, 1972, 11). Είναι σαφές ότι αυτοί οι πέντε δείκτες ισχύουν και σήμερα. Η μελέτη επιχείρησε επίσης να προσφέρει ένα προσβάσιμο εγχειρίδιο για το πώς μπορούμε να «επιτύχουμε μια κατάσταση παγκόσμιας ισορροπίας» περιορίζοντας τους εαυτούς μας και την παραγωγή των υλικών αγαθών, έτσι ώστε να μπορέσουμε να «ζήσουμε επ ‘αόριστον» (Meadows et al, 1972). Τα κείμενα σε αυτή τη μελέτη αποτέλεσαν μερικές από τις πρώτες πρωτοβουλίες των περιβαλλοντολόγων για την παροχή σύνθετων πληροφοριών με συνοπτικό και προσιτό τρόπο για το ευρύ κοινό. Με αυτή την έννοια, οι διάφοροι ερευνητές που ασχολούνται με το περιβάλλον είχαν ως στόχο να επεκτείνουν τον κυρίαρχο ανθρωποκεντρισμό σε μια πιο «οικοκεντρική» (Attfield, 2018, 12) κοσμοθεωρία. Αν και μια πολύ πιο διαστρεβλωμένη και σιωπηλή φωνή, ο αναρχισμός (Goldman, 1910; Το Proudhon, 1893) αναγνώρισε αυτήν την οικοκεντρική κοσμοθεωρία διατηρώντας τη φιλοσοφία ότι οι Θεοί και το Κράτος είναι κοινωνικά κατασκευασμένες εξουσιαστικές μορφές που μπορούν να υπάρξουν μόνο μέσω της υποβολής των ανθρώπων στους κανόνες που περιγράφονται από αυτές τις αρχετυπικές μορφές. 

Εν τω μεταξύ, περίπου την εποχή που δημοσιεύονταν Τα Όρια της Ανάπτυξης, μια νέα ιδεολογία του καπιταλισμού είχε εισαχθεί και υιοθετηθεί αμέσως από κυβερνήσεις και βιομηχανίες σε όλο τον κόσμο. Προωθούσε κυρίως τρεις υποθέσεις: (1) «η εμπορική αξία θα μπορούσε να μεγιστοποιηθεί με την παράδοση της διαχείρισης των εταιρειών και της δημόσιας πολιτικής σε εξαιρετικά έξυπνους και κινητοποιημένους ανθρώπους», (2) «η εμπορική αξία, μεγιστοποιημένη με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν ένας καλός πληρεξούσιος της κοινωνικής αξίας χωρίς την κυβερνητική παρέμβαση», και (3) «οι αναδιανομές του εισοδήματος που προκύπτουν από αυτή τη μεγιστοποίηση, είτε εντός των χωρών είτε μεταξύ τους, δεν ήταν κάτι που θα έπρεπε να ανησυχεί τους οικονομολόγους» (Collier et al, 2021, 638). Αυτά τα αποσπάσματα προέρχονται από το Καπιταλισμός: τι έχει πάει στραβά, τι πρέπει να αλλάξει και πώς μπορεί να διορθωθεί, ένα άρθρο του 2021 στο Oxford Review of Economic Policy που θέτει αυτά τα ερωτήματα σε μια επιλογή από κορυφαίους οικονομολόγους οπαδούς του καπιταλισμού. Η σύνοψη αυτών των υποθέσεων ακολουθείται αμέσως από τη δήλωση: «Δυστυχώς, κανένα κομμάτι αυτής της νέας ιδεολογίας δεν αποδείχθηκε σωστό» (Collier et al, 2021, 638). Επίσης, το άρθρο αναφέρει ότι αυτοί οι 3 κύριοι παράγοντες της νεότερης εκδήλωσης του καπιταλισμού «κατέληξαν σε κοινωνικές και πολιτικές πολώσεις που έχουν γίνει μη βιώσιμες» (Collier et al, 2021, 638). Είναι σαφές πως υπάρχει πλέον συναίνεση από όλες τις πλευρές ότι η τρέχουσα κυρίαρχη οικονομική μεθοδολογία και η συνακόλουθη μορφή της κοινωνίας δεν είναι βιώσιμες και αποτελούν αποτέλεσμα παραπληροφόρησης και παραπλανητικής καθοδήγησης (Attfield, 2018; Collier et al, 2021; Goldman, 1910; Miller, 2010; Proudhon, 1893; van den Berg, 2012). Υπό το φως αυτής της αποκάλυψης, δίνει ελπίδα το γεγονός ότι υπάρχουν λόγοι για τη συστημική αλλαγή. 

Ένας κοινός όρος που χρησιμοποιείται για την κριτική της παγκοσμιοποίησης και του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς είναι η «νεοαποικιοκρατία». Περιγράφει το φαινόμενο όπου τα έθνη που είχαν προηγουμένως καταστραφεί λόγω της αποικιοκρατίας βρίσκονται τώρα στο στόχαστρο για τους εξαιρετικά πολύτιμους πόρους που βρίσκονται στο υπέδαφός τους, όπως πολύτιμα μέταλλα και πετρέλαιο. Με δηλώσεις όπως, «Η μεγάλη ανεκμετάλλευτη δεξαμενή από φθηνά εργατικά χέρια νέων ανθρώπων για τις επόμενες δεκαετίες είναι η Αφρική και η περιοχή είναι ώριμη για συμβατικό καπιταλισμό», επίσης από τη σελίδα 643 του άρθρου του Oxford Economic Policy Review του 2021, είναι σαφές ότι πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση για να πάρουμε την απόφαση για ένα παγκόσμιο σύστημα που δεν θα μας οδηγήσει πίσω αλλά προς τα εμπρός. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς θεωρείται ως μια νέα μορφή αποικιοκρατίας. Μια άλλη άποψη της ίδιας ιδέας μπορεί να βρεθεί μέσα στο άρθρο προς υπεράσπιση του καπιταλισμού, στη διάκριση μεταξύ «νικητών» και «μεγάλων ομάδων μη αποζημιωμένων ηττημένων» μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα (Collier et al, 2021). Εύστοχα, το αποτέλεσμα ήταν και είναι «η δυσαρέσκεια και ο πολιτικός ακτιβισμός με απρόβλεπτες επιπτώσεις» (Collier et al, 2021). Στο άρθρο δεν γίνεται καμία περεταίρω ανάλυση. Ο μόνος τρόπος κατανόησης του πολιτικού ακτιβισμού σε αυτή τη δήλωση είναι με την αόριστη και αρνητική συσχέτιση των «απρόβλεπτων επιπτώσεων». Αυτό παρουσιάζει μια πλάνη γύρω από το τι μπορεί να προέλθει από τον θετικό πολιτικό ακτιβισμό που έρχεται ως απάντηση σε μη ικανοποιητικούς νόμους και κανονισμούς. Ένα άμεσο παράδειγμα θετικού πολιτικού ακτιβισμού από τους αναρχικούς είναι το dumpster-diving (ΣτΜ: ανακύκλωση απορριμμάτων από κάδους οικοδομών, βιομηχανίας, εμπορίου και οικιακών συγκροτημάτων). Η Ann Meneley (2018) παρουσιάζει συγκεκριμένα την άποψη των Δανών dumpster-divers ότι, «Θεωρείται λειτουργικό, καθώς η σπατάλη θεωρείται ηλίθια», αν και αυτή είναι μια άποψη κοινή στους περισσότερους σύγχρονους αναρχικούς. Η Meneley αναγνωρίζει επίσης την ομάδα “Food Not Bombs“, η οποία είναι μια διεθνής αναρχική συλλογικότητα που προσφέρει στους φτωχούς και άστεγους πληθυσμούς γεύματα μαγειρεμένα εξ ολοκλήρου από τρόφιμα που έχουν διασωθεί μέσα από κάδους απορριμμάτων. Το dumpster diving είναι μια πράξη άμεσης εξέγερσης που έχει λόγο ύπαρξης μόνο όταν ένα έθνος ζει με λιγότερα από αυτά που ξοδεύει. Το Εκπαιδεύοντας τους Ηλίθιους είναι μια ιδέα που αναπτύχθηκε από τον Δρ Van den Berg (2012) η οποία πραγματεύεται, μεταξύ άλλων, ότι το συνδυασμένο οικολογικό αποτύπωμα του παγκόσμιου πληθυσμού πρέπει να παραμείνει εντός των ορίων της ικανότητας του πλανήτη να υποστηρίξει το είδος μας. Η ίδια σύλληψη αντηχεί μέσα στην έκθεση για Τα όρια της ανάπτυξης. Ο φαινομενικά εμπρηστικός τίτλος αυτής της ηθικής σύλληψης θέτει ως στόχο να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ηθικό πρότυπο στο οποίο έχουν αναφερθεί πολλά μεγάλα μυαλά όπως ο Albert Einstein, ο οποίος φέρεται να είπε: «Ο κόσμος είναι ένα επικίνδυνο μέρος για να ζει κανείς, όχι εξαιτίας εκείνων που κάνουν κακό, αλλά εξαιτίας εκείνων που κοιτάζουν και δεν κάνουν τίποτα». Στην εποχή της γνώσης και της τεχνολογίας, δεν είναι πλέον αποδεκτό να προσποιείται κανείς την άγνοια για τις πολλές συνέπειες μιας ζωής που βασίζεται στην παραγωγή, την κατανάλωση και την άπειρη ανάπτυξη μέσα σε ένα πεπερασμένο οικοσύστημα. Σε αυτό το σημείο που βρισκόμαστε, είναι μόνο από ηλιθιότητα για όσους από εμάς γνωρίζουν και δεν ενεργούν. 

Εκτός από την περιβαλλοντική και κοινωνική καταστροφή που προκαλείται από τις παγκόσμιες εμπορικές και βιομηχανικές πρακτικές, η κινητήρια δύναμη του καπιταλισμού, ο καταναλωτισμός, είναι εγγενώς μη βιώσιμος. Αν και κάποτε ήταν σημάδι πλούτου και ευημερίας όταν οι πολίτες μιας χώρας ήταν σε θέση να είναι αποτελεσματικοί καταναλωτές, ο καταναλωτισμός σήμερα περιγράφεται συχνότερα ως βλαβερός για την υγεία (Meneley, 2018). Από τη μία πλευρά, οι πολίτες σε φτωχές περιοχές, δηλαδή οι «χαμένοι», ζουν ζωές «ακούσιας απλότητας» (Meneley, 2018). Από την άλλη, οι ψυχικές ασθένειες που παρουσιάζονται μέσα από συμπεριφορές όπως είναι η ακόρεστη συσσώρευση αντικειμένων (hoarding) και οι σωματικές ασθένειες όπως η νοσηρή παχυσαρκία αυξάνονται ανεξέλεγκτα στα πλουσιότερα έθνη ή στα έθνη των «νικητών». Κατά συνέπεια, πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν τον μινιμαλισμό ή την «εθελοντική απλότητα» αναδύονται ως απάντηση σε αυτές τις ασθένειες της υπερκατανάλωσης (Meneley, 2018). Ο καπιταλισμός επικεντρώνεται στην απεριόριστη μεγιστοποίηση του κέρδους μέσω των καταναλωτικών δαπανών, επομένως απαιτεί τεχνικές branding και διαφήμισης για την προώθηση της αύξησης της κατανάλωσης. Αυτές οι τακτικές συχνά περιλαμβάνουν τη δημιουργία μιας αίσθησης του εαυτού για τον καταναλωτή και την ενθάρρυνση του “self-branding”, καθώς ο καταναλωτής θα πρέπει να βλέπει τον εαυτό του ως εμπόρευμα (Meneley, 2018). Ο αναρχισμός προσδίδει αξία στην ατομική ελευθερία της έκφρασης και ζητά την κατάργηση της ιδιοκτησίας (Goldman, 1910; Proudhon, 1893). Όπως εκφράζεται τόσο εύγλωττα από την Emma Goldman, μια διακεκριμένη αναρχική και πρωτοπόρο φεμινίστρια, η αξία εκδηλώνεται από κάποιον «στον οποίο η κατασκευή ενός τραπεζιού, το χτίσιμο ενός σπιτιού, ή το όργωμα του εδάφους, είναι ό,τι είναι ο πίνακας ζωγραφικής για τον καλλιτέχνη και η ανακάλυψη για τον επιστήμονα, – το αποτέλεσμα της έμπνευσης, της έντονης λαχτάρας και ενός ζωηρού ενδιαφέροντος για την εργασία ως δημιουργική δύναμη» (Goldman, 1921, 24). Με άλλα λόγια, ο αναρχισμός ενθαρρύνει το άτομο να βρει ποια εργασία θα μπορεί να κάνει που τελικά δεν θα μοιάζει με δουλειά αλλά θα την αισθάνεται σαν την εκπλήρωση των προσωπικών του αξιών. Αυτή η αναγνώριση του «εαυτού» σε ένα μονοπάτι επαγγελματικής εξέλιξης επιτρέπει ένα επίπεδο προσωπικής ευθύνης και κοινωνικής υποχρέωσης που συχνά δεν χωράει μέσα σε μια καταναλωτική κοινωνία. 

Έτσι, ενώ το παγκοσμιοποιημένο εμπόριο ξεκληρίζει τα υπανάπτυκτα έθνη, ο καταναλωτισμός μαστίζει τα υπόλοιπα και η μεγαλύτερη ζημιά προκαλείται στο οικοσύστημα και στα μη ανθρώπινα όντα. Με τον ίδιο τρόπο που κανείς δεν θα αμφισβητούσε τις φρικαλεότητες του ιμπεριαλισμού, της αποικιοκρατίας, του φασισμού ή της οποιασδήποτε άλλης μορφής απόλυτης εξουσιαστικής ηγεμονίας, έτσι είναι ευρέως γνωστές και οι τεράστιες ανισότητες μεταξύ των νικητών και των ηττημένων στον καπιταλισμό. Επιπλέον, η πλήρης καταστροφή της βιοποικιλότητας, των φυσικών πόρων και του οικοσυστήματος του πλανήτη δεν αποτελούν είδηση.  

Το σημερινό παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και η φερόμενη έλλειψη πολιτικών παρεμβάσεων έχουν αποτύχει. Η λύση πρέπει να είναι η πλήρης αναμόρφωση αυτών των στοιχείων. Στο συμπέρασμα που βγάζει το Oxford Economic Policy Review, οι καπιταλιστές οικονομολόγοι συνοψίζουν τρία υποκείμενα ζητήματα που αναφέρονται συνήθως σχετικά με το πώς «οι παθογένειες της οικονομίας έχουν αποπροσανατολίσει τις πολιτικές». Είναι εν ολίγοις τα ακόλουθα: (1) «… η ανεπαρκής απεικόνιση του ατόμου στα συμβατικά οικονομικά ως κάποιου που ασχολείται αποκλειστικά με την κατανάλωση και το τι θα κάνει στον ελεύθερο χρόνο του. Αντίθετα, η εξελικτική βιολογία υποδεικνύει ότι παρακινούμαστε έντονα από στόχους πέραν της κατανάλωσης και του ελεύθερου χρόνου μας και ότι έχουμε την ικανότητα να φέρουμε ηθικά φορτία», (2) «… ευρεία υποστήριξη για μεγαλύτερη αποκέντρωση στη λήψη τοπικών αποφάσεων και έμφαση στη σημασία της συνεργασίας μέσα στις κοινότητες. Αντίθετα από το να είναι εγωιστικά ατομικιστές, οι άνθρωποι έχουν μια ισχυρή ικανότητα να συνεργάζονται μέσα στις κοινότητες», και (3) «… ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να είναι κατάλληλος για να παίρνει αποφάσεις υπό καθεστώς αβεβαιότητας, και η λήψη αποφάσεων, όταν ανατίθεται σε αποκεντρωμένες ομάδες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι συνεργάζονται με φυσικό τρόπο, επιτρέπει την ταχεία εκμάθηση μέσω του πειραματισμού και της μίμησης», (Collier at al, 2021, 647).

Ο αναρχισμός περιείχε πάντα αυτές ακριβώς τις ιδεολογίες, καθώς είναι ένα πολιτικό μεταρρυθμιστικό σχέδιο που αναπτύχθηκε πριν από έναν αιώνα λόγω της δυσαρέσκειας με το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα σε έναν εκβιομηχανισμένο, παγκοσμιοποιημένο κόσμο (Proudhon, 1893). Σε αυτόν τον κόσμο, η αναρχική πολιτική φιλοσοφία του Proudhon είναι το μόνο διαθέσιμο και μακροχρόνιο κοινωνικοπολιτικό σχέδιο για την επίτευξη ενός βιώσιμου πλανήτη. 

Lina Miller 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Νίκος Γκατζίκης – ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κενό Δίκτυο

ΠΗΓΗ: https://freedomnews.org.uk/2022/02/04/make-anarchism-great-again

*Δείτε τα ακόλουθα κείμενα για πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το θέμα: 

Egoumenides, M. (2014). Philosophical Anarchism and Political Obligation. Bloomsbury Academic. 

Pritchard, A. (2010). What can the absence of anarchism tell us about the history and purpose of International Relations? Review of International Studies, 37, 1647–1669. doi:10.1017/S0260210510001075 

Αναφορές: 

Attfield, D. (2018). Environmental Ethics. A very short introduction. Oxford: Oxford University Press 

Collier, P. et al. (2021). Capitalism: what has gone wrong, what needs to change, and how it can be fixed. Oxford Review of Economic Policy, 37 (4), 637–649 https://doi.org/10.1093/oxrep/grab035 

Proudhon, J.P. (1893). Property is Theft. In D. Guérin & P. Sharkey (Eds.), No Gods, No Masters: An Anthology of Anarchism (pp. 48-54). AK Press. 

Goldman, E. (1910). Anarchism: What it really stands for. In H. Havel (Eds.), Anarchism and other essays (pp. 21-29). Mother Earth Publishing Association. 

Meadows, D.H. et al. (1972). The Limits to Growth: A report for the Club of Rome’s Project on the Predicament of Mankind. Potomac Associates. https://www.clubofrome.org/publication/the-limits-to-growth/ 

Meneley, A. (2018.) Consumerism. Annual Review of Anthropology 47, 117-132, https://doi-org.proxy.library.uu.nl/10.1146/annurev-anthro-102116-041518 

Miller, D. (2003). Political Philosophy: A very short introduction. Oxford: Oxford University Press. 

United Nations. (2015). THE 17 GOALS: Sustainable Development. In Sdgs.Un.Org. Retrieved January 4, 2022, from https://sdgs.un.org/goals 

Van den Berg, F. & Meindertsma, J. (2012). Ethics: Philosophy for a Better World. [Poster for PSE2 course]. Geosciences Department. Utrecht University. 

Van den Berg, F. & Meindertsma, J. (2012). Philosophy of Science. [Poster for PSE2 course]. Geosciences Department. Utrecht University. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Η σημασία του Αναρχισμού στην εποχή μας appeared first on Void Network.