Πώς θα έμοιαζε στην πράξη μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία; Κατ’ αρχάς, θα ήταν πολύ πιο οργανωμένη απ’ ό,τι φαντάζονται συνήθως οι επικριτές της — σίγουρα πολύ λιγότερο χαοτική από την κατάσταση που επικρατεί στη σημερινή κυρίαρχη τάξη πραγμάτων.
Κείμενο: Ash Carr
Μετάφραση: Τάσος Σαγρής (Κενό Δίκτυο)
Η βασική δομή μιας αναρχικής ομοσπονδιακής κοινωνίας θα ξεκινούσε από την αρχή ότι ο συντονισμός πρέπει να αναδύεται από τα κάτω, από το σημείο όπου οι άνθρωποι πράγματι ζουν και εργάζονται — και όχι να επιβάλλεται από ένα απόμακρο κέντρο εξουσίας.
Τοπικές συνελεύσεις, εργατικά συμβούλια, ενώσεις κατοίκων, συνεταιρισμοί, δίκτυα αλληλοβοήθειας και εθελοντικές οργανώσεις θα αποτελούν τα ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας. Δεν θα είναι συμβολικά φόρουμ χωρίς πραγματική εξουσία· θα είναι οι τόποι όπου λαμβάνονται αποφάσεις, κατανέμονται οι πόροι, επιλύονται οι διαφορές και συζητούνται οι προτεραιότητες.
Ευρύτεροι βαθμοί συντονισμού — περιφερειακοί, διαπεριφερειακοί, ακόμα και διεθνείς — θα εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά θα λειτουργούν ως ομοσπονδίες αυτών των σωμάτων, οικοδομημένες μέσω ανάθεσης ευθυνών από τις ανάλογες ενώσεις / κοινότητες και όχι ως μηχανισμοί διακυβέρνησης από ψηλά. Οι εντολοδόχοι θα φέρουν συγκεκριμένες εντολές, θα είναι ανακλητοί, και θα λειτουργούν ως αγγελιαφόροι και συντονιστές — και όχι ως πολιτική τάξη εξουσιαστών.
Τεχνικά, μια τέτοια κοινωνία θα απαιτεί μια πολύ πιο προηγμένη και ρητή υποδομή δημοκρατικού συντονισμού από ό,τι είχαν στη διάθεσή τους τα περισσότερα αναρχικά κινήματα του εικοστού αιώνα. Αυτή είναι μία από τις κεντρικές πραγματικότητες που πολλοί εξακολουθούν να αγνοούν. Τα σύγχρονα συστήματα επικοινωνίας, οι κατανεμημένες βάσεις δεδομένων, η κρυπτογραφική επαλήθευση, τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού και τα διαφανή δημόσια μητρώα καθιστούν πολύ πιο εφικτό τον συντονισμό σύνθετων κοινωνιών χωρίς κρατική γραφειοκρατία που εδράζεται πάνω από όλους.
Μια αναρχική ομοσπονδία δεν θα σημαίνει ότι κάθε άτομο ψηφίζει για κάθε ασήμαντο ζήτημα κάθε μέρα — αυτό θα ήταν παράλογο. Θα σημαίνει σαφείς βαθμίδες λήψης αποφάσεων, με τα περισσότερα ζητήματα να αντιμετωπίζονται τοπικά και κατά κλάδους, και μόνο τα πραγματικά μεγάλης κλίμακας ζητήματα να διοχετεύονται προς τα πάνω μέσω ομοσπονδιακών δομών. Η ενέργεια, οι μεταφορές, οι αλυσίδες εφοδιασμού, ο οικολογικός προγραμματισμός, η κοινωνική φροντίδα και η υγειονομική περίθαλψη, οι στόχοι παραγωγής και ο συντονισμός έκτακτης ανάγκης θα μπορούν να αποτελούν ανοιχτά δημόσια ζητήματα μέσω κοινών δικτύων. Με αυτό τον τρόπο η εξουσία — ή η άσκηση της εξουσίας — καθίσταται πολύ πιο ορατή, δεν θα αποκρύπτεται. Ο σκοπός δεν είναι να καταργηθεί η οργάνωση· είναι να καταργηθούν οι τρόποι οργάνωσης που δεν είναι υπόλογες στην κοινωνία.
Κοινωνικά, από πολλές απόψεις, η καθημερινή ζωή θα είναι πιο συμμετοχική, πιο αμοιβαία, και ίσως πιο απαιτητική σε σχέση με αυτό που συνηθίζουν οι άνθρωποι που γαλουχήθηκαν με την παθητική φιλελεύθερη ταυτότητα του πολίτη. Οι άνθρωποι θα αναμένεται να συμμετέχουν ουσιαστικά στην κοινοτική ζωή — όχι ως αμισθί μαρτύριο, αλλά επειδή η κοινωνία δεν θα είναι πλέον οργανωμένη γύρω από το θέαμα και την ανάθεση της εξουσίας προς τα πάνω.
Πολλά από αυτά που σήμερα διαχειρίζεται ο καταναγκασμός της αγοράς ή η γραφειοκρατική βία θα λειτουργούσαν μέσω κανόνων αμοιβαίας υποχρέωσης, προσωπικής και συλλογικής ευθύνης ως αποτέλεσμα διαβούλευσης, διαπραγμάτευσης και κοινοτικής προσδοκίας. Η εργασία της φροντίδας θα αναγνωρίζεται ως κεντρική για την κοινωνία — και όχι ως αόρατη, απλήρωτη, υποστηρικτική και αναπαραγωγική εργασία. Η εκπαίδευση θα αφορά πολύ λιγότερο την παραγωγή υπάκουης εργατικής δύναμης για τους εργοδότες, και θα εστιάζει πολύ περισσότερο στην καλλιέργεια τεχνικά ικανών, κοινωνικά συνειδητοποιημένων, αυτό-κυβερνώμενων ανθρώπων. Ο μέσος άνθρωπος θα χρειάζεται υψηλότερο επίπεδο πολιτικής παιδείας — διότι η ελευθερία σε κλίμακα απαιτεί γνώσεις και ικανότητα, όχι μόνο συναίσθημα.
Οικονομικά, μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία θα είναι κατά πάσα πιθανότητα πλουραλιστική στη μορφή, αλλά ενοποιημένη από προκαθορισμένα όρια. Φυσικοί πόροι, υποδομές και οι βασικές συνθήκες της συλλογικής ζωής θα πρέπει να κατέχονται από κοινού ή να τελούν υπό ισχυρή κοινοτική επιμέλεια — διότι το να επιτραπεί σε αυτά να γίνουν ιδιωτικά κέντρα εξουσίας θα αναδημιουργούσε απλώς την ταξική κυριαρχία υπό άλλο ένδυμα. Πέρα από αυτό, η παραγωγή θα μπορούσε να οργανωθεί μέσω συνεταιρισμών, δημοτικών ενώσεων, επαγγελματικών ομοσπονδιών και κατανεμημένων δικτύων παραγωγής.
Το καθοριστικό ερώτημα θα ήταν εάν η παραγωγική δραστηριότητα παραμένει κοινωνικά υπόλογη. Στην πράξη, αυτό σημαίνει χώρους εργασίας διοικούμενους από εργάτες και κοινότητες, διαφανείς προμήθειες, ανοιχτά πρότυπα, διαλειτουργικά συστήματα και εργαλεία σχεδιασμού που επιτρέπουν τον συντονισμό χωρίς να απαιτείται κεντρικό κρατικό υπουργείο που τα υπαγορεύει όλα από ψηλά. Σε μια τεχνολογικά προηγμένη κοινωνία, αυτό θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο δυναμικό από όσο επιτρέπουν οι παλιές αντιπαραθέσεις μεταξύ αγοράς και κεντρικού σχεδιασμού. Το πραγματικό ζήτημα είναι εάν ο συντονισμός εξυπηρετεί τη συλλογική ανάγκη — ή εάν εξυπηρετεί τη συσσώρευση και την κυριαρχία.
Πολιτιστικά, μια αναρχική ομοσπονδιακή κοινωνία θα πρέπει να παράγει έναν διαφορετικό τύπο ανθρώπου από αυτόν που παράγουν σήμερα ο καπιταλισμός και το κράτος. Σήμερα οι άνθρωποι εκπαιδεύονται στην ανταγωνιστική απομόνωση και τον πολιτικό κυνισμό και μαθαίνουν να ζουν εξαρτημένοι από συστήματα που δεν ελέγχουν. Μια ελεύθερη ομοσπονδία θα χρειαζόταν μια κουλτούρα αυτοπεποίθησης, σοβαρότητας και αμοιβαίου σεβασμού. Αυτό δεν σημαίνει ηθική τελειότητα — οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να είναι ατελείς, αντιφατικοί, φιλόδοξοι και δύσκολοι. Αυτό που αλλάζει είναι η περιβάλλουσα δομή που διαμορφώνει αυτά τα χαρακτηριστικά. Το κύρος ιδανικά θα μετατοπιζόταν από τον πλούτο, τη διοίκηση και το θέαμα — προς την συνεισφορά, την δεξιοτεχνία, την αξιοπιστία, τη φαντασία και την κοινωνική εμπιστοσύνη. Η τέχνη, η επιστήμη, η μηχανική και η φιλοσοφία θα αναλάμβαναν πιθανότατα έναν πιο κοινό και δημόσιο ρόλο — διότι δεν θα υποτάσσονταν πλέον τόσο στενά στη στρατηγική του κράτους ή στο ιδιωτικό κέρδος.
Μια τέτοια κοινωνία θα χρειαζόταν τον πολιτισμό να επιτελεί πραγματικό έργο· θα χρειαζόταν ιστορίες, τελετουργίες, παιδεία και σύμβολα που διδάσκουν στους ανθρώπους πώς να ζουν ως ελεύθεροι και ίσοι σε έναν σύνθετο κόσμο.
Ο λόγος που αυτό το όραμα έχει σημασία είναι ότι πολύ μεγάλο μέρος της αριστεράς εξακολουθεί να μιλά σαν ο ορίζοντας της πολιτικής να είναι είτε η μεταρρύθμιση του διοικητικού κράτους είτε η κατάληψή του. Αυτό αφήνει τη φαντασία παγιδευμένη μέσα στην αρχιτεκτονική της κυριαρχίας. Μια αναρχική ομοσπονδία προσφέρει μια πιο άμεση απάντηση, γιατί λέει ότι, η κοινωνία μπορεί να είναι εξαιρετικά οργανωμένη χωρίς να καταστεί αυταρχική, τεχνολογικά εξελιγμένη χωρίς συγκεντρωτισμό, και κοινωνικά συνεκτική χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη μιας κυρίαρχης τάξης.
Η πρόκληση δεν είναι το αν μπορεί να φανταστεί κανείς μια τέτοια κοινωνία — φυσικά μπορεί να την φανταστεί ο κάθε άνθρωπος. Η πρόκληση είναι η οικοδόμηση των θεσμών, των συνηθειών και των τεχνικών συστημάτων που την καθιστούν υλικά αξιόπιστη. Εκεί πρέπει τώρα ο Αναρχισμός να γίνει πιο συγκεκριμένος, λιγότερο καθαρά αντιπολιτευόμενος, και ικανότερος να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ένα πραγματικό πολιτισμικό σχέδιο.
