ΤΡ. 18/11/2025
ώρα 20.00
Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο
Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ
Ρ. Παλαμηδη 2, Ψυρρή

Η ομιλία θα μεταφράζεται στα Ελληνικά. Θα συντονίσει τη συζήτηση και θα θέσει ερωτήματα ο σκηνοθέτης & ποιητής Τάσος Σαγρής / Κενό Δίκτυο.

Ο Τεχνολαϊκισμός είναι μια πολιτική λογική που συνδυάζει την επίκληση στην ειδημοσύνη (τεχνοκρατία) και τη λαϊκιστική επίκληση στον «λαό» γενικά. Αυτή η νέα πολιτική λογική –που αποτελεί πλέον τον κεντρικό άξονα του πολιτικού ανταγωνισμού στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες- έρχεται να επικαθίσει στην παραδοσιακή διαμάχη ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά. Έτσι, αυτό που αντικαθιστά την ιδεολογική μορφή της πολιτικής είναι μια λογική σύμφωνα με την οποία οι πολιτικοί ανταγωνίζονται στη βάση τεχνοκρατικών ή λαϊκιστικών ισχυρισμών.

Η λογική του τεχνολαϊκισμού αναδύεται ακριβώς όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, όταν τα κόμματα παύουν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά οράματα οργάνωσης της κοινωνίας και η κοινοβουλευτική πολιτική αφορά πλέον τη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος.

Ο Christopher Bickerton είναι Καθηγητής ‘Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Κοινωνίας’ στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και υπότροφος Πολιτικών Επιστημών στο Κουίνς Κόλετζ του Κέιμπριτζ. Επίσης, είναι επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τους συγγραφείς του βιβλίου:

The post Τεχνολαϊκισμός: Christopher Bickerton (Cambridge University) Ομιλία- Παρουσίαση βιβλίου ΤΡ. 18/11/2025 appeared first on Void Network.

Η εποχή μας είναι άθεη- και αυτό τελικά αποδεικνύεται ότι σκοτώνει τον εσωτερικό μας κόσμο, δεν τον κάνει απαραίτητα καλύτερο. Το φάντασμα της χριστιανικής εκκλησίας συνεχίζει να επιβιώνει επάνω στους φόβους μας και την διάχυτη αίσθηση αβεβαιότητας, παρόλα αυτά ο ηθικός κώδικας που επέβαλλε μες τους αιώνες έχει καταρρεύσει. Η ανακάλυψη μιας νέας Ηθικής και νέων τρόπων ζωής είναι το βασικό χρέος των επαναστατών του μέλλοντος. Ο θάνατος του Θεού δεν μας απάλλαξε από την κυριαρχία, απλά συντέλεσε στην διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, αποθράσυνε τα καθάρματα, έκανε τους επιχειρηματίες ακόμα πιο ανεύθυνους, απελευθέρωσε το σκοτάδι που κρυβόταν στα βάθη της εξουσίας,. Οι παραδοσιακές κοινότητες διαλύθηκαν όχι για να αντικατασταθούν από επαναστατημένα κοινόβια αλλά από την κατάθλιψη και το άγχος της απομονωμένης πυρηνικής οικογένειας και τη μοναξιά του εργένη καριερίστα. Αυτό που ζούμε δεν είναι ακριβώς συσχέτιση, είναι μια μετα-σχέση. Η εποχή μετά τον θάνατο του Θεού μας άφησε μόνους μας και ανίσχυρους απέναντι σε ένα σιωπηλό, ψυχρό και αδιάφορο σύμπαν, το καπιταλιστικό σύμπαν. Η κοινωνία μας δεν έχει απορρίψει την ανάγκη για τρυφερότητα, ανθρωπιά και φροντίδα, αλλά την έχει επικαλύψει με μια σκληρή ειρωνεία. Την έχει κάνει να μοιάζει περιττή. Η πηγαία ανάγκη μας για ενδιαφέρον του ενός προς τον άλλον δεν πολεμιέται ευθέως – γελοιοποιείται, θεωρείται άχρηστη, ένα ξεπερασμένο συναίσθημα μιας παλιότερης εποχής. Τα χρόνια που μας έτυχε να ζούμε  μας έκαναν πολύ πιο σκληρούς από ότι θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε. Και για αυτό όλα σαπίζουν μέσα μας.

Η κοινωνία προσπαθεί με απελπισμένες, σπασμωδικές κινήσεις να διαχειριστεί το άγχος, την πίεση και τον ατομικό ανταγωνισμό. Στις εξετάσεις των μαθητών, στην αναζήτηση εργασίας, στον διαρκή αγώνα για αποπληρωμή των λογαριασμών, του ενοικίου, των βασικών βιοτικών αναγκών, στις φιλίες που ξεχνιούνται μέσα στην ιδιώτευση και στις ερωτικές σχέσεις που διαλύονται καθώς χρησιμοποιούμε ο ένας το σώμα του άλλου για εκτόνωση και αυτοεπιβεβαίωση. Μπροστά σε κάθε κρίσιμη δοκιμασία – μια πράξη αυθεντικής συμπαράστασης, κάθε απλό μήνυμα ενθάρρυνσης, φροντίδας ή αλληλεγγύης κινδυνεύει να θεωρηθεί αφελές. Κι όμως, μέσα σε τέτοιες “μικρές” κινήσεις κρύβεται κάτι βαθιά επαναστατικό: η αποδοχή της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Η βασική ιδέα- οι άνθρωποι δεν είναι ρομπότ- και αυτό δεν είναι πρόβλημα, είναι δύναμη.

Ο καπιταλισμός, ως κυρίαρχο σύστημα στην εποχή μας, διαμορφώνει τη ζωή μας και τις σχέσεις μας με τρόπους που εμποδίζουν την ανάπτυξη της φροντίδας και της ευτυχίας μεταξύ των ανθρώπων, περιορίζοντας την ανθρώπινη συναισθηματική σύνδεση και αλληλεγγύη. Η αγορά βασίζεται στη δημιουργία μιας διαρκούς αίσθησης έλλειψης, προκειμένου να διατηρεί την παραγωγικότητα και την κατανάλωση σε υψηλά επίπεδα. Αυτή η τεχνητά κατασκευασμένη ανάγκη για προβολή μέσω της κατανάλωσης και η διαρκής αίσθηση ανικανοποίητου οδηγεί τους ανθρώπους σε έναν συνεχή αγώνα για περισσότερα, καθιστώντας δύσκολη την εστίαση και την αφοσίωση στη φροντίδα και την ευτυχία των άλλων.

Στο καπιταλιστικό πλαίσιο, τα βασικά κοινωνικά προβλήματα, όπως το άγχος, η ανεργία και η εργασιακή επισφάλεια, οι οικονομικές δυσκολίες και οι υπαρξιακές αγωνίες, αντιμετωπίζονται ως ατομικές αποτυχίες. Αυτό απομονώνει τα άτομα, μειώνοντας την αίσθηση κοινότητας και αλληλεγγύης που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη φροντίδας μεταξύ των ανθρώπων.

Το καπιταλιστικό σύστημα και οι κρατικοί μηχανισμοί  που υπηρετούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων, συχνά αποθαρρύνουν, απορυθμίζουν και καταστέλλουν τη συλλογική δράση και την αλληλεγγύη, προωθώντας την υπακοή και την αδράνεια, την απάθεια και την ευθυνοφοβία. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για διαβούλευση, κοινή φροντίδα και αλληλοϋποστήριξη, καθιστώντας τους ανθρώπους απομονωμένους και ανίκανους.

Οδηγηθήκαμε σε αυτή την κατάσταση σταδιακά, η κατάρρευση των κοινωνικών συναρμόσεων έγινε μέσα στις δεκαετίες, η βία της απομόνωσης εξαπλώθηκε με έναν αδιόρατο τρόπο που αφαίρεσε σταδιακά την δυνατότητα από τις ανθρώπινες κοινότητες να κατανοήσουν τις αλλαγές και τους περιορισμούς που χτίζονταν ανάμεσα μας. Βρεθήκαμε να ζούμε απομονωμένοι και ευάλωτοι απέναντι στους εκμεταλλευτές μας, καθώς νέες γεωγραφίες της εξορίας μας ανακοινώνονταν και επιβάλλονταν με τα όπλα ως “κρατικοί φορείς”, “αναπτυξιακοί θεσμοί”, “αναγκαίες μεταρρυθμίσεις”, επιστημονικές γνωματεύσεις, νομολογίες και συνταγματικές αναθεωρήσεις.

Ο καπιταλισμός τείνει να μετατρέπει τις ανθρώπινες σχέσεις σε εμπορεύματα, όπου η αξία μετριέται με βάση την απόδοση και την παραγωγικότητα. Αυτό υπονομεύει την ανιδιοτελή φροντίδα και την αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση.

Αναγνωρίζοντας αυτούς τους μηχανισμούς, μπορούμε να αγωνιστούμε προς την κατεύθυνση μιας κοινωνίας που δίνει προτεραιότητα στη φροντίδα, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη ευτυχία, υπερβαίνοντας τα όρια που επιβάλλει το καπιταλιστικό σύστημα. Με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο η μοναξιά εξαπλώθηκε και επιβλήθηκε από τόπο σε τόπο μέσα στις δεκαετίες, δεν περιμένουμε ότι οι αλλαγές που θέλουμε να δούμε θα εξαπλωθούν στις κοινωνίες μας από μέρα σε μέρα. Η ριζοσπαστική πολιτισμική μεταλλαγή είναι μια αργή και πολύπλοκη διαδικασία. Στιγμή με την στιγμή, με τον βασανιστικό τρόπο μιας αιώνιας κλεψύδρας θα πάρουμε πίσω τους κόσμους που μας αποστέρησαν.

Η φροντίδα δεν είναι μια κενή τελετουργία, ούτε έχει ως αποκλειστικό στόχο να εξασφαλίσει ένα συγκεκριμένο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το ένα πρόσωπο συνοδεύει το άλλο στις χαρές και τις λύπες της ζωής μέσα στους αιώνες, χωρίς όρους, χωρίς ανταμοιβή, χωρίς υπολογισμούς και ιδιοτέλεια. Είναι η μετατροπή μιας χειρονομίας, ενός λόγου, μιας πράξης – σε σχέση. Η φροντίδα είναι η ενσώματη υπενθύμιση ότι τίποτα ανθρώπινο δεν είναι μικρό ή ανάξιο σημασίας.

Ζούμε σε έναν κόσμο που πάσχει όχι από έλλειψη πληροφορίας, αλλά από υπερπροσφορά ελέγχου. Όλα είναι μετρήσιμα, προϋπολογισμένα, και πρέπει να αποδίδουν. Η απλή πράξη του να σταθείς δίπλα σε κάποιον, χωρίς ιδιοτέλεια και χωρίς προσδοκία ανταπόδοσης, μοιάζει πλέον ύποπτη. Οτιδήποτε δεν εξηγείται “ορθολογικά”, δεν αυξάνει την παραγωγικότητα ή δεν αποδίδει άμεσο και υλικό κέρδος αντιμετωπίζεται ως γελοίο και άχρηστο.

Θα ήταν όμως λάθος να θεωρήσουμε την κυριαρχία του καπιταλισμού ως απλά μια διαδικασία που επιβάλλεται κυβερνητικά στις κοινωνίες. Η διάλυση των κοινοτήτων δεν επιτυγχάνεται μόνο με στρατιωτικούς- αστυνομικούς όρους και με ειδικά νομοθετικά μέτρα. Απαιτείται η γαλούχηση μιας νοοτροπίας ιδιώτευσης και ναρκισσισμού που γίνεται δεύτερο δέρμα για το νεοφιλελεύθερο υποκείμενο. Όπως εξηγεί ο Anselm Jappe στο βιβλίο του Ο Ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού και κυρίως στα προλεγόμενα για το βιβλίο του The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction:  ” … Ο ναρκισσισμός μπορεί να εννοηθεί ως η ψυχολογική μορφή που αντιστοιχεί στον μεταμοντέρνο καπιταλισμό, με τον ίδιο τρόπο με τον οποίον οι κλασικές νευρώσεις, που περιγράφονται από τον Freud, αντιστοιχούν στον κλασικό καπιταλισμό. Ωστόσο, ναρκισσισμός δεν σημαίνει απλά υπερβολική αυτοεκτίμηση. Όπως έδειξε ο Christopher Lasch, σημαίνει μια υπερβολική οπισθοδρόμηση σε μια μίξη αισθήματος ανικανότητας και παντοδυναμίας που χαρακτηρίζει πολύ την πρώιμη παιδική ηλικία. Η ανθρώπινη κουλτούρα είναι μια προσπάθεια συνεχής για να βοηθήσει το ανθρώπινο άτομο να ξεπεράσει αυτή την πρωτόγονη και νηπιακή μορφή. Ο ύστερος καπιταλισμός, αντιθέτως, διεγείρει μια οπισθοδρόμηση σε αυτούς τους πρωτόγονους μηχανισμούς, κυρίως μέσα από την καλλιέργεια της καταναλωτικής νοοτροπίας. Είναι για αυτόν τον λόγο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως τα μεταμοντέρνα άτομα πολύ συχνά είναι ακραία ανώριμα, και να εξηγήσουμε γιατί κάποια από αυτά γίνονται εύκολα λεία βίαιων συμπεριφορών, μέχρι να φτάνουν σε σημείο να πυροβολούν στα σχολεία και άλλα παρόμοια φαινόμενα. Σήμερα, η κοινωνία των εμπορευμάτων βασίζεται όχι τόσο στην καταπίεση της επιθυμίας (αν και αυτή η καταπίεση συνεχίζει να υπάρχει) όσο μάλλον στην δημιουργία της αίσθησης πως δεν υπάρχουν σύνορα και όρια. Η ψυχανάλυση είναι κυρίως χρήσιμη για να καταλάβουμε αυτόν τον παθολογικό χαρακτήρα της σύγχρονης κοινωνίας… μιας παράλογης κούρσας προς τα κάτω, καταστροφικής και αυτοκαταστροφικής….”

Πρέπει να έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και να δούμε εκεί την σκληρότητα που επιδεικνύουμε απέναντι στους άλλους, την αδιαφορία μας σχετικά με όλα όσα συμβαίνουν πέρα από τον στενό, μικρό μας οικογενειακό, εργασιακό και φιλικό κύκλο, να παραδεχτούμε πως μετατραπήκαμε σε μηχανές επιβίωσης έτοιμες να πατήσουμε επί πτωμάτων με σκοπό να ανέλθουμε ψηλότερα από όλους τους άλλους σε αυτή την ιεραρχία με απομεινάρια μιας νεκρής και ασήμαντης ζωής. Αυτό το απέραντο τίποτα που αισθανόμαστε μέσα μας δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια βούληση χωρίς περιεχόμενο, μια καρδιά χωρίς κίνητρο.   

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι, σε ολόκληρο τον κόσμο, μιλούν όλο και πιο συχνά για τον τρόμο που νιώθουν μπροστά στην εξάπλωση του φασισμού, τον απανθρωπισμό που εκδηλώνεται μέσα από τον πόλεμο και τη γενοκτονία, την κρίση της δημοκρατίας, την περιβαλλοντική καταστροφή και το τέλος του κόσμου.

Πρέπει να αγωνιστούμε για την αντιστροφή της προοπτικής. Πρέπει να γίνουμε καταφύγιο, να εξαπλώσουμε τη φροντίδα, να βιώσουμε τη συνύπαρξη – να δημιουργήσουμε κόσμους που βασίζονται όχι στον ανταγωνισμό, τον αποκλεισμό, τον πόλεμο, τον εθνικισμό και τον φασισμό αλλά στην αλληλεξάρτηση- και τις ζώσες συνθήκες της αλληλεγγύης.

Καθώς η φρίκη εξαπλώνεται στις διάφορες μορφές της, είναι πλέον ορατές οι συνδέσεις, τα σημεία που συναντιούνται οι φρίκες μας, οι ανάγκες μας, οι αγώνες και οι αγωνίες μας. Τώρα είναι φανερό για όλες, όλα, όλους μας, ότι οι διάσπαρτοι, αποσπασματικοί αγώνες μας ενώνονται από την κοινή, καθημερινή φρίκη μας απέναντι στο φασισμό που διαπερνά πλέον όλες τις πλευρές της ζωής μας και τη λύσσα μας να συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη.

Ποιες είναι οι παθιασμένες επιθυμίες σου που σε κινητοποιούν;

Δεν χρειάζεσαι κανέναν να σου εξηγήσει ή να σε κινητοποιήσει. Μην επιτρέπεις καμία πρωτοπορία να κατασκευάσει μια κοινωνική μηχανική της επιθυμίας . Δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να μας πει τι θέλουμε ή τι επιτρέπεται να επιθυμούμε.

Προτείνουμε μια Πολιτική του Ζώντος, πολιτική που επεκτείνει την ζωή, φροντίζει την ζωή και υπερασπίζεται ένα νέο, αναρχικό, αντιεξουσιαστικό τρόπο να ζούμε και να φανταζόμαστε τη ζωή.

Απέναντι στις φασιστικές εμμονές αντιτάσσουμε τις αντιφασιστικές επιθυμίες μας, αντιστεκόμαστε στην εμμονή του καπιταλιστικού φασισμού να στερεί από πολυπληθείς ευάλωτες κοινότητες τα δικαιώματα τους. Ολόκληρες κοινωνικές ομάδες απεκδύονται τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους, οι φτωχοί στερούνται την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, τα trans άτομα στερούνται τα νομικά τους δικαιώματα, οι μετανάστες φυλακίζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι διασώστες ναυαγών προσφύγων εμποδίζονται από το κράτος στη θάλασσα και δικάζονται ως παράνομοι, όσοι διαδηλώνουν για δικαιοσύνη χτυπιούνται αλύπητα στους δρόμους από την αστυνομία και οι φοιτητές- ακτιβιστές ενάντια στον πόλεμο συλλαμβάνονται μέσα στα πανεπιστήμια.

Όλοι αυτοί είναι η εργατική τάξη του σήμερα. Η εργατική τάξη αποτελείται από υποκείμενα που χάνουν το δικαίωμα να υπάρχεις, να ζεις, να αναπνέεις, να ταξιδεύεις, να διαμαρτύρεσαι.

Απέναντι στην φρίκη του κόσμου πρέπει να αντιτάξουμε τα δικά μας αντιφασιστικά πάθη, τις αντιεξουσιαστικές συλλογικές επιθυμίες μας, μια Eξέγερση της Φροντίδας:

Ανοιχτή συμβίωση, πλήρης συμπερίληψη, αμοιβαιότητα και φροντίδα, ριζοσπαστική αλληλεξάρτηση- ριζοσπαστική συλλογική ελευθερία, Ισότητα όλων των έμβιων όντων.

Η ειρωνεία απέναντι στη φροντίδα είναι ειρωνεία απέναντι στη σχέση. Γιατί αυτό που προσφέρεται δεν είναι μια “λύση”, δεν είναι εξουσία, δεν είναι κέρδος, δεν είναι μηχανικά υπολογίσιμα αποτελέσματα – είναι συμμετοχή στην αδυναμία του άλλου. Σε μια εποχή που η κυρίαρχη ιδεολογία απαιτεί ισχυρές προσωπικότητες, αυτάρκεις επαγγελματίες, αυτορυθμιζόμενους μαθητές, νοικοκυρές που επενδύουν στα χρηματιστήρια- η ανοιχτή παραδοχή ότι κάποιος χρειάζεται μια αγκαλιά, μια ευχή, ένα βλέμμα κατανόησης, μοιάζει σχεδόν σκανδαλώδης.

Η φροντίδα είναι αντίσταση. Όχι συναισθηματική πολυτέλεια, αλλά κοινωνική και πολιτική πράξη. Σ’ έναν κόσμο που οργανώνεται γύρω από τον ανταγωνισμό, την απόδοση, το συμφέρον, κάθε πράξη αυθεντικής εγγύτητας υπονομεύει το αφήγημα της απομόνωσης. Θυμίζει ότι δεν είμαστε και δεν πρέπει να είμαστε μόνοι. Ότι το ψυχικό βάρος δεν είναι ατομικό φορτίο, αλλά συλλογική υπόθεση.

Η κοινωνία μας διαλύεται όχι μόνο επειδή “οι θεσμοί καταρρέουν”, αλλά επειδή οι άνθρωποι ξεχνάνε πώς να στέκονται δίπλα-δίπλα στηρίζοντας ο ένας τον άλλον. Ξεχνάνε πώς να δίνουν μια ευχή, μια συμβουλή, δεν γνωρίζουν πως να βοηθούν – ή ντρέπονται να δεχτούν τη βοήθεια αγνώστων ή την συμβουλή των φίλων. Με αυτό τον τρόπο η κοινότητα στερείται όλων των προαιώνιων ευθυνών της απέναντι στον άνθρωπο, η ανθρωπότητα γίνεται μια αφηρημένη ιδέα και το άτομο καταρρέει μέσα στην μοναξιά και την πίεση της ατομικής επιβίωσης. 

Οι προσωπικές υποθέσεις μας μένουν κρυφές. Παρότι αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα, αυτά παραμένουν κρυφά, ένα ιδιωτικό πέπλο καλύπτει το κοινό μυστικό που δεν αποκαλύπτεται ποτέ γιατί όταν βρεθείς στην ανάγκη να το αποκαλύψεις ο άλλος θα σε θεωρήσει αποτυχημένο ή ψυχικά ασταθή. Και τελικά οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητα να βλέπουν τον άλλον πέρα από την απόδοσή και τις επιδόσεις του, πέρα από το αποτέλεσμα των πράξεων, πέρα από την επιτυχία ή την αποτυχία στις εντολές της αγοράς και τους καθημερινούς εκβιασμούς της κυρίαρχης κουλτούρας.

Σε έναν κόσμο όπου οι νόμοι της αγοράς και τους εμπορεύματος έχουν μετατρέψει τη ζωή μας σε αρένα ανταγωνισμού, παραγωγικότητας και ατομικής ευθύνης, η πράξη της φροντίδας γίνεται μια ριζοσπαστική χειρονομία. Όταν κοιτάζουμε τον άλλο άνθρωπο όχι ως εργαλείο, ούτε ως απειλή, αλλά ως ύπαρξη ευάλωτη και πολύτιμη, τότε αντιστεκόμαστε ουσιαστικά στην αποξένωση που μας επιβάλλουν οι νόρμες, οι εντολές και οι επιταγές της κανονικότητας. Η φροντίδα, η ευχή, η θέληση για ισότητα και συμπερίληψη, η αγάπη και η αγκαλιά, η αληθινή παρουσία κοντά στον άλλον — χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς υπολογισμούς, χωρίς συμβάσεις — είναι πράξεις αντίστασης στο κυρίαρχο αφήγημα του ατομισμού.

Ο νεοφιλελευθερισμός μας μαθαίνει να είμαστε αποδοτικοί και πειθαρχημένοι, αλλά όχι συμπονετικοί. Μας ενθαρρύνει να βλέπουμε τον εαυτό μας ως μικρές επιχειρήσεις που πρέπει να «επενδύουν», να «δικτυώνονται», να «αξιολογούνται», απορρίπτοντας κάθε τι που δεν αποδίδει μετρήσιμο κέρδος. Όμως η φροντίδα δεν μετριέται. Ούτε η ευτυχία. Ούτε η αλληλεγγύη, ούτε η αδελφοσύνη, τα περιπετειώδη συλλογικά σχέδια μιας κοινότητας ελεύθερων ανθρώπων, οι εξεγέρσεις των καταπιεσμένων, οι υποσχέσεις των ερωτευμένων. Είναι πράγματα άυλα, συλλογικά, προερχόμενα από την συνάντηση, την κοινότητα και από την αποδοχή της αδυναμίας ως μέρους της ανθρώπινης κατάστασης.

Οφείλουμε να αποδομήσουμε, να απαξιώσουμε και να επιτεθούμε ενάντια στις ατομοκεντρικές ιδέες περί Ελευθερίας — τις διάφορες ατομικιστικές εκφάνσεις της Ελευθερίας, όπως αυτές προβάλλονται από τους πλούσιους, τους φασίστες, τους ρατσιστές, τους υποκριτές υπερασπιστές της «τάξης», του «δικαιώματος στην περιουσία» και της «ατομικής ευθύνης».

Γιατί αυτή η Ελευθερία —που τελειώνει πάντα εκεί που αρχίζουν οι ανάγκες του άλλου— δεν είναι Ελευθερία· είναι προνόμιο. Είναι μια ψευδής υπόσχεση για ατομική αυτοδιάθεση που προϋποθέτει όμως καταπίεση, ταξική εκμετάλλευση και αποκλεισμούς για τους άλλους. Καθώς ανεβαίνεις βαθμίδες στην πυραμίδα καταλαβαίνεις ότι οι θέσεις λιγοστεύουν, το μίσος γίνεται η βασική τροφή, η αδυναμία και τα λάθη δεν συγχωρούνται.

Όπως έγραφε το 2007 ο Θανάσης Γιαλκετσής, με αφορμή την έκδοση στα Ελληνικά του βιβλίου του Πιοτρ Κροπότκιν “Ηθική” που είχε γραφτεί το 1897: “Ο κλασικός αναρχισμός υπερασπίζεται μαχητικά ένα ιδεώδες ελευθερίας που δεν συνεπάγεται την ελευθερία του ατόμου να κάνει ό,τι θέλει, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο, αλλά προϋποθέτει μάλλον μιαν ελευθερία που ρυθμίζεται από την ηθικότητα, που αναγνωρίζει και τηρεί τις επιταγές μιας ηθικής της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της δικαιοσύνης. Στην “Ηθική” ο Κροπότκιν οραματίζεται μιαν ηθική πρόοδο του ανθρώπινου γένους, που θα γίνει δυνατή χάρη στην ανάπτυξη των φυσικών και κοινωνικών επιστημών. Πάνω σ’ αυτό το στέρεο θεμέλιο της αλληλοβοήθειας μπορεί να ανεγερθεί ολόκληρο το οικοδόμημα μιας νέας ηθικής του αλτρουισμού, της δικαιοσύνης και της ισοτιμίας, που θα έχει διαρρήξει οριστικά τους δεσμούς της με τη θεολογία και τη μεταφυσική”

Πώς μεταμορφώνεται ο διάχυτος φόβος και η αβεβαιότητα σε μίσος για τον αδύναμο, τον ξένο και τον διαφορετικό; Όταν ο άνθρωπος αποκόπτεται από κάθε άμεση, ενσώματη κοινότητα, κάθε συλλογική μορφή ζωής , όταν σου λένε πως η μοναδική σου αξία είναι η ατομική σου «επίδοση», όταν βομβαρδίζεσαι από την απαίτηση να είσαι πάντα «ικανός», «ανταγωνιστικός», όταν είσαι μόνο θεατής, πελάτης και ψηφοφόρος – τότε ο φόβος για τον δικό σου ενδεχόμενο αποκλεισμό στρέφεται προς τον άλλον. Δεν τον αγκαλιάζεις. Τον μισείς. Δεν ενδιαφέρεσαι- αδιαφορείς, αντιπαθείς, εχθρεύεσαι και μηχανεύεσαι κάθε είδους τρόπους να κάνεις τον άλλον υποχείριο και υποτακτικό σου.

Στον κόσμο της κυριαρχίας, εκεί όπου το άτομο λογίζεται ως μονάδα παραγωγής, κατανάλωσης και ανταγωνισμού, η αδυναμία θεωρείται ελάττωμα. Η διαφορά αντιμετωπίζεται ως απειλή. Και έτσι, το άτομο, αντί να εξεγερθεί ενάντια στην πηγή και το αίτιο του άγχους του —δηλαδή, το ίδιο το σύστημα της κοινωνικής και οικονομικής αδικίας— κατευθύνει το μίσος του προς τους πιο ευάλωτους, τους αδύναμους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, όσους μπορεί να κυριαρχήσει εις βάρος τους. Αντί να στραφεί ενάντια στους ισχυρούς που ορίζουν τις συνθήκες της ζωής του, ξεσπά στους φτωχούς, στους μετανάστες, στους ανίσχυρους, τους αποκλίνοντες, στους μη «παραγωγικούς».

Όταν δεν υπάρχει πολιτική συνείδηση και συλλογική ενδυνάμωση, το δηλητήριο του φόβου γίνεται εργαλείο στα χέρια των εξουσιαστών. Μας πείθουν ότι ο εχθρός είναι ο διπλανός μας, όχι οι ανώτεροι μας. Μας κλέβουν την αλληλεγγύη και μας πουλάνε την κάλπικη ελευθερία της ιδιώτευσης. Αλλά δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς ισότητα. Δεν υπάρχει Ελευθερία χωρίς φροντίδα.

Καθώς ο πόλεμος θα εξαπλώνεται στις γειτονιές και στις καρδιές μας, καθώς οι γενοκτονίες και η φτώχια θα χάνουν σε φρίκη απ’ τη συνήθεια, και τα πυρηνικά σενάρια θα δικαιολογούν τους πακτωλούς εξοπλισμών, το μόνο που θα μας έχει μείνει θα είναι η ελάχιστη καλοσύνη που χρειάζεται για να συνεχίζουμε να αναπνέουμε και να χτυπά η καρδιά μας.

Γι’ αυτό η Εξέγερση της Φροντίδας είναι απαραίτητη, ένας τόπος για να ζούμε και να υπάρχουμε όπου ο άνθρωπος δεν είναι μονάδα, μηχανή παραγωγής κέρδους, ύπαρξη δέσμια στην απομόνωση, αλλά μέρος μιας ζωντανής κοινότητας ισότητας, ελευθερίας και αλληλοβοήθειας. Όπου η αδυναμία, η παιδικότητα και ο έρωτας, η γιορτή και η θλίψη, η φθορά, η ασθένεια, η γήρανση, το πένθος και ο θάνατος, κάθε μορφή ευαλωτότητας δεν είναι ντροπή, αλλά κοινός τόπος συνάντησης. Όπου η δύναμη δεν είναι κυριαρχία, αλλά ευθύνη και ικανότητα να προστατεύεις, να περιθάλπεις, να φροντίζεις, να ενδυναμώνεις, να βελτιώνεις, να δημιουργείς για χάρη όλων.

Η φροντίδα, η τρυφερότητα, η αλληλεγγύη —όταν γεννιούνται αυθεντικά, όχι ως φιλανθρωπία ή καθήκον, αλλά ως κοινή αντίσταση στην καταπίεση— γίνονται πράξεις επαναστατικές. Εκεί θεμελιώνεται μια άλλη ελευθερία: η ελευθερία του να ζούμε μαζί.

Χρειαζόμαστε την ικανότητα να εξηγήσουμε τους φόβους μας ο ένας στον άλλον, εδώ, τώρα, σε έναν κόσμο που βαδίζει προς μια άγνωστη και επίφοβη κατεύθυνση. Να μορφώσουμε όσους βασανίζονται από τα δηλητήρια που τους ταΐζει η κυριαρχία, να αποσαφηνίσουμε όσα μοιάζουν τρομακτικά, να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε την υπαρξιακή και χρωμοσωματική πολυπλοκότητα, να φροντίσουμε, να υπερασπιστούμε τους δημοσίους χώρους, τις καταλήψεις, τις κοινότητες αγώνα, να περιθάλψουμε τους φοβισμένους, τους κοινωνικά αποκλεισμένους, τους περιθωριακούς, τους ηλικιωμένους, τα παιδιά, τα τρανς και κουηρ υποκείμενα.

Να μοιραστούμε τη συλλογική χαρά, τη συμπεριληπτική κοινοτική ζωή, την αντιαυταρχικη, αντιεξουσιαστική ελευθερία. Να σταθούμε απέναντι στην κυριαρχία.

Η φαντασία μας θα εξαφανίσει τα φαντάσματα. Ο φασισμός θα ηττηθεί από τις ριζοσπαστικές μας κοινότητές, τις απελευθερωμένες συλλογικές μας υπάρξεις.

Τώρα πλέον, οι διαχωρισμένοι, μονοθεματικοί κοινωνικοί αγώνες που δώσαμε πεισματικά για 30-40 χρόνια, σε όλους τους τομείς της ζωής, έχουν ολοκληρώσει τον πρώτο τους κύκλο. Ο φεμινισμός, το queer βίωμα, ο αναρχοκομμουνισμός, οι εργατικοί αγώνες, η αυτονομία, ο μηδενισμός, η ριζοσπαστική οικολογία, η αντικουλτούρα- έρχεται πλέον η εποχή που ενώνονται στην συνείδηση των νέων ανθρώπων που αναζητούν σημεία σύγκλησης, αλληλεγγύης, συνάρθρωσης των αγώνων. Αυτή είναι η ελπίδα του κόσμου.

Μια ουμανιστική, αναρχική προσέγγιση στη ζωή δεν επιδιώκει την εξουσία πάνω στους άλλους αλλά την ελευθερία όλων μέσα από σχέσεις ισότητας και αμοιβαιότητας. Δεν ζητά λύσεις από θεσμούς που αναπαράγουν την ιεραρχία και την καταπίεση, αλλά οικοδομεί ελευθεριακούς συλλογικούς δεσμούς αμοιβαιότητας και φροντίδας μέσα στην καθημερινότητα. Μέσα από απλές χειρονομίες: μια λέξη ενθάρρυνσης, μια προσφορά βοήθειας, το φυσικό ανθρώπινο νοιάξιμο για τον πόνο του άλλου, μια ευχή, ένα σινιάλο κατανόησης — όχι ως μαγική σκέψη, αλλά ως αυθεντική ένδειξη παρουσίας.

Καθώς η αποξένωση και η αδιαφορία γίνονται κανονικότητα, η απόφαση να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον, να αναγνωρίσουμε το βάρος και την ομορφιά της κοινής μας ύπαρξης, είναι πράξη επαναστατική. Η αγάπη, η φροντίδα, η συλλογική εμπιστοσύνη είναι τα ερείπια μιας άλλης ζωής που ακόμα δεν ζήσαμε. Και είναι δική μας ευθύνη να τα ξανακτίσουμε, όχι με σιδερένια μηχανικά εργαλεία, αλλά με τα σώματα, τις πράξεις μας και την καρδιά μας.

Διότι η πραγματική αλλαγή δεν ξεκινά από νόμους και διατάγματα, αλλά από το βλέμμα που στρέφεται με τρυφερότητα προς τον άλλο. Από τη φωνή που λέει: «Είμαι εδώ, σε σκέφτομαι. Δεν είσαι μόνος, δεν είσαι μόνη, δεν είσαι μόνο σου». Και σε έναν κόσμο που διαφημίζει την ατομική ασυδοσία εις βάρος των άλλων, αυτό είναι επανάσταση.

Η φροντίδα δεν έχει στόχο να διορθώσει. Έχει στόχο να συντροφέψει. Να φανερώσει ότι ακόμα και για το πιο μικρό υπάρχει χώρος, ακόμα και το ασήμαντο έχει τεράστια σημασία. Ένα κόμπιασμα στο λαιμό, τα τρεμάμενα χέρια και το απλανές βλέμμα, ο φόβος και η θέληση, το πένθος, η θλίψη και τα δάκρια – υπάρχει χώρος για όσα δεν τολμήσαμε να πούμε.

Όταν παύουμε να ζητάμε και να προσφέρουμε φροντίδα, τότε κάτι πιο βαθύ από την πίστη ή την επιστήμη έχει χαθεί: η ικανότητά μας να ζούμε μαζί. Σε έναν κόσμο που προωθεί την αδιαφορία για τον άλλον ως δείγμα ωριμότητας και επιτυχίας, κάθε κίνηση φροντίδας και πηγαίου, ανιδιοτελούς ενδιαφέροντος είναι η πιο σιωπηλή μορφή εξέγερσης- μια εξέγερση της φροντίδας.

_____

ΤΑΣΟΣ ΣΑΓΡΗΣ

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Το κείμενο Η Εξέγερση της Φροντίδας είναι μια απόπειρα διατύπωσης μιας αναρχικής θεωρίας για την φροντίδα. Aποτέλεσε φυσική εξέλιξη των πολυετών συζητήσεων της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο σχετικά με την αλληλοβοήθεια, την κοινωνική εξέγερση και την συλλογική αγάπη. Σημαντική έμπνευση για την τελική μορφή του προσέφερε η ομιλία του Judith Buttler τον Μάιο του 2025 στην Αθήνα. Για όσους/ όσες / όσα επιθυμούν μια περαιτέρω στοχαστική ενασχόληση με τα ζητήματα που τίθενται, παραθέτουμε κείμενα και βιβλία που αποτέλεσαν εναύσματα σκέψης και για εμάς. Σε κάθε περίπτωση το κείμενο μας, καλεί σε μια συνάντηση η οποία είναι διαρκής και συμβαίνει παντού, αρκεί να αποφασίσουμε πως δεν θέλουμε πλέον να ζούμε σαν μοναχικά παραγωγικά ρομπότ αλλά σαν ελεύθεροι άνθρωποι σε ελεύθερες κοινωνίες.   

Προτεινόμενες αναγνώσεις:

Piotr Kropotkin: “Αλληλοβοήθεια- Ένας παράγοντας της εξέλιξης “. Εκδόσεις Καστανιώτης, 2009 | “Ηθική”.  Εκδόσεις Ναυτίλος, 2007 |  “Η Αναρχική Ηθική”. Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, 2000

Renaud Garcia: “Ο Πιοτρ Κροπότκιν και η Οικονομία της Αλληλοβοήθειας”. Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2021

Anselm Jappe: “O ναρκισσισμός- Ψυχικό Θεμέλιο του Καπιταλισμού”- Εκδόσεις των Ξένων | “The Self- Devouring Society- Capitalism, Narcissism and Self- Destruction” – Common Notions, 2024

Judith Buttler: “Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης”- Εκδόσεις Angelus Novus |  “Απ-αλλωτρίωση- Η επιτελεστικότητα στο πολιτικό”-  Εκδόσεις Τόπος, 2016

Helleno Sana: “Ανθρωπομανία- Στην Υπεράσπιση του Ανθρώπινου”- Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες, 2014

Eva Illouz: “Το Τέλος του Έρωτα” Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου | “Ευτυχιοκρατία: Πώς η βιομηχανία της ευτυχίας κυβερνά της ζωή μας”. Εκδόσεις Πόλις, 2020 | “Γιατί Πληγώνει ο Έρωτας; Μια κοινωνιολογική ερμηνεία”. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2019

Christopher Lasch: “The Culture of Narcissism”. W.W. Norton, 1979

“Γυναίκες της Αναρχίας- Κείμενα Αναρχικών Γυναικών του 19ου και 20ου Αιώνα”. Εκδόσεις Πανοπτικόν, 2016

bell hooks: “Όλα για την Αγάπη”. εκδόσεις Μεταίχμιο, 2024

The Care Collective: “Το Μανιφέστο της Φροντίδας- Η Πολιτική της Αλληλεξάρτησης”. Εκδόσεις Ροπή, 2022

Susan Sontag: “Παρατηρώντας τον πόνο των άλλων”. Εκδόσεις Scripta, 2003

Richard Sennet: “Η κουλτούρα του νέου καπιταλισμού”. Εκδόσεις Σαββάλας, 2008

Ailton Krenak: “H ζωή δεν είναι χρήσιμη”. Εκδόσεις Carnivora, 2024

Γιώργος Κολέμπας & Γιάννης Μπίλλας: “Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων”, 2019 και “Ο ανθρωπόλογικος τύπος της αποανάπτυξης- τοπικοποίησης”, 2022. Εκδόσεις των Συναδέλφων

Scott Branson: “Practical Anarchism- A Guide for Daily Life”. Pluto Press, 2022

Mona Chollet:  “Εφευρίσκοντας τον Έρωτα Ξανά- Πως η Πατριαρχεία σαμποτάρει τις ετεροφυλοφιλικές σχέσεις”. Εκδόσεις Στερέωμα, 2023

Διαδικτυακά

Η Ιδιωτικοποίηση Του Άγχους- Mark Fisher

Ένα Μέλλον Χωρίς Μέλλον: Κατάθλιψη, Κοινωνικά Κινήματα, Πολιτική της Ψυχικής Υγείας- του Mikkel Krause Frantzen

Γιατί είμαστε όλοι τόσο αγχωμένοι- υπάκουοι και αδρανείς;- The Institute for Precarious Consciousness

Προσχέδιο Πολιτικού Προγράμματος των ΑΝΑΡΧΙΚΩΝ για μια ελεύθερη κοινωνία- Crimethinc

Δραπετεύοντας από το Κάστρο με τα Βαμπίρ – Mark Fisher

___________

O Τάσος Σαγρής είναι ιδρυτικό μέλος της συλλογικότητας Κενό Δίκτυο, θεατρικός σκηνοθέτης και ποιητής. Πιο πρόσφατη παράσταση του ήταν η “Μεταμόρφωση” του Franz Kafka. Βιβλία του κυκλοφορούν στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Κενότητα, στα Αγγλικά από τις εκδόσεις AK Press και Crimethinc και στα Γερμανικά από τις εκδόσεις Laika.

The post Η Εξέγερση της Φροντίδας- Τάσος Σαγρής appeared first on Void Network.

Αν και παραδοσιακά η συνομωσιολογία κάθε είδους προέρχεται κατά βάση από την άκρα δεξιά, η διάδοση της ιδέας περί “προβοκατόρων εντεταλμένων του κράτους που παρεμβαίνουν στις ειρηνικές πορείες για να δώσουν αφορμή στην αστυνομία να τις διαλύσουν” διαδίδεται στην ελληνική κοινωνία από την Αριστερά με μεθοδικότητα και εμμονή από την εποχή των Ιουλιανών το 1965, έως το Πολυτεχνείο του  1973 και από τις συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία στην δεκαετία του 1970 έως την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, τον αντιμνημονιακό αγώνα την περίοδο 2011-2015  έως και σήμερα. Είναι μια πάγια ρητορική που στην εποχή μας μέσα από την δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να διαδίδει ως αποκαλυπτικές εικόνες από την συγκέντρωση των Τεμπών το 2025, φωτογραφίες από φασιστική επίθεση της Χρυσής Αυγής  σε κατάληψη μεταναστών με την συνεργασία της αστυνομίας το 2009! Πέρα από την εμπειρική παραποίηση υπάρχει και ένα ζήτημα απλής λογικής. Η προβοκατορολογία μας ζητάει να πιστέψουμε πως η αστυνομία βάζει την υπόλοιπη αστυνομία να παίζει ξύλο με την αστυνομία. Ακόμα και αν αυτός ο παραλογισμός γίνει δεκτός θα πρέπει να εξηγηθεί γιατί τα νοσοκομεία γέμιζαν με κόσμο που είχε χτυπηθεί άσχημα από τα ΜΑΤ μέχρι αργά το βράδυ, γιατί διαδηλωτές συλλαμβάνονταν όλη την ημέρα και πιθανώς να προφυλακιστούν, γιατί η αστυνομία από την ώρα που ξεκίνησε την άγρια καταστολή και διάλυση των συγκεντρώσεων σε όλη την Ελλάδα συνέχισε να επιτίθεται με όλες τις δυνάμεις της σε οποιαδήποτε απόπειρα του κόσμου να μείνει στους δρόμους και να συγκεντρωθεί ξανά στα κέντρα των πόλεων;

Από την σκοπιά της προβοκατορολογίας ελάχιστη σημασία έχουν όλα αυτά, καθώς ο στόχος δεν είναι ούτε η ακριβής περιγραφή ούτε, ακόμα λιγότερο, η θεωρητική έκθεση του φαινομένου. Σκοπός της είναι η πλήρης απονομιμοποίηση της βίας ως μορφή διαμαρτυρίας και συλλογικής δράσης. Τουτέστιν, ο επί της αρχής εξορισμός της συλλογικής βίας από το πεδίο του πολιτικού. Ο λόγος που γίνεται αυτό έχει ήδη σημειωθεί: η προβοκατορολογία πηγάζει καταρχάς από συγκεκριμένες, ανταγωνιστικές, πολιτικές τάσεις, οι οποίες έτσι δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθούν πολιτικά με τους λόγους που νοηματοδοτούν αυτήν την μορφή δράσης. Επίσης, έτσι δεν χρειάζεται να εξηγήσουν με συστηματικό τρόπο γιατί οι ίδιες θεωρούν ότι τέτοιες μορφές δράσης είναι πάντα και παντού λάνθασμένες. Κάτι που φυσικά σημαίνει ότι μέσω της προβοκατορολογίας, οι εν λόγω πολιτικές προοπτικές – είτε αυτές είναι από την παραδοσιακή κοινοβουλευτική Αριστερά είτε από τις διάφορες, όψιμες εθνικό-λαϊκιστικές τάσεις που τείνουν να ηγεμονεύουν την συζήτηση για τα Τέμπη – νομιμοποιούν ντε φάκτο τον εαυτό τους και αυτοπαρουσιάζονται με τον χαρακτήρα του προφανούς.

Το πλεονέκτημα μιας τέτοιας νομιμοποίησης δεν πρέπει να υποτιμάται, αφού επιτρέπει σε αυτές τις πολιτικές τάσεις και τους εκφραστές τους να αναπαράγονται χωρίς κάποια ουσιαστική σκέψη θεμελιωμένη στα ιστορικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, οι προοπτικές αυτές παρά τις διαφορές τους έχουν ορισμένους θεμελιακούς κοινούς τόπους. Πρώτον, μια πίστη στους θεσμούς του κράτους, οι οποίοι αν δεν λειτουργούν σωστά οφείλεται στην προβληματική υποκειμενικότητα των φορέων, και μάλιστα σε μια κακή ή διεφθαρμένη μειοψηφία μέσα στο κράτος. Δεύτερον, και αλληλένδετα, ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις επαρκούν για να επιφέρουν πολιτικά αποτελέσματα, μέσω της σωστής πολιτικής διαμεσολάβησης (δηλαδή, μέσω των φορέων αυτών των τάσεων – ζητούμενο εν τέλει είναι η άγρα ψήφων).

Υπάρχει έστω και η ελάχιστη εμπειρική τεκμηρίωση για αυτές τις παραδοχές; Θεωρούμε πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Αφενός η διαφθορά παράγεται από την αντικειμενικότητα των συγκεκριμένων θεσμών (της ιεραρχικής και γραφειοκρατικής τους δομής), αφετέρου μόνο λόγω της ύπαρξης πιο ριζοσπαστικών, και αν χρειαστεί βίαιων, τάσεων μέσα στα κοινωνικά κινήματα, έχουν ιστορικά επιτευχθεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, από το εργατικό κίνημα και τους αντιαποικιοκρατικούς αγώνες μέχρι τα κινήματα για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαίτερα σήμερα, έτσι όπως είναι αυτήν την στιγμή η δομή και η λειτουργία του ελληνικού κράτους, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι οι θεσμικές διαδικασίες από μόνες τους αρκούν για να φέρουν την αλλαγή που χρειάζεται ώστε τα αιτήματα που κινητοποιούσαν το πλήθος την 28/2/2025 να ικανοποιηθούν – από την απόδοση δικαιοσύνης για το έγκλημα στα Τέμπη σε όλο του το φάσμα (παράνομο φορτίο και συγκάλυψη) μέχρι τις δομικές αλλαγές για βελτίωση των δημόσιων μεταφορών (αλλά και των κοινωνικών δομών υγείας, εκπαίδευσης, ενέργειας, κατοικίας κ.α.). Αυτό ακριβώς είναι όμως το ζητούμενο, η προβοκατορολογία επιτρέπει ώστε μιά τέτοια συζήτηση να μην γίνει, να μην χρειαστεί ποτέ π.χ. να μας πει η “υπεύθυνη” Αριστερά πως θα συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, στρατιωτικές δαπάνες, εξυπηρέτηση του χρέους και δημόσιες επενδύσεις. Ή πως σκοπεύει να εκδημοκρατίσει τους θεσμούς χωρίς εκτεταμένη σύγκρουση με τις εσωτερικές ιεραρχίες και τα πολύπλοκα συμφέροντα που την δομούν.

Αν οι πολιτικοί λόγοι της προβοκατορολογίας είναι ξεκάθαροι, επίσης πρέπει να διερωτηθούμε γιατί αυτός ο λόγος περί προβοκατόρων μοιάζει τόσο πειστικός ή τέλος πάντως τόσοι πολλοί είναι έτοιμοι να τον αποδεχτούν ενώ στερείται εμπειρικής και θεωρητικής βάσης. Ως υποκείμενα και συλλογικότητες που ανήκουμε σε μια αναρχική επαναστατική παράδοση οφείλουμε να μας προβληματίσει η απόπειρα κοινωνικής απαξίωσης του χώρου που σηκώνει το βάρος της σύγκρουσης. Για να απαντήσουμε σε αυτό το φαινόμενο δεν αρκεί να κατονομάσουμε τους φορείς αυτής της απάτης και να αποκαλύψουμε τα fakenews και τις επίπλαστες ρητορικές.  Μια εις βάθος κριτική κατανόηση θα χρειαζόταν να αναφερθεί στο μονοπώλιο της βίας που το σύγχρονο κράτος αξιώνει και τον τρόπο που ένα τέτοιο μονοπώλιο δεν μπορεί να υπάρχει μόνο ως τυπική αρχή αλλά και ως ατομική ηθική των πολιτών του. Θα έπρεπε επίσης να αναρωτηθούμε για τους ιδεολογικούς και υλικούς όρους που καθιστούν μια τέτοια υποκειμενική εμπέδωση εφικτή.

Σίγουρα πάντως μπορούμε να υπογραμμίσουμε ότι η αμφισβήτηση αυτής της καταστατικής αρχής δεν είναι εύκολη. Είναι σαφώς πιο εύκολο για τον καθένα να θεωρήσει ότι μια ειρηνική συγκέντρωση αρκεί για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να προβληματιστούμε με ουσιαστικούς όρους για το τι ακριβώς εννοούμε τελικά όταν απαιτούμε “απόδοση δικαιοσύνης”. Πόσο μάλλον όταν οι προοπτικές ενός καλύτερου συλλογικού μέλλοντος μοιάζουν τόσο κλειστές όσο εγκλωβισμένη φαίνεται η ατομική μας ζωή σε υποχρεώσεις και παγιωμένες θεσμοποιημένες μορφές. Υπό αυτήν την έννοια, στην βάση της άκριτης αποδοχής της προβοκατορολογίας (και της συνοδευτικής απαξίωσης των “μπαχαλάκηδων”), υπάρχει μια ανώριμη πολιτική συνείδηση, μια ανεπαρκή πολιτική βούληση, όπως και ένα πλέγμα υλικών συμφερόντων και αδιεξόδων δια των οποίων αναπαράγεται η αλλοτριωμένη μας καθημερινότητα.

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά ότι η σύγκρουση είναι καθαυτή εν δικαίω ή πάντα θεμιτή; Όχι, απαραίτητα, και μια αφηρημένη αναφορά στην “προλεταριακή αντι-βία” ή την αντί-βία των καταπιεσμένων είναι ανεπαρκής. Οφείλουμε να συζητήσουμε συγκεκριμένα για τον χρόνο και τον τρόπο εκδήλωσης των συγκρούσεων και τον συντονισμό ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες. Θα έπρεπε να μπορούμε να απαντήσουμε στους εαυτούς μας γιατί διαλύθηκε τόσο γρήγορα μια τόσο τεράστια διαδήλωση και σε τι βαθμό οι συγκρούσεις λειτούργησαν καταλυτικά για κάτι τέτοιο. Πρέπει επίσης να μπορούμε να παραδεχθούμε ότι σε μεγάλα κοινωνικά γεγονότα είναι απαραίτητος ο ευρύτατος συντονισμός των συγκρουσιακών ομάδων. Ο τρόπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος συντονισμός δεν θα συζητηθεί φυσικά εδώ, αλλά σε συνελεύσεις. Ακόμα και οι συνελεύσεις όμως, εφόσον γίνονται σε κλειστούς κύκλους ειδικών συνεργασιών ή αποκλειστικά ανάμεσα σε ομάδες που συμφωνούν μεταξύ τους, δεν μπορούν να έχουν την ανάλογη επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα, δεν μπορούν να χαράξουν στρατηγική και δεν μπορούν να απαντήσουν μαζί ούτε στην βία του κράτους, ούτε στην ρητορική της αριστεράς και των φασιστών. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τονίζουμε είναι ότι το ζήτημα και η σχετική συζήτηση είναι πολιτική και αφορά εν τέλει πολιτικές προοπτικές όχι κάποια αντικειμενική ηθική ή έναν λόγο που απλά αναπαράγει σε αφηρημένο επίπεδο την οπτική του κράτους.

Τα δικά μας προβλήματα και συναφή ερωτήματα είναι, καταρχάς, πως μπορεί μια ευρεία κινητοποίηση σαν τα Τέμπη να επιτύχει τους άμεσους σκοπούς της, αλλά και πως η σύγκρουση με τις δυνάμεις του κράτους, ως στιγμή μιας τέτοιας κινητοποίησης ή ενός ευρύτερου κοινωνικού κινήματος, μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική; Πολύ περισσότερο, μας ενδιαφέρει πως η κοινωνική αντι-βία μπορεί να γίνει στιγμή και έκφραση μια πολιτικής βούλησης ικανής να μετασχηματίσει τους παρόντες θεσμούς. Με ποιο τρόπο τα αιτήματα μας θα μετατραπούν σε κοινωνική απαίτηση, σε ενεργή πραγματικότητα; Με ποιο τρόπο η ζωή μας θα βελτιωθεί ουσιαστικά; Πως εν τέλει μπορεί η δράση μας να μεγεθύνει την ελπίδα, την πίστη και την βούληση ότι τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι έτσι όπως είναι; Η προβοκατορολογία το μόνο που κάνει είναι να επιτρέπει σε κάποιους να θέτουν αυτά τα ερωτήματα με τους δικούς τους όρους.

Το Κενό Δίκτυο εκφράζει την έμπρακτη αλληλεγγύη του σε όλα τα άτομα που χτυπήθηκαν από τις δυνάμεις της αστυνομίας, συνελήφθησαν και προφυλακίσθηκαν κατά την διάρκεια των γιγαντιαίων απεργιακών συγκεντρώσεων στις 28/2/2025- ημέρα μνήμης για το έγκλημα των Τεμπών.

Ο αγώνας για Κοινωνική Δικαιοσύνη συνεχίζεται!

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ [ Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες ]

The post Κενό Δίκτυο: Για την υπεράσπιση της κοινωνικής αντιβίας appeared first on Void Network.

“Καθώς αναχωρούσαν, είχα κολλήσει με ένα Γάλλο αναρχικό φοιτητή που έλεγε ‘Αφήστε το χάος να βασιλέψει’, και ένα Γερμανό που πίστευε το ίδιο. Φώναζα ότι ο Παλαιστινιακός λαός αποτελούσε παράδειγμα μιας κοινωνίας σε χαοτική κατάσταση, χωρίς αρχές και ηγεσία, και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να βρεθούμε στο έλεος του σιωνιστή κατακτητή. Τους ρώτησα τι θα μπορούσαν να μας προτείνουν για να ξεπεράσουμε το δικό μας ‘ξένο έθνος’. Γένια, μακριά μαλλιά και παιδικά όπλα; Πάγωσαν, χαμογέλασαν, σκέφτηκαν, κάπνισαν και συνέχισαν να περνάει ο ένας στον άλλον τα τσιγαριλίκια τους με μια καθολική απορία”.

Λέιλα Χάλεντ, Ο λαός μου θα ζήσει

Ο ορίζοντας της πολιτικής σκέψης, και ειδικότερα της ριζοσπαστικής κριτικής σκέψης, στην εποχή μας υποτίθεται ότι έχει σημαδευτεί αμετάκλητα από την οδυνηρή ιστορική εμπειρία των δύο παγκόσμιων πολέμων και του Ολοκαυτώματος. Το μακελειό του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ερμηνεύτηκε τόσο από τους επιφανείς στοχαστές του φιλελευθερισμού, όσο και από τα πιο περιθωριακά ρεύματα της ριζοσπαστικής διανόησης στην Δύση, ως ένα τέλος εποχής που, πρώτα απ’ όλα, επέφερε μια υποτιθέμενη δραστική αλλαγή παραδείγματος στην αρχιτεκτονική σύμφωνα με την οποία δομούνται οι διακρατικές σχέσεις στον ευρωπαϊκό, αλλά και τον παγκόσμιο χώρο. Αν οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν το προϊόν ενός λυσσασμένου ανταγωνισμού ανάμεσα στις αυτοκρατορίες που οι Ευρωπαίοι είχαν ιδρύσει παντού στην υφήλιο, η νέα εποχή της ειρηνικής συνύπαρξης προϋπέθετε ότι οι γερασμένες δυνάμεις της Ευρώπης θα γυρνούσαν επιτέλους την πλάτη τους στις ψευδαισθήσεις της αυτοκρατορικής μεγαλομανίας και θα έπαιρναν μέτρα για να εγκαινιάσουν μια νέα εποχή δημοκρατικής ισότητας και ισονομίας στο διεθνές στερέωμα. Τα αποκρουστικά δόγματα του ρατσισμού και της έμφυτης ανισότητας ανάμεσα στους λαούς, που εν πολλοίς ευθύνονται για τη θηριωδία της εξόντωσης των Εβραίων κατά τον Β ΠΠ, τυπικά εγκαταλείφθηκαν και, μετά την Νυρεμβέργη, τέθηκαν εκτός νόμου. Η καλλιέργεια σχέσεων αλληλεξάρτησης μέσω του εμπορίου και η επιβολή της ρυθμιστικής ισχύος του διεθνούς δικαίου αναδείχτηκαν σε πρωταρχικούς παράγοντες της μεταπολεμικής φιλελεύθερης νιρβάνας.

            Παρ’ όλα αυτά, το νεοφιλελεύθερο παράδειγμα δεν μπόρεσε ούτε για μια στιγμή να ξεπεράσει τις δομικές αντιφάσεις που το υπονόμευσαν από την αρχή της ανόδου του στην εξουσία. Αρχικά, η εφαρμογή της αρχής της ισονομίας, που αποτέλεσε το ιδεολογικό σημείο αναφοράς του νέου συστήματος κυριαρχίας, προϋπέθετε την αυτο-αναίρεση της στην πράξη, αφού είχε ως αναγκαία συνθήκη της κοινωνικής του θέσμισης, την αναγόρευση των ΗΠΑ σε έσχατο εγγυητή του συστήματος, που είχε την δύναμη να ενεργεί μονομερώς για να επιβάλλει παντού την νέα τάξη της καπιταλιστικής διεθνοποίησης. Κατ’ αυτό τον τρόπο, οι ΗΠΑ στέκονταν την ίδια στιγμή μέσα, αλλά και πάνω από το νέο σύστημα που επιβλήθηκε στις διεθνείς σχέσεις. Επιπλέον, ο φιλελευθερισμός, με την επιδερμική ανάγνωση των κοινωνιολογικών φαινομένων που τον διακρίνει, αντιμετώπισε τον πόλεμο και την ενδημική βία ως σύμπτωμα μιας “έλλειψης δημοκρατίας” σε παγκόσμιο επίπεδο, αντί να αναγάγει τις αιτίες για τον διαρκή πόλεμο στην τεράστια ανισότητα και στις εκμεταλλευτικές σχέσεις που εκτρέφει ο καπιταλισμός σε πλανητική πλέον κλίμακα.

            Έτσι, το φιλελεύθερο πείραμα ήταν καταδικασμένο από την αρχή να αποτύχει με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο, αφού ερμήνευσε το σύμπτωμα, δηλαδή τους ολοκληρωτισμούς που ήρθαν στην εξουσία για να προασπίσουν την αναπαραγωγή του κεφαλαίου σε συνθήκες κρίσης του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, ως την αιτία, αφήνοντας τα πραγματικά δομικά αίτια ανέπαφα και χωρίς μια κάποια λύση. Η αναζήτηση της οικουμενικής ειρήνης μέσα από την αλληλεξάρτηση που αναπτύσσεται χάρις στο εμπόριο και την διαπλοκή των κατά τόπους περιφερειακών οικονομιών μεταξύ τους, σήμαινε ακόμα ότι ήταν θέμα χρόνου οι φαντασιακές σημασίες της ισονομίας των λαών στις διεθνείς σχέσεις, αλλά και των πολιτών στο εσωτερικό των καπιταλιστικών δημοκρατιών, να τραπούν σε φυγή και να υποβληθούν σε μια ταχύρρυθμη διαδικασία επείγουσας ιδεολογικής αναθεώρησης, μπροστά στην τερατώδη ανισότητα των υλικών συνθηκών και τις άτυπες ιεραρχίες που παράγει αντικειμενικά παντού η λειτουργία του καπιταλισμού.

            Ωστόσο, ακόμα κι έτσι δεν έχουμε φτάσει στο σημείο της ολικής ιστορικής επαναφοράς του φαντασιακού της ανισότητας, με την έννοια της κατάργησης της τυπικής ισότητας απέναντι στον νόμο και της αντικατάστασης της από την αρχή της θεσμοποιημένης ανισότητας, του προνομίου ως αναγνωρισμένου κοινωνικού κανόνα. Η γλώσσα της κυριαρχίας μπορεί να ρέπει πάντοτε προς την αποθέωση του δυνατού και την αναγνώριση της ισχύος ως μοναδικού στοιχείου που παράγει έννομα αποτελέσματα, ωστόσο ταυτόχρονα, είναι διαρκώς υποχρεωμένη να συνδιαλέγεται με τις ιστορικές καταβολές του δημοκρατικού προτάγματος και τις καταστατικές συνθήκες της θέσμισης του. Με άλλα λόγια, οφείλει πάντοτε να νοηματοδοτεί και να ερμηνεύει τις ενέργειες της με μια αναγωγή, σε τελευταία ανάλυση, στο ίδιο το φαντασιακό της δημοκρατικής ισότητας και στην υπεράσπιση της ιδεατής έννομης τάξης που αυτή συνεπάγεται. Από αυτή την άποψη, είναι χρήσιμο εδώ να παρατηρήσουμε ότι ακόμα και σε εκείνεις τις στιγμές που η εξουσιαστική εκτροπή της παραδοσιακής αποικιοκρατίας κορυφώνεται, οι φορείς της σπεύδουν να απαλλοτριώσουν εικονογραφία, συλλογικές πρακτικές και ιδέες από την θεσμισμένη δημοκρατική παράδοση για να δικαιολογήσουν τον ξεσηκωμό τους. Έτσι, όταν ο στρατηγός Salan τίθεται επικεφαλής μιας στρατιωτικής χούντας που διοργανώνει πραξικόπημα στο Αλγέρι το 1958, με σκοπό να αποτρέψει την οριστική αποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων από την Αλγερία, βαφτίζει το πολεμικό του συμβούλιο, “Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας”, μιμούμενος, έστω κι επιφανειακά, ένα από τα πιο διαβόητα επεισόδια στην ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης.        

Η “δημοκρατία σε άμυνα”

Είναι μέσα σε αυτό το κλίμα της μετάλλαξης του ηγεμονικού κοινωνικού φαντασιακού στη Δύση , από μια ριζοσπαστική κατάφαση της αρχής της ισότητας, σε μια βαθμιαία αναγνώριση της ανισότητας ως αναγκαίας και αναπόφευκτης συνέπειας του νεωτερικού πολιτισμού, που θα πρέπει να κατανοήσουμε την σταδιακή μεταστροφή της επίσημης δυτικής ιστοριογραφίας απέναντι στα φαινόμενα του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας. Κάτω απ’ το φως αυτής της τάσης θα πρέπει επίσης να ερμηνεύσουμε τις διαδοχικές οβιδιακές μεταμορφώσεις που υπέστη το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της σύντομης ιστορίας του, από ένα καθαρά αποικιακό εγχείρημα, προσανατολισμένο στην βίαιη απαλλοτρίωση μιας ξένης γης, σε ένα κίνημα “εθνικής απελευθέρωσης” των Εβραίων και τελικά, σε πρότυπο φιλελεύθερης δημοκρατικής πολιτείας, κατά τα νεότερα χρόνια. Η ιδεολογική αυτή εκστρατεία ανασκευής της σκληρής πραγματικότητας του εβραϊκού εποικισμού της Παλαιστίνης, φτάνει μέχρι το σημείο να αρνείται ανοιχτά την ύπαρξη της στρατιωτικής κατοχής, επιστρατεύοντας ξύλινους αστυνομικούς όρους για να περιγράψει όσα συμβαίνουν στα κατεχόμενα και υποβαθμίζοντας την κατάσταση σε ένα απλό “πρόβλημα ασφαλείας”. Πρώτα αναφορικά με τους εποίκους που ζουν έξω απ’ τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα του ισραηλινού κράτους, αλλά παρ’ όλα αυτά περιλαμβάνονται σε αυτό, κι έπειτα, για τους κατοίκους του Ισραήλ γενικότερα.

            Από αυτή την άποψη, ο Παλαιστίνιος εμφανίζεται μονάχα ως μια ακαθόριστα απειλητική φιγούρα, ένας απρόσωπος κίνδυνος, ένα μίασμα που πρέπει να εξαλειφθεί. Μιας και η κατοχή και η εθνοκάθαρση είναι ένα μη-συμβάν, οι αιτίες των συγκρουσιακών διαθέσεων του Παλαιστινιακού πληθυσμού θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Όπως είπα και πιο πάνω, ο διανοητικός ορίζοντας της εποχής μετά τον ΒΠΠ καθορίστηκε πρωτίστως από την εμπειρία του Ολοκαυτώματος. Για τα διάφορα ρεύματα της κριτικής αντικαπιταλιστικής θεωρίας, ο ορίζοντας αυτός δείχνει χωρίς περιστροφές ποια είναι η έσχατη λογική κατάληξη εκείνων των αντιλήψεων που δέχονται την ύπαρξη της ιεραρχίας και της ανισότητας ως δομικών και αναπόφευκτων χαρακτηριστικών της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Είναι ένα “προμήνυμα κινδύνου” κατά τον Μπένγιαμιν, που τα αντιπροσωπευτικά καθεστώτα στις πλούσιες κοινωνίες της Δύσης φάνηκε ότι πήραν στα σοβαρά. Παρ’ όλα αυτά, στα χρόνια μετά τον ΒΠΠ, τα ιστορικά διδάγματα του Ολοκαυτώματος ταριχεύθηκαν, τυποποιήθηκαν και εντάχθηκαν σε ένα συμπαγές σώμα ιδεών για να παράξουν μια νέα αστική θρησκεία του φιλελευθερισμού, μια ορθοδοξία που έπρεπε να διαδοθεί και να συντηρηθεί με κάθε μέσο.

            Δυστυχώς, εκεί που η Χάνα Άρεντ και ο Αιμ Σεζάρ είδαν την επέκταση των μεθόδων της αποικιοκρατικής βαρβαρότητας, αυτή τη φορά σε βάρος των λευκών πληθυσμών της Ευρώπης, οι μεταπολεμικές καπιταλιστικές ελίτ είδαν ένα σχεδόν υπερφυσικό κακό, που δεν ήταν δυνατό να κατανοήσουμε κάνοντας χρήση της λογικής μας. Ένα συμβάν χωρίς προηγούμενο, που δεν αποτελούσε την κορύφωση μιας προϋπάρχουσας μακρο-ιστορικής διαδικασίας, την απο-ανθρωποποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής κουλτούρας εξαιτίας της διαρκούς έκθεσης της στη βία της αποικιοκρατίας, αλλά συνιστούσε μια παρά φύση μοναδικότητα που αφορούσε και είχε σημασία για έναν και μόνο λαό. Μέσα στο μακάβριο πρωτείο της μοναδικότητας του, το Ολοκαύτωμα απογυμνώθηκε από οποιοδήποτε οικουμενικό νόημα χειραφέτησης που θα μπορούσε να φέρει για την ανθρωπότητα , για να καταστεί ένα πολιτικό όπλο μαζικής καταστροφής στα χέρια της άρχουσας τάξης της Δύσης και της σιωνιστικής πολιτικής ελίτ, η οποία ανέλαβε πρόθυμα τον ρόλο της οπλισμένης εμπροσθοφυλακής της νέας αποικιοκρατίας.¹

            Αυτή η επίσημα εγκεκριμένη αντίληψη του Ολοκαυτώματος ως μιας αποκλειστικά εβραϊκής υπόθεσης, δεν είχε ποτέ σκοπό να εμφυσήσει αποτελεσματικά αντισώματα στην κοινωνία, ώστε να την καταστήσει απρόσβλητη σε νέες παραλλαγές της δαιμονοποίησης των αδύναμων. Αντίθετα, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην αναγωγή του Ολοκαυτώματος σε πολιτική θρησκεία της Δύσης και την άνοδο της νέας μορφής του αντισημιτισμού, που δεν είναι άλλη από την ισλαμοφοβία. Η κουλτούρα, η θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμα των μουσουλμάνων διαπομπεύονται ως μη συμβατά με τη δημοκρατία και η προκατάληψη εναντίον τους γενικεύεται και μετατρέπεται σε δόγμα της κρατικής ασφάλειας. Από αυτή την άποψη, τα δικαιώματα των μουσουλμάνων προλετάριων στο Μόλενμπεκ, στο Clichy-sous-Bois, ή των μεταναστών στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της ΕΕ, πρέπει να μπουν στον πάγο για να προστατευτούν η ζωή και η περιουσία των πολιτισμένων ανθρώπων της Δύσης. Για να αναφέρουμε εδώ μόνο μερικά συνοπτικά παραδείγματα, ας φέρουμε στο μυαλό μας την υποδομή του μαζικού εγκλεισμού που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια σε ευρωπαϊκό έδαφος, την γενική απαγόρευση εισόδου που επέβαλε η κυβέρνηση του Τραμπ εναντίον των μουσουλμάνων, την απαγόρευση του κρέατος Χαλάλ στο Βέλγιο που αναγνωρίστηκε ως έγκυρη απ’ το Ευρωπαϊκό δικαστήριο, ή την αλληλοβοήθεια με τους συλλογικούς εράνους που εφαρμόζουν σε ευρεία κοινωνική κλίμακα οι μουσουλμάνοι μετανάστες στις κοινότητες τους, η οποία έχει αναγορευτεί σε ανεπίσημο κανάλι “χρηματοδότησης της τρομοκρατίας” από την Ιντερπολ, κλπ.

            Ας μην ξεχνάμε ότι η ηρωική εποχή του “ελεύθερου κόσμου” , που αποτέλεσε το σημείο αναφοράς για την πολιτισμική ταυτότητα της συλλογικής Δύσης κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, έκλεισε τον κύκλο της την ίδια περίοδο που η Σοβιετική Ένωση άφηνε την τελευταία της πνοή, στα χρόνια ανάμεσα στο 1989 και το 1991. Σήμερα έχουμε εισέλθει με κάθε επισημότητα στην εποχή της μετα-δημοκρατίας. Το κέντρο βάρους του πολιτεύματος έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά από την περίφημη αρχή της “λαϊκής κυριαρχίας” στην ανάγκη για την περιφρούρηση των “δημοκρατικών θεσμών” από τους ίδιους τους πολίτες που απειλούν να τους αποσταθεροποιήσουν με τις παιδαριώδεις διεκδικήσεις και τις ανεδαφικές επιλογές τους. Ο λαϊκισμός, εκλογικός ή αυτός που είναι συνυφασμένος με την άμεση δράση ως συλλογική πρακτική, έχει γίνει ο μπαμπούλας που δίνει το σύνθημα για να εξαπολυθεί προς όλες τις κατευθύνσεις μια γενικευμένη καταστολή. Αυτή αποβλέπει να σαρώσει τα υπολείμματα των άλλοτε κραταιών προλεταριακών κινημάτων και μαζί τις οργανωμένες ριζοσπαστικές μειοψηφίες που αποτελούν την πολιτική έκφραση τους. Στον λεγόμενο δυτικό κόσμο, τα καθεστώτα εφευρίσκουν την έννοια της “δημοκρατίας που αμύνεται” για να τεκμηριώσουν θεωρητικά το παράδοξο ενός πολιτικού συστήματος που διατείνεται ότι συνιστά την πεμπτουσία της ενάρετης πλουραλιστικής διακυβέρνησης, την ίδια στιγμή που υιοθετεί έναν μονολιθικό ιδεολογικό εξτρεμισμό του “κέντρου” που απαγορεύει κάθε ουσιαστική αντιπολίτευση και θέτει εκτός νόμου κάθε συλλογική δράση που επιτρέπει στα καταπιεσμένα στρώματα να αυτοθεσμίζονται σε μαζική κλίμακα.

            Οι ιδεολογικές αυτές μεταμορφώσεις που συντελούνται στις κοινωνίες του καπιταλιστικού κέντρου, έχουν μεγάλη σημασία για το ζήτημα που εξετάζει αυτό το φυλλάδιο, εφόσον προετοιμάζουν εκ νέου το έδαφος για την αποκατάσταση της χαμένης τιμής της αποικιοκρατίας στη συλλογική συνείδηση της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής κοινής γνώμης. Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό κλίμα διάχυτης καχυποψίας απέναντι σε κάθε πρωτοβουλία από-τα-κάτω, κάθε κινητοποίηση των μαζών και κάθε συλλογική διεκδίκηση, μερικές χιλιάδες δολοφονημένοι Παλαιστίνιοι γίνονται πολύ πιο εύκολα αποδεκτοί. Η φιλο-σιωνιστική προπαγάνδα το γνωρίζει αυτό καλά, και γι’ αυτόν τον λόγο παίζει διαρκώς το χαρτί της “μοναδικής δημοκρατίας στην Μέση Ανατολή”. Επαναλαμβάνει αδιάκοπα ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας παγκόσμιας μάχης ενάντια στην πλημμυρίδα της ισλαμικής βαρβαρότητας. Ένα προκεχωρημένο φυλάκιο του δυτικού πολιτισμού, μέσα σε μια θάλασσα από αιμοδιψείς άγριους που υποκινούνται μονάχα από μίσος κι έναν παράλογο φανατισμό. 

            Αναδεικνύοντας διαρκώς την “δημοκρατικότητα” του, ακόμα και τη στιγμή που βομβαρδίζει χωρίς έλεος τα αντίσκηνα των εκτοπισμένων Παλαιστίνιων, το Ισράηλ παροτρύνει τους νεομπουρζουάδες να αναγνωρίσουν την ουσιαστική ταύτιση που υπάρχει ανάμεσα στη διατήρηση της δικής τους ευημερίας και την μακροημέρευση της ισραηλινής αποικιοκρατίας στην Παλαιστίνη. Με άλλα λόγια, η εμμονή στην έννοια της ¨δημοκρατίας” για να δικαιολογηθούν οι πιο αντι-δημοκρατικές, καταπιεστικές πράξεις, είναι σημαντική διότι μια εξουσία που είναι “εκλεγμένη” μπορεί πάντοτε να ισχυριστεί ότι εκφράζει την λαϊκή βούληση, ακόμα κι όταν ενεργεί εξόφθαλμα σε βάρος των ίδιων των λαϊκών στρωμάτων που την ψήφισαν στις εκλογές. Φτάνουμε έτσι στην παράλογη όσο κι εξωφρενική τοποθέτηση του εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος όταν ρωτήθηκε σε ποιο δικαιοδοτικό όργανο μπορούν να προσφύγουν οι κυνηγημένοι Παλαιστίνιοι για να απαιτήσουν την τιμωρία των δημίων τους, λίγο, πολύ ισχυρίστηκε ότι αρμόδιος για να αποδώσει δικαιοσύνη ενάντια στα εγκλήματα του ισραηλινού στρατού , ήταν ο ίδιος ο… ισραηλινός στρατός, ο οποίος διεξάγει “ενδελεχείς έρευνες” γύρω από την διεξαγωγή του πολέμου στην Γάζα! Δεν νομίζω ότι χρειάζεται κάποιο σχόλιο εδώ από την μεριά μου για να αναδειχθούν τα αδιέξοδα μιας ιδεολογίας που έχει αρχίζει να επιδεικνύει συμπτώματα παθολογίας με την έννοια της σταδιακής απώλειας της ικανότητας να θεμελιώνει τα πεπραγμένα της σε μια λογική ακολουθία ιδεών και επιχειρημάτων.

Kill the poor

Εξάλλου, αν όπως έχει γράψει ο Zygmunt Bauman, οι φτωχοί στον παγκόσμιο Βορρά δεν είναι παρά τα θύματα των ατομικών επιλογών τους, αν φέρουν οι ίδιοι ακέραια την ευθύνη για την τραγική κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει, τότε και οι Παλαιστίνιοι χωρίς αμφιβολία δεν μπορούν να αποφύγουν την ίδια μοίρα , ούτε χρήζουν κάποιας ιδιαίτερης μεταχείρισης.[i] Όπως αρέσκονται να επαναλαμβάνουν οι φιλο-σιωνιστές κάθε απόχρωσης, ο κάτοικοι της Γάζας “είχαν την επιλογή” να μετατρέψουν την παραθαλάσσια περιοχή τους σε έναν παράδεισο επί της γης μετά την μονομερή αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων.  Να την αναπτύξουν οικονομικά και να την μεταμορφώσουν σε μια αξιοζήλευτη “Ριβιέρα” της Παλαιστίνης. Αντί γι’ αυτό, επιδόθηκαν με όλη τους την ψυχή σε μηχανορραφίες και μοχθηρά σχέδια που σαν μοναδικό στόχο είχαν να “σκοτώσουν Εβραίους”, όπως λέει μια έκφραση που αγαπάνε πολύ οι προπαγανδιστές του Σιωνισμού. Εδώ πλέον φτάνουμε στην κορύφωση της ιδεολογίας του νεο-ιμπεριαλισμού, εφόσον οι καταπιεσμένοι αυτόχθονες προβάλλονται ως ένας λαός που είναι εγγενώς ανίκανος να διαχειριστεί την ελευθερία που του προσφέρθηκε καλοπροαίρετα από το φωτισμένο λευκό αφεντικό του. Οι Παλαιστίνιοι της Γάζας είχαν την ελευθερία τους στα χέρια τους , αλλά όχι μόνο δεν μπόρεσαν να κάνουν με αυτήν κάτι δημιουργικό ή παραγωγικό για να βοηθηθούν οι ίδιοι και να εξυψώσουν το επίπεδο της ζωής τους, αλλά κατά την κλασσική φιλελεύθερη διατύπωση, την χρησιμοποίησαν για να καταπατήσουν και να βλάψουν την ελευθερία των άλλων. Υπάρχει λοιπόν ανάγκη για έναν στρατευμένο φιλελευθερισμό, έναν φιλελευθερισμό σε πόλεμο με τους εχθρούς του, που θα αντιμετωπίσει με σιδερένια πυγμή αυτά τα “ανθρώπινα κτήνη”, κατά την διαβόητη πια φράση που ξεστόμισε ο υπουργός άμυνας του Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.

            Φυσικά, όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί περί πολύτιμης ιστορικής ευκαιρίας για την ειρήνη που χάθηκε μετά την δήθεν αποχώρηση των ισραηλινών από την Γάζα, ανήκουν στην σφαίρα της  φαντασίας και δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική. Η υποτιθέμενη ελευθερία που παραχώρησαν οι Ισραηλινοί στους Παλαιστίνιους της Γάζας γρήγορα αποδείχτηκε ότι συνοδευόταν από τη σιωπηρή παραδοχή πως η κατοχική δύναμη θα εξακολουθούσε να υπαγορεύει στους αυτόχθονες Άραβες ποιος επιτρεπόταν να τους εκπροσωπήσει και ποιος όχι. Παρά το γεγονός ότι το 2005 τα κεντρικά πολιτικά όργανα της Χαμάς πήραν την απόφαση να συμμετάσχουν στις εθνικές εκλογές και να αφήσουν, έστω και προσωρινά, κατά μέρος τον ένοπλο αγώνα, το Ισραήλ αντέδρασε σε αυτή την επίδειξη μετριοπάθειας επιβάλλοντας την ασφυκτική στρατιωτική περικύκλωση της Γάζας απ’ όλες τις μεριές, μετατρέποντας τον θύλακα σε μια ανοικτή φυλακή. Δεν θέλω εδώ να σας κουράσω επαναλαμβάνοντας τις χιλιοειπωμένες λεπτομέρειες που αφορούν την πολιορκία και τον οικονομικό αποκλεισμό της περιοχής από τον ισραηλινό στρατό. Θα αρκεστώ απλώς να παρατηρήσω ότι τόσο ολοκληρωτικός ήταν ο έλεγχος που ασκούσε το Ισραήλ πάνω στον πληθυσμό της Γάζας, ειδικά μετά την υποτιθέμενη απεμπλοκή του, που ακόμα και η ημερήσια ποσότητα νερού στην οποία είχε πρόσβαση ο μέσος κάτοικος της Γάζας καθοριζόταν μονομερώς από τις εκάστοτε διαθέσεις των κατοχικών αρχών οι οποίες ήλεγχαν όλα τα περάσματα από και προς τον θύλακα.

            Αντί να προσπαθήσω να περιγράψω την πολιορκία με περίπλοκους πολιτικούς όρους, νομίζω ότι θα κατανοήσουμε πιο εύκολα τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούσαν στη Γάζα καθ’ όλη τη διάρκεια εκείνης της περιόδου με μια μεταφορά από τον χώρο του μαζικού κινηματογράφου. Αναφέρομαι εδώ στην δυστοπική ταινία “Απόδραση απο την Νέα Υόρκη”, του σκοτεινού οραματιστή σκηνοθέτη John Carpenter. Εκεί λοιπόν, χιλιάδες καταδικασμένοι κρατούμενοι ζουν εξόριστοι στην πόλη της Νέας Υόρκης , η οποία έχει μετατραπεί σε πόλη-φάντασμα. Μια ποινική αποικία, για να δανειστούμε τον τίτλο από τον Κάφκα, που έχει αποκοπεί εντελώς από την υπόλοιπη επικράτεια των ΗΠΑ. Όλες οι γέφυρες που συνδέουν την περιοχή με την ενδοχώρα έχουν ανατιναχτεί, ενώ η μία που απομένει είναι ναρκοθετημένη και φυλάσσεται καθημερινά από τον στρατό. Το κράτος έχει αποσύρει κάθε οργανωμένη δομή εξουσίας και κάθε υπηρεσία κοινής ωφέλειας από την εγκαταλειμμένη περιοχή. Οι κρατούμενοι έχουν αφεθεί να φτιάξουν τη δική τους πρωτόγονη κοινωνία μέσα στα χαλάσματα και να εφεύρουν τους τρόπους με τους οποίους θα επιβιώσουν, χωρίς βοήθεια ή παρεμβολές απ’ τον έξω κόσμο. Κατά ένα περίεργο τρόπο, παρ΄ όλο που είναι κάτοχοι αυτής ιδιότυπης “ελευθερίας”, όλοι τους ονειρεύονται νύχτα, μέρα πώς να αποδράσουν.

            Με άλλα λόγια, κάπως έτσι ήταν η “ελεύθερη Γάζα” που κληροδότησαν οι αποικιοκράτες στους Παλαιστίνιους. Δεν είναι να απορεί κανείς λοιπόν που η καλοσχεδιασμένη, σε επίπεδο στρατηγικής σύλληψης κι επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας, επίθεση της 7ης Οκτ. ενείχε και στοιχεία παροξυσμικής βίας όταν εκδηλώθηκε, θυμίζοντας τις πρώτες ώρες μιας εξέγερσης σε φυλακές, που πάντοτε σημαδεύονται από μια έξαρση βίας των κρατούμενων ενάντια στους ανθρωποφύλακες τους. Θυμάμαι πως ο συγγραφέας ενός άρθρου γραμμένου από την πλευρά μιας απροκάλυπτα ευρωκεντρικής, και μόνο κατ’ όνομα ελευθεριακής σκέψης, έσπευσε εκείνες τις πρώτες ημέρες να παρατηρήσει περίλυπος ότι “η πολιτική – επαναστατική αξίωση για χειραφέτηση [στις μέρες μας] τείνει να υποκατασταθεί από τη θρησκευτική – μεσσιανική προσδοκία για λύτρωση. [Πρόκειται για] τεράστια παλινδρόμηση […] η πρώτη αναφέρεται στην εγκόσμια ύπαρξη και προβάλλει έναν χειραφετικό μελλοντικό ορίζοντα, η δεύτερη στο επέκεινα και προβάλλει μια θυσιαστική υπόσχεση αιωνιότητας”.² Η θέση αυτή που με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να ξεκινά από στέρεο αντισυστημικό έδαφος, στην πραγματικότητα απηχεί την πιο χυδαία προκατάληψη του ευρωπαίου μεσοαστού ενάντια στους υποτελείς, μη λευκούς πληθυσμούς που τολμούν να εξεγείρονται και να επιστρέφουν με την πρώτη ευκαιρία που θα τους δοθεί, την ακραία φυσική και ψυχολογική βία που έχουν υποστεί στα σώματα των καταπιεστών τους.

            Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, οι ωμότητες στις οποίες προβαίνουν οι ιθαγενείς δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές μέσα από το γνωστό θεωρητικό σχήμα του Φρανς Φανόν, ως μια διαδικασία εξαγνισμού και ανάκτησης της ανθρώπινης υπόστασης που έχει αφαιρεθεί από το καταπιεσμένο υποκείμενο εξαιτίας των ταπεινώσεων και των εξευτελισμών που υφίσταται κάθε μέρα στα χέρια των λευκών. Η εμμονή που έχουν αυτοί οι σκουρόχρωμοι άνθρωποι με την αντίσταση πρέπει οπωσδήποτε να είναι απόρροια ενός διεστραμμένου μεσσιανισμού που αδυνατεί να συνδεθεί ρεαλιστικά και πρακτικά με ένα πρόταγμα που φέρει μέσα του την προσδοκία της απελευθέρωσης εδώ και τώρα. Ή ακόμα χειρότερα, δεν είναι παρά η εκδήλωση μιας  συμπυκνωμένης ζωώδους οργής, η εκτόνωση σαδιστικών ενστίκτων που δεν μπορούν άλλο να συγκρατήσουν οι ψυχικά διαταραγμένοι φορείς τους. Καλύτερα λοιπόν να μην αναζητούμε ένα ορθολογικό υπόβαθρο πίσω απ’ τις πράξεις τους. Ως γνωστόν, η έλλογη δράση ήταν πάντα και ακόμα είναι το αποκλειστικό προνόμιο των δυτικών. Αντλώντας έμπνευση από τις λαμπρότερες παραδόσεις της νεωτερικής αποικιοκρατικής σκέψης, οι ελευθεριακές εκδοχές του νεο-ιμπεριαλισμού δείχνουν να εκλαμβάνουν τους αυτόχθονες πληθυσμούς ως μια άμορφη μάζα αμόρφωτων πληβείων, ανίκανη να οργανωθεί πολιτικά γύρω από έναν κοινό σκοπό.  Το περισσότερο για το οποίο φαίνεται πως είναι ικανοί, είναι να επιδίδονται σε ξεσπάσματα άλογης και άσκοπης βίας από καιρό σε καιρό.

Είναι πραγματικά πολύ κρίμα που κανένας από αυτούς τους επαναστάτες ελευθεριακούς δεν προσπάθησε να βάλει την 7η Οκτώβρη 2023 σε ιστορική προοπτική, ή να πει δύο λόγια για τη σφαγή του 2018 στους σπαρακτικους επικήδειους που εκφώνησαν για τα θύματα της επίθεσης της 7ης Οκτ. Το λέω αυτό, γιατί το 2018 η Χαμάς προσπάθησε να βάλει ένα τέλος στον αποκλεισμό του θύλακα με ειρηνικά μέσα. Με την υποστήριξη των ισλαμικών αρχών , οργανώθηκε η “Μεγάλη Πορεία της Επιστροφής”, μια συλλογική δράση κοινωνικής ανυπακοής στην οποία συμμετείχε η μεγάλη πλειοψηφία του λαού της Γάζας. Κάθε Παρασκευή, μετά τις καθιερωμένες προσευχές, μια μεγάλη μάζα διαδηλωτών ξεκινούσε από τους χώρους λατρείας και κατευθυνόταν με πορεία προς τον φράχτη ασφαλείας του Ισραήλ. Οι διαδηλωτές ήταν οπλισμένοι μονάχα με το θάρρος και την αποφασιστικότητα τους. Η στρατηγική εκτίμηση πάνω στην οποία βασίστηκε το όλο εγχείρημα ήταν ότι οι δυνάμεις κατοχής θα δίσταζαν να κάνουν χρήση δολοφονικής βίας ενάντια σε ένα άοπλο πλήθος. Ή , αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ο πολιτισμένος κόσμος θα όρθωνε το ανάστημα του, θα πρότασσε τις υψηλές ηθικές αρχές που ισχυρίζεται ότι υπηρετεί για να υποχρεώσει το Ισραήλ να βάλει τέλος στην αιματοχυσία. Εκείνο που πρωτίστως επιδίωκαν οι Παλαιστίνιοι της Γάζας ήταν να γίνουν ξανά ορατοί για τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή η τραγική πράξη συλλογικής ανυπακοής, το επαναλαμβανόμενο τελετουργικό της αυτοθυσίας μπροστά στα προτεταμένα όπλα των φρουρών, συμβόλιζε την άρνηση τους να αποδεχτούν μοιρολατρικά το τετελεσμένο της συνθήκης ακραίου ετεροκαθορισμού που τους είχε επιβάλει η κατοχή. Την συλλογική άρνηση τους να πεθάνουν ήσυχα μέσα στον ανοιχτό τάφο που είχαν κατασκευάσει γι’ αυτούς οι Σιωνιστές.

            Οι κινητοποιήσεις κράτησαν κοντά δύο χρόνια, από τον Μάρτη του 2018, μέχρι τον Δεκέμβρη του 2019. Κάθε Παρασκευή , επί δύο χρόνια, νέοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά ξεκινούσαν για τον φράχτη , όπου οι αποκτηνωμένοι ισραηλινοί δεν δίσταζαν να τους θερίσουν με τις σφαίρες τους. Κάποιοι πέθαναν επί τόπου, άλλοι πυροβολήθηκαν με την σαδιστική πρόθεση να μείνουν μόνιμα ανάπηροι ή ακρωτηριασμένοι. Δεκάδες μανάδες είδαν τα παιδιά τους να πέφτουν νεκρά και δεκάδες παιδιά είδαν τους γονείς τους να ξεψυχάνε μπροστά στα μάτια τους.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, συνολικά 214 Παλαιστίνιοι δολοφονήθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων, 46 από αυτούς παιδιά, ενώ 36.000 τραυματίστηκαν, μεταξύ των οποίων 8.800 παιδιά.³

Ένα στα πέντε παιδιά είχε χτυπηθεί με πραγματικά πυρά από τους Ισραηλινούς. Από αυτή την άποψη, η ειρηνική εκστρατεία κοινωνικής ανυπακοής του ’18 που πνίγηκε στο αίμα ήταν το πρελούδιο της 7ης Οκτ. Μια απέλπιδα προσπάθεια του λαού της Γάζας να αποκτήσει την ελευθερία του χωρίς να χρησιμοποιήσει όπλα. Τα δυτικά ΜΜΕ αγνόησαν εντελώς τη σφαγή, ενώ κανενας από τους ριζοσπάστες μας , που τώρα κάνουν κριτική από τα αριστερά στο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των Παλαιστίνιων, δεν ψέλλισε  έστω μια κουβέντα αποδοκιμασίας ή αγανάκτισης για την κρεατομηχανή που έστησαν οι σιωνιστές στον φράχτη της Γάζας. Το μήνυμα για τους Παλαιστίνιους και τις πολιτικές οργανώσεις τους ήταν ξεκάθαρο: μόνο με τα όπλα μπορείτε να διεκδικήσετε την ελευθερία σας.

Μια ταξική ανάλυση της Χαμάς

Ας μου επιτραπεί να δώσω τον λόγο στο ίδιο το καταπιεσμένο υποκείμενο, τους Παλαιστίνιους και τις ένοπλες πολιτικές οργανώσεις τους, που δεν θα ήταν υπερβολή αν έλεγα ότι παραμένουν κυριολεκτικά αόρατες για τη σύγχρονη αντι-αποικιοκρατική κριτική θεωρία, στον βαθμό που αυτή υπάρχει και αναγνωρίζει τον εαυτό της ως τέτοια. Κατά την άποψη μου, ο λόγος γι’ αυτήν την ριζική αποσύνδεση ανάμεσα στη θεωρία και το υποκείμενο της είναι διττός. Κατά πρώτον, αντανακλά την υποχώρηση του επαναστατικού προτάγματος στις δικές μας μητροπολιτικές κοινωνίες , όσο και στους ετεροκαθοριζόμενους κοινωνικούς σχηματισμούς της περιφέρειας του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Η αναπόφευκτη συνέπεια αυτής της εξέλιξης είναι η έκλειψη της ταξικής συνείδησης, όχι μόνο με την έννοια της τάξης ως πρωταρχικού στοιχείου για την παραγωγή της υποκειμενικότητας, αλλά και στον βαθμό που έχουμε πάψει να αναγνωρίζουμε την καταπίεση που βιώνουμε στην καθημερινότητα μας ως  τμήμα ενός κοινωνικού ανταγωνισμού που διεξάγεται σε παγκόσμια κλίμακα.

            Όλο και περισσότερο αυτοπροσδιοριζόμαστε όχι ως μαχητικοί προλετάριοι που διαθέτουν μια επαρκή κατανόηση των υλικών όρων της κοινωνικής υπόστασης τους, αλλά ως επίδοξοι μεσοαστοί που θέλουν να πιστεύουν ότι έχουν πιο πολλά κοινά με τους “ισχυρούς” καταπιεστές, παρά με τους ανίσχυρους καταπιεσμένους. Θυμάμαι εδώ έναν από τους συντάκτες της εφημερίδας Καθημερινής, που το 2014, λίγο πριν διεξαχθεί ο τελικός του παγκοσμίου κυπέλλου ποδοσφαίρου στην Βραζιλια, παραπονιόταν για την ανησυχητική τάση που διέκρινε τους Έλληνες να ταυτίζονται πάντοτε με το θύμα, τον αδύναμο, που τότε ήταν η Αργεντινή, αντί να υποστηρίζουν τον ισχυρό , που τότε ήταν η Γερμανία. Ήταν μια από τις πολιτισμικές παθογένειες της ελλαδικής κοινωνίας που έπρεπε να διορθωθεί , συνέχιζε ο συντάκτης, αν η Ελλάδα επρόκειτο κάποτε να επανέλθει στον δρόμο της καπιταλιστικής ανάκαμψης. Ο λαός έπρεπε να μάθει να θαυμάζει και να ταυτίζεται με τους ισχυρούς, διότι αυτοί ήταν τα παραδείγματα που ενσάρκωναν την επιτυχία. 

            Άλλωστε, οι νέοι συλλογικοί φορείς που έχουν αναλάβει να κρατήσουν ψηλά τα λάβαρα του αντιαποικιοκρατικού αγώνα στην περιφέρεια, δεν πληρούν πια τις προδιαγραφές που είχαν καταστρώσει για εκείνους οι κλασσικές σχολές του αντιμπεριαλισμού στην Δύση. Οι άξεστοι Ταλιμπάν, με τα τουρμπάνια, τα σανδάλια και τις οπισθοδρομικές αντιλήψεις τους, ή ακόμα και οι ταπεινοί και βλοσυροί συντηρητικοί ζηλωτές της Χαμάς (“χαμάς” στα αραβικά σημαίνει ζήλος) διαρρηγνύουν στο επίπεδο του συμβολισμού την φαντασιακή ενότητα της παγκόσμιας αντιμπεριαλιστικής πάλης. Ο αγώνας τους δεν συνεπαίρνει τις καρδιές των αγωνιστών στη Δύση, ούτε εξάπτει τη φαντασία τους. Οι άνθρωποι αυτοί δεν ερμηνεύουν την έννοια της ελευθερίας με τον ίδιο τρόπο που την ερμηνεύουμε εμείς, οπότε ποιος λόγος υπάρχει για να τους υποστηρίξουμε στον απεγνωσμένο αγώνα που κάνουν για να ελευθερωθούν;     

            Ίσως ακόμα αυτή η διστακτικότητα να έχει τις ρίζες της σε μια αρνητική αποτίμηση της συνολικής εμπειρίας του αντιαποικιοκρατικού κινήματος, εφόσον το πρώτο ιστορικό κύμα εθνικοαπελευθερωτικών ξεσηκωμών στην περιφέρεια δεν λειτούργησε ως η ιστορική μήτρα για την ανάδειξη ειδυλλιακών μορφών κοινωνικής οργάνωσης, βασισμένων στις οριζόντιες κοινωνικές σχέσεις και την κοινοκτημοσύνη σε μαζική κοινωνική κλίμακα. Αντίθετα, η ουτοπική υπόσχεση που κυοφορούσε η εξέγερση ενάντια στην διακυβέρνηση των 3/4 του κόσμου από τους Ευρωπαίους, σε πολλές περιπτώσεις μετατράπηκε σε εφιάλτη κι έφερε στην εξουσία καθεστώτα το ίδιο απολυταρχικά και αμείλικτα, που κρύφτηκαν πίσω από τα επαναστατικά διαπιστευτήρια τους ενώ κυβερνούσαν τους λαούς τους με σιδερένια πυγμή. Ας είμαστε ειλικρινείς. Αυτή η όχι και τόσο ιδανική κατάληξη των πολλά υποσχόμενων κοινωνικών πειραμάτων της δεκαετίας του ’50 , του ’60 και του ’70, έσπειρε την αμφιβολία στο μυαλό πολλών συντρόφων και τους ανάγκασε να αναρωτηθούν: Μήπως τελικά ο ύστερος Καστοριάδης είχε δίκιο όταν έγραφε για την θεμελιώδη ασυμβατότητα, την αδυναμία να συνυπάρξει ο “ανθρωπολογικός τύπος” που ενδημεί στις μουσουλμανικές κοινωνίες με το φαντασιακό της αυτονομίας, που ιστορικά αποτέλεσε το κατεξοχήν προνόμιο του “δυτικού ανθρώπου”;⁴

Οι Παλαιστίνιοι ακτιβιστές του Μαύρου Σεπτέμβρη ή του Λαϊκού Μετώπου ήταν φιγούρες στις οποίες αναγνωρίζαμε τους εαυτούς μας, με τις οποίες μπορούσαμε να ταυτιστούμε. Εξεγερμένα υποκείμενα, επαναστάτες που πρέσβευαν τις αξίες και τις ιδέες μιας ριζοσπαστικής κοσμικότητας, που αντιδρούσαν τόσο ενάντια στην παγκόσμια  αδικία που θεσπίζει ο καπιταλισμός, όσο και στα σαθρά κοινωνικά συστήματα των χωρών από τις οποίες προέρχονταν. Αυτοί οι περίεργοι τύποι της Χαμάς τι ξέρουν από ελευθερία; Τι γνωρίζουν από δικαιοσύνη, από αλληλεγγύη, από ανεξαρτησία;

            Ξεκινώντας από αυτό το άβολο σημείο της παντελούς αλλοτρίωσης ανάμεσα στον φερόμενο “αντιμπεριαλιστή” στην Δύση, και τον φορέα του πνεύματος του αντιμπεριαλισμού στην περιφέρεια, είναι πολύ εύκολο για τους περισσότερους δυτικούς να καταφυγουν σε γνώριμα θεωρητικά εργαλεία και αναλυτικές κατηγορίες βγαλμένες μέσα από την ιστορία της ταξικής πάλης στον ευρωπαϊκό χώρο, για να κατανοήσουν τριτοκοσμικά κινήματα που είναι προϊόντα μιας τελείως διαφορετικής πολιτισμικής παράδοσης κι εγγράφονται σε μια τελείως διαφορετική γεωπολιτική συγκυρία. Που διεξάγουν έναν πραγματικό αγώνα ενάντια στην δυτική επικυριαρχία και παίζουν έναν τελείως άλλον ρόλο στις κοινωνίες απ’ όπου προέρχονται. Θα μπορούσαμε για παράδειγμα να αναφερθούμε στις νεο-αστικές τάξεις των χωρών της περιφέρειας που αδυνατούν να αναλάβουν τον ρόλο της πρωτοπορίας σε μια διαδικασία “εκσυγχρονισμού” των παραδοσιοκρατικών  κοινωνιών τους, στα πρότυπα που λειτούργησε η αστική τάξη στην Ευρώπη κατά την ιστορική φάση της κατάργησης της φεουδαρχίας.

            Ακόμα χειρότερα, όπου αυτός ο εκσυγχρονισμός μπόρεσε να προχωρήσει, δεν οδήγησε σε μια ενδυνάμωση της υποτελούς κοινωνίας, αλλά στο βάθεμα των δεσμών εξάρτησης της απ’ το καπιταλιστικό κέντρο. Ή ακόμα μπορεί εδώ να γίνει ειδική μνεία σε αυτό το περίεργο εξωτικό φρούτο, τους αντιμπεριαλιστές στρατιωτικούς της Αφρικής, όπως πχ ο Sankara της Μπουρκίνα Φασό, τους οποίους μια αφελής αναρχική προσέγγιση που έπεσε πρόσφατα στην αντίληψη μου, απαξιώνει σαν τίποτα περισσότερο από “καραβανάδες” που μόνο κατ’ όνομα ήταν “αντιμπεριαλιστές”. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ακόμα και το ριζοσπαστικό κίνημα της θεολογίας της απελευθέρωσης εμφανίστηκε για πρώτη φορά μέσα στους κόλπους του καθολικού κλήρου της Λατινικής Αμερικής. Μιας περιφέρειας που πολιτισμικά μπορεί να ισχυρίζεται ότι αποτελεί τμήμα του ευρωπαϊκού πυρήνα, ωστόσο με αυστηρά οικονομικούς όρους, ανήκει αναμφίβολα στην εξαρτημένη κατώτερη βαθμίδα του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Δεν είναι ν’ απορεί κανείς, που στην εγκύκλιο που κυκλοφόρησε με τίτλο “Κατήχηση πάνω σε ορισμένες πτυχές της θεολογίας της απελευθέρωσης”, ο καρδινάλιος Ratzinger, μετέπειτα Πάπας Βενέδικτος ο 16ος, αισθάνθηκε την υποχρέωση να ανακαλέσει στην τάξη τους λατινοαμερικάνους αποστάτες, υπενθυμίζοντας τους ότι “μονάχα απ’ τον Θεό μπορεί κανείς να προσδοκά τη σωτηρία και την ίαση για τα δεινά του. Ο Θεός και όχι ο άνθρωπος έχει τη δύναμη ν’ αλλάξει τις καταστάσεις όπου ενδημούν ο πόνος και τα βάσανα”.⁵

            Έχουμε λοιπόν εδώ να κάνουμε με ένα ασυνήθιστο σύμπαν που θυμίζει κάπως τον αντεστραμμένο κόσμο της Αλικής στην Χώρα των Θαυμάτων. Ένα περίεργο ταξικό μωσαϊκό αποτελούμενο από προμηθεϊκούς “επιχειρηματίες”, που ωστόσο λειτουργούν ως φορείς της υποδούλωσης των λαών τους στα ξένα συμφέροντα, από φιλολαϊκούς στρατιωτικούς που εφαρμόζουν μαζικά προγράμματα καταπολέμησης του αναλφαβητισμού και ριζικής αναδιανομής του εισοδήματος, από ηρωικούς παπάδες που αντί να καταδυναστεύουν τους φτωχούς, ξεσηκώνονται και θυσιάζονται με αυταπάρνηση για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα τους. Παρομοίως, αν σταματήσουμε να σκεφτόμαστε την Χαμάς με ταυτοτικά κριτήρια κι εφαρμόσουμε την γνώριμη υλιστική μεθοδολογία ανάλυσης των κοινωνικών φαινομένων, αντί για την απλουστευτική εικόνα μιας δράκας φανατικών θρησκόληπτων, θα είμαστε σε θέση να διακρίνουμε μια ζωντανή πολιτική οργάνωση, με μαζική κοινωνική απεύθυνση, με εσωτερικές αντιφάσεις αλλά και ρευστές αντιλήψεις. Μια οργάνωση που διαθέτει τους μηχανισμούς και τη θεσμική ικανότητα να διαβουλεύεται στο εσωτερικό της και να προσαρμόζει την στρατηγική της ανάλογα με τους συσχετισμούς δύναμης που επικρατούν κάθε φορά μέσα κι έξω απ’ το κίνημα.

            Για παράδειγμα, λίγοι ενδεχομένως γνωρίζουν ότι τα συλλογικά όργανα του κινήματος προκύπτουν μέσα από εκλογές που διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια. Ή ότι η διοικητική δομή της οργάνωσης είναι αρκετά αποκεντρωμένη και διαιρείται σε τέσσερα ξεχωριστά τμήματα: το τμήμα της Γάζας, της Δυτικής Όχθης, το τμήμα της Παλαιστινιακής Διασποράς, στο οποίο εκπροσωπούνται τα στρατόπεδα των προσφύγων, και τέλος, το τμήμα των φυλακισμένων αγωνιστών, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι ενεργά πολιτικά υποκείμενα, παρόλο που βρίσκονται υπό απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στα γκουλάγκ του Ισραήλ. Το κάθε τμήμα εκλέγει το δικό του συλλογικό όργανο, μια συνέλευση που θέτει σε εφαρμογή την ισλαμική αρχή της διαβούλευσης (shura) γύρω από τα ζητήματα προγραμματικής φύσης του κινήματος στο τοπικό επίπεδο της κάθε περιφέρειας. Από την συμβουλευτική συνέλευση εκλέγεται και το τοπικό Πολιτικό Γραφείο που έχει την ευθύνη για την υλοποίηση των στόχων που συμφωνήθηκαν κάθε φορά στη συνέλευση. Από την άλλη, η συγκεντρωτική αρχή βρίσκει έκφραση μέσα από την κεντρική “εθνική” συνέλευση του κινήματος (shura council), τα μέλη της οποίας εκλέγονται μέσα από τα τοπικά συμβούλια.⁶

            Η κεντρική συνέλευση με τη σειρά της εκλέγει το Κεντρικό Πολιτικό Γραφείο. Το κύριο όργανο λήψης αποφάσεων του κινήματος, που έχει την αποστολή να συντονίζει και να εξισορροπεί τις ανάγκες και τις προτεραιότητες της κάθε τοπικής συνιστώσας, διαμορφώνοντας μια ένιαία εθνική πολιτική. Επίσης, η στρατιωτική πτέρυγα της οργάνωσης πολλές φορές ενεργεί ως ξεχωριστή οντότητα και ασκεί τη δική της επιρροή στις αποφάσεις που παίρνει το Πολιτικό Γραφείο.⁷ Οι δυτικοί ισλαμολόγοι και τα προπαγανδιστικά ΜΜΕ δεν χάνουν την ευκαιρία να μας υπενθυμίσουν ότι το Ισλάμ, έτσι γενικά και αόριστα, και η “δημοκρατία”, επίσης μια αφηρημένη έννοια που δεν σημαίνει τίποτα όταν εξετάζεται χώρια απ’ το ιστορικό της συγκείμενο, είναι πράγματα ασύμβατα και δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ωστόσο, στο ιδρυτικό καταστατικό της Χαμάς περιλαμβάνεται όρος που απαγορεύει ο αρχηγός του Πολιτικού Γραφείου να παραμείνει στη θέση του για περισσότερες από δύο συνεχόμενες θητείες, μια αρχή που κανένας αρχηγός της Χαμάς δεν έχει παραβιάσει μέχρι σήμερα. Τέλος, να επισημάνω εδώ ότι η Χαμάς φαίνεται να συνυπάρχει και να συνεργάζεται αρμονικά με τις υπόλοιπες αντιστασιακές δυνάμεις της Γάζας, ενώ διατηρεί άριστες σχέσεις με όλες τις Παλαιστινιακές μαχητικές οργανώσεις, εκτός από εκείνες που πρόσκεινται στους πραξικοπηματίες της Φατάχ.⁸

Βλέπουμε ότι εδώ δεν υπάρχει η αρχή του “Βιλαγιάτ-ι-φακίχ”, της υπέρτατης εξουσίας του πνευματικού ηγέτη, που υπερβαίνει κι ενίοτε ακυρώνει τις αρμοδιότητες που ανήκουν στα συλλογικά όργανα του κινήματος.

            Η αποκεντρωμένη δομή της οργάνωσης δίνει τη δυνατότητα για μια εγγύτητα των μελών της κοινωνικής βάσης με τα όργανα λήψης αποφάσεων του κινήματος. Από αυτή την άποψη, η πολιτική που ακολουθεί η Χαμάς αποτελεί έναν συγκερασμό ανάμεσα σε πολλες ετερογενείς τάσεις, επιθυμίες και ταξικά συμφέροντα. Την ίδια στιγμή, αποτυπώνει και τον συσχετισμό δυνάμεων ανάμεσα στις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες που απαρτίζουν το κίνημα. Για παράδειγμα, η αδιάλλακτη στάση που κρατάει διαχρονικά η Χαμάς στο ζήτημα της επιστροφής των προσφύγων πηγάζει κατευθείαν από την μαζική παρουσία και τις βαθιές ρίζες που έχει αποκτήσει η οργάνωση στους προσφυγικούς καταυλισμούς του Λιβάνου και της Ιορδανίας. Για τις εξαθλιωμένες μάζες των προσφύγων το δικαίωμα της επιστροφής είναι η ύψιστη πολιτική προτεραιότητα, καθώς και το αποφασιστικό κριτήριο αναφορικά με το κατά πόσο μια πολιτική οργάνωση μπορεί να θεωρηθεί ως αυθεντικά πατριωτική, ή αν φέρει τη ρετσινιά της συνεργασίας με τον κατακτητή. Ενώ η Χαμάς καλλιεργεί εδώ και χρόνια τις σχέσεις της με τις φτωχές μάζες των στρατοπέδων και ενισχύει τους οργανωτικούς, ιδεολογικούς και υλικούς δεσμούς του κινήματος με τους εκτοπισμένους, η Φατάχ, από το Όσλο και μετά, έχει προσβληθεί από την νόσο του κυβερνητισμού. Ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με τη διαχείριση των εδαφών και των κονδυλίων που της παραχώρησε ο ισραηλινός αφέντης, χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία στις πολιτικές εξελίξεις στους καταυλισμούς.

            Μία δεύτερη ταξική παράμετρος που καθρεφτίζεται στην γραμμή της αδιάλλακτης αντίθεσης με το Ισραήλ, είναι η απήχηση που έχει το ισλαμικό κίνημα σε ένα μεγάλο μέρος της αγροτικής τάξης της Γάζας και της Δυτικής Όχθης. Ειδωμένο με ταξικούς όρους, το ζήτημα των ισραηλινών εποικισμών είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει πρωτίστως τους αγροτικούς πληθυσμούς της Παλαιστινιακής υπαίθρου. Είναι πρώτα τα χωριά και οι οικισμοί των Παλαιστίνιων στην ύπαιθρο, που βλέπουν τους υλικούς όρους της ζωής τους να καταστρέφονται εξαιτίας της ίδρυσης μιας ακόμα αποικίας-προπύργιου των σιωνιστών στο έδαφος τους. Τα χωριά αυτά ακρωτηριάζονται, κόβονται στα δύο και οι κάτοικοι τους αποκλείονται από την πρόσβαση στα εύφορα, καλλιεργήσιμα εδάφη και στους υδάτινους πόρους της περιοχής. Την στιγμή που οι πιο αστικοποιημένες κοινωνικές ομάδες έχουν την πολυτέλεια να αγνοούν, ή ακόμη και να ξεχνούν ενίοτε την κατοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι κάτοικοι των πόλεων δεν υφίστανται καταπίεση, οι Παλαιστίνιοι αγρότες είναι εκείνοι που αισθάνονται άμεσα στο πετσί τους τις συνέπειες της ισραηλινης επεκτατικής πολιτικής. Αυτοί είναι που ξεριζώνονται και συνακόλουθα έχουν κάθε λόγο να πάρουν τα όπλα, ή να στηρίξουν μια οργάνωση που δεσμεύεται σε μια πολιτική αιώνιας αντίστασης ενάντια στον κατακτητή. Μάλιστα, σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στην  Επιθεώρηση Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών του παν/μιου της Σαγκάης, ένα μεγάλο μέρος των εθελοντών που στρατολογήθηκαν για να φέρουν σε πέρας τις επιθέσεις αυτοκτονίας που σόκαραν τον κόσμο απ’ το 1994 και μετά, προέρχονταν από αυτά τα κακοποιημένα κι εξισλαμισμένα αγροτικά στρώματα της υπαίθρου (κάπου 50%).⁹

            Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθούμε και στους κρατούμενους στις ισραηλινές φυλακές. Όλα δείχνουν ότι η πτέρυγα της οργάνωσης στις φυλακές είχε καθοριστική συμμετοχή στην απόφαση της ηγεσίας στην Γάζα να εξαπολυθεί η επίθεση της 7ης Οκτ. Εξάλλου, ο Γιάχια Σινουάρ, που σήμερα είναι διοικητής των ταξιαρχιών Αλ-Κασσάμ, προέρχεται από τα σπλάχνα της οργάνωσης των κρατούμενων, έχοντας περάσει έντεκα χρόνια της ζωής του στην φυλακή. Απ’ όσο είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, ο απώτερος σκοπός της επιχείρησης ήταν να μπει σε εφαρμογή ένα σχέδιο γενικής ανταλλαγής αιχμαλώτων που θα επέτρεπε να αποφυλακιστούν πολλοί ακτιβιστές της οργάνωσης, οι οποίοι, ας μην κρυβόμαστε, δεν έχουν κάποια άλλη ρεαλιστική προοπτική για να διεκδικήσουν την απελευθέρωση τους. Εδώ είναι επίσης σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι οι περισσότεροι από τους απλευθερωμένους μαχητές προορίζονταν να επιστρέψουν όχι στην Γάζα, αλλά στην Δυτική Όχθη, όπου θα είχαν την ευκαιρία να ανασυστήσουν τις πολιτικές δομές της οργάνωσης και τα υποστηρικτικά δίκτυα που διαλύθηκαν ή πέρασαν στην παρανομία μετά τον εμφύλιο. Με άλλα λόγια, μιλάμε εδώ για “δύο τριγώνια μ’ έναν σμπάρο”, όπως συνηθίζει να λέει ο σοφός λαός. Απελευθέρωση των Παλαιστίνιων αιχμαλώτων πολέμου , μαζί με ένα σχέδιο αναβίωσης της Χαμάς και αμφισβήτησης του μονοπωλίου εξουσίας της δοσιλογικής Παλαιστινιακής Αρχής στην Δυτική Όχθη.

Τέλος, σε όλα τα παραπάνω, πρέπει να προσθέσουμε την πίεση που άσκησε η στρατιωτική πτέρυγα για να αναληφθούν πρωτοβουλίες που θα έσπαγαν τον αποκλεισμό και θα επέτρεπαν στις ταξιαρχίες Αλ-Κασσάμ να κάνουν επιτέλους αυτό για το οποίο εκπαιδεύονται όλη τους την ζωή. Δηλαδή, για μια άμεση, μετωπική εμπλοκή με τον στρατό του κατακτητή , που πριν από τις 7 Οκτωβρίου βρισκόταν μόνιμα εκτός της , έτσι κι αλλιώς περιορισμένης, εμβέλειας των όπλων των ανταρτών. Βλέπουμε λοιπόν μια σύγκλιση ανάμεσα στους στρατηγικούς στόχους των διαφορετικών συνιστωσών του κινήματος , που όλες μαζί οδήγησαν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση της παράτολμης επιχείρησης της 7ης Οκτωβρίου.

            Φυσικά, όπως πάντοτε στην ζωή, υπάρχει απόσταση ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη και όσα είπαμε δεν σημαίνουν ότι πρέπει να εξιδανικεύουμε την Χαμάς, ή να διατεινόμαστε ότι το κίνημα της αποτελεί πρότυπο δημοκρατικής οργάνωσης.

Ως αναρχικοί στηρίζουμε τον αγώνα που δίνουν οι Παλαιστίνιοι για να απαλλαγούν απ’ την κατοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραιτούμαστε απ’ το δικαίωμα μας να σκεφτόμαστε και να διατηρούμε μια κριτική στάση απέναντι στις συγκεντρώσεις εξουσίας και τις αυστηρές ιεραρχίες που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του ισλαμιστικού κινήματος. Από την άλλη, είναι επίσης απόλυτη ανάγκη για το αναρχικό κίνημα να πάρει αποστάσεις από την κυρίαρχη οριενταλιστική ορθοδοξία και τις ερμηνείες που αυτή επιβάλλει. Συνεπώς, δεν θα ήταν σωστό να ισχυριστούμε ότι η οργάνωση παίρνει εντελώς αψήφιστα το ζήτημα της εσωτερικής δημοκρατικής λειτουργίας της. Κι αυτό γιατί είδαμε πως η κοινωνική σύνθεση της Χαμάς είναι τέτοια , που χωρίς έναν καθιερωμένο τρόπο διαβούλευσης και συναινετικής επίλυσης των διαφωνιών, η συνύπαρξη των ετερογενών συνιστωσών της στο πλαίσιο μιας ενιαίας οργάνωσης θα ήταν ουσιαστικά αδύνατη.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα βέβαια εντοπίζεται στην αντιμετώπιση των γυναικών και των σεξουαλικών μειονοτήτων, στις οποίες είναι ξεκάθαρο ότι αποδίδεται ένας ρόλος υποδεέστερης οντότητας στην κοινωνική ιεραρχία. Θα αναφερθώ εδώ στο ζήτημα των γυναικών, αφήνοντας κατά μέρος το ζήτημα των LGBTQ ατόμων, για λόγους οικονομίας χώρου και χρόνου- παρότι η σημασία του είναι τεράστια.

Κατ’ αρχήν, όπως παρατήρησε σε μια κοινωνιολογική μελέτη για το έμφυλο ζήτημα στους ισλαμιστικούς κύκλους η Παλαιστίνια ακαδημαϊκός Islah Jad, η αντίληψη των ισλαμιστών για τη θέση της γυναίκας στην ισλαμική κοινωνία δεν είναι ούτε μονολιθική, ούτε αναλλοίωτη.¹⁰

            Πολλώ δε μάλλον, που δεν έχουμε να κάνουμε εδώ μόνο με μια μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στην Παλαιστίνια “γυναίκα”, μια ταξική αφαίρεση χωρίς κοινωνικά σημεία αναφοράς, και μια συμπαγή και ομοιογενή εξουσιαστική δομή που τις καταδυναστεύει. Η μάχη διεξάγεται εξίσου και μέσα στους κόλπους του κινήματος της Χαμάς και εκκινεί κυρίως από τις ισχυρές πολιτικές οργανώσεις που έχουν καταφέρει να οικοδομήσουν οι γυναίκες μέσα στο κίνημα, η συνεισφορά των οποίων στις δύο εξεγέρσεις της Ιντιφάντα και γενικότερα στον συλλογικό αγώνα ολόκληρης της κοινότητας ενάντια στην κατοχή δεν μπορεί κατά κανέναν τρόπο να αμφισβητηθεί.¹¹ Η τάση αυτή γιγαντώθηκε με την μετατροπή του ισλαμικού κινήματος από μια παράνομη ένοπλη οργάνωση με μυστικούς πυρήνες σκληραγωγημένων (ανδρών) μαχητών σε όλη την Παλαιστίνη, σε ανοικτό πολιτικό κόμμα, προσανατολισμένου στην κατάληψη της εξουσίας μέσω της συμμετοχής του στις εκλογές. Από το 1997 μέχρι το 2003, το Τμήμα Γυναικών του κόμματος της Ισλαμικής Σωτηρίας, πολιτικού βραχίονα της Χαμάς, οργάνωσε τρία συνέδρια με σκοπό την διεξαγωγή μιας εκτεταμένης συζήτησης στα κομματικά όργανα γύρω από την διαμόρφωση μιας πιο σύγχρονης αντίληψης για τα καθήκοντα και τα δικαιώματα της μουσουλμάνας αγωνίστριας, αλλά και τον ρόλο που μπορούσαν να διαδραματίσουν οι γυναικείες ενώσεις στα παν/μια και στους επαγγελματικούς χώρους, για τη διάδοση των αρχών της ισλαμιστικής ιδεολογίας σε όλα τα στρώματα του πληθυσμού της Παλαιστίνης. Αυτή η αναβάθμιση των ρόλου των γυναικών ως ενός από τα κοινωνικά όργανα που ήταν επιφορτισμένα να φέρουν σε πέρας τον “πόλεμο θέσεων” που διεξήγαγαν οι ισλαμιστές ενάντια στα πελατειακά δίκτυα και την εδραιωμένη επιρροή της Φαταχ, σηματοδότησε τη δραστική αναθεώρηση στη θεωρία όσο και στην κινηματική πράξη, της γελοίας και αποκρουστική ιδέας που είχε διατυπωθεί στις απαρχές του κινήματος, πίσω στο 1988, ότι η γυναίκα ήταν απλώς η “ιερή μήτρα”, που παρήγαγε μαχητές για τον αγώνα, και η πρώτη δασκάλα που ενσταλάζει τις ισλαμικές αξίες στο σπίτι.

Όπως και να’ χει, αντί να βλέπουμε τις Παλαιστίνιες γυναίκες ως αιώνια θύματα που δεν έχουν την δύναμη ή τα μέσα να παλέψουν για τον εαυτό τους, ή σαν ακρωτηριασμένες ψυχές που έχουν ανάγκη από την προστασία της νεο-αποικιοκρατίας για να τις απαλλάξει από τους γιούς, τους πατεράδες, τους αδελφούς και τους συζύγους τους, όπως γράφει η Χ. Μπουτελτζά, η άποψη μου είναι ότι θα έπρεπε να τις στηρίζουμε όπως μπορούμε στον αγώνα που δίνουν για ενίσχυση της θέσης τους και αναγνώριση της πολύτιμης συνεισφοράς τους μέσα στα κινήματα και τις οργανώσεις που εκείνες έχουν επιλέξει.

Πολιτική οικονομία της γενοκτονίας

Τέλος, θα ήθελα να πω δυο λόγια για το οικονομικό υπόβαθρο της επίθεσης στην Γάζα, την πολιτική οικονομία της γενοκτονίας που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η παραδοσιακή αποικιοκρατία ήταν ένα σύστημα που προϋπέθετε την άσκηση μιας άμεσης, εδαφικοποιημένης εξουσίας. Προσαρτούσε εδάφη, οργάνωνε τον κοινωνικό χώρο και όριζε τους  κοινωνικούς ρόλους επιβάλλοντας αυστηρές ταξικές ιεραρχίες. Αόρατους συμβολικούς και χειροπιαστούς υλικούς φραγμούς ανάμεσα στον αποικιοκράτη και τον αποικιοκρατούμενο. Η εγκαθίδρυση θεσμών άμεσης πολιτικής διοίκησης (π.χ. ο θεσμός του στρατιωτικού διοικητή, που αναβίωσε για λίγο κατά τη διάρκεια της κατοχής του Ιράκ και του Αφγανιστάν από τις ΗΠΑ) καθώς και μηχανισμών εντατικής οικονομικής εκμετάλλευσης της φτηνής εργασίας των ιθαγενών, συνοψίζει την μέθοδο χάρη στην οποία η αποικιοκρατική κυριαρχία εξαπλώθηκε και αφομοίωσε τον κόσμο. Οι κοινωνικές σχέσεις που καθιέρωνε το αποικιοκρατικό κοινωνικό μοντέλο ήταν σίγουρα ιδιαίτερα βάναυσες και εξουσιαστικές, αλλά πρώτα απ’ όλα, συνέθεταν ένα σταθερό ιεραρχικό δίπολο που εξυπηρετούσε τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας στον καπιταλισμό και απέφερε τεράστια πλεονάσματα για την οικονομία της αποικιοκρατικής μητρόπολης.

            Τόσο συνυφασμένη υπήρξε η υπερεκμετάλλευση των αποικιών με την ευημερία της μητρόπολης, ώστε ο ιμπεριαλισμός απέκτησε οπαδούς ακόμη και μέσα στους κόλπους του “προοδευτικού” σοσιαλδημοκρατικού κινήματος. Για του λόγου το αληθές, η Λέσχη των Φαβιανών σοσιαλιστών, κυκλοφόρησε το 1900 στο Λονδίνο μια μπροσούρα που είχε συντάξει ο γνωστός μας θεατρικός συγγραφεάς G. Bernard Shaw. Μέσα εκεί ανέπτυξαν με κάθε λεπτομέρεια την πρόταση των “σοσιαλιστών” για την βέλτιστη διοίκηση και την αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των υπερπόντιων κτήσεων της αυτοκρατορίας , χρησιμοποιώντας γι’ αυτόν τον “ευγενή” σκοπό την τελευταία λέξη των τεχνικών της σοσιαλιστικής οικονομικής ορθοδοξίας.¹² Ο “επιστημονικός ρατσισμός” και η εθνοφυλετική μωρολογία που θέριεψε στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα, δεν ήταν παρά η ιδεολογική αναπαράσταση αυτών των πολύ πραγματικών σχέσεων κτηνώδους εκμετάλλευσης που είχε επιβάλλει μονομερώς η αστική τάξη της Ευρώπης στους μη-λευκούς πληθυσμούς του υπόλοιπου κόσμου.

            Η Γάζα ωστόσο δεν φαίνεται να χωράει εύκολα μέσα σε αυτές τις κοινωνικές κατηγορίες της παραδοσιακής αποικιοκρατίας. Οι ισραηλινοί έχουν εξαπολύσει έναν πόλεμο αφανισμού, μια  εκστρατεία καθολικής εξόντωσης ενάντια στην Παλαιστινιακή κοινότητα της περιοχής και αυτή η εγκληματική πολιτική έχει σίγουρα τις ρίζες της στις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία, από την εποχή του βιομηχανικού καπιταλισμού μέχρι σήμερα. Για να το πούμε διαφορετικά, έχουμε ενώπιον μας μια πολιτική οικονομία της γενοκτονίας την οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε με δύο τρόπους. Από την μία, έχουμε αυτούς που ο Zygmunt Bauman χαρακτήριζε “φτωχούς χωρίς ρόλο”, οι οποίοι αποτελούν τον κοινό παρονομαστή, το ενοποιητικό στοιχείο που ομογενοποιεί σταδιακά την ταξική εμπειρία τόσο στο κέντρο, όσο και στην περιφέρεια του διεθνοποιημένου καπιταλισμού.¹³ Ο γενοκτονικός ρατσισμός που κυριαρχεί στο κοινωνικό φαντασιακό και στον δημόσιο λόγο της σιωνιστικής πολιτικής ελίτ , παράγεται οργανικά και απορρέει από την έλλειψη κάποιου ρόλου για τις φτωχές μάζες της Γάζας, την αδυναμία τους να ενσωματωθούν με κάποιον τρόπο στην οικονομική δομή της ισραηλινής μητρόπολης.

            Πριν από την πρώτη Ιντιφάντα, περίπου 250.000 Παλαιστίνιοι εργάτες συνωστίζονταν κάθε μέρα στα σκλαβοπάζαρα του Ερετζ, ή στα συνοριακά περάσματα της δυτικής Όχθης, με την ελπίδα να φανούν τυχεροί, να τους επιλέξουν οι δουλέμποροί για να κερδίσουν ένα μεροκάματο κάνοντας δουλειές του ποδαριού στην ανεπτυγμένη οικονομία των αποίκων.¹⁴ Η εισαγωγή εργατών γης, οικοδόμων, κηπουρών κι επισφαλών εργατών κάθε είδους από τα κατεχόμενα, δημιούργησε ένα ημιπαράνομο υποπρολεταριάτο μέσα στο Ισραήλ, το οποίο παρείχε την αντικειμενική βάση για μια υπερεκμετάλλευση της εργασίας και την συγκέντρωση ανάλογων πλεονασμάτων από το ισραηλινο κεφάλαιο, χωρίς παράλληλα να διαταράσσεται η κοινωνική ειρήνη και η“ενότητα” των τάξεων στο εσωτερικό του σιωνιστικού μορφώματος. Εξ άλλου, η Histadrut , η κεντρική εργατική ομοσπονδία του Ισραηλ, από την εποχή του Ben Gurion είχε καταστήσει σαφές ότι μέλημα της ήταν πρωτα απ’ όλα, η υπεράσπιση του βιοτικού επιπέδου των Εβραίων εργατών που είχαν μεταναστεύσει την Παλαιστίνη και η εναρμόνιση των συμφερόντων τους με αυτά του Σιωνιστικού κεφαλαίου, σε μια μεγάλη και ειρηνική σύνθεση “εθνικής ενότητας” και συνεργασίας ανάμεσα στις τάξεις. Πράγμα που συνιστούσε αναγκαία συνθήκη για την μακροημέρευση του “εθνικού” οράματος του Σιωνισμού.¹⁵ Ως εκ τούτου, ποτέ δεν έδειξε κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για να απογράψει τους Παλαιστίνιους που εργάζονταν μόνιμα στο Ισράηλ και να τους οργανώσει στις τάξεις της.

            Μετά το Οσλο, οι ισραηλινοί καπιταλιστές μετέφεραν κάποιες από τις δραστηριότητες τους σε υπεργολάβους στην “ημι-αυτόνομη” Δυτική Όχθη, αποβάλλοντας Παλαιστίνιους εργάτες από το Ισραήλ και μεταφυτεύοντας για πρώτη φορά την ταξική αντίθεση με σύγχρονους όρους στα Παλαιστινιακά εδάφη.¹⁶ 

Με αυτόν τον τρόπο, αναπτύχθηκαν οι αντικειμενικές συνθήκες για μια κοινωνική σύγκρουση που δημιούργησε ρήγματα και τριγμούς στους κόλπους του εθνικοαπελευθερωτικού Παλαιστινιακού κινήματος. Η αντιπαράθεση ήταν ανάμεσα σε μια κομπραδόρικη νεο-αστική τάξη, που συγκροτήθηκε σταδιακά στην βάση του εισαγωγικού εμπορίου με το Ισραήλ (83% των εισαγωγών στην Δ. Όχθη προέρχονται από το Ισραήλ)¹⁷, αλλά και μιας υποτυπώδους μικρο-βιομηχανίας που είχε συμπληρωματικό ρόλο προς τον τομέα της μεταποίησης στην Εβραϊκή μητρόπολη.  Από την άλλη, υπήρχε μια ανοργάνωτη μάζα προλετάριων, που για πρώτη φορά άρχισε να αμφισβητεί τις πολιτικοοικονομικές ελίτ που προέρχονταν από το πολιτικό προσωπικό της Φατάχ και να τις απορρίπτει ως ανίκανες, ιδιοτελείς και διεφθαρμένες. Μέχρι τώρα ο ταξικός αγώνας με την πάλη για εθνική απελευθέρωση στην Παλαιστίνη ήταν δυο ιστορικές διαδικασίες αξεδιάλυτες, οργανικά συνυφασμένες μεταξύ τους, από τη στιγμή που ο καπιταλισμός στα κατεχόμενα εκπορευόταν από την ισραηλινή μητρόπολη και αναπαραγόταν όχι με κοινωνικούς-δικαιϊκούς όρους, αλλά με στρατιωτικούς όρους. Πλέον ο εχθρός είχε διαβεί τις πύλες. Οι χορτασμένοι νεο-αστοί, ευνοούμενοι του κατεστημένου που επέβαλε η Φατάχ στην δυτική Όχθη, αποτέλεσαν το σαθρό κοινωνικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η φιλειρηνική τάση της συνεργασίας με τον κατακτητή.

            Η μεταφορά της αντίθεσης ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία στα κατεχόμενα ήταν η μια όψη αυτής της εξέλιξης. Η άλλη όψη, ήταν η άνοδος μέσα στο Ισραήλ ενός ολοένα και πιο βιτριολικού και δηλητηριώδους ρατσισμού σε βάρος των Παλαιστίνιων, οι οποίοι, σταδιακά μετά το Όσλο, φάνηκε πως χάνουν την χρησιμότητα τους ως πρώτη ύλη για το σιωνιστικό εγχείρημα.¹⁸ Δηλαδή, φαινόταν ότι έχουν απωλέσει την ικανότητα τους να συμβάλλουν στο “οικονομικό θαύμα” της καπιταλιστικής ανάπτυξης των εβραϊκών αποικιών μέσω της υποτιμημένης εργασίας τους. Ο Domenico Lossurdo είχε γράψει ότι ο σύγχρονος ρατσισμός δεν αποτέλεσε ένα κατάλοιπο που επιβίωσε από την “σκοτεινή” εποχή που προηγήθηκε του Διαφωτισμού, αλλά αντίθετα, ήταν μια εξέλιξη που προέκυψε μέσα απ’ τα σπλάχνα της νεοτερικότητας.¹⁹ Μια εξουσιαστική δομή που συναρμολογήθηκε βαθμιαία και μέσα στο διάστημα μιας παρατεταμένης και ταραχώδους ιστορικής περιόδου, ώστε να διασφαλίσει την ύπαρξη μιας κατώτερης κοινωνικής τάξης που ο προορισμός της ήταν να εργάζεται ακατάπαυστα και χωρίς όριο στο όνομα της πρωταρχικής συσσώρευσης που συντελέστηκε στο παρθένο έδαφος των αποικιών. Ο καθορισμός αυτής της τάξης με βιολογικούς όρους δεν συνέβαλε απλώς στον εύκολο διαχωρισμό της από την λευκή εργατική τάξη, αλλά εξασφάλιζε και τις προϋποθέσεις για την αέναη διαθεσιμότητα της, μέσω της φυσικής αναπαραγωγής και της κληρονομικής μεταβίβασης της ιδιότητας του δούλου από τον γονέα στα παιδιά του.

            Ωστόσο, όπως είπαμε και πιο πάνω, από το Όσλο και μετά, το Ισράηλ προχώρησε σε μια σταδιακή αποβολή του εργατικού δυναμικού που προερχόταν από τα Παλαιστινιακά εδάφη. Αρχικά, η υπερεκμετάλλευση ήταν δύσκολο να συνεχιστεί μέσα στις νέες συνθήκες που είχαν καθιερώσει οι Συμφωνίες , όπου δημιουργήθηκε ένα πιο αυστηρό νομικό πλαίσιο ρύθμισης των σχέσεων ανάμεσα στον αποικιοκράτη και τον αποικιοκρατούμενο. Χαρακτηριστικά, μπορούμε εδώ να αναφέρουμε την περίπτωση των διαπραγματεύσεων που διεξήχθησαν ανάμεσα στην ομοσπονδία των Παλαιστινιακών συνδικάτων και στο Προεδρείο της Histadrut, αναφορικά με τον καθορισμό ενός πλαισίου συνεργασίας ανάμεσα στους δύο συνδικαλιστικούς φορείς. Οι διαπραγματεύσεις οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο πολύ γρήγορα, αφού σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Παλαιστινιακής διαπραγματευτικής ομάδας, το ισραηλινό κράτος έπρεπε να αποδώσει στις εργατικές ενώσεις της Παλαιστίνης ένα ποσό από 1,5 ως 3 δισεκατομμύρια δολάρια , που αντιστοιχούσαν στις εισφορές 700.000 Παλαιστίνιων εργατών που είχαν δουλέψει στο Ισραήλ απ’ το 1970 κι έπειτα. Οι προλετάριοι αυτοί είχαν πληρώσει συνδρομές με την υπόσχεση ότι θα εγγραφούν στα μητρώα της Histadrut , αλλά τελικά δεν έγιναν ποτέ επίσημα δεκτοί στα ισραηλινά συνδικάτα, ούτε έκαναν ποτέ χρήση των υπηρεσιών τους.²⁰

            Επιπλέον, η ισραηλινή οικονομία ήδη βρισκόταν στη φάση του ψηφιακού μετασχηματισμού της, συμβαδίζοντας με τις εξελίξεις στις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη ταχύτητα του συστήματος του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Η μετάβαση σε ένα μεταβιομηχανικό μοντέλο καπιταλιστικής παραγωγής , αλλά και η αθρόα εισαγωγή πάμφθηνων μεταναστών εργατών από χώρες του Τρίτου Κόσμου, κατέστησε τη συνεχιζόμενη εισροή δουλοπάροικων από την Παλαιστίνη μια μη βιώσιμη στρατηγική ανάπτυξης για το ισραηλινό κεφάλαιο. Μοιραία, οι Παλαιστίνιοι της Γάζας και της δυτικής Όχθης, από ενοχλητικά αλλά απαραίτητα υποζύγια, μεταμορφώθηκαν μέσα σε μια νύχτα σε περιττούς πληθυσμούς, σε παρασιτικά στρώματα που η ισραηλινή κοινωνία μπορούσε μονάχα να τα αντιληφθεί ως δυνητική απειλή και ως εμπόδιο στα σχέδια της για μελλοντική εξάπλωση. Η φαινομενική αδιαφορία για την μοίρα των Παλαιστίνιων, που υπογράμμιζε την πολιτική την οποία ο, “μετριοπαθής” κατά τα άλλα, Ράμπιν ονόμαζε ως πολιτική του απόλυτου διαχωρισμού, έδωσε σιγά σιγά τη θέση της σε ένα ρατσιστικό μένος που κόχλαζε κάτω απ’ την επιφάνεια. Μια καθολική αποστροφή για τους Παλαιστίνιους και ότι είχε σχέση με αυτούς, που εντάθηκε τόσο κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ιντιφάντα, όταν η Χαμάς απάντησε στις μαζικές δολοφονίες των Παλαιστίνιων με εξίσου τυφλές δολοφονίες ισραηλινών αμάχων, αλλά και το 2005, όταν ο ισραηλινός στρατός υποχρεώθηκε να διαλύσει τους 21 εποικισμούς της Γάζας και να εκκενώσει διά της βίας τις κοινότητες των ακροδεξιών εποίκων, οι οποίοι είχαν αρνηθεί να εγκαταλείψουν με τη θέληση τους την Παλαιστινιακή γή.               

            Βλέπουμε εδώ τον τρόπο με τον οποίο ο παραδοσιακός φυλετισμός, που ήταν πάντοτε ένα θεμελιώδες ιδεολογικό γνώρισμα του Σιωνισμού, αλλά και της αποικιοκρατίας εν γένει, με τις φυσικές κοινωνικές ιεραρχίες που εκείνη είχε επινοήσει, μετατρέπεται βαθμιαία σε έναν γενοκτονικό παροξυσμό. Μια παρόρμηση για μαζική δολοφονία που σαν στόχο έχει να εξαλείψει τους πληθυσμούς που έχουν ταξινομηθεί ως πλεονάζοντες από τους επιτελικούς σχεδιασμούς του κράτους, είτε μέσω του εξαναγκασμού σε μαζική μετανάστευση, ή ακόμα και μέσα από την φυσική εξόντωση τους. Εδώ η διαλεκτική της καπιταλιστικής ενσωμάτωσης δεν απουσιάζει ολοσχερώς, αλλά προσλαμβάνει ένα αρνητικό πρόσημο. Κατά πρώτο, εκφράζεται ως η υπόρρητη επιδίωξη να απαλλαγεί ο κρατικός προϋπολογισμός από τα περιττά έξοδα που αφορούν την θεσμική προστασία και τη φυσική συντήρηση των μη παραγωγικών κοινωνικών στρωμάτων. Κατά δεύτερο, η στρατιωτικού τύπου καταστολή που εξαπολύεται ενάντια στους απόκληρους, αποβλέπει στο να εκκαθαρίσει το κοινωνικό πεδίο, να δημιουργήσει χώρο για νέες παραγωγικές επενδύσεις. Για νέα πεδία δράσης της κοινωνική ζωής, τα οποία το κεφάλαιο μπορεί να αναμορφώσει κατ’ εικόνα και ομοίωση του, σύμφωνα με την σιδερένια εσωτερική λογική που διέπει την λειτουργία του. Άλλωστε, όπως γνωρίζουμε πια καλά και στην Ελλάδα, η μετατροπή της καπιταλιστικής “κρίσης σε ευκαιρία” είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται πάντοτε πάνω στο πτώμα του προλεταριάτου. Μόνο που στην περίπτωση της Γάζας, η μεταφορά αυτή αποκτά ένα κυριολεκτικό νόημα.

Αναφέρομαι εδώ στα κοιτάσματα φυσικού αερίου που έχουν εντοπιστεί στα ανοιχτά της Γάζας και τα οποία υπολογίζεται ότι περιέχουν κάπου 122 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα από αυτή την ενεργειακή πρώτη ύλη.²¹ Η συνολική χρηματική αποτίμηση των κοιτασμάτων ανέρχεται περίπου σε 4,592 δισεκατομμύρια δολάρια. Η βίαιη απαλλοτρίωση του φυσικού αερίου της Γάζας απ’ το Ισραήλ, θα μπορούσε να αναβαθμίσει την γεωπολιτική θέση του στην ανατολική Μεσόγειο, καθιερώνοντας το σιωνιστικό μόρφωμα ως τον βασικό προμηθευτή φτηνής ενέργειας για το μπλοκ των χωρών της ΕΕ, μετά την εκδίωξη των Ρώσων. Η πολιτική οικονομία της γενοκτονίας ξεπροβάλλει εδώ σε όλη την τρομακτική της διάσταση, μιας και οι Παλαιστίνιοι της Γάζας ενέχουν τον ρόλο της εγχώριας πανίδας που πρέπει να εκκαθαριστεί απ’ το γεωγραφικό τοπίο της περιοχής, προκειμένου να ανθήσουν έπειτα ανεμπόδιστες οι καπιταλιστικές μπίζνες. Έτσι, η Γάζα αποψιλώνεται κατά τον ίδιο τρόπο που αποψιλώνεται η βλάστηση και το φυσικό περιβάλλον ερημώνει εκεί όπου εγκαθίστανται τα αιολικά πάρκα, οι ανεμογεννήτριες και οι υπόλοιπες απίθανες πατέντες της “πράσινης ανάπτυξης”. Ίσως το Ισραήλ να ήταν απόλυτα ευχαριστημένο να αφήσει τους αυτόχθονες κατοίκους της Γάζας να σαπίσουν αργά για άλλα πενήντα χρόνια στην ανοικτή φυλακή που είχε δημιουργήσει γι’ αυτούς, προτού επιχειρήσει να τους εκδιώξει μαζικά για να σφετεριστεί την γη τους. Ωστόσο, ο ορυκτός πλούτος του βυθού της Γάζας δημιούργησε την αίσθηση του κατεπείγοντος, και μαζί με αυτήν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο πραγματοποιήθηκε η ένταξη της εξόντωσης ενός ολόκληρου λαού στο ρεπερτόριο με τα έξυπνα μέτρα διοίκησης των πολιτικών διαχειριστών της Ισραηλινής “δημοκρατίας”.

            Στον ανεπτυγμένο Βορρά, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης έχουν ήδη πραγματοποιήσει  την θεαματική ιστορική επάνοδο τους κι έχουν καθιερωθεί ως ένα τυπικό γνώρισμα του πολιτικού τοπίου που συναντάει κάποιος στις πλούσιες κοινωνίες της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Τώρα το Ισράηλ, μπροστά στα μάτια μας, δημιουργεί το ιστορικό προηγούμενο για την αποκατάσταση της γενοκτονίας ως μιας εκ των νόμιμων πρακτικών της κρατικής εξουσίας. Από αυτή την άποψη, κανείς απ’ όσους ανήκουν στα κατώτερα στρώματα δεν είναι πλέον ασφαλής απο την δημοκρατία και το παλιό σύνθημα “στον κόσμο των αφεντικών, είμαστε όλοι ξένοι”, αποκτά πια νέα σημασία και ηχεί πιο αληθινό από ποτέ.      

Πάνος Δράκος 

__________

1. Z. Bauman, Modernity and the Holocaust (Cornell University Press), σελ. 1. ︎
2. Α. Σχισμένος, Σκόρπιες σκέψεις για τη Γάζα, https://www.aftoleksi.gr/2023/10/29/skorpies-skepseis-ti-gaza/ ︎
3. https://www.un.org/unispal/document/two-years-on-people-injured-and-traumatized-during-the-great-march-of-return-are-still-strugglin/ ︎
4. Κ. Καστοριάδης, Ο Θρυμματισμένος Κόσμος (Υψιλον), σελ. 91. ︎
5. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19840806_theology-liberation_en.html ︎
6. Για περισσότερα βλ, P. Caridi, Hamas: From Resistance to Government (Seven Stories Press), αλλά και την εκτενή συνέντευξη που παραχώρησε η συγγραφέας στον Chris Hedges, https://www.youtube.com/watch?v=79-43bBUGsU ︎
7. Hamas’ Internal Elections, https://palestine.fes.de/e/hamas-internal-elections-1 ︎
8. Για τον ιρανοαμερικανό ακαδημαϊκό Hamid Dabashi, τόσο η Χαμάς, όσο και η Χεζμπολά, αποτελούν την μεγαλύτερη ελπίδα της Μέσης Ανατολής για έναν πραγματικό εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής από-τα-κάτω. Κι αυτό γιατί πρόκειται για λαϊκά κινήματα με πλατιά μαζική στήριξη, που ωστοσο έχουν αποδείξει την ικανότητα τους να μην παρεκκλίνουν από τους τυπικούς δημοκρατικούς κανόνες των πολιτικών συστημάτων μέσα στα οποία λειτουργούν, ενώ παράλληλα εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πάλης για την ανεξαρτησία των χωρών τους απέναντι στον ιμπεριαλισμό του Ισραήλ και της Δύσης. Στο, H. Dabashi, Islamic Liberation Theology (Routledge). ︎
9. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν σφάλμα να υποθέσουμε ότι οι βομβιστές αυτοκτονίας είναι ένα φαινόμενο που έχει τις κοινωνικές ρίζες του αποκλειστικά στην αγροτιά της Παλαιστίνης. Το υπόλοιπο 50% των εθελοντών είναι άνθρωποι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, εν ενεργεία φοιτητές ή κάτοχοι τίτλων ανωτάτων σπουδών, κλπ. Για περισσότερα βλ, Tianshe Chen, Exploration of the Hamas Suicide Attacks, https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/19370679.2012.12023205. ︎
10. Islamist Women of Hamas: Between Feminism and Nationalism, https://journals.openedition.org/remmm/6971#tocto1n3 ︎
11. Women of the Intifadas, https://www.aljazeera.com/features/2015/10/23/women-of-the-intifadas και The Second Intifada: The Women’s Movement at a Crossroads, https://www.cetri.be/The-Second-Intifada-The-Women-s?lang=fr. ︎
12. Fabianism and the Empire, https://archive.org/stream/fabianismempirem00shawuoft/fabianismempirem00shawuoft_djvu.txt. ︎
13. Ζ. Μπάουμαν, Η Εργασία, ο Καταναλωτισμός και οι Νεόπτωχοι. ︎
14. Palestinian Trade-Unions and the Struggle for Indpendence, https://merip.org/1995/07/palestinian-trade-unions-and-the-struggle-for-independence/. ︎
15. J. Schulman, The Life and Death of Socialist Zionism, https://www.marxists.org/subject/jewish/schulman-socialist-zionism.pdf. ︎
16. J. Schulman, The Life and Death of Socialist Zionism, https://www.marxists.org/subject/jewish/schulman-socialist-zionism.pdf. ︎
17. https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_the_State_of_Palestine. ︎
18. Πράγμα που εξηγεί και την μετεωρική άνοδο της ισραηλινής ακροδεξιάς. ︎
19. Domenico Lossurdo, Liberalism: a Counter-History (Verso). ︎
20. Palestinian Trade-Unions and the Struggle for Independence. ︎
21. https://www.middleeasteye.net/opinion/war-gaza-israel-brutal-drive-seize-palestinian-gas-reserves. ︎

The post Μετα-αποικιοκρατία: Το παράδειγμα της Παλαιστίνης και η σφαγή στην Γάζα appeared first on Void Network.

Διαστάσεις της Αποικιοκρατίας
Αποικιοκρατία και Καπιταλιστική Νεωτερικότητα: Μεταξύ Παρελθόντος και Μέλλοντος

ΤΡΙΤΗ 18/6/2024

ΏΡΑ έναρξης 19.00

Αυτοδιαχειριζόμενο Παρκάκι ΤΣΑΜΑΔΟΥ 10- Εξάρχεια

Σε πείσμα των φιλελεύθερων αφηγήσεων, που θέλουν να την παρουσιάζουν σαν ένα «αμφιλεγόμενο» φαινόμενο που ανήκει στο παρελθόν, η αποικιοκρατία είναι εδώ με πολλαπλούς τρόπους. Ως ιστορική κληρονομιά που ακόμα βαραίνει τους τόπους και τους λαούς που την υπέστησαν· ως σύγχρονη μορφή κυριαρχίας και εκμετάλλευσης, η οποία παράγει διακριτούς και καθορισμένους τρόπους αντίστασης· ως κριτική έννοια που αξιώνει να εκθέσει κάτι ουσιώδες για την καπιταλιστική Νεωτερικότητα και τον Δυτικό πολιτισμό.

Είναι όλες αυτές τις διαστάσεις της αποικιοκρατίας που θέλουμε να προσεγγίσουμε μέσα από μια σειρά ομιλιών. Όχι αξιώνοντας ότι θα εξαντληθεί το θέμα, παρά για να συμβάλουμε στο άνοιγμα της συζήτησης, πέρα από τα στενά όρια ιδεολογικών πολεμικών και παγιωμένων ερμηνευτικών σχημάτων. Το ζητούμενο από την σκοπιά μας εν τέλει είναι απλό: υπάρχει εδραιωμένο καπιταλιστικό σύστημα χωρίς αποικιοκρατία; Αν όχι, τι σημαίνει αυτό για ένα πολιτικό πρόταγμα που αξιώνει την υπέρβαση του καπιταλισμού, όσον αφορά την δική του πρακτική και λόγο, αλλά και τον τρόπο που προσεγγίζει σύγχρονους αντί-αποικιοκρατικούς αγώνες και πολιτικά υποκείμενα;

ΟΜΙΛΙΕΣ / ΑΝΟΙΧΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Εισαγωγικές θέσεις για την Αποικιοκρατία
Γιώργος Σωτηρόπουλος (Διδάκτορας Πολιτικής Θεωρίας, Κενό Δίκτυο)

Ηafiz Αkif Κhan – Jammu Kashmir National Student Federation (Συνεργαζόμενος με ΟΚΔΕ/ Σπάρτακος)

Ζητήματα τάξης και φυλής στην αποικιακή ανατολική και κεντρική Αφρική
Φώτης Παπαδόπουλος (Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας, Κενό Δίκτυο)

Από τον αποικιακό στον μεταποικιακό κόσμο: Τομές και συνέχειες
Κλεονίκη Αλεξοπούλου (Διδάκτορας Ιστορίας, Αναμέτρηση)

Μετα-αποικιοκρατία: Το παράδειγμα της Παλαιστίνης και η σφαγή στην Γάζα
Παναγιώτης Δράκος (Ανεξάρτητος Ερευνητής/Συγγραφέας, Alerta)

Αποικιοκρατία- παλιά και νέα- και Τεχνικός Ολοκληρωτισμός
Γιάννης Ραουζαίος (Κριτικός Κινηματογράφου/Συγγραφέας/Ερευνητής, Κενό Δίκτυο)

Διοργάνωση:
ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ
http://voidnetwork.gr

The post Διαστάσεις της Αποικιοκρατίας | 6 Ομιλίες & Συζήτηση- ΤΡ. 18/6 – Εξάρχεια appeared first on Void Network.

Στο βιβλίο τους “Technopopulism: The New Logic of Democratic Politics“, οι καθηγητές πολιτικής θεωρίας Carlo Invernizzi Accetti και Christopher Bickerton αμφισβητούν πολλές από τις βασικές παραδοχές σχετικά με την προέλευση της κρίσης της δημοκρατίας και υποστηρίζουν ότι πρέπει να προχωρήσουμε πέρα ​​από την «απλουστευτική ιδέα ότι, στη σωστή δόση, ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία μπορούν να αντισταθμίσουν το ένα το άλλο».

Σε αυτή τη συνέντευξη, συζητάμε την απουσία ιδεολογικών πεδίων στη σύγχρονη πολιτική, τους λόγους για τους οποίους χρειαζόμαστε πολύ περισσότερη διαμεσολάβηση, και πώς το παράδοξο της “συμπερίληψης” –που ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί «όλους» μας– είναι στην πραγματικότητα αντιπλουραλιστικό.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τον Carlo Invernizzi Acceti από τον Jonny Gordon-Farleigh για το περιοδικό Stir to Action

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

Το βιβλίο σας “Τεχνολαϊκισμός: Η Νέα Λογική της Δημοκρατικής Πολιτικής”, ξεκινά με μια ανάλυση της κρίσης της δημοκρατίας, των κομματικών σχηματισμών που μεταμορφώνονται σε βαθμό να γίνονται αγνώριστοι, της παρακμής των ενδιάμεσων θεσμικών οργάνων και της περιθωριοποίησης του πολιτικού κομματισμού. Μπορείτε να ανατρέξετε σε αυτή την ιστορία και τις συνέπειες της για την τρέχουσα πολιτική μας κατάσταση;

Η λέξη κρίση (crises) προέρχεται από την αρχαία ελληνική γλώσσα, ήταν ιατρικός όρος, και σήμαινε τη μετάβαση από μια κατάσταση σε μια άλλη, συνήθως περιγράφει μια κατάσταση που οδηγεί ή στην υγεία ή στο θάνατο. Άρα είναι μια ισχυρή μετάβαση. Αν θέλουμε να καταλάβουμε ποια είναι η κρίση της δημοκρατίας στην εποχή μας, πρέπει να δούμε από πού ξεκινήσαμε και πού βρισκόμαστε σήμερα, και να προσπαθήσουμε να σκεφτούμε τι προκάλεσε αυτή τη μετάβαση.

Αν σκεφτούμε τη δημοκρατική πολιτική στα μέσα του εικοστού αιώνα, δομήθηκε θεμελιωδώς από τον ιδεολογικό διαχωρισμό μεταξύ αριστεράς και δεξιάς. Τα κόμματα ανταγωνίζονταν γύρω από ιδεολογικά πεδία που αντιστοιχούσαν στις αρθρώσεις των συμφερόντων και των αξιών συγκεκριμένων ομάδων μέσα στις κοινωνίες. Έτσι, για παράδειγμα, το Εργατικό Κόμμα αντιπροσώπευε την άρθρωση των συμφερόντων και των αξιών μιας συγκεκριμένης ομάδας εντός της κοινωνίας –της εργατικής τάξης– ενώ άλλα κόμματα αντιπροσώπευαν τα συμφέροντα της αριστοκρατίας της γης, ενός γενάρχη ή των αγροτικών πληθυσμών. Υπήρχαν όμως και άλλοι διαχωρισμοί, όπως η θρησκεία. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, υπήρχε το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα, το οποίο εκπροσωπούσε τα συμφέροντα και τις αξίες των Χριστιανών σε αντίθεση με τις κοσμικές ομάδες. Έτσι, η αριστερά και η δεξιά αποτελούσαν τις συναρθρώσεις αυτών των διαφορετικών συμφερόντων και αξιών και ενθάρρυναν τα κόμματα να κινητοποιήσουν διαφορετικές ομάδες συμφερόντων μέσα στις κοινωνίες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι διαφορές στα εκλογικά αποτελέσματα ήταν σχετικά μικρές και, είναι ενδιαφέρον ότι τα κόμματα κέρδιζαν όταν κατάφερναν να κινητοποιήσουν τις δικές τους ομάδες.

Αν πάμε γρήγορα μπροστά στο σήμερα, αυτό που έχουμε είναι μια πολύ διαφορετική πολιτική κατάσταση. Σχεδόν κάθε πολιτικό κόμμα έχει την πρόθεση να πει ότι δεν είναι ούτε αριστερό ούτε δεξιό. Αντίθετα, προσπαθούν να επιτύχουν τη συναίνεση όσο το δυνατόν ευρύτερου μέρους του πληθυσμού. Όχι ενός συγκεκριμένου τμήματος της κοινωνίας –όπως η εργατική τάξη– αλλά του εκλογικού σώματος γενικότερα. Έτσι, τα πολιτικά κόμματα απευθύνονται πλέον σε όσο το δυνατόν ευρύτερες κατηγορίες εντός του εκλογικού σώματος, προωθώντας ιδιαίτερα την «ικανότητα» και τη «δημοτικότητά» τους. Αυτό έχει περιθωριοποιήσει σταδιακά τις ιδεολογικές πλατφόρμες στο κομματικό μας σύστημα, αυτές που έχουν άμεσα τις ρίζες τους σε κοινωνικά συμφέροντα και αξίες.

Λοιπόν, πώς φτάσαμε από εκεί ως εδώ; Το επιχείρημα που αναπτύσσουμε ο Κρις Μπίκερτον και εγώ στο βιβλίο μας είναι ότι υπάρχουν βαθιές κοινωνικές και πολιτικές αιτίες για αυτόν τον μετασχηματισμό. Αρχικά αυτός ο μετασχηματισμός ανταποκρίθηκε στις αλλαγές που συνέβησαν στις κοινωνικές ομάδες που προηγουμένως δομούσαν τους πολιτικούς διαχωρισμούς. Αν και αυτές οι κοινωνικές τάξεις δεν έχουν εξαφανιστεί, διαφέρουν θεμελιωδώς από τη μεταπολεμική εποχή. Εκείνη την εποχή, ο διαχωρισμός μεταξύ του ποιος είναι ή δεν είναι μέρος της εργατικής τάξης ήταν αμέσως ξεκάθαρος. Σήμερα, ο πολιτισμός είναι πολύ πιο ομοιογενής και οι κοινωνικές ή οικονομικές τάξεις είναι πολύ πιο περίπλοκες. Ομοίως, οι θρησκευτικές διαιρέσεις δεν είναι πλέον οι ίδιες μετά την γενικευμένη εκκοσμίκευση των κοινωνιών μας.

Όσον αφορά την κρίση της δημοκρατίας, αυτές οι αλλαγές που συνέβησαν στις κοινωνικές τάξεις δεν αντικατοπτρίστηκαν σε ανάλογες αλλαγές στα κόμματα που οργάνωναν την πολιτική συμμετοχή. Αυτή είναι η θεωρία που προωθούσαν τη δεκαετία του 1960 πολιτικοί επιστήμονες, όπως ο Seymour Martin Lipset, ο George Lipsitz και ο Stein Rokkan, και ονομάστηκε «υπόθεση του παγώματος». Υποστήριζαν ότι τα κόμματα, χριστιανικά και μη, παρέμειναν παγωμένα σε ιστορικούς κοινωνικούς διαχωρισμούς, όπως το “προλεταριάτο” και η “αστική τάξη”,  ακόμη και όταν η κοινωνία είχε πλέον πάψει να αντικατοπτρίζει αυτούς τους συγκεκριμένους διαχωρισμούς. Αυτό οδήγησε σε έναν σταδιακό διαχωρισμό μεταξύ της κοινωνίας και της πολιτικής, καθώς η πολιτική σταδιακά αποσπάστηκε από την εκπροσώπηση των συμφερόντων και των αξιών των κοινωνικών ομάδων, και με τη σειρά της, η κοινωνία έμεινε σταδιακά χωρίς αντιπροσώπευση και κλείστηκε στον εαυτό της.

Έτσι, η αυξανόμενη απομάκρυνση της κοινωνίας από την πολιτική είναι, στη ρίζα της, μια κρίση των ενδιάμεσων φορέων: των πολιτικών κομμάτων, των συνδικάτων, των εκκλησιών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Παρά τις αλλαγές στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, αυτά τα ενδιάμεσα όργανα ήταν σε μεγάλο βαθμό ανίκανα να μεταμορφωθούν και αυτό οδήγησε, σε μια αυτοαναφορική τάξη πολιτικών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την εκλογική επιτυχία, και μια κοινωνία που αναδιπλώθηκε όλο και περισσότερο στον εαυτό της μέχρι του σημείου που πλέον νιώθει εντελώς αποξενωμένη από την ίδια την πολιτική. Αυτό δημιούργησε την κρίση της δημοκρατίας που ζούμε σήμερα.

Η πολιτική θεωρία έχει επιμείνει σε μεγάλο βαθμό στην αντίθεση μεταξύ της “τεχνοκρατίας” –της διαδικασίας, δηλαδή, όπου ειδικοί βρίσκουν λύσεις σε συλλογικά προβλήματα με μη πολιτικά μέσα, και του “λαϊκισμού”– την αξίωση εκπροσώπησης κατά αποκλειστικότητα, όλου του “λαού”, δηλαδή των συμφερόντων ολόκληρου του εκλογικού σώματος. Όμως, το έργο σας προτείνει ότι αυτοί οι «τρόποι πολιτικής δράσης» – η τεχνοκρατία και ο λαϊκισμός – έχουν συνδυαστεί για να σχηματίσουν μια νέα λογική για τη δημοκρατική πολιτική. Μπορείτε να εξηγήσετε την έννοια του τεχνολαϊκισμού;

Η έννοια της κρίσης της δημοκρατίας είναι αρνητική – μας λέει ότι υπάρχει ένα κενό στη θέση αυτού που υπήρχε πριν. Πολλοί έχουν αναλύσει και θρηνήσει αυτή την κρίση της δημοκρατίας, αλλά λίγοι προσπάθησαν πραγματικά να δώσουν ένα όνομα σε αυτό που την αντικαθιστά. Τεχνολαϊκισμός είναι το όνομα που δώσαμε σε αυτή τη νέα λογική της δημοκρατικής πολιτικής.

Ας αποσαφηνίσουμε λοιπόν αυτή την έννοια του τεχνολαϊκισμού. Η βασική ιδέα είναι ότι οι πολιτικοί στην εποχή μας δεν ανταγωνίζονται ως προς τις ιδεολογικές τους διαφορές. Αντίθετα, πρωτίστως βλέπουμε να ανταγωνίζονται σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους ότι είναι ικανότεροι διαχειριστές, δηλαδή, σύμφωνα με αυτό που ονομάζουμε “τεχνοκρατία”. Οι πολιτικοί ή τα κόμματα ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε μια συγκεκριμένη γνώση που τα καθιστά αποτελεσματικά. Ή από την άλλη μπαίνουν στην πολιτική αρένα με τον ισχυρισμό της εκπροσώπησης του λαού, δηλαδή, σύμφωνα με αυτό που λέμε “λαϊκισμό”. Σε αυτή την περίπτωση, οι πολιτικοί ή τα κόμματα ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε μια συγκεκριμένη γνώση σχετικά με το τι πραγματικά θέλει ο «λαός».

Λοιπόν, πώς σχετίζεται αυτό με την αντίθεση “αριστεράς-δεξιάς”; Ενώ ο ανταγωνισμός της αριστεράς με την δεξιά συνεχίζεται, επικαλύπτεται όλο και περισσότερο από αυτή τη νέα τεχνολαϊκιστική λογική, η οποία υποστηρίζουμε ότι γίνεται όλο και πιο κυρίαρχη. Έτσι, αυτό που αντικαθιστά την ιδεολογική μορφή της πολιτικής είναι μια λογική σύμφωνα με την οποία, οι πολιτικοί ανταγωνίζονται με βάση τους ισχυρισμούς τους ότι είναι τεχνοκράτες δηλαδή ικανοί ή, από την άλλη, ότι είναι δημοφιλείς δηλαδή λαϊκιστές. Για να αποσαφηνίσουμε περαιτέρω αυτές τις δύο έννοιες, νομίζω ότι είναι χρήσιμο να ξεκινήσουμε από το σημείο που εσείς προτείνατε – αυτό του είδος της πολιτικής θεωρίας όπου η «τεχνοκρατία» και ο «λαϊκισμός» θεωρούνται αντίθετα πράγματα.

Στην πολιτική θεωρία, η τεχνοκρατία συχνά μας φέρνει στο μυαλό εικόνες οικονομολόγων, ελίτ και ειδικών σε κλειστά δωμάτια που λαμβάνουν αποφάσεις για άλλους ανθρώπους – μια εκδοχή της πολιτικής από πάνω προς τα κάτω. Αντίθετα, ο λαϊκισμός συνδέεται με εικόνες πληβειακών μαζών, που εισβάλλουν στις εκλογικές διαδικασίες και εκδιώκουν την υπάρχουσα πολιτική τάξη – ένα είδος πολιτικής από κάτω προς τα πάνω. Και με αυτόν τον τρόπο αυτά τα δύο θεωρούνται αντίθετα.

Σημείο εκκίνησης της διατριβής μας είναι η ιδέα ότι στην πραγματικότητα πέρα ​​από αυτό το επίπεδο αντίθεσης, υπάρχει μια θεμελιώδης συμπληρωματικότητα ή ακόμα και ομοιότητα μεταξύ τεχνοκρατίας και λαϊκισμού, που έγκειται στο γεγονός ότι και οι δύο είναι μορφές «πολιτικής της μιας και μοναδικής αλήθειας».

Τόσο οι τεχνοκράτες όσο και οι λαϊκιστές ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε κάποιο είδος θεμελιώδους αλήθειας, που τους δίνει το δικαίωμα και τους νομιμοποιεί να κυβερνούν όλους τους άλλους.

Οι τεχνοκράτες ισχυρίζονται ότι έχουν την γνώση ή την “τεχνογνωσία” που τους νομιμοποιεί να λένε στους άλλους τι να κάνουν. Οι λαϊκιστές ισχυρίζονται επίσης ότι έχουν πρόσβαση σε ένα συγκεκριμένο είδος γνώσης, το οποίο καθορίζει τις πολιτικές τους αποφάσεις. Αυτός ο τρόπος πολιτικής, λειτουργεί ως βάση της νομιμοποίησης τους. Ως μορφές «πολιτικής της μιας και μοναδικής αλήθειας», οι τεχνοκρατικοί και λαϊκιστικοί πολιτικοί σχηματισμοί μπορούν να απορρίψουν την αντιπολίτευση ως παράνομη – αφού, αν εσύ είσαι κάτοχος της «αλήθειας», όποιος διαφωνεί με τη θέση σου, απλώς, κάνει λάθος.

Ένας τεχνοκράτης, για παράδειγμα, δεν έχει χρόνο να ξοδέψει για την πολιτική αντιπολίτευση και δεν βλέπει καμία αξία στη συζήτηση μαζί της. Και με τον ίδιο τρόπο, ο λαϊκιστής δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητα της αντιπολίτευσης, γιατί αν ξέρεις ήδη τι θέλει πραγματικά ο λαός, ό,τι σκέφτεται ή θέλει κάποιος άλλος είναι παράνομο. Ο “άλλος”, σε κάθε περίπτωση, μπορεί να είναι μια ελίτ ή ένας ξένος που δεν έχει νόμιμο μερίδιο συμμετοχής στην πολιτική. Έτσι και οι δύο αυτές προσεγγίσεις έχουν μια σημαντική συμπληρωματικότητα: είναι «πολιτικές της μιας και μοναδικής αλήθειας» και άρα, εκ φύσεως, αντιπλουραλιστικές.

Για αυτό το λόγο έχουν και τους ίδιους εχθρούς. Στην Ιταλία, ένα καλό παράδειγμα είναι ο Mario Monti, ο πρώην Ευρωπαίος επίτροπος που έγινε πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, και ο άσπονδος εχθρός του, Beppe Grillo. Ο Μόντι είναι ο τεχνοκράτης, ο Γκρίλο ο λαϊκιστής. Παρά την αντίθεση τους, και οι δύο πολιτικοί μοιράζονται τους ίδιους εχθρούς – τους ενδιάμεσους φορείς που οργανώνουν την πολιτική συμμετοχή. Μισούν τα κόμματα, τους επαγγελματίες πολιτικούς, τα μέσα ενημέρωσης και τα συνδικάτα. Όλες αυτές οι μορφές διαμεσολάβησης είναι εχθροί του λαϊκισμού και της τεχνοκρατίας. Και αυτό δεν είναι τυχαίο – και οι δύο βασίζονται σε μια παρόμοια αντίληψη για την πολιτική ως μια μορφή «αλήθειας».

Με άλλα λόγια, ο τεχνολαϊκισμός τοποθετεί τα συμφέροντα του «όλου» –μιας αποδιοργανωμένης μάζας– απέναντι στο «μέρος». Σε τι διαφέρει αυτό από την προηγούμενη πολιτική λογική; Εάν, παλαιότερα, η αριστερή και η δεξιά πολιτική λειτουργούσαν σε ένα οριζόντιο επίπεδο που διευθετούσε τον νόμιμο ανταγωνισμό μεταξύ ίσων «πλευρών» (δηλαδή μεταξύ κομμάτων που εκπροσωπούν διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα), αντίθετα, ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία είναι και οι δύο κάθετες μορφές πολιτικής που εμφανίζονται ως ένα είδος «ολόκληρου» ενάντια στα διάφορα «μέρη».

Αυτό που υποστηρίζουμε στο βιβλίο είναι ότι λόγω αυτής της ομοιότητας – του γεγονότος ότι ο λαϊκισμός και η τεχνοκρατία είναι και οι δύο μορφές «πολιτικής της αλήθειας» – παρουσιάζουν μαζί μια νέα λογική για τη δημοκρατική πολιτική σε ένα πλαίσιο όπου οι πολιτικές ομαδοποιήσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί και οι πολιτικοί ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν τα συμφέροντα «όλων». Ακριβώς επειδή δεν απευθύνονται στα συμφέροντα οποιασδήποτε συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας (δηλαδή «τμημάτων»), οι πολιτικοί μπορούν τώρα να εξασφαλίσουν την εύνοια πολύ μεγάλων κομματιών ενός αποδιοργανωμένου γενικού πληθυσμού. Το πιο σημαντικό, παρά την προφανή αντίθεση μεταξύ τεχνοκρατίας και λαϊκισμού, είναι ότι, οι πολιτικοί έμαθαν επίσης γρήγορα πως μπορούν άνετα να απευθύνονται και στις δύο πλευρές. Δεν είναι απαραίτητο ότι είσαι αντιλαϊκός εάν είσαι ικανός και κανένας δεν μπορεί να πει πως είσαι ανίκανος εάν είσαι δημοφιλής. Στην πραγματικότητα, είναι απολύτως εφικτό να είναι κάποιος και ικανός και δημοφιλής, και άριστος και λαϊκός ήρωας, και καθώς οι πολιτικοί προσπαθούν να απευθύνονται στα συμφέροντα όλων μέσα στην κοινωνία, είναι προς το συμφέρον τους να είναι και τα δύο.

Έτσι, στο πλαίσιο της υπόθεσής μας για τον τεχνολαϊκισμό, προτείνουμε ότι οι πολιτικοί, που δεν είναι δεσμευμένοι να εκπροσωπούν συγκεκριμένα συμφέροντα και αξίες, είναι ολοένα και πιο ελκυστικοί και στα δύο στρατόπεδα- και ανάμεσα στους τεχνοκράτες και ανάμεσα στους λαϊκιστές. Τις τελευταίες δεκαετίες, για παράδειγμα, εάν ενδιαφέρεσαι να κερδίσεις τις εκλογές, δεν ισχυρίζεσαι ότι εκπροσωπείς τα συμφέροντα και τις αξίες διαφορετικών «τμημάτων» της κοινωνίας – υποστηρίζεις ότι μπορείς να είσαι ένα κόμμα ή ένας πολιτικός, αποτελεσματικός και δημοφιλής σε «όλους».

Στο βιβλίο σας μιλάτε για το «δίλημμα της δομικής εξάρτησης», την ιδέα ότι η πολιτική υποτάσσεται στις ανάγκες των αγορών. Ο τεχνολαϊκισμός φαίνεται να εμφανίζεται ως μια νέα λογική σε αυτή την μετα-πολιτική εποχή.

Η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ διατύπωσε την ιδέα ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική». Αυτό ειπώθηκε για να υποστηριχθεί ότι υπάρχει μόνο ένα ρεαλιστικό μοντέλο πολιτικής οικονομίας. Καθώς δεν υπάρχουν πραγματικές ιδεολογικές διαφωνίες σχετικά με το μέλλον, το πολιτικό σύστημα παύει να είναι ένα πεδίο συζήτησης ή ανταγωνισμού των οικονομικών συμφερόντων ή των διαφορετικών κοινωνικών αξιών. Άλλωστε, εάν οι στόχοι είναι ήδη προκαθορισμένοι μέσα σε ένα αμετάβλητο οικονομικό πλαίσιο, ποιο είναι το νόημα της συζήτησης ή της διαφωνίας;

Έτσι, η λογική του τεχνολαϊκισμού αναδύεται ακριβώς όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, όταν τα κόμματα παύουν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά οράματα οργάνωσης της κοινωνίας. Σε αυτό το σημείο, οι πολιτικοί δεν έχουν άλλο πεδίο για να συναγωνιστούν μεταξύ τους εκτός από το πόσο ικανοί είναι στην εκπλήρωση των αναγκών του συστήματος. Ως επακόλουθο, η δημοκρατική πολιτική πλέον αφορά τη «φροντίδα» του τρέχοντος συστήματος, αντί να είναι ένα πεδίο αντίπαλων προτάσεων ή διεκδίκησης διαφορετικών «κατευθύνσεων» που μπορεί να πάρει το ίδιο το σύστημα.

Πριν από την άνοδο του τεχνολαϊκισμού, για παράδειγμα, αν ήσουν σοσιαλιστής, είχες μια πολύ διαφορετική ιδέα για το πώς θα έπρεπε να μοιάζει η κοινωνία από ό,τι αν ήσουν φιλελεύθερος ή χριστιανοδημοκράτης. Σε αυτό το πλαίσιο –σε έναν ευρύ ιδεολογικό ορίζοντα– η τεχνοκρατία δεν είχε νόημα. Εάν δεν υπάρχει μια απόλυτη και γενική συναίνεση σχετικά με τους «στόχους» της πολιτικής διαδικασίας, το ζήτημα της ορθής διαχείρισης δεν είναι κεντρικής σημασίας. Πρώτα πρέπει να συμφωνήσουμε για τους πολιτικούς μας στόχους και μετά να αποφασίσουμε ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος επίτευξης τους. Στην πραγματικότητα, η τεχνοκρατία υπήρχε στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 μέσα στα κόμματα – ήταν φυσικό να συζητηθεί ποια άτομα θεωρούνταν περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικά μέσα σε ένα κόμμα επειδή τα μέλη του είχαν ήδη μεταξύ τους μια γενική συναίνεση. Όμως σήμερα, επειδή δεν υπάρχει σχεδόν καμία ιδεολογική απόκλιση, η τεχνοκρατία και ο λαϊκισμός γίνονται, συνολικά, οι κύριες μορφές ανταγωνισμού μεταξύ των κομμάτων.

Όσον αφορά το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο, ισχυρίζεστε ότι ο τεχνολαϊκισμός μπορεί να παρατηρηθεί σε πολλές διαφορετικές «περιπτώσεις», όπως στο Αγγλικό “Νέο Εργατικό Κόμμα” – «μέσω του κόμματος», στο Ιταλικό “Κίνημα των Πέντε Αστέρων” – «μέσω της εκλογικής βάσης» και στον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν – «μέσω ενός ηγέτη». Μπορείτε να αναλύσετε αυτές τις «ποικίλες» μορφές τεχνολαϊκισμού;

Το Νέο Εργατικό Κόμμα είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση τεχνολαϊκισμού, καθώς βρίσκεται στην αρχή αυτής της μετάβασης, αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι ιδεολογίες εκείνης της περιόδου εξαντλήθηκαν ή ξεπεράστηκαν. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπλερ και οι Νέοι Εργατικοί έκαναν έκκληση στην σύλληψη ενός «Τρίτου Δρόμου» –μιας πολιτικής πέρα ​​από την αριστερά και τη δεξιά– η οποία κατευθυνόταν ουσιαστικά προς ένα μετα-ιδεολογικό στάδιο δημοκρατικής πολιτικής. Σε αυτό το διάστημα βλέπουμε –σύμφωνα με το επιχείρημά μας– την ανάδυση του τεχνολαϊκισμού «μέσω ενός κόμματος».

Ένα από τα πιο σημαντικά συνθήματα που εκλαϊκεύει ο Μπλερ είναι: «σημασία έχει αυτό που λειτουργεί». Βασικά λέει, «Δεν με ενδιαφέρουν οι ιδεολογικές προκαταλήψεις, επικεντρώνομαι στην επίλυση των προβλημάτων». Είναι μια ρεαλιστική κίνηση που προσπαθεί να διαλύσει την παλιά ιδέα ότι το Εργατικό Κόμμα είναι ανίκανο να αντιμετωπίσει την οικονομία – και υπονοεί ότι το κόμμα θα βασιστεί σχεδόν σε οτιδήποτε για να είναι «αποτελεσματικό». Η αποτελεσματική πολιτική, κυρίως, είναι δυνατή μόνο όταν η Θάτσερ έχει ήδη καταδείξει ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική».

Έτσι, η βαθιά τεχνοκρατική τάση μέσα στους Νέους Εργατικούς αυτοπαρουσιάζεται ως ικανός διαχειριστής της οικονομίας, αλλά, ταυτόχρονα, ευαγγελίζεται και μια προσέγγιση ενάντια στα κατεστημένα. «Είμαι νέος, θα κάνω επανάσταση στο κόμμα». Αυτό δεν είναι το παλιό κόμμα των εργατικών, είναι το Νέο Εργατικό κόμμα. Ως μέρος αυτής της λαϊκιστικής προσέγγισης, υπάρχει η συνεχής και γενική επωδός του «λαού», που αντικαθιστά την παραδοσιακή αναφορά του κόμματος στην «τάξη» και αποτελεί σημαντικό μέρος της αποπολιτικοποίησης που επέρχεται υπό τον Μπλερ. Έτσι, το New Labour επικεντρώνεται στις λαϊκιστικές εκκλήσεις – η Νταϊάνα γίνεται η «Πριγκίπισσα του Λαού» και το Millennium Dome γίνεται ο «Θόλος του Λαού». Μέσα από αυτή την κρίση ιδεολογιών που εκδηλώνεται στο Εργατικό Κόμμα αναδύεται η τεχνολαϊκιστική λογική.

Είναι επίσης ενδιαφέρον να σκεφτούμε πώς συμβαίνει αυτή η σύνθεση στο New Labour. Πώς συγκέντρωσαν τόσα λαϊκιστικά και τόσα τεχνοκρατικά στελέχη; Το επιχείρημά μας στο βιβλίο είναι ότι η καινοτομία των Νέων Εργατικών ήταν να μετατρέψουν θεμελιωδώς το κόμμα από όργανο εκπροσώπησης συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων σε εκλογική μηχανή. Και ένα μέρος αυτής της διαδικασίας, μια από τις πιο γνωστές στρατηγικές του Μπλερ, είναι να αποδυναμώσει τον ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων και άλλων οργανωμένων ομάδων μέσα στο κόμμα. Για αυτόν τον τρόπο δημοκρατικής πολιτικής, πρέπει να έχεις όσο το δυνατόν ευρύτερη βάση και όσο το δυνατόν ισχυρότερη ηγεσία. Και τι αντικαθιστά τα συνδικάτα και τις εσωκομματικές οργανώσεις; Η ενσάρκωση του τεχνολαϊκισμού – οι δημοσκόποι.

Υποστηρίζουμε ότι ο Μπλερ ήταν ένας από τους πρώτους τεχνολαϊκιστές, αλλά την ίδια στιγμή στην Ιταλία, ο Μπερλουσκόνι χρησιμοποίησε επιστημονικά την δημοσκοπική μελέτη της κοινής γνώμης και την χρήση των γκάλοπ για την χάραξη της πολιτικής στρατηγικής του κόμματος του. Ως κομματική πολιτική, σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να σκεφτούμε, κατά βάση, τις προεκλογικές εκστρατείες. Ουσιαστικά, το κόμμα γίνεται μηχανή εκλογής της ηγεσίας (και όχι πολλά άλλα) και το κύριο όργανο του είναι η επιστημονική μελέτη της κοινής γνώμης. Στη φιγούρα του δημοσκόπου και στη χρήση των δημοσκοπήσεων για την κατανόηση των προτιμήσεων των ψηφοφόρων, έχετε μια σύνθεση μεταξύ λαϊκισμού και τεχνοκρατίας. Έχετε ειδικούς που χρησιμοποιούν επιστήμη, δεδομένα και τεχνικές για να μελετήσουν «τους ανθρώπους» – ως αποδιοργανωμένα, εξατμισμένα άτομα – και αυτή η τεχνογνωσία επιτρέπει στους πολιτικούς ηγέτες να ισχυρίζονται ότι βασίζουν τα πολιτικά τους προγράμματα σε λαϊκά αιτήματα.

Αυτή η μορφή πολιτικής που βασίζεται και καθοδηγείται από τις δημοσκοπήσεις – ξεκινώντας από τη μεταπολιτευτική εποχή, αλλά τώρα πανταχού παρούσα – είναι μια μορφή τεχνολαϊκισμού. Στην προηγούμενη εποχή, οι δημοσκοπήσεις δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη χρησιμότητα για τα πολιτικά κόμματα, καθώς αυτά αποτελούσαν μια οργανική άρθρωση συμφερόντων και αξιών διαφορετικών «τμημάτων» της κοινωνίας (δηλαδή της εργατικής τάξης, των βιομήχανων κ.λπ.). Αποτελούσαν τη διαμεσολαβημένη έκφραση μιας κοινωνικής ομάδας. Τώρα, όταν το κόμμα γίνεται αποκλειστικά μια μηχανή εκλογικής νίκης, χρειάζεται να χρησιμοποιήσει την «επιστήμη» για να μελετήσει την κοινωνία προκειμένου να αποκτήσει εκλογικό πλεονέκτημα. Αντικαθιστώντας λοιπόν το μέλος του κόμματος και τον συνδικαλιστή με τον δημοσκόπο, ο Μπλερ καταφέρνει να δημιουργήσει αυτό τον τύπο κόμματος με ισχυρή ηγεσία και ευρεία εκλογική βάση. Αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό του τεχνολαϊκιστικού κόμματος.

Άλλοι σχηματισμοί που ερευνούμε στο βιβλίο είναι νεότεροι και αντιπροσωπεύουν πιο «αγνά» παραδείγματα τεχνολαϊκισμού. Ας πάρουμε λοιπόν μόνο δύο παραδείγματα. Στην Ιταλία, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων θεωρείται η επιτομή του λαϊκισμού. Ο Beppe Grillo, ένας κωμικός που κατέβηκε στον πολιτικό στίβο εναντίον της κάστας των πολιτικών – «la casta» όπως τους ονόμαζε – και υποστήριξε ότι η πολιτική ελίτ είναι διεφθαρμένη. «Όλοι μας είμαστε άξιοι» ήταν το λαϊκιστικό του σύνθημα. Αλλά δεν υπήρχε μόνο μια βαθιά λαϊκιστική τάση, αλλά και μια τεχνοκρατική. Τα Πέντε Αστέρια αναφέρονται σε πέντε τομείς και ισχυρίζονται ότι σε αυτούς προσφέρουν πιο αποτελεσματικές λύσεις, σε τομείς όπως το νερό, το περιβάλλον, τη συνδεσιμότητα και τις μεταφορές. Αυτό που βλέπουμε εδώ δεν είναι μια έκκληση σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, αξίες ή συμφέροντα, αλλά μια πολιτική εστίαση σε τομείς που αυτοί θεωρούν πως τεχνικά είναι πιο ικανοί.

Λοιπόν, εδώ πώς επιτυγχάνεται η σύνθεση; Στην πραγματικότητα, πολύ διαφορετικά από την περίπτωση των Νέων Εργατικών. Εδώ το βασικό πρόσωπο, που είναι και λαϊκιστής και τεχνοκράτης, είναι ο «πολίτης- ειδικός». Σε αυτήν την περίπτωση, ο εμπειρογνώμων πολίτης συχνά κινητοποιείται μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίες βασίζονται κυρίως στην προϋπόθεση ότι η συλλογική ευφυΐα και οι ικανότητες ενός μεγάλου αριθμού (διαχωρισμένων) ατόμων μπορούν να παράγουν καλύτερες λύσεις από έναν μικρό αριθμό ειδικών. Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο, σε αυτήν την νέα έννοια του πολίτη, το άτομο δεν είναι φορέας συμφερόντων ή αξιών, αλλά πάροχος εξειδικευμένων ικανοτήτων. Ο πολίτης-ειδικός είναι ένα αρχέτυπο τεχνολαϊκισμού, όπως και ο δημοσκόπος.

Το τελευταίο παράδειγμα που δίνουμε στο βιβλίο είναι ο Εμανουέλ Μακρόν, ο πρόεδρος της Γαλλίας. Ο Μακρόν είναι επίσης μέλος ενός νέου τύπου πολιτικού κόμματος, επομένως τον βλέπουμε ως άλλο ένα καθαρό παράδειγμα τεχνολαϊκισμού. Η τεχνοκρατική τάση ήταν εμφανής στην προεκλογική του εκστρατεία, στην οποία ισχυρίστηκε ότι θα έλυνε τα οικονομικά προβλήματα της Γαλλίας. Όσον αφορά τη λαϊκιστική του θέση, παρουσιάστηκε στην προεκλογική εκστρατεία του ως ενάντια στο κατεστημένο, ενάντια στις πολιτικές ελίτ που έχουν υπερβολικό έλεγχο του πολιτικού μας συστήματος. Στον Μακρόν υπάρχει μια ισχυρή εξατομίκευση της ηγεσίας, στοιχείο που ονομάζουμε «ηγετικό» τεχνολαϊκισμό – είναι ο άνθρωπος που θα «λύσει τα προβλήματα του λαού», ενσαρκώνει τόσο την ικανότητα όσο και τη δημοτικότητα. Ίσως θυμάστε μάλιστα, το κόμμα του – En Marche! – είχε τα ίδια αρχικά με το όνομα του, Εμμανουέλ Μακρόν. Έτσι, μπορείτε να δείτε από αυτά τα τρία παραδείγματα – «μέσω του κόμματος», «μέσω της εκλογικής βάσης» και «μέσω του ηγέτη» – υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι τεχνολαϊκισμού στη σημερινή πολιτική.

___

Ο Carlo Invernizzi Accetti είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας στο City College της Νέας Υόρκης (CUNY). Αναπληρωτής Ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών του Institut d’Etudes Politiques de Paris (Sciences Po); και Επισκέπτης Αναπληρωτής Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στη Σχολή Διεθνών και Δημοσίων Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κολούμπια (SIPA).

ΔΕΣ ΕΠΙΣΗΣ:

The post Τεχνολαϊκισμός: Η Νέα Λογική της Δημοκρατικής Πολιτικής appeared first on Void Network.

Μετάφραση / επιμέλεια: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)

________

Στις 5 Φεβρουαρίου 1880, ο Reclus εκφώνησε μια ομιλία στη Γενεύη με τίτλο «Evolution et Révolution» (Εξέλιξη και Επανάσταση). Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Le Révolté με αυτόν τον τίτλο (21 Φεβρουαρίου 1880): τεύχος 1–2, και στη συνέχεια ανατυπώθηκε ως μπροσούρα και μεταφράστηκε πολλές φορές σε διάφορες γλώσσες. Ο Reclus επέκτεινε τελικά το σκεπτικό του σε ένα βιβλίο με τίτλο L’Evolution, la révolution et l’idéal anarchique- “Εξέλιξη, Επανάσταση και Αναρχικό Ιδεώδες” (Παρίσι: Stock, 1898· Montréal: Lux Editions, 2004), το μόνο ολοκληρωμένο έργο του αποκλειστικά για την αναρχική πολιτική σκέψη. Το κείμενο που δημοσιεύουμε περιέχει τις πιο σημαντικές θεματικές και περιλαμβάνει περίπου το ένα τέταρτο του αυθεντικού κειμένου.

_________

Η εξέλιξη περιλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπινων υποθέσεων. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η επανάσταση κάνει το ίδιο επίσης, παρόλο που αυτός ο παραλληλισμός δεν είναι πάντα εμφανής από τα μεμονωμένα γεγονότα που συνθέτουν το σύνολο της ζωής των κοινωνιών. Όλες οι μορφές εξέλιξης είναι αλληλεξαρτώμενες, και σαν αναρχικοί, ανάλογα με τη γνώση και τη δύναμή μας, επιθυμούμε όλες τις μορφές της — την κοινωνική και πολιτική πρόοδο, την ηθική και υλική πρόοδο και την πρόοδο στην επιστήμη, την τέχνη και τη βιομηχανία. Σε κάθε σφαίρα δεν είμαστε μόνο υποστηρικτές της εξέλιξης, αλλά εξίσου επαναστάτες, αφού συνειδητοποιούμε ότι η ίδια η ιστορία δεν είναι παρά μια σειρά από επιτεύγματα που επιτυγχάνονται μετά από μια σειρά κατάλληλων προετοιμασιών. Μια μεγάλη πνευματική εξέλιξη που απελευθερώνει τα μυαλά των ανθρώπων έχει ως λογική συνέπεια τη χειραφέτηση των ατόμων σε όλες τις σχέσεις τους με τα άλλα άτομα.

Μπορεί λοιπόν να ειπωθεί ότι η εξέλιξη και η επανάσταση είναι δύο διαδοχικές όψεις του ίδιου φαινομένου, η εξέλιξη που προηγείται της επανάστασης και η επανάσταση που προηγείται μιας νέας εξέλιξης, η οποία με τη σειρά της είναι η μητέρα των μελλοντικών επαναστάσεων. Μπορεί να γίνει οποιαδήποτε αλλαγή χωρίς να προκαλέσει ξαφνικές αλλαγές στην ισορροπία της ζωής; Η επανάσταση δεν ακολουθεί αναπόφευκτα την εξέλιξη με τον ίδιο τρόπο που μια πράξη ακολουθεί τη θέληση για δράση; Οι δύο τους διαφέρουν μόνο ως προς τον χρόνο εμφάνισης τους. Όταν μια μάζα πεσμένων συντριμμιών εμποδίζει ένα ποτάμι, τα νερά συσσωρεύονται σταδιακά πάνω από το εμπόδιο και μια λίμνη σχηματίζεται μέσω αργής εξέλιξης. Στη συνέχεια, ξαφνικά το φράγμα του κάτω ποταμού αρχίζει να διαρρέει και η πτώση ενός βράχου προκαλεί έναν κατακλυσμό. Το εμπόδιο παρασύρεται βίαια και η άδεια λίμνη γίνεται και πάλι ποτάμι. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται μια μικρή επίγεια επανάσταση.

Εάν η επανάσταση ακολουθεί πάντα μετά από την εξέλιξη, αυτό οφείλεται στην αντίσταση του περιβάλλοντος: το νερό σε ένα ρέμα χτυπά ανάμεσα στις όχθες του επειδή αυτές εμποδίζουν τη ροή του. Η βροντή βουίζει στον ουρανό επειδή η ατμόσφαιρα αντιστέκεται στο ηλεκτρικό φορτίο που αναβοσβήνει στα σύννεφα. Κάθε μετασχηματισμός της ύλης και κάθε υλοποίηση μιας ιδέας, κατά τη διάρκεια της πραγματικής διαδικασίας αλλαγής, εμποδίζεται από την αδράνεια του περιβάλλοντος. Ένα νέο φαινόμενο μπορεί έτσι να δημιουργηθεί μόνο μέσω μιας προσπάθειας που είναι πιο βίαιη ή μιας δύναμης πιο ισχυρής από την αντίσταση. Ο Χέρντερ, μιλώντας για τη Γαλλική Επανάσταση, εξέφρασε αυτή την ιδέα: «Ένας σπόρος πέφτει στο έδαφος και για πολύ καιρό φαίνεται να είναι νεκρός. Ύστερα ξαφνικά φυτρώνει, εκτοπίζει το σκληρό χώμα που το είχε σκεπάσει, διώχνει βίαια τον εχθρό του, τον πηλό, και έτσι γίνεται ένα ανθοφόρο φυτό που καρποφορεί». Και σκεφτείτε πώς γεννιέται ένα παιδί: αφού περάσει εννέα μήνες στο σκοτάδι της μήτρας, δραπετεύει επίσης βίαια, σκίζοντας το δοχείο του και μερικές φορές σκοτώνοντας ακόμη και τη μητέρα του. Τέτοιες είναι οι επαναστάσεις— αναγκαίες συνέπειες των εξελίξεων που προηγήθηκαν.

Ωστόσο, οι επαναστάσεις δεν συνιστούν απαραίτητα πρόοδο, όπως οι εξελίξεις δεν κατευθύνονται πάντα προς τη δικαιοσύνη. Όλα αλλάζουν, τα πάντα στη φύση κινούνται ως μέρος μιας αιώνιας κίνησης. Αλλά όπου υπάρχει πρόοδος, μπορεί επίσης να υπάρξει οπισθοδρόμηση, και εάν ορισμένες εξελίξεις τείνουν προς την ανάπτυξη της ζωής, υπάρχουν άλλες που τείνουν προς τον θάνατο. Το να σταματήσεις είναι αδύνατο και είναι απαραίτητο να κινηθείς προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Οι σκληραγωγημένοι αντιδραστικοί και οι ευγενικοί φιλελεύθεροι, που και οι δύο φωνάζουν τρομαγμένοι με τη λέξη «επανάσταση», εντούτοις προχωρούν και οι ίδιοι προς μια επανάσταση – την τελευταία, που είναι η αιώνια ανάπαυση. Οι ασθένειες, η γήρανση ή η γάγγραινα, για παράδειγμα, είναι μορφές εξέλιξης όπως και η εφηβεία. Η εμφάνιση σκουληκιών σε ένα πτώμα, όπως και το πρώτο κλάμα ενός βρέφους, δείχνουν ότι έχει συμβεί μια επανάσταση. Η φυσιολογία και η ιστορία αποδεικνύουν ότι ορισμένες εξελίξεις προξενούν παρακμή και ορισμένες επαναστάσεις φέρνουν θάνατο.

Γνωρίζουμε την ανθρώπινη ιστορία μόνο εν μέρει, με βάση την εμπειρία μόνο μερικών χιλιάδων ετών, ωστόσο αυτή μας προσφέρει ατελείωτα παραδείγματα φυλών, λαών, πόλεων και αυτοκρατοριών που χάθηκαν άθλια ως συνέπεια αργών εξελίξεων που οδήγησαν στην παρακμή και την πτώση τους. Οι παράγοντες που προκάλεσαν την εξασθένιση ολόκληρων εθνών και φυλών ήταν πολλαπλοί και διαφορετικοί. Το κλίμα και το έδαφος μπορεί να επιδεινωθούν, όπως σίγουρα συνέβη σε τεράστιες εκτάσεις της Κεντρικής Ασίας, όπου οι λίμνες και τα ποτάμια έχουν στερέψει και τα κοιτάσματα αλατιού έχουν απλωθεί σε πρώην εύφορες εκτάσεις. Οι εισβολές των εχθρικών ορδών κατέστρεψαν ορισμένες περιοχές σε τέτοιο βαθμό που παρέμειναν για πάντα έρημες. Ωστόσο, πολλά έθνη μπόρεσαν να ανθίσουν ξανά μετά από κατακτήσεις και σφαγές, ακόμη και μετά από αιώνες καταπίεσης. Έτσι, αν ένα έθνος εκπέσει ξανά στη βαρβαρότητα ή εξαφανιστεί εντελώς, πρέπει να αναζητήσει κανείς τους λόγους της οπισθοδρόμησής και της καταστροφής του, πάνω απ’ όλα μέσα στο ίδιο το έθνος και στο βασικό του Σύνταγμα, παρά σε εξωτερικές συνθήκες.

Υπάρχει μια θεμελιώδης αιτία – στην πραγματικότητα, η αιτία όλων των αιτιών – που αποτελεί την επιτομή της ιστορίας της παρακμής. Είναι η καθιέρωση της κυριαρχίας ενός μέρους της κοινωνίας πάνω σε ένα άλλο και η μονοπώληση της γης, του κεφαλαίου, της εξουσίας, της εκπαίδευσης και των τιμών από λίγους ή από μια αριστοκρατία. Από τη στιγμή που οι υποταγμένες μάζες δεν έχουν πλέον την ορμή να επαναστατήσουν ενάντια σε αυτό το μονοπώλιο μιας μικρής ομάδας ανδρών, είναι σαν νεκρές, και η εξαφάνισή τους δεν είναι παρά θέμα χρόνου. Η μαύρη πανούκλα θα έρθει σύντομα να τελειώσει ένα τόσο άχρηστο σμήνος ατόμων χωρίς ελευθερία. Οι σφαγείς εισβολείς επιτίθενται από την ανατολή και τη δύση και η έρημος κινείται για να αντικαταστήσει τεράστιες πόλεις. Έτσι η Ασσυρία και η Αίγυπτος πέθαναν και η Περσία κατέρρευσε, και όταν ολόκληρη η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ανήκε σε λίγους μεγάλους γαιοκτήμονες, οι βάρβαροι σύντομα πήραν την θέση του σκλαβωμένου προλεταριάτου.

Κάθε γεγονός έχει δύο όψεις, γιατί είναι ταυτόχρονα ένα φαινόμενο θανάτου και ένα φαινόμενο αναβίωσης. Με άλλα λόγια, είναι το αποτέλεσμα της εξέλιξης προς τη φθορά και επίσης προς την πρόοδο. Έτσι, η καταστροφή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στην απέραντη πολυπλοκότητά της, αποτελούνταν από ένα ολόκληρο σύνολο επαναστάσεων που αντιστοιχούσαν σε μια σειρά εξελίξεων, μερικές από τις οποίες ήταν καταστροφικές και άλλες ωφέλιμες. Η καταστροφή αυτής της τρομερής μηχανής καταστολής, που είχε βαρύνει τον κόσμο, ήταν σίγουρα μια μεγάλη ανακούφιση για τους καταπιεσμένους και η βίαιη άφιξη των λαών από το βορρά στον κόσμο του πολιτισμού ήταν επίσης από πολλές απόψεις ένα ευτυχές στάδιο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Κατά τη διάρκεια της αναταραχής, πολλοί από τους σκλάβους ανέκτησαν ένα μικρό ποσοστό ελευθερίας σε βάρος των κυρίων τους. Ωστόσο, η επιστήμη και η βιοτεχνία χάθηκαν ή αποκρύφτηκαν. Τα αγάλματα έσπασαν και οι βιβλιοθήκες κάηκαν. Φαίνεται ότι η αλυσίδα του χρόνου είχε σπάσει, ας πούμε. Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν την κληρονομιά της γνώσης. Τον δεσποτισμό ακολούθησε ένας χειρότερος δεσποτισμός και από μια νεκρή θρησκεία αναπτύχθηκαν οι παραφυάδες μιας νέας που ήταν ακόμα πιο αυταρχική, σκληρή και φανατική. Για χίλια χρόνια, το σκοτάδι της άγνοιας και της ανοησίας που διαδίδονταν από τους Χριστιανούς μοναχούς εξαπλώθηκε σε όλη τη Γη.

Καθώς κάθε γεγονός και κάθε περίοδος της ιστορίας παρουσιάζει μια διπλή όψη, είναι αδύνατο να κρίνουμε κατηγορηματικά κάποια από αυτές. Το ίδιο το παράδειγμα της ανανέωσης που οδήγησε στο τέλος, το Μεσαίωνα και τη νύχτα της άγνοιας, μας δείχνει πώς μπορούν να πραγματοποιηθούν δύο επαναστάσεις ταυτόχρονα — η μία να οδηγεί σε παρακμή και η άλλη σε εξέλιξη. Η Αναγέννηση, που ανακάλυψε εκ νέου τα μνημεία της αρχαιότητας, αποκρυπτογράφησε τα βιβλία και τις διδασκαλίες της, απελευθέρωσε την επιστήμη από τις δεισιδαιμονικές μεθόδους και επανέφερε τους ανθρώπους σε αντικειμενικές μελέτες, οδήγησε επίσης στο οριστικό τέλος του αυθόρμητου καλλιτεχνικού κινήματος που είχε αναπτυχθεί τόσο θαυμάσια κατά την περίοδο ελεύθερων πόλεων και κοινοτήτων. Ήρθε τόσο ξαφνικά όσο η υπερχείλιση ενός ποταμού που καταστρέφει τις γειτονικές αγροτικές εκτάσεις. Όλα έπρεπε να ξεκινήσουν από την αρχή, και συχνά, οι μπανάλ απομιμήσεις των αρχαίων αντικατέστησαν έργα που είχαν τουλάχιστον την αξία να είναι πρωτότυπα!

Η αναγέννηση της επιστήμης και της τέχνης συνοδεύτηκε στον θρησκευτικό κόσμο από τη διάσπαση εντός του Χριστιανισμού που ονομάζεται Μεταρρύθμιση. Για πολύ καιρό, φαινόταν φυσικό να βλέπουμε αυτή την επανάσταση ως ένα από τα ευεργετικά σημεία καμπής της ανθρωπότητας, που αποτυπώνεται στην κατάκτηση του δικαιώματος της ατομικής πρωτοβουλίας και της χειραφέτησης του ανθρώπινου νου, που οι ιερείς είχαν κρατήσει σε δουλοπρεπή άγνοια για αιώνες. Πιστεύεται ότι στο εξής, οι άνθρωποι θα είναι κύριοι του εαυτού τους, καθένας ίσος με τον άλλον μέσω της ανεξαρτησίας της σκέψης. Αλλά τώρα ξέρουμε ότι η Μεταρρύθμιση σήμαινε επίσης την ίδρυση άλλων αυταρχικών εκκλησιών σε αντίθεση με εκείνη που μέχρι τότε είχε το μονοπώλιο της πνευματικής υποδούλωσης. Η Μεταρρύθμιση άλλαξε τις τύχες και τις προκαταλήψεις προς όφελος της νέας εξουσίας, και θρησκευτικές τάξεις εμφανίστηκαν και από τις δύο πλευρές —Ιησουίτες και αντιϊησουίτες— για να εκμεταλλευτούν τους ανθρώπους με νέους τρόπους. Ο Λούθηρος και ο Καλβίνος μίλησαν για εκείνους που δεν μοιράζονταν τις απόψεις τους με την ίδια γλώσσα σκληρής μισαλλοδοξίας με πρόσωπα όπως ο Άγιος Δομίνικος και ο Ιννοκέντιος Γ’. Όπως η Ιερά Εξέταση, κατασκόπευαν, φυλάκιζαν, κατάσφαζαν και έκαιγαν, και ουσιαστικά, το δόγμα τους επέβαλε την ίδια υπακοή προς τους βασιλιάδες και τους ερμηνευτές του «Θεϊκού Λόγου».

Υπάρχει συχνά μια πολύ συγκλονιστική διαφορά μεταξύ των επαναστατικών συνθηκών που συνοδεύουν την εμφάνιση ενός θεσμού και του τρόπου με τον οποίο αυτός τελικά λειτουργεί, και ο οποίος είναι συνήθως εντελώς αντίθετος με τα ιδανικά των αφελών ιδρυτών του. Κατά τη γέννησή του, μπορεί να ακούγονται κραυγές «Ελευθερία! Ελευθερία!» και η ιαχή «Πόλεμος ενάντια στους τυράννους» μπορεί να αντηχεί στους δρόμους. Ωστόσο, οι «τύραννοι» εξακολουθούν να καταφέρνουν να παρεισφρήσουν ανάμεσά μας ως άμεσο αποτέλεσμα της ρουτίνας, της ιεραρχίας και του πνεύματος οπισθοδρόμησης. Με αυτό τον τρόπο σταδιακά καταπατούν κάθε θεσμό. Όσο περισσότερο επιμένει ένας θεσμός, τόσο πιο τρομερός γίνεται, γιατί τελικά σαπίζει το ίδιο το έδαφος στο οποίο βρίσκεται και μολύνει την ατμόσφαιρα γύρω του. Τα λάθη που τιμωρεί και η διαστροφή ιδεών και συναισθημάτων που δικαιολογεί και προωθεί, προσλαμβάνουν έναν τέτοιο χαρακτήρα παλαιότητας και μάλιστα ιερότητας που σπάνια τολμάει κανείς να τα αμφισβητήσει. Η εξουσία του μεγαλώνει με κάθε αιώνα που περνά, και αν παρόλα αυτά πεθαίνει στο τέλος, όπως όλα τα πράγματα, είναι επειδή βρίσκεται όλο και περισσότερο σε αντίθεση με το σύνολο των νέων εξελίξεων που αναδύονται γύρω του.

Ορισμένοι θεσμοί, όπως εκείνοι των θρησκευτικών δογμάτων, έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη ισχύ πάνω στην ψυχή που πολλοί, ελεύθερα σκεπτόμενοι, ιστορικοί θεωρούν ότι είναι αδύνατο για τους ανθρώπους να απελευθερωθούν από αυτούς. Πράγματι, η δημοφιλής εικόνα του Θεού που κάθεται στον θρόνο του στον Παράδεισο δεν είναι κάτι που ξεπερνιέται εύκολα. Στη λογική σειρά της ανθρώπινης ανάπτυξης, η θρησκευτική οργάνωση ακολούθησε την πολιτική, και οι ιερείς ακολουθούσαν τους αρχηγούς, αφού κάθε εικόνα προϋποθέτει μια αρχέγονη πραγματικότητα. Ωστόσο, η θρησκευτική ψευδαίσθηση τοποθετήθηκε στο υψηλότερο ύψος για να την καταστήσει την αρχική δικαιολογία για κάθε γήινη εξουσία, και έτσι ήταν προικισμένη με έναν κατεξοχήν μεγαλειώδη χαρακτήρα. Κάποιος μίλησε στην κυρίαρχη και μυστηριώδη δύναμη, τον «Άγνωστο Θεό», σε μια κατάσταση φόβου και τρόμου που καταστέλλει κάθε σκέψη και κάθε τάση για κριτική ανάλυση ή προσωπική κρίση. Η λατρεία ήταν η μόνη αίσθηση που επέτρεπαν οι ιερείς στους πιστούς τους.

Σύμφωνα με την κοινωνική ψυχολογία, δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε μόνο τη δύναμη που έχει ήδη εδραιωθεί, αλλά και αυτήν που αναδύεται. Είναι εξίσου σημαντικό να εξετάσουμε προσεκτικά την πρακτική σημασία τέτοιων φαινομενικά αβλαβών ή ακόμα και σαγηνευτικών λέξεων όπως «πατριωτισμός», «τάξη» και «κοινωνική ειρήνη». Η αγάπη για την πατρίδα είναι, αναμφίβολα, ένα πολύ φυσικό και ευχάριστο συναίσθημα. Είναι απολαυστικό για έναν πρόσφυγα να ακούει την αγαπημένη του μητρική γλώσσα και για άλλη μια φορά να βλέπει μέρη που του θυμίζουν τη γενέτειρά του. Και αυτή η αγάπη δεν περιορίζεται στη γη που τον έτρεφε και στη γλώσσα που άκουσε στο λίκνο της ζωής του, αλλά επεκτείνεται, μέσω μιας φυσικής παρόρμησης προς τους υπόλοιπους ανθρώπους που γεννήθηκαν σε αυτή της ίδια γη, με τους οποίους μοιράζεται ιδέες, συναισθήματα και έθιμα. Αν έχει ευγενική φύση, θα προσκολληθεί τελικά θερμά, με παθιασμένη αλληλεγγύη, με εκείνους των οποίων τις ανάγκες και τους τρόπους γνωρίζει από κοντά. Εάν αυτό είναι «πατριωτισμός», ποιος άνθρωπος με συναισθήματα δεν θα μπορούσε παρά να το νιώσει; Όμως, η λέξη αυτή κρύβει σχεδόν πάντα μέσα της μια έννοια εντελώς διαφορετική από την απλή «αγάπη για τη γη των προγόνων μας».

Είναι μια παράξενη αντίφαση ότι η πατρίδα δεν είχε περιγραφεί ποτέ πριν με τόσο φλογερά λόγια όπως από τότε που άρχισε να εξαφανίζεται σταδιακά στη μεγάλη επίγεια πατρίδα της ανθρωπότητας. Σημαίες φαίνονται παντού, ειδικά στις πόρτες των καμπαρέ και των κακόφημων οίκων κάθε είδους. Οι «άρχουσες τάξεις» καυχιούνται ασταμάτητα για τον πατριωτισμό τους, ενώ την ίδια στιγμή επενδύουν τα περιουσιακά τους στοιχεία στο εξωτερικό και συναλλάσσονται παράνομα με τη Βιέννη ή το Βερολίνο σε ό,τι θα τους φέρει χρήματα— συμπεριλαμβανομένων των κρατικών μυστικών. Ακόμη και επιστήμονες και μελετητές, που ξεχνούν ότι κάποτε είχαν συγκροτήσει μια διεθνή δημοκρατία σε όλο τον κόσμο, μιλούν για «γαλλική επιστήμη», «γερμανική επιστήμη» ή «ιταλική επιστήμη», σαν να ήταν δυνατό να περιοριστεί η γνώση των γεγονότων και η διάδοση ιδεών μέσα σε κλειστά σύνορα, υπό την προστασία της αστυνομίας. Ασκούν προστατευτισμό όχι μόνο για τις τουλίπες και τα βαμβακερά υφάσματα, αλλά και για τα προϊόντα του μυαλού. Όμως, στο βαθμό που τα μυαλά των ισχυρών στενεύουν, αυτά των απλών ανθρώπων διευρύνονται. Οι άνδρες σε υψηλές θέσεις βλέπουν την κυριαρχία τους και τις ελπίδες τους να μειώνονται στο βαθμό που εμείς οι επαναστάτες κατακτούμε το σύμπαν και ανοίγουμε τις καρδιές μας. Θεωρούμε τους εαυτούς μας συντρόφους σε όλο τον κόσμο, από την Αμερική στην Ευρώπη και από την Ευρώπη μέχρι την Αυστραλία. Χρησιμοποιούμε την ίδια γλώσσα για να διεκδικήσουμε τα ίδια συμφέροντα, και έρχεται η μέρα που με μια αυθόρμητη παρόρμηση θα υιοθετήσουμε τις ίδιες τακτικές και μια κοινή παγκόσμια κραυγή για να διαδηλώσουμε. Ο στρατός μας, ξυπνά σε όλες τις γωνιές του κόσμου.

Σε σύγκριση με αυτό το παγκόσμιο κίνημα, αυτό που κοινώς αποκαλείται πατριωτισμός δεν είναι παρά μια οπισθοδρόμηση από κάθε άποψη. Θα έπρεπε να είναι κανείς εξαιρετικά αφελής για να αγνοεί το γεγονός ότι οι «κατηχήσεις της ιθαγένειας» κηρύττουν την αγάπη για την πατρίδα για να εξυπηρετήσουν όλα τα συμφέροντα και τα προνόμια της άρχουσας τάξης και ότι προς όφελος αυτής της τάξης προωθούν το μίσος μεταξύ των αδύναμων και των απόκληρων διαφόρων χωρών. Ο όρος «πατριωτισμός» και όλες οι σύγχρονες θεωρίες που αναπτύσσονται πάνω του συγκαλύπτουν τις πανάρχαιες πρακτικές της δουλοπρεπούς υπακοής στη θέληση ενός ηγέτη και της πλήρους παραίτησης του ατόμου μπροστά σε αυτούς που κατέχουν την εξουσία και κυβερνούν ολόκληρο το έθνος σαν μια τυφλή μάζα.

Ομοίως, οι λέξεις «τάξη» και «κοινωνική ειρήνη» ακούγονται αρκετά όμορφες στα αυτιά μας, αλλά θα θέλαμε να μάθουμε τι εννοούν αυτοί οι ευγενείς απόστολοι, οι άρχοντες, με αυτές τις λέξεις. Ναι, η ειρήνη και η τάξη είναι μεγάλα ιδανικά που αξίζει να πραγματοποιηθούν, αλλά υπό μια προϋπόθεση: ότι η ειρήνη δεν είναι αυτή του τάφου, και αυτή η τάξη δεν είναι η έκφραση της κυριαρχίας κάποιων και η απελπιστική υποδούλωση κάποιων άλλων [1], αλλά δείγμα μιας δίκαιης, ισότιμης ζωής, μιας πραγματικής ισότητας μεταξύ φίλων.

Αν και η τρέχουσα κατάσταση πραγμάτων είναι φρικτή, έχει σημειωθεί μια τεράστια εξέλιξη, που δίνει υπόσχεση για την επόμενη επανάσταση. Αυτή η εξέλιξη συνίσταται στο γεγονός ότι η «επιστήμη» των οικονομικών, η οποία προφήτευε τη σπανιότητα των πόρων και τον αναπόφευκτο θάνατο των λιμοκτονούντων μαζών, έχει αποδειχθεί λανθασμένη, και ότι επιπλέον, ένα μεγάλο κομμάτι της ανθρωπότητας που υποφέρει και λιμοκτονεί, τώρα ανακαλύπτει και γνωρίζει τον πλούτο της και τις απεριόριστες δυνατότητες της. Έτσι, το ιδανικό μας που κάποτε εκφράστηκε με το πρόταγμα «Ψωμί για Όλους» έχει αποδειχθεί ότι δεν είναι απλή ουτοπία. Η Γη είναι αρκετά μεγάλη για να μας θρέψει όλους και αρκετά πλούσια για να μας υποστηρίξει άνετα. Μπορεί να παρέχει αρκετές καλλιέργειες για να έχουν όλοι τροφή, παράγει αρκετά ινώδη φυτά για να έχουν όλοι ρούχα και περιέχει αρκετές πέτρες και πηλό για να έχουν όλοι σπίτια. Αυτή είναι η οικονομική πραγματικότητα με όλη της την απλότητα. Όχι μόνο αυτό που παράγει η Γη επαρκεί για την κατανάλωση των σημερινών κατοίκων της, αλλά θα ήταν επίσης αρκετό αν ξαφνικά η κατανάλωση διπλασιαζόταν. Αυτό θα συνέβαινε ακόμη κι αν η επιστήμη δεν επενέβαινε για να προωθήσει τη γεωργία πέρα ​​από τις εμπειρικές μεθόδους της, θέτοντας στη διάθεσή της όλους τους πόρους που είναι τώρα διαθέσιμοι από τη χημεία, τη φυσική, τη μετεωρολογία και τη μηχανική. Στη μεγάλη οικογένεια της ανθρωπότητας, η πείνα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ενός συλλογικού εγκλήματος, είναι επιπλέον ένας παραλογισμός, αφού η παραγωγή είναι υπερδιπλάσια από αυτή που χρειάζεται για κατανάλωση.

Και τι γίνεται με την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία δράσης; Δεν είναι άμεσες και λογικές συνέπειες της ελευθερίας της σκέψης; Η ομιλία δεν είναι τίποτα άλλο παρά η σκέψη που γίνεται ακουστή. Η δράση δεν είναι τίποτα άλλο παρά σκέψη που γίνεται ορατή. Το ιδανικό μας λοιπόν συνεπάγεται για κάθε άνθρωπο την πλήρη και απόλυτη ελευθερία να εκφράζει τις σκέψεις του σε κάθε τομέα, συμπεριλαμβανομένης της επιστήμης, της πολιτικής και της ηθικής, χωρίς καμία άλλη προϋπόθεση εκτός από το σεβασμό του για τους άλλους. Συνεπάγεται επίσης το δικαίωμα του καθενός να κάνει ό,τι θέλει, ενώ φυσικά ενώνει τη θέλησή του με αυτές των άλλων σε όλες τις συλλογικές προσπάθειες. Η δική του ελευθερία δεν περιορίζεται σε καμία περίπτωση από αυτή την ένωση, αλλά μάλλον διευρύνεται, χάρη στη δύναμη της κοινής μας θέλησης.

Είναι αυτονόητο ότι αυτή η απόλυτη ελευθερία σκέψης, λόγου και δράσης είναι ασυμβίβαστη με τη διατήρηση θεσμών που περιορίζουν την ελεύθερη σκέψη, παρεμποδίζουν τον λόγο με τη μορφή ενός τελικού και αμετάκλητου όρκου, φτάνουν στο σημείο ακόμα και να υπαγορεύουν στον εργαζόμενο να σταυρώσει τα χέρια του και να πεθάνει της πείνας με εντολή του ιδιοκτήτη.[2] Οι συντηρητικοί δεν έχουν σε καμία περίπτωση λάθος όταν γενικεύουν λέγοντας πως οι επαναστάτες είναι «εχθροί της θρησκείας, της οικογένειας και της ιδιοκτησίας». Ναι, οι αναρχικοί απορρίπτουν την εξουσία του δόγματος και την επιβολή του υπερφυσικού στη ζωή μας. Υπό αυτή την έννοια, όποια ζέση κι αν φέρουν στον αγώνα για τα ιδανικά τους, της αδελφοσύνης και της αλληλεγγύης, είναι εχθροί της θρησκείας. Ναι, οι αναρχικοί θέλουν να καταργήσουν τα συνοικέσια και τις συζυγικές σχέσεις που επιβιώνουν μόνο από οικονομική ανάγκη, και αντ’ αυτού επιθυμούν ελεύθερες ενώσεις που βασίζονται αποκλειστικά στην αμοιβαία στοργή του ενός για τον άλλο, τον αυτοσεβασμό και την αξιοπρέπεια. Υπό αυτή την έννοια, όσο στοργικοί και αφοσιωμένοι κι αν είμαστε προς εκείνους που η ζωή τους είναι ενωμένη με τη δική μας, είμαστε πράγματι εχθροί της πυρηνικής οικογένειας. Ναι, θέλουμε να καταργήσουμε τη μονοπώληση της γης και των προϊόντων της για να τα μοιράσουμε σε όλους. Υπό αυτή την έννοια, η ευτυχία που θέλουμε να εγγυηθούμε σε όλους και η απόλαυση των καρπών της γης από όλους, μας κάνει εχθρούς της ιδιοκτησίας. Σίγουρα, αγαπάμε την ειρήνη και το ιδανικό μας είναι η αρμονία μεταξύ όλων των ανθρώπων. Κι όμως ο πόλεμος μαίνεται γύρω μας. Εμφανίζεται μπροστά μας από μακριά ως μια θλιβερή προοπτική, γιατί στην τεράστια πολυπλοκότητα των ανθρώπινων υποθέσεων, η πορεία προς την ειρήνη συνοδεύεται από αγώνες. «Η βασιλεία μου δεν είναι από αυτόν τον κόσμο», είπε ο Υιός του Ανθρώπου. Ωστόσο, «έφερε επίσης ένα σπαθί», δημιουργώντας, όπως είπε «τον διαχωρισμό μεταξύ γιου και πατέρα, και μεταξύ κόρης και μητέρας». Κάθε υπόθεση, ακόμα και η χειρότερη, έχει τους υπερασπιστές της, και παρόλο που ο επαναστάτης τους αγαπά όλους, πρέπει ωστόσο και να πολεμήσει εναντίον κάποιων.

Τίποτα καλό δεν μπορούμε να περιμένουμε από την αντιπροσωπευτική δημοκρατία και τους επιτυχημένους «ρεπουμπλικάνους», δηλαδή αυτούς που κατακτούν και αποκτούν την εξουσία. Το να ελπίζεις σε αυτούς σημαίνει να αποδεχτείς έναν ιστορικό παραλογισμό, την απόλυτη ανοησία. Η τάξη που κατέχει και κυβερνά είναι αναπόφευκτα εχθρός κάθε προόδου. Το όχημα της σύγχρονης σκέψης και της πνευματικής και ηθικής εξέλιξης είναι εκείνο το κομμάτι της κοινωνίας που αγωνίζεται, εργάζεται και καταπιέζεται. Είναι εκείνο το κομμάτι που αναπτύσσει και πραγματοποιεί κάθε ιδέα- και που με μεγάλη δυσκολία θέτει συνεχώς σε κίνηση το άρμα της κοινωνίας, ενώ οι συντηρητικοί προσπαθούν ασταμάτητα να το ακινητοποιήσουν ή να το καθυποτάξουν.

Αλλά θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί, μήπως ακόμα και οι άνθρωποι της εξέλιξης και οι σοσιαλιστές επαναστάτες φίλοι μας, είναι εξίσου έτοιμοι να προδώσουν την υπόθεσή μας; Μήπως θα τους δούμε και αυτούς μια μέρα να περνούν από την ίδια, συνήθη διαδικασία οπισθοδρόμησης, όταν θα έχουν καταφέρει και εκείνοι από μεριάς τους να «κατακτήσουν την κρατική εξουσία», όπως επιδιώκουν; Εάν οι σοσιαλιστές γίνουν κυβερνήτες μας, σίγουρα θα εξελιχθούν με τον ίδιο τρόπο όπως οι προκάτοχοί τους, οι Ρεπουμπλικάνοι. Οι νόμοι της ιστορίας δεν θα λυγίσουν υπέρ τους. Μόλις αποκτήσουν εξουσία, δεν θα παραλείψουν να την χρησιμοποιήσουν, έστω και μόνο με την ψευδαίσθηση ή το πρόσχημα ότι αυτή η εξουσία κάποτε θα αχρηστευτεί, καθώς όλα τα εμπόδια θα παρασύρονται και όλα τα εχθρικά στοιχεία θα καταστρέφονται.

Ο κόσμος είναι γεμάτος από τέτοια φιλόδοξα και αφελή άτομα που ζουν με την απατηλή ελπίδα να μεταμορφώσουν την κοινωνία μέσω της εξαιρετικής ικανότητάς τους να διοικούν. Ωστόσο, όταν έχουν ανέλθει στις τάξεις των ηγετών, ή τουλάχιστον έχουν εμπλακεί σε υψηλό πολιτικό επίπεδο στην τεράστια μηχανή της κεντρικής διοίκησης, καταλαβαίνουν ότι η απομονωμένη θέλησή τους δεν έχει καμία εξουσία στη μόνη πραγματική εξουσία, που είναι οι εσωτερικές διεργασίες και λειτουργίες της κοινής γνώμης, και ότι όλες οι προσπάθειές τους κινδυνεύουν να χαθούν μέσα στην αδιαφορία, τα συμφέροντα και την κακή θέληση που τους περιβάλλει. Τι τους μένει να κάνουν μετά λοιπόν, παρά να ακολουθήσουν την κυβερνητική ρουτίνα, να πλουτίσουν τις οικογένειές τους και να χαρίσουν υψηλόβαθμες θέσεις στους φίλους τους;

Μερικοί ένθερμοι αυταρχικοί σοσιαλιστές μας λένε ότι οι φενακισμοί της εξουσίας και η ίδια η άσκηση της μπορεί αναμφίβολα να εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τους ανθρώπους που απλώς υποκινούνται από καλές προθέσεις, αλλά ότι αυτόν τον κίνδυνο δεν χρειάζεται να τον φοβούνται όσοι έχουν καταστρώσει λεπτομερώς το σχέδιο δράσης τους, μέσω ενός προγράμματος που συζητήθηκε αυστηρά με συντρόφους οι οποίοι ξέρουν πώς να επαναφέρουν στην τάξη όποιον υποπέσει σε αμέλεια ή προδοσία. Απαιτείται, απλά, τα προγράμματα να είναι σωστά γραμμένα, υπογεγραμμένα και προσχεδιασμένα. Κυκλοφορούν σε χιλιάδες αντίτυπα. Είναι αναρτημένα στις πόρτες των αιθουσών συνεδριάσεων και κάθε υποψήφιος τα γνωρίζει από πάνω έως κάτω. Δεν είναι επαρκείς αυτές οι εγγυήσεις; Παρόλα αυτά, όση και αν είναι η διαβούλευση, το νόημα αυτών των προγραμματικών δηλώσεων και των μακροσκελών διακηρύξεων ποικίλλει από χρόνο σε χρόνο ανάλογα με τα γεγονότα και τις προοπτικές, και ο καθένας τα κατανοεί σύμφωνα με τα δικά του συμφέροντα. Και όταν μια ολόκληρη κλίκα καταλήγει να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι τα έβλεπε στην αρχή, ακόμα και οι πιο ξεκάθαρες διακηρύξεις παίρνουν απλώς συμβολικό χαρακτήρα και το νόημα τους, υποβαθμίζεται τελικά σε ιστορικά ντοκουμέντα.

Γεγονός είναι ότι όσοι φιλοδοξούν να κατακτήσουν την κρατική εξουσία πρέπει προφανώς να χρησιμοποιήσουν τα μέσα που φαίνεται να οδηγούν πιο σίγουρα στον στόχο τους. Σε δημοκρατίες με καθολική ψηφοφορία, φλερτάρουν τα πλήθη, τις μάζες. Υποστηρίζουν τα συμφέροντα της οινοποιίας και γίνονται δημοφιλείς στις παμπ. Καλωσορίζουν ψηφοφόρους από όπου κι αν προέρχονται, αδιαφορώντας για τη θυσία της ουσίας προς χάριν του κομφορμισμού. Προσκαλούν τους εχθρούς μας ανάμεσα μας, κάτι που είναι σαν να διοχετεύεις δηλητήριο απευθείας στο ανθρώπινο σώμα. Σε χώρες με μοναρχία, πολλοί σοσιαλιστές δηλώνουν αδιάφοροι για τη μορφή διακυβέρνησης, και καλούν ακόμη και τους υπουργούς του βασιλιά να τους βοηθήσουν να πραγματοποιήσουν τα σχέδια τους για κοινωνική αλλαγή, σαν να ήταν λογικά δυνατό να συμφιλιωθεί η κυριαρχία ενός Άρχοντα με την συναδελφική αλληλοβοήθεια μεταξύ όλων των ανθρώπων. Αλλά η ανυπομονησία κάποιου να δράσει μπορεί να τον κάνει ανίκανο να δει τα εμπόδια, και η τυφλή πίστη συχνά είναι πρόθυμη να πιστέψει ότι μπορεί να μετακινήσει ακόμα και βουνά. Ο Ferdinand Lassalle λαχταρά να έχει τον Μπίσμαρκ ως εταίρο στη δημιουργία ενός νέου κόσμου.[3] Άλλοι στρέφονται προς τον Πάπα, ζητώντας του να ηγηθεί της ένωσης των ταπεινών. Και όταν ο νεαρός Αυτοκράτορας της Γερμανίας συγκέντρωσε λίγους φιλάνθρωπους και μερικούς κοινωνιολόγους στο τραπέζι του, υπήρχαν εκείνοι που φαντάζονταν ότι επιτέλους ξημέρωσε η νέα εποχή.

Και αν κάποιοι σοσιαλιστές εξακολουθούν να γοητεύονται από το κύρος της πολιτικής εξουσίας που εκφράζεται ως θεϊκό δικαίωμα ή ως μονοπώλιο της βίας, υποκύπτουν ακόμη πιο εύκολα στην εξουσία που αποκρύπτεται πίσω από τη λαϊκή της προέλευση και την περιορισμένη ή καθολική ψηφοφορία. Για να κερδίσει ψήφους, ή με άλλα λόγια, να κερδίσει την εύνοια των πολιτών, κάτι που αρχικά φαίνεται θεμιτό, ο σοσιαλιστής υποψήφιος κολακεύει πρόθυμα τα γούστα, τις κλίσεις ή και τις προκαταλήψεις του εκλογικού του σώματος. Αγνοεί ευγενικά τις διαφωνίες, τις διαμάχες και τις μνησικακίες και για λίγο γίνεται φίλος, ή τουλάχιστον σύμμαχος, εκείνων με τους οποίους μόλις πριν από λίγο καιρό αντάλλασε ύβρεις. Στον κληρικαλιστή, προσπαθεί να βρει έναν χριστιανό σοσιαλιστή. Στους φιλελεύθερους αστούς, παρουσιάζεται σαν μεταρρυθμιστής. Και στον πατριώτη απευθύνει έκκληση προς τον θαρραλέο υπερασπιστή της αστικής αξιοπρέπειας. Μερικές φορές, φροντίζει ακόμη και να μην τρομάξει τον «ιδιοκτήτη» ή το «αφεντικό». Φτάνει στο σημείο να τους παρουσιάζει τα αιτήματά του σαν να ήταν εγγυήσεις ειρήνης. Η «Πρωτομαγιά», η οποία υποτίθεται ότι αντιπροσώπευε τη νίκη σε έναν μακρύ αγώνα ενάντια στο κυρίαρχο Κεφάλαιο, έχει γίνει μια γιορτή με γιρλάντες και φιοριτούρες. Με αυτές τις επιφανειακές χειρονομίες προς τους ψηφοφόρους, οι υποψήφιοι ξεχνούν σταδιακά την περήφανη γλώσσα της αλήθειας και την αδιάλλακτη μαχητική στάση. Το ίδιο τους το πνεύμα υφίσταται μια διάχυτη μεταμόρφωση. Αυτό συμβαίνει ακόμα περισσότερο μεταξύ εκείνων που επιτυγχάνουν τον στόχο όλων των προσπαθειών τους και τελικά αναλαμβάνουν θέσεις σε βελούδινες καρέκλες, αυτών που ανεβαίνουν στην εξέδρα με τα χρυσά κρόσσια της εξουσίας. Σε αυτό το σημείο πρέπει να γίνουν ειδικοί στο να ανταλλάσσουν χαμόγελα, χειραψίες και χάρες.

Αυτή είναι απλώς η ανθρώπινη φύση και θα ήταν παράλογο από την πλευρά μας να κρατάμε μνησικακία στους σοσιαλιστές ηγέτες που, πιασμένοι από την εκλογική μηχανή, καταλήγουν σταδιακά να μεταμορφώνονται σε τίποτα περισσότερο από αστούς με φιλελεύθερες ιδέες. Έχουν τοποθετηθεί σε καθορισμένες συνθήκες που με τη σειρά τους αυτές, τους καθορίζουν. Οι συνέπειες είναι αναπόφευκτες και ο ιστορικός θα πρέπει να περιοριστεί στο να επισημάνει τον κίνδυνο για τους επαναστάτες που θα ρίξουν βιαστικά τον εαυτό τους στην πολιτική αρένα. Εξάλλου, δεν χρειάζεται να υπερτονίζουμε τα αποτελέσματα αυτής της εξέλιξης των σοσιαλιστών πολιτικών, γιατί οι αγωνιζόμενες μάζες αποτελούνται πάντα από δύο στοιχεία των οποίων τα αντίστοιχα συμφέροντα πρέπει ολοένα και περισσότερο να αποκλίνουν. Μερικοί είναι αναγκασμένοι να εγκαταλείψουν την αρχική υπόθεση, ενώ άλλοι παραμένουν πιστοί σε αυτήν. Οι εξελίξεις αυτές συνεπάγονται μια νέα κατηγοριοποίηση των ατόμων, στην οποία ομαδοποιούνται ανάλογα με τις πραγματικές τους συνάφειες.

Έτσι είδαμε πρόσφατα το Αριστερό Κόμμα να χωρίζεται στα δύο, σχηματίζοντας από τη μια το πλήθος των «οπορτουνιστών» και από την άλλη τις σοσιαλιστικές ομαδοποιήσεις. Η τελευταία θα πρέπει επίσης να διχαστεί, η μία ομάδα θα αποδυναμώσει το πρόγραμμά της για να το κάνει πιο εύγευστο στους συντηρητικούς και η άλλη ομάδα θα διατηρήσει το πνεύμα της ξεκάθαρης εξέλιξης και της ειλικρινούς επανάστασης. Αφού πέρασαν στιγμές αποθάρρυνσης και ακόμη και σκεπτικισμού, θα «αφήσουν τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς τους» και θα επιστρέψουν για να πάρουν τη θέση τους ανάμεσα στους ζωντανούς. Αλλά καλό θα είναι να ξέρουν ότι κάθε κόμμα απαιτεί ομαδικό πνεύμα, και, κατά συνέπεια, κοινή δέσμευση μπροστά και στις θετικές και στις αρνητικές συγκυρίες. Κάθε μέλος ενός κόμματος δένεται με τα λάθη, τα ψέματα και τις φιλοδοξίες όλων των συντρόφων και των ηγετών του. Μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος – που από μόνος του ενώνει τη δύναμή του με αυτή των υπολοίπων ανθρώπων που ενεργούν με τη δική τους θέληση – έχει το δικαίωμα να αποκηρύξει τα λάθη ή τα παραπτώματα των λεγόμενων συντρόφων του. Αναλαμβάνει την ευθύνη μόνο για τον εαυτό του.

Εφόσον η σημερινή λειτουργία του κράτους συνίσταται πρωτίστως στην υπεράσπιση των συμφερόντων των «δικαιωμάτων του κεφαλαίου», των δικαιωμάτων δηλαδή των γαιοκτημόνων, των μεγαλοϊδιοκτητών και των επιχειρηματιών, είναι απαραίτητο για τον οικονομολόγο να έχει στη διάθεσή του κάποια επιτυχημένα επιχειρήματα και μερικά φανταστικά ψέματα, τα οποία οι φτωχοί, που “θέλουν πολύ να υποστηρίξουν την εθνική οικονομία”, πρέπει να τα αποδεχθούν χωρίς καμιά αμφιβολία. Αλλά αλίμονο! Αυτές οι εύστοχες θεωρίες, που εφευρέθηκαν στο παρελθόν για κατανάλωση από τις υποταγμένες μάζες, δεν μπορούν πλέον να γίνουν αποδεκτές. Θα μπορούσε κάλλιστα να κοκκινίσει κανείς από ντροπή επαναλαμβάνοντας τον παλιό ισχυρισμό ότι «η σκληρή εργασία πάντα ανταμείβεται με πλούτο και απόκτηση περιουσίας». Με τον ισχυρισμό ότι η εργασία είναι η πηγή του πλούτου, οι οικονομολόγοι έχουν απόλυτη συνείδηση ​​ότι δεν λένε την αλήθεια. Όπως οι σοσιαλιστές, γνωρίζουν ότι ο μεγάλος πλούτος δεν είναι προϊόν της ατομικής προσπάθειας, αλλά της δουλειάς των άλλων. Δεν αγνοούν ότι η κερδοσκοπία και η επιτυχία στο χρηματιστήριο, η πηγή των μεγάλων περιουσιών, μπορεί δίκαια να συγκριθεί με τα κατορθώματα των ληστών. Σίγουρα δεν θα τολμούσαν ποτέ να ισχυριστούν ότι το άτομο που έχει ένα εκατομμύριο να ξοδέψει κάθε εβδομάδα, ένα ποσό που ισοδυναμεί με όσα χρειαζόμαστε για να υποστηρίξουμε εκατό χιλιάδες άτομα, διακρίνεται από τους άλλους ανθρώπους χάρη στην ευφυΐα και την αρετή του, η οποία είναι εκατό χιλιάδες φορές ανώτερη από αυτή που διαθέτει ο ΜΕΣΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Θα ήταν ανόητο, και σχεδόν συνένοχο, να χάνουμε χρόνο συζητώντας τα υποκριτικά επιχειρήματα στα οποία βασίζεται η υποτιθέμενη πηγή αυτής της τεράστιας κοινωνικής ανισότητας.

Αλλά χρησιμοποιείται και ένα άλλο είδος συλλογισμού που έχει τουλάχιστον το πλεονέκτημα ότι δεν βασίζεται σε ένα ψέμα. Ενάντια στις απαιτήσεις που διατυπώνονται για λογαριασμό της κοινωνίας, κάποιοι επικαλούνται το δικαίωμα του ισχυρότερου, ακόμη και χρησιμοποιώντας το σεβαστό όνομα του Δαρβίνου (αν και χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές του απόψεις), προκειμένου να υπερασπιστούν την αδικία και τη βία. Η δύναμη των μυών και της γροθιάς, η δύναμη της υποκρισίας και της εξαπάτησης — αυτό είναι το απόλυτο επιχείρημα! Στην πραγματικότητα είναι το δικαίωμα του ισχυρότερου που θριαμβεύει στο μονοπώλιο του πλούτου. Αυτός που είναι καλύτερα υλικά εξοπλισμένος, ο πιο ευνοημένος μέσω της καταγωγής, της εκπαίδευσης και των φίλων, ο καλύτερα οπλισμένος με τα όπλα της βίας ή της απάτη, αυτός που βρίσκει μπροστά του τους πιο αδύναμους εχθρούς, έχει τις καλύτερες πιθανότητες να πετύχει. Είναι πιο ικανός από άλλους να χτίσει ένα ψηλό φρούριο από το οποίο θα μπορεί να πυροβολεί τα δύστυχα αδέρφια του.

Έτσι, η ωμή πάλη των αντικρουόμενων εγωισμών καθορίζει το αποτέλεσμα. Αλλά σε παλαιότερες εποχές, δύσκολα τολμούσε κανείς να αποδεχθεί αυτή τη θεωρία του σιδήρου και της φωτιάς, που φαινόταν πολύ βίαιη, και προτιμούσε τη γλώσσα της υποκριτικής αρετής. Ήταν όλα αυτά καλυμμένα με επίσημες εκφράσεις για να μην καταλάβει ο κόσμος το νόημα τους. «Η δουλειά είναι χαλινάρι», είπε ο Francois Guizot.[4] Αλλά οι μελέτες των φυσιολόγων σχετικά με την πάλη για επικράτηση μεταξύ των ειδών και η ίδια η έννοια της “επιβίωσης του ισχυρότερου”, έχουν ενθαρρύνει τους θεωρητικούς της βίας ώστε να ανακοινώσουν ευθαρσώς την αλαζονική τους πρόκληση. «Βλέπετε», λένε, «αυτός είναι ο αναπόφευκτος νόμος και το αμετάβλητο πεπρωμένο στο οποίο υπόκεινται τόσο το αρπακτικό όσο και το θήραμα».

Θα πρέπει να χαιρόμαστε που το ζήτημα απλοποιείται έτσι σε όλη του τη βιαιότητα, γιατί είναι πολύ πιο κοντά στην επίλυσή του. «Ο Κανόνας της ισχύος!» λένε οι υπερασπιστές της κοινωνικής ανισότητας. «Ναι, είναι η ισχύς που κυβερνά!» φωνάζουν όλο και πιο δυνατά όσοι επωφελούνται από τη σύγχρονη βιομηχανία  και την ανελέητη ανάπτυξή της, το επιθυμητό αποτέλεσμα της οποίας είναι πάνω από όλα η μείωση του αριθμού των εργαζομένων και η αισχροκέρδεια.

Αλλά δεν θα μπορούσαν ποτέ οι επαναστάτες να ευαγγελίζονται το ίδιο πράγμα με τους οικονομολόγους και τους βιομηχάνους. Για αυτό διατυπανίζουμε ότι η συνεργασία και η συνύπαρξη θα αντικαταστήσει σταδιακά τον αγώνα για επιβίωση. Ο νόμος του ισχυρότερου δεν θα ωφελεί πάντα το βιομηχανικό μονοπώλιο. «Μάλλον έτσι πρέπει να είναι τα πράγματα», είπε ο Μπίσμαρκ, όπως πολλοί άλλοι πριν από αυτόν, αλλά έρχεται η μέρα που η ισχύς θα είναι στην υπηρεσία της δικαιοσύνης. Εάν είναι αλήθεια ότι οι ιδέες της αλληλεγγύης διαδίδονται, ότι οι κατακτήσεις της επιστήμης θα φτάσουν τελικά σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας και ότι οι ηθικοί πόροι γίνονται ιδιοκτησία όλων μας, οι εργαζόμενοι θα κάνουν τελικά χρήση αυτών των πραγμάτων προκειμένου να δημιουργηθεί μια επανάσταση προς όφελος όλων- αυτοί έχουν κάθε δικαίωμα και όλη την δύναμη να κάνουν κάτι τέτοιο.

Όσο ισχυροί κι αν είναι σε χρήματα, ευφυΐα και οξυδέρκεια, τι μπορούν να κάνουν οι απομονωμένοι ιδιώτες ενάντια στις ενωμένες μάζες; Οι κυβερνώντες έχουν χάσει την ελπίδα να παρέχουν οποιαδήποτε ηθική δικαιολογία για τους σκοπούς και τους στόχους τους. Τώρα ζητούν μόνο να κυβερνούν με στιβαρό χέρι. Αυτή είναι η μόνη υπεροχή που επιδιώκουν. Εύκολα θα μπορούσε κανείς να αναφέρει παραδείγματα κρατικών αξιωματούχων που επιλέχθηκαν όχι για τη στρατιωτική τους δόξα, την ευγενή γενεαλογία τους, τα ταλέντα τους ή την ευγλωττία τους, αλλά μόνο για την έλλειψη ενδοιασμών, επειδή είναι αδίστακτοι. Από αυτή την άποψη, παρέχουν πλήρη εμπιστοσύνη: δεν επιτρέπουν καμία προκατάληψη να τους σταθεί εμπόδιο στην κατάκτηση της εξουσίας ή στην υπεράσπιση των μετοχών.

Σε καμία σύγχρονη επανάσταση δεν έδωσαν οι ίδιοι οι προνομιούχοι, με τα σώματα τους, τις δικές τους μάχες. Εξαρτώνται πάντα από στρατιές φτωχών ανθρώπων, τους οποίους διδάσκουν τη λεγόμενη θρησκεία της σημαίας και τους εξασκούν στη λεγόμενη ανάγκη για την “διατήρηση της τάξης”. Έξι εκατομμύρια άνδρες, χωρίς να υπολογίζονται όλες οι βαθμίδες της αστυνομίας, απασχολούνται σε τέτοιες εργασίες στην Ευρώπη. Αλλά αυτοί οι στρατοί μπορούν να διαλυθούν. Οι στρατιώτες μπορούν να θυμηθούν την κοινή καταγωγή και το πεπρωμένο που τους συνδέει με τις μάζες του λαού και τελικά το χέρι που τους διατάζει μπορεί να χάσει τον έλεγχο. Οι κρατικοί στρατοί, αποτελούμενοι σε μεγάλο βαθμό από προλετάριους, μπορούν και σίγουρα θα γίνουν για την αστική κοινωνία ό,τι έγιναν οι βάρβαροι για χάρη της αυτοκρατορίας και της ρωμαϊκής κοινωνίας — στοιχείο διάλυσης. Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα ξεσπάσματος πανικού στα οποία υποκύπτουν οι ισχυροί, ακόμη και εκείνοι που έχουν διατηρήσει τη δύναμη του χαρακτήρα τους— γιατί υπάρχουν επίσης αρκετοί «ηγεμόνες» που δεν είναι τίποτα άλλο παρά διαταραγμένοι. Οι τελευταίοι είναι το είδος ανθρώπου που, αν παγιδευόντουσαν σε μια πυρκαγιά που εξαπλώνεται, δεν θα είχαν την ενέργεια και τη σωματική δύναμη (ακόμα κι αν ήταν εκατό από αυτούς) να σπάσουν έναν ξύλινο τοίχο, ούτε αρκετή αξιοπρέπεια για να επιτρέψουν σε γυναίκες και παιδιά να διαφύγουν πρώτα. [5]

Όταν οι απόκληροι είναι ενωμένοι για τα δικά τους συμφέροντα – εργαζόμενος με τον εργαζόμενο, έθνος με έθνος, φυλή με τη φυλή ή, αυθόρμητα, ο άνθρωπος με τον συνάνθρωπο – και όταν γνωρίζουν καλά τον στόχο τους, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα παρουσιαστεί η ευκαιρία για να χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους στην υπηρεσία της ελευθερίας για όλους. Όσο ισχυρός κι αν είναι ο κυρίαρχος, θα είναι τις περισσότερες φορές αρκετά αδύναμος, όταν έρθει αντιμέτωπος με όλους όσους ξεσηκώνονται εναντίον του ενωμένοι, με ενιαία θέληση να αγωνιστούν ώστε από εκείνη τη στιγμή και μετά να κατέχουν τη τροφή και την ελευθερία τους.

Η άγνοια διαρκώς μειώνεται, και μεταξύ των ενωμένων επαναστατών που αγωνίζονται για την εξέλιξη, η γνώση θα είναι σύντομα η δύναμη που θα μας οδηγεί. Αυτό είναι το κυρίαρχο γεγονός που μας κάνει να εμπιστευόμαστε την υπόσχεση της ανθρωπότητας: παρά την άπειρη πολυπλοκότητα των πραγμάτων, η ιστορία δείχνει ότι η πρόοδος θα νικήσει έναντι της οπισθοδρόμησης. Κατά την εξέταση όλων των γεγονότων της σύγχρονης ζωής, ορισμένοι βεβαιώνουν μια σχετική παρακμή, ενώ άλλοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι υπήρξε ένα βήμα προς τα εμπρός. Η τελευταία άποψη είναι πιο έγκυρη, αφού μέρα με τη μέρα η εξέλιξη μας φέρνει όλο και πιο κοντά σε αυτήν την ολότητα τόσο των ειρηνικών όσο και των βίαιων μετασχηματισμών που ήδη αποκαλούμε «κοινωνική επανάσταση». Αυτό θα συνεπάγεται πάνω από όλα την καταστροφή της δεσποτικής εξουσίας προσώπων και πραγμάτων, και την εξαφάνιση του ατομικού μονοπωλίου στα προϊόντα της συλλογικής εργασίας.

Το σημαντικότερο γεγονός σε αυτή την εξελικτική διαδικασία είναι η εμφάνιση της Διεθνούς Ένωσης των Εργατών. Αναμφίβολα έχει ριζώσει από τότε που άνθρωποι από πολλά διαφορετικά έθνη άρχισαν να εξασκούν μεταξύ τους την πλήρη φιλία  και την αμοιβαία αλληλοβοήθεια για τα κοινά τους συμφέροντα. Απέκτησε ακόμη και θεωρητική ύπαρξη όταν οι φιλόσοφοι του δέκατου όγδοου αιώνα εμπνεύστηκαν τη διακήρυξη των «δικαιωμάτων του ανθρώπου» από τη Γαλλική Επανάσταση. Αλλά αυτά τα δικαιώματα παρέμειναν ένα απλό σύνθημα και η συνέλευση που τα διακήρυξε στον κόσμο φρόντισε να μην τα εφαρμόσει. Δεν τόλμησε καν να καταργήσει τη σκλαβιά των μαύρων του Άγιου Δομίνικου και υποχώρησε μόνο μετά από χρόνια εξέγερσης, όταν φαινόταν ότι η τελευταία ευκαιρία για την δικιά της σωτηρία ήταν να πληρώσει η ίδια αυτό το τίμημα. Η Διεθνής, που βρισκόταν σε διαδικασία διαμόρφωσης σε όλες τις πολιτισμένες χώρες, δεν συνειδητοποίησε πλήρως τον εαυτό της μέχρι το δεύτερο μισό του αιώνα μας, και ήταν στη σφαίρα της εργασίας που εμφανίστηκε. Οι «άρχουσες τάξεις» δεν είχαν καμία σχέση με αυτό. Η Διεθνής! Από την ανακάλυψη της Αμερικής και τον περίπλου της γης, κανένα επίτευγμα δεν ήταν πιο σημαντικό στην ιστορία του ανθρώπου.

Ο Κολόμβος, ο Μαγγελάνος και ο Ελ Κάνο [6] ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν τη φυσική ενότητα της γης, αλλά η μελλοντική πραγματική ενότητα που επιθυμούσαν οι φιλόσοφοι άρχισε να υλοποιείται μόνο όταν οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και οι Γερμανοί εργάτες, ξεχνώντας τη διαφορετική καταγωγή τους και κατανοώντας ο ένας τον άλλον, παρά την ποικιλομορφία των γλωσσών τους, ενώθηκαν για να σχηματίσουν ένα ενιαίο έθνος, σε πείσμα όλων των αντίστοιχων κυβερνήσεων τους. Οι απαρχές του εγχειρήματος δεν ήταν εντυπωσιακές. Μόλις μερικές χιλιάδες άντρες ενώθηκαν σε αυτόν τον σύλλογο, που ήταν το αρχικό κύτταρο της ανθρωπότητας του μέλλοντος. Αλλά οι ιστορικοί κατάλαβαν τη θεμελιώδη σημασία του γεγονότος που μόλις είχε συμβεί. Στα πρώτα χρόνια της Διεθνούς, η ανατροπή της στήλης Vendôme κατά τη διάρκεια της Παρισινής Κομμούνας έδειξε ότι οι ιδέες αυτής της οργάνωσης είχαν γίνει πλέον μια ζωντανή πραγματικότητα. Μέχρι τότε ήταν ανήκουστο ένας κατακτημένος λαός να ανατρέπει με ενθουσιασμό το μνημείο των προηγούμενων πολεμικών νικών του. Αυτό έγινε όχι για να κολακέψουν, με δειλό τρόπο, αυτούς που μόλις τους είχαν κατακτήσει, αλλά για να δείξουν την αδελφοσύνη τους με αυτούς που οι κυρίαρχοι είχαν στρέψει εναντίον τους και κυρίως, για να εκφράσουν τα έκδηλα αισθήματα απέχθειας τους για τους κυρίαρχους και τους βασιλιάδες που και στις δύο πλευρές είχαν οδηγήσει τους υπηκόους τους στο σφαγείο. Για εκείνους που ξέρουν πώς να ξεπερνούν τους μικρούς αγώνες των φατριών και να συλλογίζονται την πορεία της ιστορίας από απόσταση, δεν υπήρξε ποτέ σε αυτόν τον αιώνα πιο εντυπωσιακό σημάδι των καιρών, από την ανατροπή της Γαλλικής αυτοκρατορικής στήλης και την μετατροπή της σε ένα σωρό κοπριάς! [7]

Από τη στιγμή που διαποτίσει ολόκληρη τη μάζα των καταπιεσμένων, το πνεύμα της διεκδίκησης όσων δικαιούνται, κάθε γεγονός, ακόμα κι αν φαίνεται να είναι ελάχιστης σημασίας, θα είναι ικανό να δημιουργήσει ωστικά κύματα αλλαγής, όπως μια σπίθα μπορεί να προκαλέσει ένα ολόκληρο βαρέλι πυρίτιδας να εκραγεί. Ήδη βλέπουμε προάγγελους του μεγάλου αγώνα. Για παράδειγμα, όταν το 1890 αντήχησε το κάλεσμα της «Πρωτομαγιάς», που εκτοξεύτηκε από έναν άγνωστο, ίσως έναν Αυστραλό σύντροφο, οι εργάτες όλου του κόσμου ενώθηκαν ξαφνικά σε μια ενιαία σκέψη. Εκείνη την ημέρα, η Διεθνής, που είχε επίσημα ταφεί, επανήλθε στη ζωή— όχι με εντολή των ηγετών της, αλλά μέσω της πίεσης των μαζών. Ούτε η «σοφή συμβουλή» των σοσιαλιστών με επιρροή, ούτε ο κατασταλτικός μηχανισμός των κυβερνήσεων μπόρεσαν να εμποδίσουν τους καταπιεσμένους όλων των εθνών να αισθανθούν ότι είναι αδέρφια σε όλο τον κόσμο και να το επιβεβαιώνουν αυτό με πράξεις του ενός προς τον άλλο. Ωστόσο, επιφανειακά, η «Πρωτομαγιά» δεν φαινόταν να είναι κάτι σημαντικό, απλώς μια πλατωνική έκφραση, μια συλλογική κραυγή για συγκέντρωση, ένας κωδικός πρόσβασης! Αφεντικά και κυβερνήσεις, με τη βοήθεια των ίδιων των σοσιαλδημοκρατών ηγετών, προσπάθησαν πράγματι να μετατρέψουν αυτή τη μοιραία λέξη σε τίποτα περισσότερο από μια κενή συνταγή. Ωστόσο, αυτή η κραυγή και αυτή η ετήσια γιορτή έχουν αποκτήσει επική σημασία μέσω της οικουμενικότητας τους.

Ένα άλλο είδος κραυγής, που είναι ξαφνικό, αυθόρμητο και απροσδόκητο, μπορεί να οδηγήσει σε ακόμα πιο εκπληκτικά αποτελέσματα. Εξαιτίας της μιας ή της άλλης αιτίας και σε σχέση με κάποιο ασήμαντο γεγονός, η ισχύς των περιστάσεων —δηλαδή το σύνολο των οικονομικών συνθηκών— αναπόφευκτα θα γεννήσει το είδος της κρίσης που προκαλεί πάθη ακόμη και στους αδιάφορους. Εκείνη τη στιγμή, θα υπάρξει ξαφνικά μια έκρηξη της τεράστιας ενέργειας που έχει συσσωρευτεί στις καρδιές των ανθρώπων εξαιτίας του παραβιασμένου αισθήματος δικαιοσύνης, των αδιόρθωτων βασάνων και των ακαταπόνητων αιτιών του μίσους. Οποιαδήποτε μέρα μπορεί να φέρει έναν τέτοιο κατακλυσμό. Η απόλυση ενός εργάτη, μια τοπική απεργία ή μια απρόβλεπτη σφαγή μπορεί να είναι η αιτία της επανάστασης, γιατί το αίσθημα της αλληλεγγύης εξαπλώνεται συνεχώς, και κάθε τοπική εξέγερση τείνει να ταρακουνήσει όλη την ανθρωπότητα.

Πριν από αρκετά χρόνια, μια νέα συλλογική κραυγή, αυτή της «γενικής απεργίας» ξέσπασε στα εργοστάσια. Αυτός ο όρος φαινόταν περίεργος και θεωρήθηκε ότι εκφράζει ένα απλό όνειρο ή μια χιμαιρική ελπίδα. Αλλά επαναλήφθηκε πιο δυνατά, και τώρα αντηχεί τόσο δυνατά που συχνά ο καπιταλιστικός κόσμος τρέμει από αυτό. Όχι, η γενική απεργία δεν είναι αδύνατη.

Οι Άγγλοι, οι Βέλγοι, οι Γάλλοι, οι Γερμανοί, οι Αμερικανοί και οι Αυστραλοί μισθωτοί καταλαβαίνουν ότι εναπόκειται σε αυτούς να μπλοκάρουν όλη την εργασία και να την αποστερήσουν από τα αφεντικά τους, την ίδια μέρα. Και γιατί να μην πραγματοποιήσουν αύριο αυτό που καταλαβαίνουν σήμερα, ειδικά αν προστεθεί και μια απεργία στρατιωτών σε αυτή των εργαζομένων; Οι εφημερίδες τηρούν ομόφωνα μια εξαιρετικά προσεκτική σιωπή όταν οι στρατιώτες επαναστατούν ή εγκαταλείπουν μαζικά τον στρατό. Οι συντηρητικοί, που προτιμούν να αγνοούν εντελώς οποιαδήποτε γεγονότα δεν συμφωνούν με τις επιθυμίες τους, θα ήθελαν να πιστεύουν ότι μια τέτοια κοινωνική μεταστροφή είναι αδύνατη. Αλλά οι συλλογικές λιποταξίες, οι μικρές εξεγέρσεις και οι αρνήσεις πυροβολισμού είναι φαινόμενα που συμβαίνουν συχνά σε κακώς εκπαιδευμένους στρατούς και δεν είναι εντελώς άγνωστα ούτε στους πιο σκληρούς στρατιωτικούς οργανισμούς. Όσοι ανάμεσά μας θυμούνται την Παρισινή Κομμούνα θυμούνται τους χιλιάδες άντρες που εγκατέλειψε στο Παρίσι ο Adolphe Thiers και οι οποίοι αφοπλίστηκαν από τον λαό και προσηλυτίστηκαν εύκολα στην υπόθεση μας. Όταν η πλειονότητα των στρατιωτών διαποτίζεται από τη θέληση να πάρουν μέρος στον αγώνα μας, αργά ή γρήγορα θα έρθει η ευκαιρία να αναλάβουν δράση.

Η απεργία, ή μάλλον το πνεύμα της απεργίας με την ευρεία έννοια, αντλεί την αξία της, πάνω από όλα, από την αλληλεγγύη που δημιουργεί ανάμεσα σε όσους διεκδικούν μαζί τα δικαιώματά τους. Παλεύοντας για έναν κοινό σκοπό, μαθαίνουμε να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Αλλά υπάρχουν επίσης προσπάθειες για άμεση σύνδεση, και αυτές επίσης συμβάλλουν όλο και περισσότερο στην κοινωνική επανάσταση. Αυτή η ένωση δυνάμεων από τους φτωχούς, τους αγρότες ή τους εργαζόμενους συναντά μεγάλα εμπόδια λόγω της έλλειψης υλικών πόρων μεταξύ των μεμονωμένων ατόμων. Η ανάγκη να κερδίσουν τα προς το ζην απαιτεί είτε να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους για να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη στο εξωτερικό, είτε να παραμείνουν εκεί που βρίσκονται και να αποδεχτούν τις συνθήκες που δημιουργήθηκαν από την άνιση κατανομή της εργασίας, όσο άθλιες και αν είναι αυτές. Σε κάθε περίπτωση, είναι σκλαβωμένοι και η καθημερινή τους εργασία, τους εμποδίζει να κάνουν σχέδια για το μέλλον και να επιλέξουν ελεύθερα τους συμμάχους τους στη μάχη της ζωής. Επομένως, είναι πολύ αξιοσημείωτο ότι αυτοί οι άνθρωποι πραγματοποιούν ένα έργο που αν και περιορισμένο σε εύρος, παρόλα αυτά εισάγει στον κόσμο γύρω μας μια νέα ποιότητα ζωής. Επιπλέον, κάποια σημάδια της κοινωνίας του μέλλοντος εμφανίζονται περιστασιακά εδώ κι εκεί ανάμεσα στους εργάτες, χάρη στις ευνοϊκές συνθήκες και στη δύναμη της ιδέας, που διαπερνά ακόμη και ορισμένους κοινωνικούς κύκλους από τον κόσμο των προνομιούχων.

Συχνά ευχαριστεί τους επικριτές μας να ρωτούν σαρκαστικά για προηγούμενες απόπειρες δημιουργίας μεγαλύτερων ή μικρότερων κοινοτικών ενώσεων μας, σε διάφορα μέρη του κόσμου, και θα μας έλειπε η προοπτική αν αδυνατούσαμε να απαντήσουμε σε τέτοιες ερωτήσεις. Είναι αλήθεια ότι η ιστορία αυτών των ενώσεων αποκαλύπτει πολύ περισσότερες αποτυχίες παρά επιτυχίες. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αφού αυτό που είναι απαραίτητο είναι η ολοκληρωτική επανάσταση, η αντικατάσταση της ατομικής ή συλλογικής εργασίας προς όφελος του ενός, από τη δουλειά όλων μας προς όφελος των πάντων.

Τα άτομα που συγκεντρώνονται με νέα ιδανικά για να σχηματίσουν μια από αυτές τις κοινότητες δεν είναι καθόλου απαλλαγμένα από προκαταλήψεις, παλιές πρακτικές και βαθιά ριζωμένες οπισθοδρομικές αντιλήψεις, δεν έχουν καταστρέψει τον παλιό κόσμο ακόμα, ούτε μέσα τους, ούτε γύρω τους!

Στον «αναρχικό» ή «αρμονικό» μικρόκοσμο που έχουμε δημιουργήσει, πρέπει πάντα να αγωνιζόμαστε ενάντια στις εριστικές και διασπαστικές δυνάμεις που παράγονται από τις συνήθειες, τα έθιμα, τους ισχυρούς δεσμούς της οικογένειας, τις δελεαστικές συμβουλές από φίλους, την επιστροφή των εγκόσμιων φιλοδοξιών, την ανάγκη για εύκολη περιπέτεια και την εμμονή για άμεση συνολική αλλαγή. Η υπερηφάνεια και το αίσθημα αξιοπρέπειας μπορούν να συντηρήσουν τους αρχάριους για λίγο, αλλά με την πρώτη απογοήτευση, είναι εύκολο για αυτούς να υποκύψουν σε μια κρυφή, χαιρέκακη ελπίδα αποτυχίας του εγχειρήματος μας, που θα τους οδηγήσει σύντομα να επιστρέψουν πίσω στην αγκαλιά της κυρίαρχης πραγματικότητας, ξανά στην αναταραχή της ζωής που συνεχίζεται έξω από τις κοινότητες μας.

Θυμόμαστε την εμπειρία των αποίκων του Brook Farm στη Νέα Αγγλία, οι οποίοι παρέμειναν πιστοί στον σύλλογό τους, έστω και μόνο μέσω των δεσμών της αρετής και της πίστης στην αρχική τους πρόθεση. Ωστόσο, χάρηκαν όταν μια πυρκαγιά κατέστρεψε το κοινόχρηστο παλάτι τους, απαλλάσσοντάς τους έτσι από τη συμφωνία που είχαν συνάψει μεταξύ τους, κάτι που ισοδυναμούσε με ένα είδος εσωτερικού όρκου, αν και όχι με τη μοναστική έννοια. Προφανώς, η κοινότητα ήταν καταδικασμένη να χαθεί, ακόμα κι αν η φωτιά δεν είχε εκπληρώσει την ενδόμυχη επιθυμία κάποιων, αφού η βασική βούληση των μελών ήταν σε αντίθεση με την ίδια τη λειτουργία της αποικίας τους. Οι περισσότερες κοινοτικές ενώσεις έχουν χαθεί για παρόμοιους λόγους που σχετίζονται με την αδυναμία τους να προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους. Δεν ρυθμίζονταν άλλωστε, όπως οι στρατώνες ή τα μοναστήρια, από την απόλυτη θέληση των θρησκευτικών ηγετών ή των στρατηγών και την ανάλογη απόλυτη υπακοή των κατωτέρων – στρατιωτών, μοναχών ή καλογριών.

Εξάλλου, δεν διέθεταν ακόμη τον δεσμό της πλήρους αλληλεγγύης που έχει ως αποτέλεσμα τον απόλυτο σεβασμό προς τα πρόσωπα, την πνευματική και καλλιτεχνική ανάπτυξη και την προοπτική ενός μεγάλου και συνεχώς αναπτυσσόμενου ιδεώδους. Οι ευκαιρίες για έριδες και διχόνοια είναι ακόμη πιο αναμενόμενες όταν οι άποικοι, έλκονται από τον αντικατοπτρισμό μιας μακρινής χώρας, έλκονται προς μια περιοχή εντελώς διαφορετική από τη δική τους, όπου κάθε πράγμα τους φαίνεται παράξενο και όπου η προσαρμογή στο έδαφος, το κλίμα και τα τοπικά έθιμα υπόκεινται στις μεγαλύτερες πιθανές αβεβαιότητες.

Οι φαλανστεριστές οπαδοί του Charles Fourier που συνόδευσαν τον ουτοπιστή σοσιαλιστή φιλόσοφο Victor Considérant στις πεδιάδες του βόρειου Τέξας, από το 1855 έως το 1857, κατευθύνθηκαν προς βέβαιη αποτυχία. Εγκαταστάθηκαν ανάμεσα σε πληθυσμούς των οποίων τα βάναυσα και χοντροκομμένα έθιμα σίγουρα πρέπει να συγκλόνισαν το λεπτό παριζιάνικο δέρμα τους. Επίσης, συνάντησαν τον αποτρόπαιο θεσμό της δουλείας των μαύρων και μάλιστα τους απαγορεύτηκε από το νόμο να εκφράσουν τη γνώμη τους για αυτό. Ομοίως, το πείραμα του Freiland, ή «Γη της Ελευθερίας», που επιχειρήθηκε υπό την καθοδήγηση ενός Πρώσου αξιωματικού σε περιοχές που ήταν γνωστές μόνο μέσα από αόριστες ιστορίες και κατακτήθηκαν με δυσκολία μέσω ενός εξοντωτικού πολέμου, προσφέρει στον ιστορικό ένα θέαμα φάρσας. Ήταν φανερό από την αρχή ότι όλα αυτά τα ετερογενή στοιχεία δεν θα μπορούσαν να ενωθούν σε ένα αρμονικό σύνολο.

Καμία από αυτές τις αποτυχίες δεν μπορεί να μας αποθαρρύνει, γιατί οι διαδοχικές προσπάθειες δείχνουν μια ακαταμάχητη προσπάθεια έκφρασης της κοινωνικής βούλησης. Ούτε οι απογοητεύσεις, ούτε η γελοιοποίηση μπορούν να αποτρέψουν τους αναζητητές. Άλλωστε, έχουν πάντα μπροστά τους το παράδειγμα των «συνεταιρισμών» –ενώσεις καταναλωτών και άλλους τύπους συνεργασίας– που είχαν επίσης δύσκολες αρχές αλλά τώρα έχουν γίνει πολυάριθμοι και ευημερούν θαυμάσια. Αναμφίβολα, πολλές από αυτές τις ενώσεις έχουν αποδειχθεί πολύ άσχημες, ειδικά οι πιο ευημερούσες από αυτές, με την έννοια ότι η άντληση κέρδους και η επιθυμία αύξησης του, έχουν πυροδοτήσει την αγάπη για τον πλούτο μεταξύ των μελών διαφόρων συνεταιρισμών ή τουλάχιστον τους έχουν εκτρέψει από τον επαναστατικό ενθουσιασμό των πρώτων χρόνων.

Αυτός είναι ο πιο τρομερός κίνδυνος, η ανθρώπινη φύση είναι πάντα έτοιμη να βρει δικαιολογίες για να αποφύγει τους κινδύνους του κοινωνικού αγώνα. Είναι εύκολο να περιοριστεί κανείς στην «δουλίτσα» του, παραμερίζοντας τις ανησυχίες και τους κινδύνους που προκύπτουν από την αφοσίωση στο πλήρες εύρος ενός επαναστατικού σκοπού. Λέει κανείς αρχικά στον εαυτό του ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να πετύχει ένα εγχείρημα που εξασφαλίζει τη συλλογική εργασία και την επιβίωση πολλών φίλων του, και σταδιακά αφήνει τον εαυτό του να παρασυρθεί στις μικροπρακτικές των συμβατικών επιχειρήσεων. Το άτομο που είχε αποφασίσει να αλλάξει τον κόσμο, τελικά, δεν έχει μετατραπεί σε τίποτα περισσότερο από έναν απλό μπακάλη.

Ωστόσο, οι φιλομαθείς και ειλικρινείς αναρχικοί μπορούν να διδαχθούν ένα μεγάλο μάθημα από αυτούς τους αναρίθμητους συνεταιρισμούς που έχουν εμφανιστεί παντού και ενώθηκαν για να σχηματίσουν ολοένα μεγαλύτερες οντότητες με τέτοιο τρόπο ώστε να περιλαμβάνουν τις πιο διαφορετικές λειτουργίες, όπως αυτές της βιομηχανίας, των μεταφορών, της γεωργίας, της επιστήμης, της τέχνης και της ψυχαγωγίας. Η επιστημονική πρακτική της Αλληλοβοήθειας εξαπλώνεται και γίνεται όλο και πιο ρεαλιστική η επίτευξη της. Το μόνο που μένει είναι να της δώσουμε αληθινό νόημα και ηθική, απλοποιώντας ολόκληρο το σύστημα ανταλλαγής υπηρεσιών και διατηρώντας μόνο την απλή καταγραφή των στατιστικών στοιχείων παραγωγής και κατανάλωσης, εξαλείφοντας έτσι τα μεγάλα βιβλία «χρέωσης» και «πίστωσης», που θα έχουν γίνει πλέον άχρηστα.

Αυτή η βαθιά επανάσταση όχι μόνο βρίσκεται στον δρόμο προς την εκπλήρωση, αλλά ουσιαστικά πραγματοποιείται σε διάφορα μέρη. Ωστόσο, είναι άσκοπο να επιστήσουμε την προσοχή στις προσπάθειες που μας φαίνονται πιο κοντά στο ιδανικό μας, γιατί οι πιθανότητες επιτυχίας τους είναι μεγαλύτερες εάν η σιωπή συνεχίσει να τις προστατεύει, εάν ο θόρυβος της δημοσιότητας δεν ενοχλεί το λιτό ξεκίνημά τους. Ας θυμηθούμε την ιστορία της μικρής κοινωνίας των φίλων που είχε συγκροτηθεί με το όνομα «Κομμούνα του Montreuil». Μερικοί ζωγράφοι, ξυλουργοί, κηπουροί, οικονόμοι και δάσκαλοι είχαν την ιδέα να δουλέψουν απλώς ο ένας για τον άλλον, χωρίς να προσλάβουν έναν λογιστή ως μεσάζοντα ή να ζητήσουν τη συμβουλή φοροεισπράκτορα ή συμβολαιογράφου. Αν κάποιος χρειαζόταν καρέκλες ή τραπέζια, πήγαινε να δει τον φίλο που τα έφτιαχνε. Αν το σπίτι κάποιου είχε γίνει λίγο άθλιο, ενημέρωνε έναν σύντροφο, ο οποίος έφερνε το πινέλο και τον κουβά του με μπογιές την επόμενη μέρα. Όταν ο καιρός ήταν καλός, τα μέλη φορούσαν καθαρά ρούχα, φροντισμένα και σιδερωμένα, και μετά πήγαιναν μια βόλτα για να μαζέψουν φρέσκα λαχανικά στον κήπο μιας φίλης. Και κάθε μέρα τα παιδιά μελετούσαν ανάγνωση με τη δασκάλα. Ήταν πολύ όμορφο! Ένα τέτοιο σκάνδαλο έπρεπε να σταματήσει. Μια «αναρχική βομβιστική επίθεση» είχε σκορπίσει τον τρόμο στην αστική τάξη και ο υπουργός εφαρμόζοντας τους διαβόητους νόμους “έκτακτης ανάγκης” [8] είχε τη μεγάλη ιδέα να προσφέρει ένα πρωτοχρονιάτικο δώρο στους συντηρητικούς – ένα διάταγμα μαζικών συλλήψεων και ανακρίσεων. Οι γενναίοι κοινοτιστές του Montreuil δεν επέζησαν και οι πιο ένοχοι —δηλαδή οι καλύτεροι ανάμεσά τους— έπρεπε να υποστούν εκείνο το μεταμφιεσμένο βασανιστήριο που ονομάζεται “μυστική ανάκριση”. Και έτσι η επικίνδυνη μικρή κομμούνα καταστράφηκε.

Αλλά μην φοβάστε – θα γεννηθεί ξανά!

____________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] ΣτΜ Σε αυτό το σημείο ο Reclus κάνει μια αναφορά στην Βαρσοβία λέγοντας “μια τάξη όπως αυτή της Βαρσοβίας”. Επιλέγουμε να δώσουμε στο σημείο αυτό μια ελεύθερη μετάφραση υπηρετώντας το νόημα της φράσης και όχι την έμμεση ιστορική αναφορά. Την εποχή που έγραφε ο Reclus, η Πολωνία δεν υπήρχε πλέον ως κυρίαρχο κράτος, αφού είχε διαιρεθεί μεταξύ Ρωσίας, Πρωσίας και Αυστρίας. Το μεγαλύτερο τμήμα, του οποίου η Βαρσοβία ήταν η μητρόπολη, αποτελούνταν από το «Βασίλειο της Πολωνίας», το οποίο υπέφερε κάτω από τη ρωσική κυριαρχία. «Η τάξη της Βαρσοβίας» που αναφέρεται στο κείμενο σημαίνει την αυταρχική επιβολή της τάξης, μέσω της οποίας το τσαρικό καθεστώς κατέστειλε τα αναδυόμενα επαναστατικά κινήματα, τις φοιτητικές αναταραχές αλλά και τον εθνικισμό στην Πολωνία.

[2]  Ο Reclus σε αυτό το σημείο αναφέρεται προφανώς στην απατηλή ποιότητα της ελευθερίας του λόγου και κάθε μορφής σύναψης συμφωνιών ή συμβάσεων εργασίας σε μια κατάσταση που διακατέχεται από εξαιρετική ανισότητα ισχύος ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη. Στην εποχή του, η υποτιθέμενη «ελεύθερη και εθελοντική συμφωνία» των εργαζομένων στις συνθήκες εργασίας τους, όταν οι ίδιοι αποδέχονταν εθελούσια μια συγκεκριμένη θέση απασχόλησης, χρησιμοποιήθηκε ως δικαιολογία για την καταστολή των απεργιών και την καταστροφή των εργατικών οργανώσεων. Η «ελευθερία» τους γίνεται έτσι προϋπόθεση για τη μιζέρια και την καταπίεσή τους.

[3] Ο Ferdinand Lassalle (1825–64) ήταν Γερμανός σοσιαλιστής ηγέτης. Διακρίνεται για τις μεταρρυθμιστικές του απόψεις, ιδιαίτερα την ιδέα ότι η εργατική τάξη θα μπορούσε να αποκτήσει τον έλεγχο του κράτους μέσω της καθολικής ψηφοφορίας και στη συνέχεια να μετατρέψει την οικονομία σε ένα σύστημα εργατικών συνεταιρισμών. Ήταν μεγάλος αντίπαλος του Μαρξ στο σοσιαλιστικό κίνημα και αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένης κριτικής στην «Κριτική του Προγράμματος Γκότα» του Μαρξ.

[4] Ο Φρανσουά Γκιζό (1787–1874) ήταν Γάλλος πολιτικός και ιστορικός.

[5] Ο Reclus αναφέρεται σε ένα περιβόητο γεγονός που είχε συμβεί εκείνο το καιρό στο Παρίσι. «Στις 4 Μαΐου 1897, κατά τις ώρες αιχμής της αγοράς, μια φωτιά εξαπλώθηκε με εκπληκτική ταχύτητα στο πολυκατάστημα Bazar de la Charité, μετατρέποντάς το σε μια τεράστια φλεγόμενη κόλαση στην οποία έχασαν τη ζωή τους 117 άνθρωποι. Εν μέσω του πανικού που ξέσπασε στην αρχή της καταστροφής, πολλές ζωές σώθηκαν με πράξεις γενναιότητας απλών ανθρώπων. Από την άλλη, αρκετά μέλη της υψηλής κοινωνίας που βρέθηκαν εκεί παρουσίασαν ένα θλιβερό θέαμα». Roger Gonot, Elisée Reclus: Prophète de l’Idéal Anarchique (Pau, Γαλλία: Editions Covedi, 1996), 73.

[6] Χουάν Σεμπαστιάν ντελ Κάνο, ο πρώτος εξερευνητής που έκανε τον γύρο της Γης. Ταξίδεψε με τον Μαγγελάνο και μετά το θάνατο του τελευταίου, πλοηγήθηκε με το καράβι Βικτώρια πίσω στην Ισπανία, ολοκληρώνοντας τον περίπλου το 1522.

[7] Η στήλη Vendôme κατασκευάστηκε για να τιμήσει τον Ναπολέοντα Α και τον αυτοκρατορικό στρατό του. Το άγαλμα του αυτοκράτορα στην κορυφή της Στήλης αφαιρέθηκε κατά τη διάρκεια της Αποκατάστασης αλλά αντικαταστάθηκε από τον Λουδοβίκο-Φίλιππο. Ο Ναπολέων Γ’ αργότερα αντικατέστησε αυτό το άγαλμα με μια πιο αυτοκρατορική απεικόνιση του αυτοκράτορα σε μια τόγκα, η οποία εξόργισε τους Ρεπουμπλικάνους και τους ριζοσπάστες. Μετά την ανακήρυξη της Παρισινής Κομμούνας, αποφασίστηκε η καταστροφή της στήλης. Στις 12 Απριλίου 1871, ο Félix Pyat πρότεινε την κατεδάφιση, δηλώνοντας ότι η στήλη «ήταν ένα μνημείο βαρβαρότητας, ένα σύμβολο ωμής βίας και ψεύτικης δόξας, μια επιβεβαίωση του μιλιταρισμού, μια άρνηση του διεθνούς δικαίου, μια θρασύτατη προσβολή των κατακτητών προς τους κατακτημένους τους, μια διαρκής προσβολή σε μια από τις τρεις μεγάλες αρχές της Γαλλικής Δημοκρατίας, την Αδελφοσύνη». Η στήλη καταστράφηκε στις 16 Απριλίου. Βλέπε Stewart Edwards, The Paris Commune 1871 (New York: Quadrangle Books, 1973), 300–303.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ

https://theanarchistlibrary.org/library/elisee-reclus-evolution-revolution-and-the-anarchist-ideal

The post Εξέλιξη, Επανάσταση και το Αναρχικό Ιδεώδες – Ελιζέ Ρεκλύ appeared first on Void Network.

Επιλέγω, μιλώντας σε αυτήν την επετειακή εκδήλωση, να εστιάσω κυρίως σε τι μας διαφωτίζει σήμερα και μάλιστα στους δυστοπικούς -αλλά ίσως και γονιμοποιούς- καιρούς μας, ο Αντι-Οιδίπους. Πριν από αυτό ωστόσο θα δώσω μια συνοπτική εικόνα του νέου πνευματικού κλίματος στο οποίο μας εισάγουν οι Deleuze & Guattari (οι παραπομπές σε σελίδες αφορούν την ελληνική έκδοση των εκδόσεων Ράππα του ’77).

Στο 1^ο Κεφάλαιο γίνεται λόγος για την επιθυμία. Η επιθυμία σηματοδοτεί δύο αντιδιαστολές. Η πρώτη αφορά το καντιανό υποκείμενο της βούλησης, η δεύτερη το φροϋδικό Εγώ. Οι D-G ορίζουν την επιθυμία ως μηχανή αφ’ ενός έξω και πέρα από υποκείμενα που ακολουθώντας τον πρακτικό Λόγο είναι κυρίαρχα των ορμών τους, αφ’ ετέρου έξω και πέρα από υποκείμενα που είναι αιχμάλωτα των ενορμήσεων, Εγώ-υπολείμματα των ορμών. Αν η αντίθεση προς τον καντιανό ιδεαλισμό είναι πρόδηλη, η αντίθεση προς τη φροϋδική φυσιοκρατία είναι πιο σύνθετη: οι D-G δεν οπισθοχωρούν στον ιδεαλισμό, οξύνουν τον υλισμό του Freud που κάμπτεται από την εκδραμάτιση του Ασυνειδήτου. Οι D-G θεωρούν το Ασυνείδητο ένα παραγωγικό Συνεχές. Είναι η οιδιπόδεια καθήλωση της ψυχανάλυσης που στα μάτια τους ανοίγει την πόρτα στον ιδεαλισμό και είναι η ολική έκθλιψη του παραδοσιακού υποκειμένου χάριν της επιθυμητικής μηχανής που κλείνει οριστικά αυτήν την πόρτα: από το αντικείμενο της επιθυμίας δεν λείπει τίποτε, έλλειμμα είναι το ίδιο το υποκείμενο, μια στρέβλωση της Επιθυμίας (εδώ αναγγέλλεται η μερική ρήξη με τον Lacan). Το ασυνείδητο είναι ένα παραγωγικό εργοστάσιο, δεν είναι θεατρική παράσταση. Θα γράψουν οι D-G: «Γιατί το ασυνείδητο είναι ορφανό και αυτοπαράγεται […]» (σελ. 57).

Στο 2^ο Κεφάλαιο η επίθεση στο οιδιπόδειο παρουσιάζεται αναλυτικά για να δείξει την ψυχανάλυση ως επαναϊδιωτικοποιούσα την φυσική παραγωγή, ως υποτροπή της θεολογίας, ως απόπειρα σταματήματος των επιθυμητικών ροών που σχιζοφρενοποιούν. Η κριτική αυτή θα αποτελέσει τη βάση του πολιτικού προτάγματος του Αντι-Οιδίποδα. Γράφουν οι D-G: «Απαράμιλλο όργανο του αγελαίου, το οιδιπόδειο είναι η έσχατη εδαφικότητα, η καθυποταγμένη και ιδιωτική εδαφικότητα του Ευρωπαίου» (σελ. 120). Ο Αντι-Οιδίπους ανοίγεται έτσι στο κατ’ εξοχήν πολιτικό διακύβευμα βάθους: το δίλημμα ανάμεσα στη χωριστική μονο-σήμανση των επιθυμητικών ροών (φασισμός, ρατσισμός) και στη σχιζο-νομαδική τους πολυ-σήμανση (επανάσταση). Η επιθυμία απελευθερώνεται πλέον από την «έλλειψη», το νόμο και το σημαίνον, τους άξονες της απο-πολιτικοποίησης. Η οικογένεια γίνεται η συνεκδοχή της κοινωνικής καταστολής της επιθυμίας. Η επιθυμία θεωρείται εγγενώς επαναστατική σε αντίθεση με τα «γλεντάκια» (σελ. 136) που φτιασιδώνουν την καταστολή και γίνονται με τη σειρά τους -δευτερογενώς και έκπτωτα- επίσης επιθυμητά. Η υπόσκαψη της οιδιπόδειας λαβής πάνω στην επιθυμία, μας λένε οι D-G, πέρα από την καταφυγή στη νεύρωση και δια μέσου της διαστροφής, αλλά κυρίως η κατά μέτωπο σφοδρή επίθεση εναντίον της που οδηγεί στην αναδίπλωση στο δίχως όργανα σώμα του ψυχωσικού είναι τρόποι που παρασιτούν πάνω στην καθολικότητα της σχίσης που εκρήγνυται χωρίς να μπορεί ποτέ να «σημανθεί» (σελ. 157-9).

Στο 3^ο Κεφάλαιο εισαγόμαστε στο πολιτικό μέρος του έργου, όπου θα ήθελα, όπως προείπα, να εστιάσω περισσότερο. Μέσα από τη μετατοπισμένη αντίληψη της πρωτογενούς αιμομικτικής επιθυμίας που ανάγεται στην ένταση και τη γη, μέσα από την οιδιπόδεια κωδίκωση αυτής της τελευταίας ως απαγορευμένης/απωθημένης/σεξουαλικής, η αποικιοποίηση της πρωτόγονης εμπειρίας στοιχειοθετεί τη βιοϋλιστική/φυλετική βάση του ντελεζιανο-γκαταρικού Πολιτικού. Ο καπιταλισμός είναι η πιο αναβαθμισμένη μορφή αυτής της αποικιοποίησης. Με την ελεγχόμενη ελευθέρωση των επιθυμητικών ροών αφομοιώνει όλες τις αντίθετες προς αυτόν εδαφικοποιήσεις και μεταθέτει τη συνάντηση με την ολική αποκωδίκωση των ροών αυτών με τον ευνουχισμό της επιθυμίας που όλα τα μη καπιταλιστικά συστήματα απαγορευτικής σκληρότητας δεν μπορούσαν να πετύχουν.

Αλλά και η εμφάνιση του βαρβαρικού τυραννικού κράτους είναι δεμένη με τη βιοφυλετική έδρα του ντελεζιανο-γκατταρικού Πολιτικού, όσο και αν μετουσιώνει και συμβολοποιεί προϊόντως, ιδίως ως αυτοκρατορικός σχηματισμός («Το σημείο που έγινε τώρα γράμμα. Η επιθυμία […] έγινε επιθυμία της επιθυμίας […]. Το στόμα δεν μιλάει πιά, πίνει το γράμμα. Το μάτι δεν βλέπει πιά, διαβάζει.» [σελ. 240]). Και ιδού η προκλητική κατάληξη της σκέψης των D-G: σε τόνο που θυμίζει όχι μόνο Nietzsche, αλλά και Bataille, ο Αντι-Οιδίπους κατανοεί το νόμο, που έτσι γεννιέται, ως αντικατάσταση των συστημάτων σκληρότητας με την τρομοκρατία, την επιβολή δικαιικής κύρωσης ως υποκατάσταση της εκδίκησης στη γιορτή που ήταν άλλοτε η τιμωρία, τη νομική υποχρέωση ως ατέρμονη οφειλή. Ο νόμος είναι έκφραση του «ιμπεριαλισμού του σημαίνοντος» (σελ. 247). Τίποτε δεν επισημαίνεται, τίποτε δεν άπτεται ενός βιωμένου σημαινόμενου, όλα μέσα στο νόμο είναι σημεία, σημειοδοτήσεις που ολοποιούν αφηρημένα.

Πίσω από όλα αυτά όμως παραμονεύει η κρατική μηχανή, το ‘Ur-Staat’. Οι D-G θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι σε όλες τις μορφές κοινωνικών μηχανών υφέρπει «ο ασιατικός δεσποτικός σχηματισμός» (σελ. 302). Ο καπιταλισμός δεν είναι παρά η εσωτερίκευση, κανονικοποίηση και πνευματοποίηση της αρχι-κρατικής μηχανής, είναι η μήτρα του κυνικού ατομικιστή που αποζητά την ασφάλειά του και πουλά τη ζωτικότητά του. Ο νόμος της αξίας και όλοι οι μαρξισμοί παρασιτούν πάνω σε αυτό. Οι περιοδικές-κυκλικές κρίσεις του Marx είναι η εκλογίκευση της παράδοξης λειτουργικότητας του κεφαλαίου, ενός σακάτη που συνεχίζει να περπατά οργώνοντας σώματα και ψυχές. Σώματα και ψυχές ηλίθιων (οι D-G μιλούν ευθέως για τη μαζική ροή ηλιθιότητας, που εισάγει, όπως λένε, την «έλλειψη» στην κοινωνία, την ανάγκη της για εξημέρωση και υποταγή [σελ. 273]).

Ο «εργάτης/εργαζόμενος» στηλιτεύεται, παύει να απενοχοποιείται, όπως το κάνει μια λεγόμενη «Αριστερά» που έχει ενδοβάλει όλη την λογική του ελλιπούς συστήματος (σελ. 274-5). Οι D-G βρίσκουν τη διέξοδο στην περαιτέρω σχιζοποίηση των ροών αποκωδίκωσης, στην υπέρβαση και του καπιταλιστικού μοντέλου μετάθεσης των ορίων και ελέγχου της αποκωδικοποίησης/απεδαφικοποίησης μέσω μιας αξιωματικής που προφυλάσσει το σακάτικο σύστημα από την κατάρρευση (βλ. σελ. 285) καθολικοποιώντας το ζώο-δούλο ως διαταξικό ανθρώπινο τύπο. Τύπο, που προδίδει ακόμη και το υλικό-ταξικό του συμφέρον για να απολαύσει τη συστημικά διεστραμμένη επιθυμία του, για να δοθεί στο φασισμό, αποδεικνύοντας και πάλι ότι ο τόπος του Πολιτικού είναι η επιθυμία και όχι τα έλλογα συμφέροντα που κατασκευάζει η διανοητική ορθοπεδική του Διαφωτισμού (σελ. 298). Το οιδιπόδειο υποβαστάζει φαντασιακά το καπιταλιστικό άτομο, που είναι ένα ασήμαντο, περιχαρές στην αθλιότητά του ναρκισσικό εξάμβλωμα, ταυτόχρονα μνησίκακο και ασκητικό -οι D-G κάνουν λόγο εδώ για την «ψυχολογία του παπά» (σελ. 312)- τελικά, ένας ευνούχος.

Στο 4^ο Κεφάλαιο του Αντι-Οιδίποδα για τη σχιζοανάλυση η πολιτική μετάπλαση της λογικής της επιθυμίας και έτσι και της υπέρβασης της ψυχανάλυσης αναπτύσσεται αναλυτικά. Συγκρατώ για τη θεματική που ανέπτυξα εδώ τη βαθιά ριζοσπαστικοποίηση της κίνησης των ροών επιθυμίας, που επιτρέπει στους D-G να δηλώσουν ρητά την κατάφασή τους στην αποκαθήλωση του ταμπού της βίας για την επαναστατική μηχανή: «Μια επαναστατική μηχανή δεν είναι τίποτε, αν δεν αποκτήσει τουλάχιστον τόση δύναμη τομής και ροής όσην έχουν και αυτές οι μηχανές καταναγκασμού» (σελ. 337). Η ντελεζο-γκατταριανή στάση εισηγείται μια καταστροφολογία parexcellence (βλ. π.χ. το κείμενο της σελ. 358) που εν ταυτώ συνοδεύεται από μια φαντασμαγορία θετικού έργου, μοριακού, εναρμονισμένου με γραμμές φυγής, αποκωδικοποιητικού/απο-σημαίνοντος, έργου, στο πλαίσιο του οποίου ακόμη και ο θάνατος «σχιζοφρενείται», όπως δείχνουν οι αναλύσεις του Κεφ. αυτού ειδικά για το Δίχως Όργανα Σώμα (σελ. 379-81).

Η επαναστατική διαδικασία είναι έργο ομάδων-υποκειμένων που θραύουν την υποταγή ελευθερώνοντας την επιθυμία και την παραγωγή της (σελ. 402). Η ελευθέρωση αυτή είναι το ξήλωμα του ιατρείου και της οικογένειας, η συνεπαφή με το κοινωνικό «έξω» (σελ. 411-2). Είναι ρήξη με την αιτιότητα και τα εξηγητικά μοντέλα που στηρίζονται σε αυτήν (σελ. 434). Γράφουν οι D-G: «[Μ]όνο αυτό που ανήκει στην κατηγορία της επιθυμίας και της εισβολής της μπορεί να εξηγήσει ότι η ρήξη αυτή πραγματοποιείται σε μιάν ορισμένη στιγμή, σ’ έναν ορισμένο τόπο» (σελ. 435). Παρόλο το βάρος της αιτιότητας, των «μεγάλων αριθμών», των συμφερόντων κλπ. «[π]αραμένει γεγονός», γράφουν οι D-G, «ότι η σχίση γεννήθηκε μονάχα από μιάν επιθυμία, άσκοπη και αναίτια που τη χαράζει και την ενστερνίζεται. Αδύνατη χωρίς τη σειρά των αιτίων, γίνεται πραγματική μόνο με κάτι που ανήκει σε μιάν άλλη σειρά: την Επιθυμία, την επιθυμία-έρημο, την επένδυση επαναστατικής επιθυμίας» (σελ. 436).

Και η έρημος αρχίζει να κατονομάζεται, για να χαθεί στη συνέχεια, να εμφανιστεί αλλιώς μετά: «Ένας Φιδέλ Κάστρο, ένας Άραβας, ένας Μαύρος Πάνθηρας, ένας Κινέζος; Ένας γαλλικός Μάης ’68[;] (ibid). Το παλινδρομικό κύμα των ονομάτων αντανακλά -κι αυτό είναι ίσως το μεγάλο ολιστικό μάθημα του έργου- τη διασπορά του Πολιτικού παντού. Κλείνοντας το Παράρτημα-Σχόλιο για τις επιθυμητικές μηχανές στο βιβλίο, οι D-G θα ανιχνεύσουν πτυχές της επιθυμίας ως όψεις του Πολιτικού στα καλλιτεχνικά ρεύματα του πρώτου μισού του περασμένου αι., το φασιστικό ιταλικό φουτουρισμό, τη ρωσική φουτουριστική και κονστρουκτιβιστική πρωτοπορία, που μοσχεύει αναρχισμό στη σταλινική πολιτική μηχανή, τους Dada που απελευθερώνουν απολίτικα και το σουρρεαλισμό που επαναπειθαρχεί την επιθυμία ανθρωπιστικά (σελ. 463 κ. επ.). Τέλος, τη μορφή του αγώνα των ομάδων-υποκειμένων θα αναλύσουν οι συγγραφείς στα MillePlateaux αργότερα, μιλώντας για τις μηχανές πολέμου στη νομαδολογία τους, που παρεντίθεται σε ένα έργο αφιερωμένο στο ρίζωμα και τη διάσωση των ενικοτήτων.

Πώς εμπλουτίζει την κατανόησή μας του Πολιτικού γενικά και ειδικά σήμερα ο Αντι-Οιδίπους; Το βιβλίο απηχεί το πνεύμα του Μάη, αλλά σήμερα ο φαινότυπος εκείνης της εμπειρίας έχει αλλάξει. Τα σπουδαστήρια που ανάσαιναν μαζικά, η πολιτισμική εξέγερση, η συμπλοκή έρωτα και πολιτικής, η παράκαμψη των κομμάτων έχουν αφομοιωθεί στα νεολίμπεραλ αγοραία πανεπιστήμια, στη φασίζουσα μαζική κουλτούρα, στις έκ-κεντρες απολίτικες ταυτότητες, στο μείγμα υστερικο-εμμονικού δικαιωματισμού και βιοπολιτικού μετανθρωπισμού. Η βιοϋλιστική έδραση του Πολιτικού του Αντι-Οιδίποδα εμβολίζεται έτσι εγκάρσια ή, πράγμα που είναι το ίδιο, ο Αντι-Οιδίπους επιβεβαιώνεται- φεύ!- ως η αλήθεια του ύστερου καπιταλισμού. Άρα, το στοίχημα του βιβλίου, της αθανασίας ή της συνθηκολόγησής του, είναι το εάν μπορεί να ανοσοποιηθεί από αυτή τη διεμβόλιση.

Θα το διατυπώσω υπό μορφή ερωτημάτων κλείνοντας. Αίφνης: οι γεωπολιτικοί σεισμοί που αρχίζουν τι σημαίνουν; Πόσο μπορεί η στέπα και η έρημος, τόποι της ντελεζο-γκαταρριανής πολεμικής μηχανής, να γίνουν τόποι της σύγχρονης επαναστατικής εμπειρίας; Πόσο βεβαρημένος είναι ο όρος «ασιατική δεσποτεία» με υποδόριο δυτικό ρατσισμό, πόσο δηλαδή γίνεται σύμπτωμα ασύνειδου φιλελεύθερου υπολείμματος στη σκέψη των D-G;

Μπορεί ο αντι-ιδεαλισμός του Αντι-Οιδίποδα να αναστοχαστεί την αναγέννηση της σκέψης για την έν-τοπη εμπειρία συλλογικών σωμάτων που φέρονται από «εθνο-λαούς»; Μπορεί η ριζωματική νομαδικότητα να λειτουργήσει όχι μόνο μοριακά αλλά και εδαφοποιητικά, διαπλάθοντας μια νέα παγκόσμια πολυ- πολικότητα με συνείδηση, πια, της ριζικής μας, όλων, περατότητας; Επιτρέπει το βιοϋλιστικό-μηχανικό σύμπαν του Αντι-Οιδίποδα χώρο για μια συλλογική τελετουργία με την οποία εκδηλώνεται μια ιδιότυπη «πνευματικότητα» του Πολιτικού πέρα από τα δυτικά του αφηγήματα, μια πνευματικότητα σαν αυτή που διέγνωσε ο Foucault στην Ιρανική Επανάσταση;

Τέλος, τα ονόματα: ποιες άραγε «ομάδες-υποκείμενα» εκφράζουν σήμερα διαχρονικές ιστορικές φιγούρες όπως ο Ernst Niekisch, ο Ernst Jünger ή η Ulrike Meinhof ή τύποι όπως ο Τζερζίνσκι ή ο στρατιώτης/παρτιζάνος του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου; Πώς συνδέεται η Μυστική Γερμανία και η ρωσική Ευρασία;

Εν ολίγοις, πώς να ξανασκεφτούμε μέσα από τον Αντι-Οιδίποδα το Συμβάν που έρχεται;

Αν ο Αντι-Οιδίπους άνοιξε το παράθυρο του ιατρείου για να δεί τη δημοσιά και τους γκρεμούς του «έξω», το ερώτημα που τού τίθεται πλέον είναι αν μπορεί να βγεί από το ιατρείο και να χαθεί στα μονοπάτια που ανοίγονται εκεί έξω, και είναι άγνωστο αν οδηγούν στη σωτηρία ή στην άβυσσο… 

_________

Χάρη Παπαχαραλάμπους, Αναπληρωτής Καθηγητής Ποινικού Δικαίου (Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου), διδάκτωρ ποινικού δικαίου και θεωρίας δικαίου του Πανεπιστημίου Goethe της Φρανκφούρτης, δικηγόρος στον Άρειο Πάγο.

The post 50 Χρόνια Deleuze & Guattari “Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια- Αντι-Οιδίπους” appeared first on Void Network.

Απέναντι στην Αλεξανδρούπολη, γνωστά πρόσωπα της πόλης καλούν εδώ και μέρες σε σαφάρι ανθρώπων. Τρελαμένοι φασίστες, πρώην μετανάστες, εγγόνια προσφύγων και οι ίδιοι, τρέχουν στα ξέφωτα, στις πλατείες, στα εναπομείναντα δάση και καμώνονται τους σερίφηδες. Αρπάζουν με το έτσι θέλω σαστισμένους ανθρώπους που έφυγαν από πολέμους και φτώχεια, γιατί τους έταξαν καλύτερες ζωές και τους κλειδώνουν σε καρότσες. Στη μεγάλη πίστα των social, που μεταδίδεται live το παιχνίδι, οι λιγότερο θαρραλέοι παίκτες που δεν τολμάνε να βγουν με τις καραμπίνες και τα μπιτόνια βενζίνης, γράφουν: Κάψτε τους, πυροβολήστε τους. Καρφώστε τους σε σταυρούς. Τα έχουμε δει σε ταινίες. Γίνονται.

Το τι απογίνονται όσοι ”συλλαμβάνονται” σε αυτό το ανθρώπινο σαφάρι δεν γνωρίζει κανείς μας. Φυσικά δεν είναι μόνοι οι καουμπόηδες. Πίσω τους κρύβονται βουλευτές της περιοχής, πρωτοκλασάτοι υπουργοί που κλείνουν το μάτι: Όποιος τολμά την παράτυπη μετανάστευση αυτά παθαίνει, λένε στους ”δημοσιογράφους”- υπαλλήλους, που πιάνουν το σινιάλο και ανακρίνουν τον τοπικό δήμαρχο: Πείτε μας κύριε δήμαρχε ότι αυτή την ανεξήγητη φωτιά σε τόσα σημεία δεν την έβαλε ο πρόσφυγας να τρελαθούμε; Ο αέρας που φυσάει σαν τρελός την έβαλε, λέει ο δήμαρχος, ας αλλάξουμε θέμα λέει ο ”δημοσιογράφος” του καναλιού που έπαιζε τρεις μέρες παλιά σίριαλ και όταν η φωτιά έφτασε στην Πάρνηθα αποφάσισε να ξεκινήσει την απευθείας μετάδοση, για να μην του πουν και οι Αθηναίοι ότι αδιαφορεί. Η ενημέρωση συνεχίζεται. Από κει που την αφήσαμε. Από την τριήμερη μετάδοση της κηδείας της Ελισάβετ και την ενθρόνιση του Καρόλου.

Απεγνωσμένοι και κατάκοποι πυροσβέστες, στρατιώτες, γιατροί, αγρότες, κλαίνε on camera και ζητάνε βοήθεια: δεν έχουμε νερό, δεν έχουμε ρεύμα, δεν έχουμε πια ζωή. Κουστουμαρισμένοι εκπρόσωποι στα κανάλια, κομψά μαυρισμένοι απαντούν: Όλα θα γίνουν, με τη σειρά. Θα πάρετε market pass το Σεπτέμβριο.

Έχουμε υβριδικό πόλεμο, ασύμμετρη απειλή, η ΚΥΠ μας φροντίζει όλους μη φοβάστε. Φοβόμαστε αλλά δεν το λέμε. Την προηγούμενη εβδομάδα είχαμε παρέλαση δολοφόνων από την Κροατία στην Εθνική οδό, πριν δυο μήνες ένα τρένο πήγαινε τυφλό πάνω σε ένα άλλο, στον πρώτο χιονιά κλείνουν τα πάντα, αποθήκες πυρομαχικών ανατινάζονται, νταλίκες με φυσικό αέριο καιόμενο εγκλωβίζουν χιλιάδες ανθρώπους με 40 βαθμούς στην εθνική οδό για ώρες. Αυτά συμβαίνουν καμιά φορά σου απαντούν. Είναι μια νέα πραγματικότητα που πρέπει να τη συνηθίσουμε, απαντά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Έχουμε όμως σταθερή κυβέρνηση. Με 73 υπουργούς. Σταθερή κυβέρνηση, ασταθή ζωή. Κράτος δεν έχουμε απαντάς. Μη μιλάτε έτσι σου λένε, είστε εχθρός της χώρας. Σωπαίνεις. Κοιτάζεις τα γράμματα στην ταμπέλα του νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης που είναι καμένα, όχι από τη φωτιά, από εγκατάλειψη, κοιτάζεις τα μωρά που μεταφέρονται άρον-άρον νεογέννητα κάτω από την ταμπέλα και τα άλλα παιδιά, τα μεταναστόπουλα, που κάηκαν στη Δαδιά και δεν θα φτάσουν καν κάτω από την ταμπέλα.

Έρχεται μήνυμα 112. Θα εκκενώσουμε τη χώρα.

Οι άνθρωποι που κάηκαν στη Δαδιά ,οι άνθρωποι που πνίγηκαν στην Πύλο, ο μετανάστης που έσφαξαν προχθές στην Αθήνα ακροδεξιοί, είναι παράπλευρες απώλειες. Μη μετρήσιμες απουσίες ενός κόσμου με συγκεκριμένες προτεραιότητες στα παρουσιολόγια του.

Τετάρτη πρωί. Ο Έβρος αφανίστηκε. Η Ρόδος το ίδιο. Η Εύβοια. Η Αττική. Η Αγχίαλος. Το καλοκαίρι τελειώνει. Ο χειμώνας θα ξεκινήσει. Δεν ξέρουμε που θα μείνουμε φέτος, λέει μια ηλικιωμένη που μένει σε ένα από τα δεκάδες χωριά που κάηκαν και σβήσαν από το χάρτη. Η κάμερα απομακρύνεται. Πάει σε άλλο νομό. Ένας ιερέας προτρέπει τους πιστούς να αντισταθούν στη νέα ταυτότητα. Θα σας αλλάξουν το αίμα, θα σας πάρουν τις καταθέσεις, θα σας βάλουν να αυτοκτονήσετε. Βάζουν ξυπνητήρι αχάραγα. Πιάνουν πόστο έξω από το αστυνομικό τμήμα. Να βγάλουν από τις παλιές, τις τίμιες. Τις αμόλυντες. Μη τους βάλουν το 3G στο DNA και δίνουν στόχο στους ξένους, τους εισβολείς, το σατανά. Για δέκα χρόνια σώθηκαν. Με τη βενζίνη στα 2,5 ευρώ, τα σύκα στα 7 και ένα πεντάλιτρο λάδι στα πενήντα θα τους σώσει η παλιά ταυτότητα. Οι αστυνόμοι δεν προλαβαίνουν να πιάσουν τους μαφιόζους, τους κλέφτες, τους χούλιγκαν, τους ιδιοκτήτες μπιτσόμπαρων που κατάπιαν τις παραλίες. Βγάζουν ταυτότητες παλαιού τύπου σε γριές που φοβούνται τον 666. Στις λαϊκές δεν έχουν πια τι να πουλήσουν και τις μαζεύουν από τις 12, στα χωράφια δεν μαζεύουν καρπούς λόγω των καυσώνων, αλλά και εκεί που υπάρχουν καρποί δεν υπάρχουν χέρια να τους μαζέψουν. Τους μετανάστες δεν τους θέλουμε όμως. Ούτε για τα χέρια τους.

Η τηλεόραση διαφημίζει τα νέα σίριαλ της σεζόν. Ειδήσεις δεν θα παίζει πια, άλλωστε δεν χρειάζονται. Θα βλέπουμε όμως ωραία σπίτια και μοντέρνα προβλήματα. Όχι μιζέριες. Αυτές θα τις ζούμε στα δικά μας σπίτια. Και θα αποχαιρετάμε τα παιδιά μας που θα φεύγουν για άλλα μέρη. Κάποια θα ξεκινήσουν τη φοιτητική τους ζωή. Σπίτι δεν βρίσκουν. Έχουν γίνει airbnb. Θα μείνουν σε ένα παλιό ισόγειο μαγαζί που έκλεισε με γυψοσανίδα και ενοικιάζεται, ευκαιρία, ένα πεντακοσάρικο. Αλλά θα έχουμε ωραία σίριαλ. Με ωραία σπίτια. Ο Αύγουστος τελειώνει. Ο ήλιος έχει να φανεί δυο μέρες. Τον κρύβει ο καπνός. Το σύστημα Copernicus είναι ξεκάθαρο. Στην Ελλάδα πενταπλασιάστηκαν οι ρύποι. Όλα αυτά θα πάνε στα πνευμόνια μας. Θα γίνουν καρκίνοι. Έλα μωρέ υπερβολές. Σώσαμε τα Δυτικά Βαλκάνια, ένας καρκίνος θα μας φοβίσει;

Εκλογές έρχονται πάλι. Γέμισε ο τόπος σωτήρες. Χιλιάδες υποψήφιους που υπόσχονται να μας σώσουν. Δεκάδες μηνύματα στο inbox ρωτάνε: Θα με βοηθήσεις να εκλεγώ; Έχω όραμα… Εγώ να δεις τι έχω….

_______

Κείμενο: Γιώργος Τούλας

Πηγή: https://parallaximag.gr/parallax-view/mia-chora-se-yvridiki-parakmi

Αρχική φωτογραφία: Μάνος Σπάρης

The post Μια χώρα σε υβριδική παρακμή appeared first on Void Network.

ΤΡΙΤΗ 18/7
ΩΡΑ 20.30

Βιβλιοπωλείο ΚΟΜΠΡΑΙ
Διδότου 34- Εξάρχεια

Ομιλητές:

Νίκος Χαραλαμπόπουλος (Πολιτικός Επιστήμων)
Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος
(μέλος των Εκδόσεων των Συναδέλφων)

Στο δοκίμιο “Νεκροπολιτική” του Αchille Mbembe διατυπώνεται η υπόθεση ότι η κυριαρχία στην έσχατη έκφρασή της έγκειται, σε μεγάλο βαθμό, στην εξουσία και τη δικαιοδοσία της να ορίζει ποιος μπορεί να ζήσει και ποιος πρέπει να πεθάνει. Κατά συνέπεια, τα όρια της κυριαρχίας, τα κύρια χαρακτηριστικά της, είναι το να σκοτώνει ή να αφήνει κάποιον να ζήσει. Κυρίαρχος είναι αυτός που ασκεί έλεγχο στη θνητότητα και ορίζει τη ζωή μας ως εκδήλωση και επίδειξη της εξουσίας του.

Τα παραπάνω συνοψίζουν ό,τι εννοούσε ο Μισέλ Φουκώ με τον όρο βιοεξουσία: είναι οι τομείς της ζωής μας που η εξουσία έχει θέσει υπό τον έλεγχό της. Αλλά σε ποιες συγκεκριμένες συνθήκες ασκείται αυτή η εξουσία που μας σκοτώνει, μας επιτρέπει να ζούμε ή μας εκθέτει στον κίνδυνο του θανάτου; Ποιος κατέχει αυτό το δικαίωμα; Τι μας αποκαλύπτει η άσκηση εξουσίας για το άτομο που θανατώνεται, ποιές μορφές παίρνει η σχέση της εχθρότητας του θύματος απέναντι στους δολοφόνους του;

Διοργάνωση:

ΚΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ
[Θεωρία, Ουτοπία, Συναίσθηση, Εφήμερες Τέχνες]
http://voidnetwork.gr
https://www.facebook.com/kenodiktuo/

Με την ευγενική υποστήριξη:
Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων
https://ekdoseisynadelfwn.wordpress.com/
https://www.facebook.com/syneditions

O Achille Mbembe γεννήθηκε στο Καμερούν το 1957. Είναι καθηγητής Ιστορίας και Πολιτικής και ερευνητής στο Wits Institute for Social and Economic Research (WISER) στο Πανεπιστήμιο του Witswatervand στο Γιοχάνεσμπουργκ. Έχει εργαστεί ως καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια (Νέα Υόρκη) και στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, και έχει επίσης ηγηθεί του Συμβουλίου για την Ανάπτυξη της Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών στην Αφρική (CODESRIA), με έδρα το Ντακάρ.

Από την άλλη πλευρά, είναι γνωστός συγγραφέας, τόσο λόγω των άρθρων του στις ισπανικές εκδόσεις της Le Monde Diplomatique όσο και λόγω της συνεισφοράς του σε βιβλία που συντόνισαν οι Gilles Kepel, The Politics of God (The Proliferation of the Divine in Sub -Σαχάρας Αφρική); Jérôme Bindé, The Future of Values: 21st Century Talks (Racism as a Practice of the Imagination); Fernando López Castellano, Development: Chronicle of a Permanent Challenge (Power, Violence and Accuulation) και Okwui Enwezor, The Unhomely: Phantom Scenes in Global Society (Νεκροπολιτική).

Έχει επίσης εκδώσει το σημαντικό βιβλίο De la postcolonie, essai sur l’imagination politique dans l’Afrique contemporaine (On the Postcolonie, 2000).

________

Το δοκίμιο “Νεκροπολιτική” του Achille Mbembe σε μετάφραση Γιώργου Χαρλαμπίτα, κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων. Το Κενό Δίκτυο είχε αναδημοσιεύσει το 2017 μια μετάφραση του κειμένου από το blog Ennui and Riots

ΔΙΑΒΑΣΤΕ το δοκίμιο ΕΔΩ

The post “Νεκροπολιτική” του Αchille Mbembe / Ομιλίες- Συζήτηση ΤΡ. 18/7/2023 Κομπραι- Κενό Δίκτυο appeared first on Void Network.