Το Κενό Δίκτυο, δημοσιεύει την ομιλία της καθηγήτριας Ιατρικής Βαρβάρας Τραχανά από το 17ο συνέδριο της ΠΟΣΔΕΠ, στα πλαίσια της έμπρακτης αλληλεγγύης μας προς τον αγώνα που δίνουν χιλιάδες φοιτητές, καθηγητές και προσωπικό ώστε να προστατέψουν τον δημόσιο, ανοιχτό και ελεύθερο χαρακτήρα των ελληνικών πανεπιστημίων από την αυταρχική επίθεση του κράτους και της αστυνομίας. Η ΠΟΣΔΕΠ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Διδακτικού & Ερευνητικού Προσωπικού) είναι το τριτοβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο των καθηγητών και ερευνητών των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ) στην Ελλάδα. Εκπροσωπεί το διδακτικό προσωπικό (ΔΕΠ) σε θέματα εργασιακών δικαιωμάτων, μισθολογίου, πανεπιστημιακής πολιτικής και θεσμικών αλλαγών στην ανώτατη εκπαίδευση. Αποτελείται από τους συλλόγους διδακτικού προσωπικού των επιμέρους ελληνικών πανεπιστημίων.
ΝΑ ΟΡΙΣΟΥΜΕ ΞΑΝΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
Ομιλία: Βαρβάρα Τραχανά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Βιολογίας, Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
ΠΟΣΔΕΠ 17ο συνέδριο (Φεβρουάριος 2026)
Νομίζω θα κάνω εδώ, μία διαφορετική τοποθέτηση, μία τοποθέτηση πλαισίου, αν μου επιτρέπετε. Ήμουν παλιά, ως φοιτήτρια, σε συλλογικότητες, όταν υπήρχαν δεκάδες πολιτικές συλλογικότητες σε κάθε τμήμα, και είχα έναν συνάδελφο και σύντροφο που έλεγε κάθε φορά, σε κάθε συνέλευση, να ορίσουμε τις έννοιες. Λέω λοιπόν να ορίσουμε τις έννοιες με αυτήν την τοποθέτηση πλαισίου για το τι σημαίνει πανεπιστήμιο.
Ο Καρλ Πόπερ, φιλόσοφος της επιστήμης στον 20ο αιώνα, έθεσε στον πυρήνα της επιστήμης την αρχή της διαψευσιμότητας. Επιστημονική γνώση, έλεγε, είναι όποια θεωρία μπορεί να διαψευστεί, όχι όποια θεωρία μπορεί να επιβεβαιωθεί. Όποια θεωρία μπορεί εν δυνάμει να διαψευστεί. Έτσι γεννιέται η επιστήμη και αυτή είναι η διάκρισή της από την ψευδοεπιστήμη.
Η επιστημονική γνώση γεννάται ακριβώς όταν μία τολμηρή σκέψη, μία τολμηρή ιδέα, αμφισβητεί την προηγούμενη προσωρινή αλήθεια. Αυτή είναι η διαδικασία της παραγωγής της νέας γνώσης. Και αυτή τη διαδικασία της παραγωγής της νέας γνώσης δια της αμφισβήτηση του δόγματος και της αμφισβήτησης της αυθεντίας, στο σύγχρονο κόσμο, ανέλαβαν τα πανεπιστήμια. Τα πανεπιστήμια έχουν τη θεσμική ευθύνη αυτής της διαδικασίας, γιατί έχουν το εγγενές χαρακτηριστικό της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης, της αντίστασης στον αυταρχισμό, της ανυπακοής. Χωρίς αυτά δεν παράγεται νέα γνώση. Χωρίς αυτά, θα αποτύχει ακόμη και το επιχειρηματικό, νεοφιλελεύθερο μοντέλο πανεπιστημίου που κάποιοι οραματίζονται. Γιατί το πανεπιστήμιο, δεν είναι εκπαιδευτήριο. Το πανεπιστήμιο είναι το φυσικό ενδιαίτημα της αμφισβήτησης.
Και είναι πολύ χαρακτηριστικό το πρωτοχρονιάτικο μήνυμα του πρωθυπουργού. Στο πρωτοχρονιάτικό του μήνυμα ο πρωθυπουργός στα social media για το 2026, επέλεξε να αναφερθεί σε δύο στοιχεία: το ένα είναι οι διαγραφές των φοιτητών, που έκαναν για πρώτη φορά: 300.000 φοιτητές διέγραψαν και το είπε με τεράστια χαρά! Και το άλλο είναι ότι δεν υπάρχει καμία ενεργή κατάληψη σε πανεπιστημιακό χώρο. Αυτά τα δύο επέλεξε να πει. Από τα χιλιάδες που θα μπορούσε να πει, επέλεξε αυτά τα δύο. Και τα επέλεξε σωστά. Γιατί αυτές οι παρεμβάσεις είναι κυρίαρχες διαδικασίες μετάλλαξης του πανεπιστημίου σε αυτό το στείρο περιβάλλον που δεν μπορεί να γεννήσει γνώση.
Πολλοί από εμάς είχαμε δει τα προεόρτια αυτής της μετάλλαξης. Εγώ είχα την τύχη, όπως και πολλοί από εμάς εδώ σήμερα, να μεγαλώσω σε ένα ζωντανό πανεπιστήμιο. Στο Αριστοτέλιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όταν εξαιτίας αυτών των «καταλήψεων» που ανέφερε στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμα του ο πρωθυπουργός, ήταν ένας χώρος πολύμορφος, πολύβουος, πολύχρωμος, θορυβώδης, ελκυστικός και ένας χώρος ασφαλής. Διότι υπήρχαν δράσεις 24 ώρες στο 24ώρο: πολιτικές εκδηλώσεις, συνελεύσεις, συζητήσεις, προβολές, συναυλίες, πάρτι. Υπήρχαν στέκια στη Φιλοσοφική, στην Ιατρική, στο Πολυτεχνείο, στο Βιολογικό. Η “αγαπημένη” του πρώην πρύτανη του ΑΠΘ κ. Νίκου Παπαιωάννου, που χθες χαιρέτησε το συνέδριο. Αγαπημένη συνέλευση, η μακροβιότερη στο χώρο των πανεπιστημίων, 34 χρόνια άντεξε στο στέκι στο Βιολογικό.
Σταδιακά όμως, το είδαμε, στις αρχές της δεκαετίας του 2000 άρχισαν να σφραγίζουν αυτούς τους ελεύθερους χώρους. Και τελικά φτάσαμε σήμερα στην αυστηροποίηση του πλαισίου παραχώρησης του δημόσιου χώρου στους φοιτητές, έως και την απόλυτη άρνηση παραχώρησης του δημόσιου χώρου του Πανεπιστημίου στους φοιτητές και τις φοιτήτριες. Λες και το Πανεπιστήμιο είναι το σπίτι του εκάστοτε προέδρου τμήματος ή του εκάστοτε πρύτανη και οι φοιτητές ενοχλητικοί παρίες!
Και καλά έκανε ο πρωθυπουργός και ανέδειξε αυτά τα στοιχεία στο πρωτοχρονιάτικό του μήνυμα, γιατί αυτές οι δύο παρεμβάσεις είναι το συμπυκνωμένο σύμβολο της ιδεολογικής του ταυτότητας. Το πρόβλημα, συναδέλφισσες και συνάδελφοι, είναι ότι δεν τα αναδείξαμε εμείς. Δεν τα διακρίναμε ως αυτό που πραγματικά είναι. Είναι ο κεντρικός μηχανισμός αλλοίωσης του χαρακτήρα του πανεπιστημίου.
Αποτύχαμε:
να αποτρέψουμε τις διαγραφές των φοιτητών/φοιτητριών,
να σταματήσουμε την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων,
να βάλουμε φρένο στην αυταρχικοποίηση, στην πειθάρχηση φοιτητών και διδασκότων- και μέσω των νέων πειθαρχικών νόμων,
στην κανονικοποίηση του χαφιεδισμού,
στις εξώσεις των φοιτητικών στεκιών,
στην σταδιακή αποστείρωση του πανεπιστημιακού χώρου,
στην εργαλειοποίηση του από την πολεμική μηχανή.
Αποτύχαμε να βάλουμε φρένο στη μετάλλαξη. Και εγώ είμαι σήμερα εδώ να σας πω, όχι να με ψηφίσετε, αλλά για να πω σε όλους και όλες να επιχειρήσουμε ένα νέο συνδικαλισμό.
Ένα συνδικαλισμό που θα αναγνωρίσει αυτό το μεγάλο κίνδυνο, του να χαθεί το πανεπιστήμιο ως χώρος αμφισβήτησης. Να μετατραπεί σε ένα χώρο που δεν θα έχει πια τη δυνατότητα παραγωγής νέας γνώσης και ταυτόχρονα θα έχει διαρρήξει και τη συνέχεια του ως θεσμού, που ιστορικά συγκροτήθηκε για να παράξει κριτική συνείδηση, να αμφισβητήσει καθεστώτα και να λειτουργεί ως αντίβαρο στην εξουσία, πολιτική, οικονομική, τεχνοκρατική.
Σε αυτό το πανεπιστήμιο πρέπει να αντισταθούμε όλοι, και η ΠΟΣΔΕΠ. Να πάψει η ΠΟΣΔΕΠ να κάνει διαχείριση απωλειών ή ένα συνδικαλισμό που εξαντλείται στη θεσμική διαμαρτυρία.
Χρειαζόμαστε ένα συνδικαλισμό, πολιτικό, με την ουσιαστική έννοια του όρου, που να υπερασπίζεται το πανεπιστήμιο ως δημόσιο αγαθό και όχι ως οργανισμό παροχής υπηρεσιών. Που να παράγει λόγο τεκμηριωμένο, ιστορικά και κοινωνικά ενσυνείδητο, ένα συνδικαλισμό που να συγκρούεται όταν απαιτείται.
Να πάψει η ΠΟΣΔΕΠ να είναι απλά ο διαχρονικός τεχνικός συνομιλητής της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Να γίνει η φωνή του συλλογικού διανοούμενου του δημόσιου πανεπιστημίου, που θα απαντήσει σε κυρίαρχα ερωτήματα:
Ποιος ορίζει τι είναι γνώση, ποιος επιλέγει ποια γνώση παράγεται και για ποιον αυτή η γνώση παράγεται.
Ευχαριστώ.
